۹.۴ ستراتیجیک عزایم او د برتانوي سوله‌ییزه صلیبي جګړه: ساینس، امپراتورۍ او د فلسطین د نقشه‌کښۍ لپاره د فلسطین د کاوښ صندوق (۱۸۶۵–۱۸۷۷) - فلسطین: د څلورو زرو کلونو تاریخ | Quran Course

۹.۴ ستراتیجیک عزایم او د برتانوي سوله‌ییزه صلیبي جګړه: ساینس، امپراتورۍ او د فلسطین د نقشه‌کښۍ لپاره د فلسطین د کاوښ صندوق (۱۸۶۵–۱۸۷۷) - فلسطین: د څلورو زرو کلونو تاریخ | Quran Course

اوردننس سروے (OS) برطانیہ کی قومی نقشہ سازی کی ایجنسی ہے اور دنیا میں نقشے تیار کرنے والے سب سے بڑے اداروں میں سے ایک ہے۔ برطانوی سرکاری ادارے کا نام اس کے ابتدائی فوجی اور اسٹریٹجک مقاصد کی طرف اشارہ کرتا ہے، اور اس کی ابتدا 1745ء کی جیکوبائٹ بغاوت کے بعد اسکاٹ لینڈ کی نقشہ سازی سے ہوتی ہے، جب فوجی نقشوں اور اسکاٹش ہائی لینڈز کی تفصیلی معلومات کی کمی محسوس کی گئی۔ برطانوی پہلے نہیں تھے جنہوں نے فلسطین کی آلاتی بنیاد پر اسٹریٹجک نقشہ سازی کی۔ فلسطین کے پہلے جدید نقشے، جو آلاتی سروے پر مبنی تھے اور اپنے وقت کے سب سے ترقی یافتہ سائنسی آلات استعمال کر کے بنائے گئے تھے، پہلے ہی کرنل پیئر جاکوٹن نے تیار کر لیے تھے۔ وہ ایک فرانسیسی نقشہ ساز اور نپولین کی مصر اور فلسطین کی مہم کے دوران فرانسیسی سروے ملٹری کور کے ڈائریکٹر تھے، جنہوں نے 1799ء میں نپولین کے حکم پر مصر، صحرائے سینا اور فلسطین کے درجنوں خفیہ نقشے تیار کیے۔ان میں سے چھ نقشے فلسطین کے حصوں کو ظاہر کرتے ہیں، خاص طور پر وہ علاقے جہاں سے فروری تا جون 1799ء کے دوران نپولین کی فوج گزری۔ جاکوٹن فرانس واپس جانے کے بعد بھی ان نقشوں پر کام کرتے رہے اور آخرکار یہ 1826ء میں شائع ہوئے، اور ‘جاکوٹن اٹلس’ کے نام سے وسیع پیمانے پر مشہور ہوئے، جن میں فلسطین کو فرانسیسی اور عربی میں ‘Palestine or Holy Land’ / ‘أرض القدس’ کے طور پر دکھایا گیا۔ (یہ بھی دیکھیں: Khatib 2003؛ Karmon 1960: 155–173, 244–253)

Ordnance Survey (OS) is the national mapping agency of Britain and is one of the largest producers of maps in the world. The British official agency’s name indicates its original military and strategic purposes and its origins go back to the mapping of Scotland in the aftermath of the Jacobite uprising of 1745 and the absence of military maps and detailed knowledge of the Scottish Highlands. The British were not the first to conduct instrumental strategic mapping of Palestine. The first modern maps of Palestine, based on an instrumental survey and using the most developed scientific instruments of the time, had already been produced by Colonel Pierre Jacotin, a French map-maker and Director of the French Survey Military Corps during Napoleon’s expedition in Egypt and Palestine, who in 1799, on Napoleon’s orders, prepared dozens of secret maps of Egypt, Sinai and Palestine. Six of those maps show parts of Palestine, especially the parts of the country through which Napoleon’s army marched in February to June 1799. Jacotin continued to work on these maps after he returned to France and they were eventually published in 1826, and became widely known as the ‘Jacotin Atlas’, labelling Palestine in French and Arabic as ‘Palestine or Holy Land’/‘land of al-Quds’ فلسطين أو أرض قدس) ) (also Khatib 2003; Karmon 1960: 155–173, 244–253).

برتانوي د فلسطین د کتلو ټولنه (British Palestine Exploration Fund) په ۱۸۶۵ کال کې د انجیلي عالمانو، کتابي جغرافیه پوهانو، نظامي او استخباراتي افسرانو او پروټسټنټ مذهبي پیشوایانو یوې ډلې تاسیس کړه، چې ترټولو مشهور یې د ویسټمنسټر ابي ډین، آرتر پی سټینلي وو. د دې ټولنې "ساینسي سپړنې" د برتانوي سیاسي-نظامي تاسیس او استخباراتي ټولنې سره ډیر نږدې همغږي کیده، چې د عثماني فلسطین ته د ننوتلو لپاره اندېښمنه وه، هغه هېواد چې د "اروپا ناروغ سړی" په نوم یادېدونکې مسلمانې عثماني خلافت یې واکمن وو. د لندن په مرکز کې دفترونو سره، PEF نن هم یوه فعاله ټولنه ده چې د "فلسطین د کتلو سه‌میاشتنۍ" په نوم یو علمي مجله خپروي. سربېره پر دې، PEF عامه لیکچرونه وړاندې کوي او د نږدې ختیځ کې د څېړنیزو پروژو تمویل کوي. د دې ټولنې د ویب پاڼې له مخې، "له ۱۸۶۷ څخه تر ۱۸۷۰ پورې کپتان وارن په فلسطین کې هغه سپړنې ترسره کړې چې د پخوانۍ اورشلیم د ټپوگرافي او د معبد غر/ الحرم الشریف [sic] د آثارو پوهې بنسټ جوړوي"؛ "د معبد غر، یا الحرم الشریف، لاندې، پر سر او شاوخوا د وارن له سپړنو سربېره، هغه د فلستیا دښته سروې کړه او د مرکزي اردن یوه ډېره مهمه [نظامي] پلټنه یې وکړه". کپتان (وروسته جنرال سر) چارلز وارن (۱۸۴۰–۱۹۲۷)، د برتانوي شاهي انجینیرانو ډلې څخه، د PEF یو له کلیدي افسرانو، چې د اورشلیم "کتابي ټپوگرافي" د نقشه کولو او "د معبد ځای" د څېړلو لپاره لېږل شوی و، ویلي دي:

The British Palestine Exploration Fund was founded in 1865 by a group of biblical scholars, scriptural geographers, military and intelligence officers and Protestant clergymen, most notably the Dean of Westminster Abbey, Arthur P. Stanley. Its ‘scientific exploration’ was coordinated very closely with the British politico-military establishment and intelligence community anxious to penetrate Ottoman Palestine, a country ruled by the Muslim ‘sick man of Europe’. With offices in central London, the PEF today is an active organisation which publishes an academic journal, the Palestine Exploration Quarterly. In addition, the PEF presents public lectures and funds research projects in the Near East. According to its website, ‘Between 1867 and 1870 Captain Warren carried out the explorations in Palestine which form the basis for our knowledge of the topography of ancient Jerusalem and the archaeology of the Temple Mount/Haram al-Sherif [sic]’; ‘In addition to his explorations on, under, and around the Temple Mount/ al-Haram al-Sherif, Warren surveyed the Plain of Philistia and carried out a very important [military] reconnaissance of central Jordan’.7 Captain (later General Sir) Charles Warren (1840–1927) of the British Royal Engineers, one of the key officers of the PEF, who was sent to map the ‘scriptural topography’ of Jerusalem and investigate ‘the site of the temple’, noted: