د اتمارلسمې پیړۍ په ډیرو لسیزو کې د ضاهر العمر د ګالیلي پر بنسټ خپلواک واکمنۍ – په ځانګړې توګه د فرانسې او انګلستان سره د سوداګرۍ د زیاتو اړیکو په ترڅ کې – ګالیلي د لبنان څخه تر غزې پورې د ټول فلسطیني ساحل سره وصل کړ. له همدې امله تعجب نه لري چې د nineteenth پیړۍ په ټول اوږدو کې د اروپایي سفرنامو («په فلسطین کې سفرونه»)، لارښوونکو کتابونو، مذهبي رسالو، ناولونو، زائرانو روایاتو او نقشو یوځای اغیز دا روښانه توپیر وښوده چې «فلسطین» او «سوریه» سره جلا دي، او تاریخي فلسطین/مقدسه ځمکه د ټولو عملي موخو لپاره د یو جلا هیواد په توګه وګڼل شوه. سربیره پردې، د نولسمې پیړۍ په ټول اوږدو کې د اروپا او روسیې سفرونکو او زائرانو لپاره فلسطین او مقدسه ځمکه مترادف او یو له بل پر ځای کارېدونکي وو. دا مترادفت سوریه شامل نه کړه، کوم چې فلسطین له شمال کې سوریې څخه په زوره جلا کړ. د نولسمې پیړۍ کې مذهبي بیا ژوندي کېدنه، د تندي مسیحي ملي ګرایۍ سره یوځای، «بیرته انجیل ته» غورځنګونه او د فلسطین «بیا کشف» تر ټولې اروپا او روسیې پورې خپاره شول. سربیره پردې، د نولسمې پیړۍ په اروپایي او روسي شرق‌پیژندنه کې «فلسطین» او «مقدسه ځمکه/Terra Sancta/د عیسی ځمکه» یو له بل پر ځای کارېدل. دا مذهبي‌سیاسي تصور چې د نوي عهد نامې په کیسو ډوب و، فلسطین/مقدسه ځمکه د سوریې او لبنان څخه په زوره جلا ښکاره کړه او ګالیلي (د عیسی زیږیدنځای او د نوي عهد نامې د ډیرو کیسو صحنه) داسې ښکاره کړه چې...

For many decades in the 18th century the Galilee-based autonomous regime of Dhaher al-ʿUmar – with its increased trade links with France and Britain in particular – effectively linked the Galilee with the entire Palestinian coast from Lebanon to Gaza. It is not surprising, therefore, that throughout the 19th century the combined effect of European travelogues (‘travels in Palestine’), guide books, religious treatises, novels, pilgrims’ accounts and maps made a clear distinction between ‘Palestine’ and ‘Syria’ and treated historic Palestine/Holy Land for all practical purposes as a separate country. Moreover, throughout the 19th century for European and Russian travellers and pilgrims Palestine and the Holy Land were synonymous and interchangeable. This synonymy did not include Syria, which made Palestine sharply distinct from Syria to the north. In the 19th century religious revivalism, combined with feverish messianic nationalism, ‘back to the Bible’ movements and ‘rediscovery’ of Palestine, swept across Europe and Russia. Moreover, in European and Russian Orientalisms of the 19th century ‘Palestine’ and the ‘Holy Land/Terra Sancta/the land of Jesus’ were interchangeable. This religio-political perception of Palestine, steeped in the stories of the New Testament, made Palestine/the Holy Land seem sharply distinct from Syria and Lebanon and made the Galilee (the birthplace of Jesus and the scene of many of the stories of the New Testament)

په ځانګړې توګه د اسلام تر سیوري لاندې د لوی الشام سیمې سره د دې تاریخي اړیکو په پرتله، فلسطین د بیت المقدس، بیت لحم، الخلیل، یافا او غزې سره ډیرې ژورې او نږدې اړیکې لري.

inherently and closely linked with Jerusalem, Bethlehem, Hebron, Jaffa and Gaza, more than its traditionally close links under Islam with the vast al-Sham region.

فلسطین کے تصور کے عام ہونے کی گواہی 1890ء میں شائع ہونے والی کتاب «Bibliotheca geographica Palaestinae» سے ملتی ہے، جسے جرمن مؤرخ گستاف رائنہولڈ رُوہرِخت نے مرتب کیا، جو صلیبی جنگوں کے ماہر تھے۔ اس کتاب میں انھوں نے فلسطین سے متعلق جغرافیائی ادب کے پہاڑ جیسے ذخیرے کو درج کیا۔ رُوہرِخت نے 333ء سے 1878ء تک فلسطین کے بارے میں لکھی گئی 3515 مطبوعہ اور قلمی تحریروں کی فہرست پیش کی۔ اس کام میں فلسطین سے متعلق نقشوں کی زمانی ترتیب کے مطابق فہرست بھی شامل تھی۔ رُوہرِخت کے فلسطینی ادب اور اشاعتوں کے جائزے سے یہ بات سامنے آتی ہے کہ:

The popularisation of the concept of Palestine was illustrated by the mountains of geographical literature on Palestine listed in the 1890 Bibliotheca geographica Palaestinae by Gustav Reinhold Röhricht, a German historian of the Crusades. Röhricht provided a census of 3515 print and manuscript accounts dedicated to Palestine literature between 333 AD and 1878 AD. The work also had a chronological list of maps relating to Palestine. Röhricht’s survey of Palestine literature and publications shows the following:

(الف) ۳۳۳ څخه تر ۱۳۰۰ م پورې: ۱۷۷ اثار (ب) ۱۴مه پیړۍ: ۹۷

(a) 333 to 1300 AD: 177 works (b) 14th century: 97

(c) د ۱۵مې پیړۍ – د چاپ د ماشین د ایجاد سره–: ۲۷۹

(c) 15th century – with the invention of the printing press–: 279

(د) ۱۶مه پیړۍ: ۳۳۳

(d) 16th century: 333

(ه) ۱۷ مه صدۍ: ۳۹۰

(e) 17th century: 390

(f) د اتلمي پیړۍ: 318

(f ) 18th century: 318

(g) ۱۹ زیږدیز پیړۍ (تر ۱۸۷۸ پورې) – د لاسي ګوټنبرګ‌ډول چاپ‌ماشینونو د بخار په ځواک چلیدونکو چاپ‌ماشینونو لخوا ځای پرځای کیدل، چې صنعتي پیمانه چاپ ته یې لاره هواره کړه –: ۱۹۱۵ کال کارونه۔ (Shalev 2012: 79)

(g) 19th century (until 1878) – with the replacement of the handoperated Gutenberg-style presses by steam-powered presses which allowed printing on an industrial scale –:1915 works. (Shalev 2012: 79)

په دې حال کې دا قابل ستاینه سروې د بشپړې کیدو څخه ډیره لرې وه. د ۱۸ او ۱۹ پیړیو په لویدیځ سفرنامو کې د فلسطین په اړه زرګونه کتابونه، مقالې او نور توکي شامل وو چې د اروپا، روسیې او شمالي امریکا د سیاحانو د سفرونو په اړه د مقدسې ځمکې ته د تلو معلومات بیانوي.

However, this remarkable survey was far from being exhaustive. Western travelogues of Palestine in the 18th and 19th centuries included thousands of books, articles and other materials detailing accounts of the journeys of European, Russian and North American travellers to the Holy Land.

سرمایهداری جدید، د چاپ نوې ټیکنالوژۍ او د لېږدونې نوو وسیلو په زېری، ډېری د فلسطین په اړه سفرنامې هېواد نه یوازې د ژوندیو تاریخونو او عامو خلکو د ګډو یادونو د ځمکې په توګه، بلکې د لویدیځ عیسویت د یادګار په توګه وګوري – داسې عیسویت چې د ساینسي عقلانیت او شکّ پرستۍ له یوې خوا، او د لفظي انجیلي بنسټپالنې له بلې خوا ترمنځ د ژورې ګډوډۍ په منځ کې د نوې هویت لټون کوي. یوه ډېره پېژندل شوې مثال: د انګلستان د کلیسا یوه ژورنال، ''د کلیسا درې میاشتنۍ کتنه'' (The Church Quarterly Review) د ۱۸۹۱ کال، د رېهریشت دا کتاب د فلسطین د جغرافیې د زدهکوونکو لپاره ''ناګزیر'' وبلل. د رېهریشت د فلسطین ادبیاتو سروې د دوو ځانګړو دورو په اړه ډېره روښانه ده.

Fuelled by modern capitalism, new printing technologies and new transport means, many of the travelogues on Palestine treated the country not so much as a land of living histories and shared memories of ordinary people but more of a memorial to Western Christianity – a Christianity in search of a new identity in the midst of the raging struggle between scientific rationalism and scepticism, on the one hand, and literalist evangelist fundamentalism, on the other. Typically, a Church of England journal, The Church Quarterly Review of 1891, described Röhricht’s book as ‘indispensable’ to students of Palestinian geography. Röhricht’s survey of Palestine literature is most revealing with regard to two particular periods:

د رینسانس دوره او د ۱۹ مې پېړۍ. دې دوو دورو کې اروپا دوه لوی ټکنالوژیک انقلابونه وویني چې د فلسطین په ادبیاتو باندې یې پراخه اغېز درلود: لومړی، د رینسانس د چاپ انقلاب چې د ۱۵ مې پېړۍ له وروستیو راهیسې د خپرونو د ډله‌ییز خپرېدو دور پیل کړ، او دوهم، د ۱۹ مې پېړۍ کې د لاسي چاپ ماشین د ځای نیولو لپاره د بخار په ځواک چلېدونکي چاپ ماشین راغی چې د صنعتي پیمانې پر بنسټ چاپ او خپرول ممکن کړل. د فلسطین/مقدسې ځمکې د پوهې دې بې‌ساري صنعتي پیمانې تولید، خپرېدو او مصرف ته د ۱۸۳۰ مو کلونو د عکاسۍ انقلاب مرسته وکړه، کوم چې د اروپا، امریکا او روسیې بازارونو لپاره د مقدسې ځمکې د عکسونو ډېرې شمېرې تولیدول پیل کړل.

the Renaissance period and the 19th century. These two periods experienced two major European technological revolutions with considerable impact on the Palestine literature: first, the Renaissance printing revolution press from the late 15th century introduced the era of mass circulation of publications and second, in the 19th century the replacement of the hand-operated Gutenberg-style press by the steam-powered press allowed printing and publication on an industrial scale. This unprecedented industrial scale of production, circulation and consumption of Palestine/Holy Land knowledge was aided by the photographic revolution of the 1830s which began to produce masses of images of the Holy Land for the European, American and Russian markets.

په نوزدمه پېړۍ کې د فلسطین په اړه ډېر ادبیات منځ ته راغلي، په ځانګړې توګه د فلسطین جغرافیې او «د فلسطین سفرونو» په اړه خپرونې، په څو مهمو اروپایي ژبو کې. ځینې بېلگې یې دا دي: جان لېویس بورکهارډت لخوا «د سوریې او مقدسې ځمکې سفرونه» (۱۸۲۲)؛ توماس رایټ لخوا «د فلسطین لومړني سفرونه» (۱۸۴۸)، چې د فلسطین لومړنیو زیارتګرو د روایتونو څخه جوړ دی؛ لیسلي پورټر لخوا «د سوریې او فلسطین د مسافرانو لارښود: د دغو هېوادونو د جغرافیې، تاریخ، لرغونو اثارو او اوسیدونکو شرح په ګډون، لومړۍ او دویمه برخه» (۱۸۵۸، ۱۸۶۸)؛ ویتال کوینټ لخوا «سوریه، لبنان او فلسطین: اداري، احصایوي، توضیحي او منطقي جغرافیه» (۱۸۹۶)؛ تیتوس توبلر لخوا «د فلسطین دریم سفر» (۱۸۵۹)؛ او «د فلسطین جغرافیوي کتابپېژندنه» (۱۸۶۷). جان مري، چې په بریتانیا کې یو له مهمو او بااغیزو خپرونکو څخه و، د پورټر «د سوریې او فلسطین د مسافرانو لارښود» خپور کړ، چې فلسطین د یوه جلا هېواد په توګه بیانوي. دا کتاب فلسطین په درې لویو برخو کې تشریح کوي: لومړۍ برخه «فلسطین–یروشلم» او «سویلي فلسطین» ده، چې له غزې تر یافا پورې ښارونه پکې شامل دي، او دویمه برخه د دوو ځانګړو بابونو لرونکې ده:

A few examples of the large amounts of Palestine literature, including geographic publications on and ‘travels in’ Palestine in the 19th century, in several key European languages, include John Lewis Burckhardt’s Travels in Syria and the Holy Land (1822); Thomas Wright’s Early Travels in Palestine (1848), which consists of accounts of the early pilgrims to Palestine, and Leslie Porter’s A Handbook for Travellers in Syria and Palestine: Including an Account of the Geography, History, Antiquities, Inhabitants of these Countries, Part 1 and 2 (1858, 1868), Vital Cuinet, Syrie, Liban et Palestine: géographie administrative, statistique, descriptive et raisonnée (1896); Titus Tobler’s Dritte Wanderung nach Palästina (1859); and Bibliographia Geographica Palestinae (1867). John Murray, one of the most important and influential publishers in Britain, produced Porter’s A Handbook for Travellers in Syria and Palestine, which treats Palestine as a separate country. This book describes Palestine in three major sections: Part I ‘Palestine-Jerusalem’ and ‘Southern Palestine’, which includes cities from Gaza to Jaffa, and Part 2 with two sections:

(a) «شمالي فلسطين»، چې ګليل او دمشق پکې شامل وو، او (b) «شمالي سوریه». په همدې ډول، د جوزف مین «د فلسطین جغرافیه»:

(a) ‘Northern Palestine’, which included the Galilee and Damascus, and (b) ‘Northern Syria’. In a similar vein, Joseph Meen’s Geography of Palestine:

تاریخی او توضیحی (۱۸۶۵) او والټر مک لیوډ کتاب The Geography of Palestine, or, the Holy Land, Including Phoenicia and Philistia (۱۸۵۶) د هغو ډیرو کتابونو په شان وو چې د ۱۹ میلادي پیړۍ په نیمایي کې په برتانیه او اروپا کې د فلسطین د تاریخي جغرافیې په اړه چاپ شول. دغه تاریخي‑جغرافیایي خپرونو فلسطین د سوریې، مصر او عربستان څخه جلا یو خپلواک هېواد او جلا جغرافیایي‑سیاسي واحد په توګه وګاڼه. همدا ډول دا هم د یادولو وړ ده چې د ۲۰ میلادي پیړۍ په پیل کې لږ وخت لپاره کارېدونکی اصطلاح "سویلي سوریه" په دغو خپرونو کې هیڅکله یاده نه شوه.

Historical and Descriptive (1865) and Walter McLeod’s The Geography of Palestine, or, the Holy Land, Including Phoenicia and Philistia (1856) were typical of the large number of books on the historical geography of Palestine published in Britain and Europe in the middle of the 19th century. These historical-geographic publications treated Palestine as a distinct country and a geo-political unit separate from Syria, Egypt and Arabia. It is also worth pointing out that the expression ‘Southern Syria’, which appeared briefly in the early 20th century, was never mentioned in these publications.

په نولسمه پېړۍ د دویمې نیمایي کې د مقالو او کتابونو عربي ژباړې په واضح ډول د سوریې او فلسطین ترمنځ توپیر کول پیل کړل.

Crucially, in the second half of the 19th century translations of articles and books into Arabic began to distinguish clearly between Syria and Palestine.

مثال کے طور پر، ۱۸۸۳ میں جارج ایڈورڈ پوسٹ کا مضمون ’شام و فلسطین کے نباتات‘ عربی رسالے المقتطف میں شائع ہوا (۱۸۸۳)، جو ۱۸۷۶ میں سیریئن پروٹسٹنٹ کالج میں قائم ہوا تھا، جو آج امریکن یونیورسٹی آف بیروت ہے، اور اس کے بعد ۱۸۸۴ میں قاہرہ منتقل ہو گیا۔ یہی امتیاز پوسٹ کی عربی کتاب نبات سوریہ و فلسطین و القطر المصری و بوادیہا (شام، فلسطین، مصری صحرا اور ان کے بادیوں کی نباتات) میں بھی پایا جاتا ہے:

For instance, in 1883 George Edward Post’s article ‘Plants of Syria and Palestine’ was published in the Arabic journal al-Muqtataf (1883), which was founded in 1876 at the Syrian Protestant College, today the American University of Beirut, before moving to Cairo in 1884. The same distinction is also found in the Arabic version of Post’s Nabat Suriyya wa-Filastin wa-al-Qatr al-Misri wa-Bawadiha (Flora of Syria and Palestine and Sinai:

د فلسطین د نباتاتو او فرنونو یو لارښود: د طور غره څخه تر راس محمد پورې او د منځنۍ ځمکې د بحر څخه تر سوریې دښتې پورې د شګو ځایونو کې طبیعي او بهرنۍ ډول شوي ګلان لرونکي نباتات او فرنونه (1896)، دا د دې نښه ده چې د ١٨٨٠ کلونو په شاوخوا کې د فلسطین د جغرافیې په اړه اروپايي خپرونې او د هغو عربي ژباړې د عربو عصري نظر په فلسطین باندې اغیز کول پیل کړي وو (فوستر 2013)، او دا چې فلسطین د یوې جلا جغرافیايي او سیاسي واحد په توګه د تکامل په حال کې نظر وو.

A Handbook of the Flowering Plants and Ferns Native and Naturalized from the Taurus to Ras Muhammad and from the Mediterranean Sea to the Syrian Desert) (1896), an indication that by the 1880s European publications on Palestine geography and their translations into Arabic were beginning to have an impact on modern Arab perceptions of Palestine (Foster 2013) and the evolving notion that Palestine was a distinct geo-political unit.

د کیمبرج پوهنتون د عربي او فارسي ژبو پوه ګای لی سټرینج د منځنیو پیړیو د اسلامي واکمنۍ لاندې فلسطین د تاریخي جغرافیې په اړه کار، د ۱۹ پیړۍ د دوهمې نیمایې کې د انګرېزانو د فلسطین سره د اندېښنې یوه نوې ابعاد ورزیات کړ. د ګای لی سټرینج کتاب «فلسطین د مسلمانانو لاندې؛ د شام او مقدسې ځمکې تشریح له ۶۵۰ میلادي کال راهیسې» دی.

The work of Guy Le Strange, a scholar of Arabic and Persian at Cambridge University, on the historical geography of Palestine under Islam in the Middle Ages, added another dimension to British preoccupation with Palestine in the second half of the 19th century. Guy Le Strange’s Palestine under the Moslems; A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650

د ۱۵۰۰ کال پورې. د منځنۍ دورې عربو جغرافیه پوهانو د آثارو څخه ژباړل شوی، په ۱۸۹۰ م کال کې د پالسټاین د کښلو فنډ (PEF) کمیټې له خوا په لندن کې خپور شو. PEF په ۱۸۶۵ م کال کې تاسیس شوی و او دا مخکې هم د فلسطین/ مقدسې ځمکې باندې تمرکز کړی و. د PEF نورې مخکنۍ ادارې هم د فلسطین/ مقدسې ځمکې باندې تمرکز کاوه او د فلسطین او سوریې ترمنځ یې واضح توپیر کاوه. په دې کې د انجیلي برتانوي فلسطین ټولنه هم شامله وه، چې د PEF له جوړیدو شپیته کاله مخکې تاسیس شوې وه. د فلسطین ټولنې جوړیدل د ۱۹ پیړۍ په لومړیو کې د ناپلیون جنګونو او د ۱۷۹۸–۱۸۰۱ م کلونو د فرانسوي یرغل او په مصر او فلسطین کې د پوځي کمپاین له خوا هڅول شوي وو. د عکا په جګړه کې د ناپلیون ماتې، چې په ۱۷۹۹ م کې پیښه شوه، د نوې نړۍ تاریخ یو له ښو پیژندل شویو پیښو څخه دی. د عکا محاصره، چې په اروپا کې د لاتینې صلیبي پاچاهۍ د اورشلیم وروستی پلازمینه پیژندل کیږي، په ۱۷۹۹ م کال کې د برتانوي بحري ځواک د بشپړ ملاتړ سره ماته شوه، او دا د سیمې په برخه کې د برتانیې د مستقیم ښکیلتیا نوې دورې او د فلسطین او سوریې ترمنځ د برتانوي مذهبي‌سیاسي توپیر د پیل سبب شو. دا څرګندونه په ۱۸۰۳ م کال کې د "فلسطین" په نوم د یوې اوږدې رومانتیکې-انجیلي شعر کې ښکاره شوه، چې د ریګنالډ هیبر، یو پادری، لخوا چې وروسته د کلکته د بشپ په نوم پیژندل شو، د سر والټر سکاټ په مرسته لیکل شوی و.

to 1500. Translated from the Works of the Mediaeval Arab Geographers, was published in London by the Committee of the Palestine Exploration Fund (PEF) in 1890. The PEF, founded in 1865, had already focused on Palestine/ the Holy Land. Other antecedents to the PEF also focused on Palestine/the Holy Land and made a clear distinction between Palestine and Syria. This included the evangelical British Palestine Association, established sixty years before the PEF. The formation of the Palestine Association in the early 19th century had been spurred by the Napoleonic wars and the 1798‒1801 French invasion and campaign in Egypt and Palestine. Napoleon’s defeat at Acre in 1799 is one of the best-known episodes of modern world history. The collapse of his siege of Acre – the city known in Europe as the last capital of the Latin Crusader Kingdom of Jerusalem – in 1799 with the full support of British maritime power ushered in a new era in British direct involvement in the region and the beginnings of British religio-political distinction between Palestine and Syria. This became evident in a long romantic-evangelical poem from 1803, Palestine, which was composed by a clergyman, Reginald Heber, later known as Bishop of Calcutta, with the help of Sir Walter Scott.

مشهور نظم په لندن کې تیاترونو کې لوستل شو او وروسته چاپ شو، او د آکسفورډ پوهنتون د موسیقۍ پروفیسر ولیم کراچ لخوا موسیقۍ ته واړول شو. په فلسطین کې د برتانوي انجیلي مذهبي ډلو درلودل شوي ګډون هم د فلسطین اتحادیې د نوم بدلولو کې ښکاره شو، کومه چې په ۱۸۰۵ کال کې د فرانسویانو له سیمې وتلو لږ وروسته جوړه شوه. دا ټولنه په لومړي ځل د ۱۸۰۵ کال د مارچ په میاشت کې د سوریې ټولنې په نوم تاسیس شوې وه. یوه میاشت وروسته، د ۱۸۰۵ کال د اپریل په ۲۴مه، د هغې بنسټ ایښودونکو پریکړه وکړه چې سوریې ټولنه "له اوسه وروسته د فلسطین اتحادیه په نوم یاده شي". د فلسطین اتحادیه د ولیم ریچارډ هیملټن (۱۷۷۷–۱۸۵۹) له خوا په ګډه تاسیس او مشري شوه، هغه یو برتانوي ډیپلومات، سیاح، لرغون پیژندونکی او مصرپیژندونکی و چې وروسته د بهرنیو چارو لاندې وزیر په توګه دنده ترسره کړه.

The popular poem was recited in London theatres and was later published, and set to music by the composer William Crotch, a professor of music at Oxford University. The increasing British evangelical involvement in Palestine also became evident in the renaming of the Palestine Association, which was established in 1805 shortly after the departure of the French from the region. This society had initially been founded in March 1805 under the name Syrian Society. A month later, on 24 April 1805, its founders decided that the Syrian Society ‘shall henceforth be denominated The Palestine Association’. The Palestine Association was co-founded and led by William Richard Hamilton (1777–1859), a British diplomat, traveller, antiquarian and Egyptologist who later served as Under-Secretary for Foreign Affairs.

د دې ټولنې رسمي توګه په ۱۸۳۴ کال کې منحل شوه او د شاهي جغرافیایي ټولنې سره یوځای شوه ([Silberman 1982]; [Kark and Goren 2011]).

The Association was formally disbanded in 1834 and incorporated into the Royal Geographical Society (Silberman 1982; Kark and Goren 2011).

لی سٹرینج کی کتاب "فلسطین تحت حکومتِ مسلمین" (1890، 2010، 2014) کے سرورق پر قبۃ الصخرہ کی تصویر لگی ہے، اور اس میں نقشے اور تصاویر بھی شامل ہیں۔ یہ کتاب "قرونِ وسطیٰ کے مسلمان جغرافیہ دانوں اور سیاحوں کی عربی تحریروں میں دفن معلومات کے انبار" کا تعارف کراتی ہے (Le Strange 1890: Preface)، اور دسویں صدی کے فلسطینی بیت المقدسی مؤرخ و جغرافیہ دان المقدسی اور ان کی کتاب "أحسن التقاسيم فی معرفۃ الأقاليم" کے بیانات کی بنیاد پر جُند فلسطین کی اسلامی دور کی واضح تصویر پیش کرتی ہے (al-Maqdisi 1994, 2002)۔ لی سٹرینج اس سے پہلے 1886 میں المقدسی کی مشہور کتاب کا عربی سے انگریزی میں ترجمہ کر کے اسے "al-Mukaddasi’s Description of Syria and Palestine" کے عنوان سے شائع کر چکے تھے، اور یہ عنوان بھی انیسویں صدی کے یورپی فکر میں فلسطین اور شام کے درمیان واضح جغرافیائی و سیاسی امتیاز کو نمایاں کرتا ہے۔

Le Strange’s Palestine under the Moslems (1890, 2010, 2014) placed the image of the Dome of the Rock on its cover and contained maps and illustrations. His work, which introduces ‘the mass of information which lies buried in the Arabic texts of the Moslem geographers and travellers of the Middle Ages’ (Le Strange 1890: Preface), provided vivid descriptions of Jund Filastin under Islam on the basis of the accounts of the 10th century Palestinian Jerusalemite historian and geographer al-Maqdisi and his work, Ahsan al-Taqasim Fi Ma’rifat al-Aqalim (The Best Divisions for Knowledge of the Regions) (al-Maqdisi 1994, 2002). Le Strange had already translated from Arabic into English and published in 1886 al-Maqdisi’s famous work under the title al-Mukaddasi’s Description of Syria and Palestine, and this title by Le Strange also underlines the sharp geo-political distinction between Palestine and Syria in European thinking in the 19th century.

په اروپا کې دې ته پام نه و چې فلسطین/مقدس ځمکه او شام یو له بله جلا دي؛ لکه څنګه چې مخکې وليدل، په اتلسمه پېړۍ کې فلسطيني مسلمان ليکوال صالح بن احمد التمرتاشي په خپل کتاب «الکمال المعرفة بتذکار الارض المقدسه و حدودها و تذکار فلسطين و حدودها و الشام» (۱۶۹۵–۱۶۹۶ م) کې دا توپير ښکاره کړی و.

The clear distinction between Palestine/the Holy Land, on the one hand, and Syria/al-Sham, on the other, was not exclusively European; as we have already seen, in the 17th century Palestinian Muslim author Salih ibn Ahmad al-Tumurtashi made that distinction in his work The Complete Knowledge in Remembering the Holy Land and Its Boundaries and Remembering Palestine and its Boundaries and al-Sham (1695‒1696).

دې سره سره، منځنیو پیړیو او عصري وختونو کې د مسیحي زیارت‌کونکو پیاپي نسلونه د فلسطین، شام او عربستان د جغرافیايي ويش څخه یادونه کوله. د فلسطین د ځايی پوه‌شوو اوسیدونکو لپاره، چې هم د فلسطین او الشام په اړه د کلاسیکو عربي اسلامي لیکنو او هم د فلسطین په اړه د اروپايي خپرونو سره اشنا وو، او د ساده فلسطینیانو لپاره، چې د اروپايي او روسي زیارت‌کونکو کاروانونه په نږدې سترګو ګوري، دا توپیر د فلسطین/مقدسې ځمکې او شام ترمنځ یو ښکاره شی ګڼل کیده. د فلسطین ښارونو کې، چېرته چې ډیری فلسطیني مسیحیان ژوند کاوه، د اروپا د ملاتړ شوي، روميي کاتولیکي «ترا سانکتا» ښوونځي په ناصره، یافا، بیت لحم او بیت المقدس کې پیدا شول. هغه فلسطینیان چې په کور یا بهر کې د اروپايي او روسي ښوونځیو کې زده کړه کوله، د فلسطین د تاریخي جغرافیې په اړه د اروپايي «پوهې» تولید، او همدارنګه د فلسطین کې د اروپايي کنسلګريو ژر ژر زیاتیدل، د لوی علاقې او یو څه اندېښنې موضوع وه. د ۱۹ پیړۍ له مینځه راهیسې، د مخابرو د پرمختګ او فلسطین کې د ډېرو اروپايي کنسلګريو د جوړېدو سره، د ۱۸ پیړۍ «لوی سیر» ـ هغه دودیز سفر چې عموماً د شتمنو اروپايي ځوانانو لخوا د ایټالیا له ښارونو له لارې تېریده ـ د «کک ټور» له خوا ځای ونیو. دا د توماس کک په تنظیم شوی سفر منځنۍ طبقې ته د لومړني ډلیز ټوريزم او «یونان، فلسطین او مصر» ته سفرونو په نوم یاد شو. توماس کک د ۱۸۹۸ کال کې د آلمان قیصر ویلهلم دوهم د فلسطین سفر هم تنظیم کړ. د «کک ټور» او د توماس کک د مقدسې ځمکې ټوريزم په ډېری اروپايي ژبو د «فلسطین جغرافیې» او مقدسې ځمکې په اړه ډېرې خپرونې هم پیدا کړې، چې ډیرې یې د فلسطین د ښوونیزو نخبه‌ګانو او عثماني چارواکو لپاره هم د لاسرسي وړ وې. په عامه سطحه، د اروپا د ډله‌ییز توریزم له امله په فلسطین کې د فلسطینی عامیانه ژبې باندې اغیز وشو او د تیرو وختونو په تیریدو سره، فرانسوی او ایټالوی ډیرې کلمې د فلسطینی عربی ژبې ته راننوتې، لکه: هوټل (اوتیل)، شوفر، دوش، بیټون (باتون)، مُد (موډا)، کنپه (کنابای)، سالون، بالکون (بالکونه)، بلیټ (بولیت)، فارمیسي (فارماشیه)، سوینیر، اسانسور (اسانسیل)، دوسیه (دوسیه)، اتومبیل، بنزین (بانزین) او ګاراژ (کاراج)، چې تر اوسه هم په پراخه کارول کیږي.

Also, successive generations of medieval and modern Christian pilgrims referred to geographical subdivision of Palestine, Syria and Arabia. For educated local Palestinians, familiar with both classical Arab Islamic writings on Palestine and al-Sham and European publications on Palestine, and for ordinary Palestinians observing the caravans of European and Russian pilgrims at close quarters, this distinction between Palestine/the Holy Land and Syria would be taken for granted. Western-funded, Roman Catholic Terra Sancta schools based in the urban centres of Palestine where most Palestinian Christians resided began to appear in Nazareth, Jaffa, Bethlehem and Jerusalem, and for Palestinians educated in the European and Russian schools at home or abroad the production of the European ‘knowledge’ on the historical geography of Palestine/the Holy Land as well as the mushrooming of European consulates in Palestine would also be a matter of great interest and some concern. From the mid-19th century, with the improvement of communication and establishment of several European consulates in Palestine, the ‘Grand Tour’ of the 18th century – the traditional trip undertaken by mainly upper class European young men of means through Italian cities – was replaced by the ‘Cook Tour’ (organised by Thomas Cook): middle class early mass tourism and travels in ‘Greece, Palestine and Egypt’. Thomas Cook arranged for the German Kaiser Wilhelm II to visit Palestine in 1898. The ‘Cook’s Tour’ and Thomas Cook Holy Land Tourism also spawned numerous publications in many European languages on the ‘geography of Palestine’ and the Holy Land, many of which were also accessible to members of the educated Palestinian elite and Ottoman officials. On a popular level, European mass tourism in Palestine impacted on the Palestinian vernacular and, over time, introduced many French and Italian words into Palestinian Arabic – words such as hotel (otel), chauffeur, douche, beton (baton), mode (moda), canapé (canabai), salon, balcon (balconeh), billet (bolet), farmacia (farmashiyyah), souvenir, ascenseur, (ascensel), dossier (dusiyyeh), automobile, Benzina (banzin) and garage (karaj) still commonly in use today.

په نولسمه پېړۍ او د شلمې پېړۍ په لومړيو کې د فلسطين په اړه د اروپايي پوهې ډېره برخه، چې په کتابونو او د سفر ليکنو کې وه، په کتاب پېژندنې، د مقدس ځايونو جغرافيې او د شرق پېژندنې (Orientalism) تر واک لاندې پاتې وه. په دې پوهه کې فلسطيني عربان داسې ښودل کېدل چې گويا د لرغونې توراتي منظرې يوه ساده ضميمه وي، او د لرې تېر شوي زمانې «سيوري» او په وخت کې ځنډول شوي «فوسيلونه» وي (Kamel 2014, 2015)، پداسې حال کې چې عرب فلاحين (کروندګر) ...

In the 19th century and early 20th century much of the European knowledge production on Palestine in books and travel diaries remained dominated by Biblical Studies, Scriptural Geography, Orientalism in which the Palestinian Arabs were portrayed as a ‘simple appendix to the ancient Biblical [landscape] … as “shadows” of the far- off past, “fossils” suspended in time’ (Kamel 2014, 2015), while the Arab fallahin (peasants)

د جدید فلسطین نښې د «انجیلي یهودو» په توګه ګڼل کیدې (ګیل، ای.

of modern Palestine were viewed as symbols of the ‘biblical Jews’ (Gil, E.

2006). تاہم، جلد ہی 19ویں صدی کے وسط میں، کتابی آثارِ قدیمہ کے ماہر اور صحیفائی جغرافیہ دان ایڈورڈ رابنسن (1794‒1863) نے، 1860ء کی دہائی کے اوائل میں لکھتے ہوئے، جب یورپیوں کا لیوانت کا سفر عام ہو چکا تھا، یہ بات نقل کی کہ «فلسطین، یا پیلسٹینا، اب مقدس سرزمین کا سب سے عام نام ہے» (Robinson, E. 1865: 15؛ اسی طرح دیکھیے Robinson 1841؛ اور Robinson et al. 1860).

2006). However, as early as the mid-19th century, biblical archaeologist and scriptural geographer Edward Robinson (1794‒1863), writing in the early 1860s when travel by Europeans to the Levant became widespread, notes ‘Palestine, or Palestina, now the most common name for the Holy Land’ (Robinson, E. 1865: 15; see also Robinson 1841; and Robinson et al. 1860).

دا مشاهده د ویکتور ګیرین د اوه ټوکو اثر Description géographique, historique et archéologique de la Palestine (۱۸۶۸–۱۸۸۰؛ همدارنګه Guérin 1881–1883) څخه هم ښکاره کیږي. په ۱۸۶۰ کلونو کې انګریزانو د Palestine Exploration Fund بنسټ کیښود، کوم چې د لویدیځ فلسطین سروې ملاتړ کوله او په فلسطین کې د جغرافیایي نقشه جوړونې سفرونه یې تمویلول. PEF د هغو "علمي ټولنو" یوه ښه بیلګه وه چې په انګلستان کې جوړې شوې وې، او د امپراتورۍ نظرونه او تیوریګانې یې په شبه‌علمي شرقشناسي فکر او استدلال بدلولو کې ونډه لرله، چې د انګریزي پالیسۍ او نیت په ډول ډول کې یې مرسته وکړه، او دا نیت د ۱۹۱۷ کال د نومبر په ۲ مه د بالفور اعلامیې کې خپل لوړ نقطه ته ورسید. د PEF یو له اصلي سیاسي موخو خپل خپرونه کې ښکاره وه: Names and Places in the Old and New Testament and Apocrypha: With their Modern Identifications (Palestine Exploration Fund 1889). Palestine Exploration Fund د زاړه عهد نامې پورې اړوند له ۱۱۵۰ څخه ډیر ځایونو نومونه ولیست کړل او ۱۶۲

This observation is also evident from Victor Guérin’s seven-volume Description géographique, historique et archéologique de la Palestine (1868‒1880; also Guérin 1881–1883). In the 1860s, the British had set up the Palestine Exploration Fund, which sponsored the Survey of Western Palestine and mounted geographical map-making expeditions in Palestine. The PEF was a typical example of the ‘learned societies’ founded in Britain and was responsible for processing the empire’s notions and theories into pseudo-scientific Orientalist thinking and argumentation, leading to the shaping of British policy and intentionality which finds its apotheosis in the Balfour Declaration of 2 November 1917. One of the main political motives of the PEF was clear from its own publication: Names and Places in the Old and New Testament and Apocrypha: With their Modern Identifications (Palestine Exploration Fund 1889). The Palestine Exploration Fund listed more than 1150 place names related to the Old Testament and 162

په نوي عهد نامې پورې اړوند. د برتانوي واک په فلسطین کې په رسمي ډول د ۱۹۱۷ کال د دسمبر په ۱۱ مه پیل شو، کله چې جنرال آلنبي په رسمي ډول د بیت المقدس د زړې ښار ته ننوتل. د فلسطین د برتانوي نظامي نیولو لږ وروسته، برتانوي چارواکو د ځایي فلسطیني اوسیدونکو څخه د ځایونو نومونو (توپونیمي) معلومات راټول کول پیل کړل. د "انجیلي ځایونو نومونو" او بیت المقدس په اړه د اروپا ځانګړې علاقه، او د اروپا او امریکا کې د "انجیلي مطالعاتو" وده، په عثماني رسمي فکر او د ځینو فلسطیني ملي پالنې لیکوالانو په لیکنو اغیزه وکړه. دغو لیکوالانو غوښتل چې د صهیونیزم په وړاندې د یوې متقابلې ګفتمان جوړ کړي، په دې توګه چې عصري فلسطیني ملي پالنه د لومړني (پرایمورډیالیست) شکل کې، د کنعاني ریښو او "د کنعان ځمکې" پر بنسټ وړاندې کړي (د مثال په توګه وګورئ: Cattan 1969: 3‒4).

related to the New Testament. British rule in Palestine formally began on 11 December 1917 when General Allenby officially entered the Old City of Jerusalem. Shortly after the British military occupation of Palestine, the British authorities set out to gather toponymic information from the local Palestinian inhabitants. The European preoccupation with ‘biblical place names’ and with Jerusalem, and the European and American growth of ‘Bible Studies’, had some impact on official Ottoman thinking and on the writings of some Palestinian nationalist authors. The latter sought to construct a counter-Zionist discourse by couching modern Palestinian nationalism in primordialist terms, rooted in Canaanite roots and the ‘Land of Canaan’ (see, for instance, Cattan 1969: 3‒4).