د فلسطین ښاري پرمختګ او مدني ودانۍ او کلیساګانې جوړول د جستنین (۵۲۷ څخه تر ۵۶۵ م پورې) په واکمنۍ کې خپل لوړ نقطه ته ورسیدل

Urban development and the construction of civil buildings and churches in Palestine reached a zenith in the reign of Justinian (527 to 565 AD)

(Burns and Eadie 2001; Walmsley 1996) اور مادبا موزیک نقشہ دورِ قدیم کے آخری زمانے کے اس شاندار عہد میں شہری فلسطین کی سب سے طاقتور علامتوں میں سے ایک ہے۔ یہ 1884ء میں مادبا (آج کے اردن) میں ایک نئے یونانی آرتھوڈاکس گرجا کی تعمیر کے دوران دریافت ہوا، جو اس کے بازنطینی پیشرو، سینٹ جارج کے گرجا کی جگہ پر بنایا جا رہا تھا۔ یہ نقشہ دورِ قدیم کے آخری زمانے میں لفظ "پلیسٹینا" کے سرکاری استعمال کا سب سے مشہور اور سب سے قدیم باقی ماندہ مادی ثبوت ہے۔ اس کے بعد مادبا میں فرش کے موزیک والے مزید گرجے دریافت ہوئے ہیں جو یروشلم کے ہولی سپلکر میں پائے جانے والوں سے مشابہ ہیں۔ یہ شہر بازنطینی اور اموی ادوار کے موزیک کے بڑے ذخیروں میں سے ایک کا حامل ہے، اور یہ موزیک قدیم، قرونِ وسطیٰ اور جدید فلسطین کی شاندار موزیک صنعت کے بھی گواہ ہیں (دیکھیے ساتواں باب)۔ فلسطین، مصر اور بحیرہ روم کو دکھانے والا یہ نقشہ، جس کے مرکز میں مقدس شہر ایلیا کیپیتولینا (یروشلم) کی تفصیلی تصویر ہے، بازنطینی فلسطین کے مطالعے میں اہم ترین آثارِ قدیمہ کی دریافتوں میں سے ایک ہے، اور اس کا باقی حصہ بازنطینی Palaestina کی سب سے قدیم باقی ماندہ اصل کارتوگرافک تصویر پر مشتمل ہے۔

(Burns and Eadie 2001; Walmsley 1996) and the Madaba Mosaic Map is one of the most powerful symbols of this urban Palestine during this spectacular era of Late Antiquity. Discovered in 1884, in the course of the construction of a new Greek Orthodox church in Madaba (present-day Jordan) on the site of its Byzantine predecessor, St George’s church, the map is the most famous and among the oldest surviving material evidence for the official use of the name Palaestina in Late Antiquity. Since then more churches with floor mosaics have been discovered in Madaba that are similar to those found in the Holy Sepulchre in Jerusalem. The city contains one of the greatest concentrations of mosaics from the Byzantine and Umayyad periods and these mosaics are also testimony to the spectacular Palestine mosaic industry, ancient, medieval and modern (see chapter seven). Showing Palestine, Egypt and the Mediterranean Sea, and featuring a detailed description of the holy city of Aelia Capitolina (Jerusalem) at its centre, being one of the most significant archaeological discoveries in the study of Byzantine Palestine, the remaining part of the map contains the oldest surviving original cartographical depiction of Byzantine Palaestina.

دا برخه د فلسطین پرائما د ځینو مهمو ښارونو تفصیلات هم لري، په دې کې ایلیا کاپیتولینا، غزه، اسکلون او ایلیوتروپولیس (بیت جبرین) شامل دي۔ دا نقشه چې د ۵۶۰ تر ۵۶۵ میلادي کلونو پورې نیټه لري، په اصل کې په لوی پیمانه (۱۵ په ۶ متره) جوړه شوې وه او د مدبا د سینټ جورج د لومړني بیزانتي کلیسا د مازیک فرش برخه وه، چې د عمان له ښار څخه ۳۰ کیلومتره سویل لویدیځ ته پراته دی۔ د مازیک فرش نقشه د ځایي عیسوي هنرمندانو له خوا جوړه شوه او موخه یې عیسوي زیارت کوونکي، سیاحان او دیني پوهان وو۔ په هغه وخت کې مدبا، چې د بیزانتي اداري ولایت فلسطین پرائما برخه وه، د یوه عیسوي پیشوا (اسقف) مرکز و۔

This part also contains details of some of the key cities of Palaestina Prima including Aelia Capitolina, Gaza, Ascalon and Eleutheropolis (Beit Jibrin). Dated 560‒565 AD, the map was created originally on a large scale (measuring 15 by 6 metres) and was part of the mosaic floor of the early Byzantine church of St George, Madaba, 30 kilometres to the south-west of ‘Amman. The mosaic floor map was created by local Christian artists and was aimed at Christian pilgrims, travellers and theologians. At the time Madaba, part of the administrative Byzantine province of Palaestina Prima, was the seat of a Christian bishop.

د مادبا نقشے میں یونانی عبارت ‘οροι Αιγυπτου και Παλαιστινης’ (یعنی ‘مصر اور فلسطین کی سرحد’) کا ایک مشہور اقتباس موجود ہے۔ اس تاریخی نقشے پر، جو late antiquity کے فلسطین کا ہے، ‘کنعان’ یا ‘ارضِ اسرائیل’ کی اصطلاحات کا کوئی ذکر نہیں ہے۔ یہ نقشہ (جس میں ‘مصر اور فلسطین کی سرحد’ درج ہے) اس بات کا ایک اور مضبوط اشارہ ہے کہ ابتدائی مسیحیت اور late antiquity کے دوران اس ملک کا سرکاری نام Palaestina ہی تھا۔

The Madaba Map has a famous extract showing ‘οροι Αιγυπτου και Παλαιστινης’ (the ‘border of Egypt and Palestine’). There is no mention of the terms ‘Cana’an’ or ‘land of Israel’ on this historic map of Late Antiquity Palestine. The map (with the ‘border of Egypt and Palestine’) is another powerful indication of the fact that the name Palaestina was the official name of the country throughout early Christianity and Late Antiquity.

مادبا نقشه د Eleutheropolis ښار داسې ښودلی چې دیوال لرونکی دی، درې برجونه لري، یوه کرښه لرونکۍ کوڅه د مرکزي برخې کې د ستنو لرونکې لارې سره، او یوه لویه باسیلیکا. د ۴م پیړۍ میلادي کې دې ښار یو عیسوي پیسکوپ درلود چې په Palaestina Prima کې ترټولو لوی سیمه یې لرله. د دې پیسکوپ میکسیمس د نیقیه لومړۍ شورا کې برخه واخیست، چې په ۳۲۵ کال کې د امپراتور قسطنطین لومړي له خوا راټول شوې وه. د ۱۹۶۴ کال د دسمبر میاشتې کې، د فولکسواګن بنسټ د Deutscher Verein für die Erforschung Palästinas (د فلسطین د پلټنې آلماني ټولنې) ته د مادبا نقشې د ژغورنې کار لپاره مالي مرسته وروړاندې کړه. او، موږ به د نهم فصل کې وګورو، د ۱۸۸۴ کال دا حیرانونکې او پراخه خپرې شوې موندنه، چې په هغه وخت کې د اورشلیم د ټول فلسطین یوناني ارتودوکس کلیسا هم پکې شامل وه، په ناوخته عثماني فلسطین کې د ځینو فلسطیني عرب ارتودوکس روڼ اندو لپاره د تاریخي فلسطین د یادونو د بیا ژوندي کولو کې هم مرسته وکړه.

The Madaba Map shows Eleutheropolis as a walled city with three towers, a curving street with a colonnade in the central part and a large basilica. In the 4th century AD the city had a Christian bishop with the largest territory in Palaestina Prima. Its bishop Maximus attended the First Council of Nicaea which was convened in 325 by the Emperor Constantine I. In December 1964, the Volkswagen Foundation provided funding to the Deutscher Verein für die Erforschung Palästinas (German Society for the Exploration of Palestine) to work on saving the Madaba Map. And, we shall see in chapter nine, this sensational and widely publicised discovery of 1884, which, at the time, also involved the All Palestine Greek Orthodox Church of Jerusalem, would also contribute to reviving memories of historic Palestine among some Palestinian Arab Orthodox intellectuals in late Ottoman Palestine.