فلسطین په لویدیځ کې د خیال، مقدسو ادبیاتو او تاریخي انځورونو کې تل یوه ځانګړې ونډه لرله (Said 1980: 9). دا کار د لومړنیو کلاسیکي ادبیاتو او د یونانې لیکوالو، په ځانګړې توګه هیروډوت او ارسطو، د اړوند لیکنو څخه پیل شو چې د مېلادي څخه مخکې پنځم او څلورم پېړۍ پورې اړه لري. هیروډوت (چې د مېلادي څخه مخکې پنځمې پېړۍ کې ژوندی و، ‎484–425 BC شاوخوا) په لیکنو کې دا ښکاره شو...

Palestine always played a special role in the imagination, sacred literature and historical representations of the West (Said 1980: 9). This began with the earliest classical literature and seminal works of the Greek writers, especially Herodotus and Aristotle in the 5th and 4th centuries BC. It was in the writings of Herodotus (who lived in the 5th century BC (c. 484–425 BC)

دا نوم د یونانی شکل Παλαιστίνη (Palaistinê یا Phalastin) واخیست

that the name took on its Greek form Παλαιστίνη (Palaistinê or Phalastin)

او په دې سیمې د سیمې د نوم په توګه کارول کېده. هیروډوټس د فلسطین، فلسطین-شام او «د فلسطین شامیان» څخه خبرې کوي، او هغه فینیقیان د «د فلسطین شامیانو» څخه بیلوي (هیروډوټس ۱۸۴۱: ۱۳۵). هغه د هغې سیمې فزیکي جغرافیه هم تشریح کوي چې نن ورځ له منځني ختیځ سره تړل کېږي، په لاندې ډول:

and was used as the name of the region. Herodotus talks about Palaestine, Palaestine-Syria and the ‘Syrians of Palestine’ and he distinguishes the Phoenicians from the ‘Syrians of Palestine’ (Herodotus 1841: 135). He also describes the physical geography of the region which is associated today with the modern Middle East as follows:

دوسرا [خطه] د فارس له ملک څخه پیل کیږي، او تر بحر اریتریا پورې ورځي، چې لومړی فارس، بیا آشور، او د آشور څخه وروسته عربستان په کې شامل دي. دا خطه پای ته رسیږي، یعنې داسې ګڼل کیږي چې پای ته رسیږي، که څه هم په حقیقت کې پای ته نه رسیږي، د عرب خلیج ته ...

The other [region] starts from the country of the Persians, and stretches into Erythraean sea, containing first Persia, then Assyria, and after Assyria, Arabia. It ends, that is to say it is considered to end, though it does not really come to termination, at the Arabian gulf ...

د فارس او فینیقیا ترمنځ یو پراخ او وسیع خاوره پرته ده، چې د هغې پر اساس هغه سیمه چې زه یې تشریح کوم زموږ د [مدیترانې] سمندر له غاړې تیریږي، له فینیقیا څخه د فلسطین-شام د ساحل په اوږدو کې پر مصر رسیږي، چېرته چې پای ته رسیږي. دا ټوله خاوره یوازې درې ملتونه لري. (Herodotus 1860: 27)

between Persia and Phoenicia lies a broad and ample tract of country, after which the region I am describing skirts our [Mediterranean] sea, stretching from Phoenicia along the coast of Palestine-Syria till it comes to Egypt, where it terminates. This entire tract contains but three nations. (Herodotus 1860: 27)

په خپل جغرافیايي توضیح کې د Παλαιστίνη (Palaistinê یا Phalastin)

In his geographic representation of Παλαιστίνη (Palaistinê or Phalastin)

ہیروڈوٹس نے یہ اصطلاح اس کے وسیع تر معنی میں استعمال کی ہے، نہ صرف فلستیہ کے حوالے سے، یعنی کرمل سے غزہ تک پھیلی ہوئی ساحلی پٹی کے لیے، بلکہ ملک کے اندرونی علاقے کے لیے بھی (ہیروڈوٹس 1841: 135)۔ مثال کے طور پر، اس نے اور ارسطو نے یہ اصطلاح ایسے انداز میں استعمال کی ہے جس میں اردن کے پار کے علاقے، یعنی وادیِ اردن کے مشرق میں ''مشرقی فلسطین'' کے خطے بھی شامل ہیں۔ ہیروڈوٹس نے فلسطین کو نہ صرف شام کے ایک خودمختار ضلع کے طور پر ذکر کیا ہے بلکہ اس کی جغرافیائی تفصیل بھی بیان کی ہے، یعنی وہ ملک جسے ہم آج جانتے ہیں، جس میں صحرائے سینا اور شمال کے کچھ ملحقہ علاقے اور دریائے اردن کے مشرق کا علاقہ بھی شامل ہے۔ ہیروڈوٹس یہ بھی بتاتا ہے کہ جنوبی فلسطین کی بندرگاہیں، کیڈیٹس سے لے کر جینیسس (یا ائینوس، جو آج کا غزہ کی پٹی میں خان یونس ہے) تک، عربوں کے قبضے میں تھیں (ہیروڈوٹس 1841: 135)۔

Herodotus uses the term in its wider sense and not merely in reference to Philistia, or the coastal strip of land from Carmel to Gaza, but also the interior of the country (Herodotus 1841: 135). He and Aristotle, for example, used the term in a way that includes the regions of Transjordan, or ‘Eastern Palestine’, beyond the Jordan Rift Valley. Herodotus not only mentions Palestine as an autonomous district of Syria but describes it geographically, as the country we know today, but also including some adjoining areas in the Sinai and the north, as well as the area east of the river Jordan. Herodotus also adds that southern Palestine sea ports from Cadytis to Jenysus (or Ienysos, modern Khan Yunis in the Gaza Strip) were occupied by Arabians (Herodotus 1841: 135).

هیروډوټس د فلسطین (Palaistinê) مفهوم کې ګلیلي هم شامل وه او فلسطین یې په پراخه مانا یادوه. په حقیقت کې دا مفهوم د لیوانت هغه سیمې ته اړه درلوده چې د فینیقیې او مصر ترمنځ پروت ده (Jacobson 1999). د فلسطین دا کلاسیک مفهوم د هېواد د معاصرو انځورونو باندې هم اغېزه وکړه، او د هیروډوټس په وینا د ۴۵۰ ق.م. شاوخوا د فلسطین یوه نقشه په ۱۸۹۷ کال کې د جان مری لخوا بیا جوړه شوه، چې هغه د انګلستان له ترټولو مهمو او بانفوذه خپرندویانو څخه و.

Herodotus’ conception of Palaistinê included the Galilee and referred to Palestine in the wider sense. In effect, this conception applied to the region of the ‘Levant between Phoenicia and Egypt’ (Jacobson 1999). This classical conception of Palestine also influenced modern representations of the country and a map of Palestine in c. 450 BC, according to Herodotus, was reconstructed in 1897 by John Murray, one of the most important and influential publishers in Britain.

هیروډوټس د فلسطین په اړه پراخه نظر هم د جنوب کې د ادومیه ولایت د پراختیا عکس العمل وو، هغه وخت چې بابل پاچا نبونیډس د اوسپنې دورې ادوم ويجاړ کړ. ځینو عالمانو ادومیان د نبطي عرب اصلي ګڼلي دي. د ادومیه مرکز لومړی حبرون (الخلیل) و، وروسته د جنوبي غرونو په پښو کې لاکیش ته لېږدېد، او د هغې پولې د ترانس‌اردن لوړې شوې ځمکې څخه تر مدیترانې سمندر پورې رسېدلې. په ۱۳۲ میلادي کال کې، د رومیانو لاندې، ادومیه د یهودیې او جلیل ولایتونو سره یو ځای شوه، او د لاتیني بڼه Palaestina د سویلي لیوانت ټول سیمه ته کارول کېده.

Herodotus’ wider conception of Palestine also reflected the expansion of the province of Idumaea in the south, following the destruction of Iron Age Edom by the Babylonian Nabonidus. The Idumites were identified by some scholars to be of Nabataean Arab origins. Idumaea’s centre, first in Hebron (al-Khalil) and later centred in Lakish, in the southern foothills, created boundaries stretching from the Transjordan plateau to the Mediterranean. In 132 CE, under the Romans, Idumaea was joined to the provinces of Judaea and the Galilee and the Latin form Palaestina was used to refer to the whole of the southern Levant.

هیرودوت د سقراط معاصر و، او په پراخه کچه د "د تاریخ پلار" په نوم یادیږي (سیسرو، د مېلادي زیږون نه مخکې لومړۍ پېړۍ). هغه لومړی مورخ و چې تاریخي موضوعاتو ته یې په منظمه توګه څېړنه وکړه او مواد یې په تاریخي کیسه کې تنظیم کړل. د هیرودوت "تواریخ" (چې د "The History" په نوم هم یادیږي، ۱۹۸۷) د یونان-فارس جګړو د پېل په اړه یو له ترټولو مشهور تاریخي متنونو څخه دی، متن چې د نړۍ په کچه پوهانو، مورخانو او د تاریخ زدکوونکو ته پیژندل شوی دی. "تواریخ" اوس د لوېديځ په علمي دنیا کې یو بنسټیز متن ګڼل کېږي. دا د لرغوني شفاهي دودونو، سیاست، جغرافیې او هغو جګړو د یو مهم ثبت په توګه کار ورکوي چې په یونان، لوېديځ آسیا او شمالي افریقا کې د مختلفو واکمنیو تر منځ پېښې شوې وې. کله چې د لرغونې فلسطین او د ځایني نومونو د حافظې خبره وي، نو د لوېديځ عیسوي لیکنې تر یوې اندازې پورې د هیرودوت دې کلاسیکه کار (۱۹۸۷) ته تکیه کوي.

Herodotus was a contemporary of Socrates and is widely referred to as ‘the Father of History’ (Cicero, 1st century BC). He was the first historian to systematically investigate historical subjects, arranging material into a historical narrative. Herodotus’ Histories (also known as The History, 1987) is one of the most famous historical texts on the origins of the Greco-Persian Wars, a text known to academics, historians and history students throughout the world. Histories is now considered a foundational text in the Western academy. It serves as a key record of ancient oral traditions, politics, geography and the clashes of various powers that were known in Greece, Western Asia and North Africa. When it comes to ancient Palestine and toponymic memory, modern Western Christian writing relies partly on Herodotus’ classic work (1987).

په دې کلاسیک متن کې (چې د میلادي څخه ۴۵۰ څخه تر ۴۲۰ پورې مخکې لیکل شوی)، هیروډوټس د «شام یوه ولسوالۍ، چې پلیستین نومېږي» څخه خبرې کوي او د لرغوني فلسطین د ځایونو نومونه لیست کوي۔ هیروډوټس پخپله د میلادي څخه پنځمې پیړۍ په پنځمه لسیزه کې فلسطین ته سفر وکړ۔ هغه د «شام هغه برخه چې پلیستین نومېږي، ما پخپله ولیدله» په ټول سیمه کې په پراخه توګه سفر وکړ، او د هېواد او د خلکو په اړه لومړنۍ پوهه ترلاسه کړه (جیکوبسن ۱۹۹۹)۔ هیروډوټس د Παλαιστίνη (پلیستین)، شام، یا یوازې پلیستین ته ډیرو ځایونو کې داسې سیمه ته اشاره کوي چې د فینیقیا او مصر ترمنځ ټوله سیمه پکې شامله ده (وګورئ همدارنګه هیروډوټس ۲۰۱۴: ۷۲۴، نقشه ۱۰)۔

In this classical text (written from the 450s to the 420s BC), Herodotus writes about a ‘district of Syria, called Palaistinê’ and lists place names of ancient Palestine. Herodotus himself visited Palestine in the fifth decade of the 5th century BC. He travelled extensively through ‘the part of Syria called Palestine, I myself saw’,1 and acquired first-hand knowledge of the country and its people (Jacobson 1999). Herodotus refers to Παλαιστίνη (Palaistinê), Syria, or simply Palaistinê, many times as an area comprising the whole region between Phoenicia and Egypt (see also Herodotus 2014: 724, Map 10).

هیروډوټس کے متن میں اہم شہروں اور بندرگاہوں کی تفصیل ہے، اس سڑک کا ذکر ہے جو بعد میں Via Maris کے نام سے مشہور ہوئی، اور ان بہت سی دوسری جگہوں کا بیان ہے جنہیں اس نے خود دیکھا اور ریکارڈ کیا۔ وہ عسقلان شہر کی تفصیل سے منظرکشی کرتا ہے، جو ایک قدیم بندرگاہی شہر ہے اور جس کی تاریخ نوولیتھک دور تک جاتی ہے۔ ہیروډوټس کے زمانے میں فلسطین بت پرست تھا، اس لیے وہ عسقلان میں Aphrodite Urania کے لیے ایک معبد ہونے کا ذکر کرتا ہے۔ یہ نام "آسمانی محبت" اور "روحانی" کے مفہوم کا حامل تھا، جو Aphrodite Pandemos کے زیادہ دنیاوی پہلو سے مختلف تھا، یعنی "تمام لوگوں کی Aphrodite"۔ Aphrodite Urania کا مذہبی رواج جسم اور روح، روحانی محبت، حسن، زرخیزی، تولید اور لذت سے وابستہ تھا، اور اس کے مقدس کبوتر رومی دور میں بھی شہر کی چھتوں پر منڈلاتے رہتے تھے (Lewin 2005: 156)۔ Aphrodite Urania کا یہ رواج سمندر سے بھی منسوب تھا اور فلسطین کے کئی شہروں میں موجود تھا، جن میں قدیم بندرگاہی شہر یافا بھی شامل ہے، جسے فلسطینی عربی میں اکثر "عروس البحر" (سمندر کی دلہن) کہتے ہیں۔

Herodotus’ text includes the description of key towns and ports, the road later to be called Via Maris, and many other places he had seen and recorded. He describes in detail the city of Ascalon, an ancient seaport city which dates back to the Neolithic Age. At the time of Herodotus Palestine was polytheistic and he consequently describes Ascalon as having a temple for Aphrodite Urania. This signified ‘celestial love’ and the ‘spiritual’, as distinct from the more earthly aspect of Aphrodite Pandemos, ‘Aphrodite for all the people’. The cult of Aphrodite Urania was associated with body and soul and with spiritual love, beauty, fertility, procreation and pleasure, and its sacred doves still flocked on the roofs of the city in Roman times (Lewin 2005: 156). The cult of Aphrodite Urania was also associated with the sea and existed in several Palestinian cities, including the ancient port city of Jaffa, often referred to in Arabic by Palestinians as ‘Arus al-Bahr’ (Bride of the Sea).

کلاسیک یوناني تاریخ پوهان هیروډوټس او تیوسیډایډیس (شاوخوا ۴۶۰–شاوخوا ۴۰۰)

Classical Greek historians Herodotus and Thucydides (c. 460–c. 400

بی سی)، برخلاف مؤلفان عہد نامہ قدیم، کوشش کرتے تھے کہ اسطورہ (muthos) کو استدلال پر مبنی عقلی بحث (logos) سے جدا کریں، اور دیوتاؤں کی تاریخوں کو انسانوں کی تاریخوں سے الگ رکھیں؛ انہوں نے سیاسی اور اسطوری بیانیوں کو نظرانداز کرتے ہوئے زمینی حقائق کو ترجیح دی۔ ان کی تاریخیں بڑی حد تک جغرافیائی-نسلی نوعیت کی بھی تھیں۔ جغرافیائی-نسلیات ہیروڈوٹس کے قدیم فلسطین اور اس کے باشندوں کے بیان کا مرکزی حصہ ہے۔ یونانی مؤرخین اور جغرافیہ دان اس حقیقت سے بخوبی آگاہ تھے کہ بحیرۂ روم اور بحیرۂ احمر بین الاقوامی تجارت کا بڑا راستہ اور فلسطین کی دولت کا بڑا ذریعہ تھے۔ ہیروڈوٹس جنوبی فلسطین کی بحیرۂ روم کی بندرگاہوں اور شمالی صحرائے سینا پر قابض عربوں کا ذکر کرتا ہے (Herodotus 1841: 135)، جنہوں نے بخور کی تجارتی شاہراہ پر قبضہ کر رکھا تھا، جو مشرقی بحیرۂ روم سے جنوبی عرب تک اور وہاں سے بحیرۂ احمر کے راستے ہندوستان تک جاتی تھی، یعنی قدیم زمانے کی وہ لُبانی شاہراہ (frankincense road) جو بحیرۂ روم کی دنیا کو بخور، مصالحوں اور دیگر عیش و عشرت کی اشیاء کے مشرقی اور جنوبی مراکز سے جوڑنے والے زمینی اور سمندری تجارتی راستوں کا جال تھی۔ فلسطین اور مصر کی بحیرۂ روم کی بندرگاہوں سے عرب اور اس سے آگے تک پھیلی ہوئی، اور نبطی عربوں (اور دوسری صدی عیسوی کے آغاز میں اپنے عروج پر پہنچے ہوئے پیٹرا) کو شامل کرنے والی، بخور کی طویل فاصلے کی زمینی تجارت ساتویں صدی قبل مسیح سے دوسری صدی عیسوی تک پھلتی پھولتی رہی۔

BC), in contrast with the authors of the Old Testament, sought to separate myth (muthos) from reality based on reasoned argument (logos) and histories of the gods from histories of humans; they disregarded political and myth-narratives in favour of facts on the ground. Their histories were also strongly geo-ethnographic. Geo-ethnography is central to Herodotus’ account of ancient Palestine and its inhabitants. Greek historians and geographers were fully conscious of the fact that the Mediterranean and Red Seas were a major route of international trade and a major source of wealth for Palestine. Herodotus refers to the Arabs who occupied Mediterranean sea ports in southern Palestine (Herodotus 1841: 135) and north Sinai and controlled the incense trade route from the Eastern Mediterranean to southern Arabia and via the Red Sea to India – the frankincense road of Antiquity which comprised a network of major ancient land and sea trading routes linking the Mediterranean world with eastern and southern sources of incense, spices and other luxury goods. Stretching from the Mediterranean ports of Palestine and Egypt through Arabia and beyond, and involving the Nabataean Arabs (and Petra at its height at the beginning of the 2nd century AD), the long-distance land trade in incense flourished between the 7th century BC and the 2nd century AD.

اس طرح ہیرودوتس اپنی بہت سی گفتگوؤں کو ریکارڈ کرتا ہے جو اس نے فلستیوں اور دوسرے گروہوں کے ساتھ کیں، اور ان دلچسپ حقائق کو بھی جو اس نے ان کی زندگی کے بارے میں معلوم کیے، جیسے مردوں کے ختنے کا رواج (جو اصل میں مشرکانہ تھا) جو اس نے مصریوں سے سیکھا: ‘شامی جنہیں فلسطینی کہا جاتا ہے’ ‘اقرار کرتے ہیں کہ انہوں نے مصریوں کا رواج سیکھا’ (Herodotus 1858, Book II, Ch. 104; 1836, Vol. 1, Book II: 247)۔ مصر میں مرد کے ختنے کا قدیم ترین تحریری ثبوت موجود تھا جو 2345–2182 قبل مسیح کا ہے (World Health Organization 2007: 3)۔ داؤد عشیری (1925‒2000)، یروشلم کی عبرانی یونیورسٹی میں قدیم تاریخ کے پروفیسر، فیکلٹی آف ہیومینٹیز کے ڈین (1972‒1975)، اپنی کتاب A Commentary on Herodotus, Books 1‒4 میں لکھتے ہیں:

Thus Herodotus records his many conversations with the Philistines and other groups he meets, and interesting facts he learnt about their lives, such as the practice of male circumcision (originally polytheistic) learnt from the Egyptians: the ‘Syrians called Palestinians’ ‘confess that they learnt the custom of the Egyptians’ (Herodotus 1858, Book II, Ch. 104; 1836, Vol. 1, Book II: 247). Egypt had the oldest documented evidence for male circumcision dating back to 2345–2182 BC (World Health Organization 2007: 3). David Asheri (1925‒2000), Professor of Ancient History at the Hebrew University of Jerusalem, Dean of the Faculty of Humanities (1972‒1975), in A Commentary on Herodotus, Books 1‒4, writes:

په ‘سوریانو چې فلسطینیان بلل کیږي’، د هیروډوټس په وخت کې د فینیقیانو، فلستیانو، عربانو، مصریانو او شاید نورو قومونو یوه ګډه ټولنه وه ... شاید د سینا د ساحل وختنه شوي ‘سوریان چې فلسطینیان بلل کیږي’ عرب او مصریان وي؛ د هیروډوټس په وخت کې په ساحلي سیمه کې یهودان لږ وو. (Asheri et al. 2007: 402)

the ‘Syrians called Palestinians’, at the time of Herodotus were a mixture of Phoenicians, Philistines, Arabs, Egyptians, and perhaps also other peoples ... Perhaps the circumcised ‘Syrians called Palestinians’ are the Arabs and Egyptians of the Sinai coast; at the time of Herodotus there were few Jews in the coastal area. (Asheri et al. 2007: 402)

هیروډوټس، چې په فلسطین، سوریه او د ساحلي سیمې هاخوا هم په پراخه توګه سفر کړی و، نه یادوي جوډیا او نه یهودان یادوي. هغه د دې هېواد لپاره نه کنعان، نه کنعانیان او نه بنی اسرائیل یادوي؛ او نه هم په دې هېواد کې د توحید بیان کوي. لومړی، لکه څنګه چې لرغون پېژندنې شواهد ښيي، توحید په فلسطین او د نږدې ختیځ په سیمه کې یو ډېر وروسته پیښه وه (مسلحه ۲۰۰۷). دوهم، دا هم خورا مهمه ده، د تورات ډیری مذهبي-نظریاتي عقیدې د هیروډوټس له زمانې څو پېړۍ وروسته رامنځته شوې.

Herodotus, who travelled widely in Palestine and Syria and beyond the coastal region, does not mention Judaea or refer to Jews. He does not mention terms such Cana’an or Canaanites or Israelites in Palestine; nor does he describe monotheism in the country. First, as archaeological evidence shows, monotheism was a much later development in Palestine and the Near East (Masalha 2007). Second, also significantly, many of the Old Testament religio-ideological dogmas evolved centuries after Herodotus.

په پښتو کې ترجمه: په لرغوني وخت کې د فلسطین لپاره د فلستیانو او یونانیانو کارول شوي ځایي نومونه، یعنې «تنتور» (طنطورہ) او «اسقلون» (عسقلان)، د فلسطیني عربو په دودیزه ژبه کې او د منځنيو دورو عربو تاریخ لیکونکو، جغرافیه پوهانو او سفرنامه لیکونکو له خوا ساتل شوي وو. «اسقلان» فلسطینیانو ته «عسقلان» (یا مجدل عسقلان) په نوم مشهور شو، چې په ۱۹۵۰ زیږدیز کال کې د اسرائیلي اردو له خوا خلک یې له مینځه یوړل او ځای یې خالي شو (مسلحہ ۱۹۹۷). دا ښیي چې په لوی ډول، د فلسطین د کلیو او ښارونو ځایي نومونه د لرغونې، منځنۍ او عصري تاریخ په اوږدو کې نسبتاً ثابت پاتې شول.

Interestingly the ancient Philistine and Greek toponyms for Palaistinê, Tantur (Tantura) and Ascalon (‘Asqalan) were preserved in local Palestinian Arab tradition and by medieval Arab historians, geographers and travellers, and ‘Ascalan’ became known to the Palestinians as ‘Asqalan (or Majdal ‘Asqalan), depopulated by the Israel army in 1950 (Masalha 1997). This shows how, by and large, the local names of Palestinian villages and towns were fairly stable throughout the ancient, medieval and modern history of Palestine.