عمومی نظریات اکثر اوقات طاقتور اشرافیہ کی طرف سے بیان کیے جاتے ہیں؛ وہ ہمیشہ حقائق پر مبنی نہیں ہوتے۔ عمومی نظریہ یہ ہے کہ فلسطین نے اپنی تاریخ میں کبھی خود مختار حکومت، سیاسی یا ثقافتی خودمختاری کا تجربہ نہیں کیا، چہ جائیکہ عملی حاکمیت اور حقیقی ریاستی حیثیت کا۔ حقیقت اس کے برعکس ہے۔ جیسا کہ ہم اس کتاب میں بھرپور طور پر ثابت کریں گے، آخری دورِ کانسی سے لے کر 1948ء میں اسرائیلی ریاست کے قیام تک، تین ہزار برس کے دوران فلسطین نے بڑی حد تک سماجی، سیاسی اور معاشی خودمختاری سے بہرہ مند رہا، اور چھ مختلف، اگرچہ باہم متضاد نہیں، طریقوں سے ریاستی حیثیت کا بھی تجربہ کیا۔ ان طریقوں نے صدیوں میں فلسطین کے تصورات کے ارتقا پر گہرا اثر ڈالا۔

Conventional wisdoms are often articulated by powerful elites; they are not always based on facts. The conventional wisdom is that Palestine never in its history experienced self-government, political or cultural autonomy, not to mention practical sovereignty and actual statehood. Nothing is further from the truth. As we shall amply demonstrate in this work, over three millennia from the late Bronze Age and until the establishment of the Israeli state in 1948, Palestine enjoyed a great deal of social, political and economic autonomy and also experienced statehood through six distinct, though not mutually exclusive, ways – ways which had a profound impact on the evolution of the ideas of Palestine across the millennia:

• خودمختار اقتصادي او پولي سیستمونه او د فلسطیني پیسو خپرول: خپلواک پولي پالیسۍ او د ځانګړې فلسطیني پیسو ضرب په هغه مثالونو کې ښکاره شوې چې د ۶ څخه تر ۴ مې پیړۍ ق.م پورې د فلسطیا یا فلسطیني-عربي سکې (چې په لومړۍ څپرکي کې بحث شوي) او د اسلام په لومړیو پیړیو کې د «په فلسطین کې» عربي پیسو ضرب (چې په شپږم څپرکي کې بحث شوي) دي.

• Autonomous economic and monetary systems and the issuing of Palestinian currency: the institution of independent monetary policies and the minting of distinct Palestinian currency were evident in the cases of the coinage of Philistia or Philisto-Arabian in the 6th‒4th centuries BC (discussed in chapter one) and the minting of Arab currency ‘in Filastin’ throughout early Islam (discussed in chapter six).

• د امپراتوري د حامی او ساتل شوي (پیرو) سیستمونه: د حامی‌–پیرو د اړیکو جوړښت او په فلسطین کې د محلي او ځانمختاره سیمه‌ییزو او ښارنیو مشرانو ځواکمنیدل، لکه څنګه چې د عثماني فلسطین د «ښارنیو مشرانو» په صورت کې وو.

• Imperial patron‒protégé systems: the construction of patron‒client systems and the rise of local and autonomous regional and urban elites in Palestine, as was in the case of the ‘urban notables’ of Ottoman Palestine.

مګر بالاخره، لکه څنګه چې موږ به په اتم فصل کې وګورو، په فلسطین کې دغه عثماني ښاري ایلیټ د قواعدو جوړونکي او ماتونکي نه بلکه د قواعدو منونکي وو.

But ultimately, as we shall see in chapter eight, these Ottoman urban elites in Palestine were rule-takers not rule-makers and rule-breakers.

• انتظامی، صوبائی اور فوجی خودمختاری: یہ بات رومی اور بازنطینی ادوار میں مسلسل دکھائی دیتی ہے، جو بعد میں وسیع طور پر Provincia Palaestina یا Dux Palaestinae کے نام سے معروف ہوا، یعنی "فلسطین کا فوجی کمانڈر" (جس پر چوتھے باب میں بحث کی گئی ہے)، متولی حرب فلسطین (" متولي حرب فلسطين "، فلسطین کا فوجی گورنر) (جس پر چھٹے باب میں بحث کی گئی ہے)، اور عثمانی دورِ آخر کے فلسطین میں خودمختار انتظامی متصرفیت یروشلم کا قیام، جو فلسطین کا کلیدی صوبہ تھا (جس پر نویں باب میں بحث کی گئی ہے)۔

• Administrative, provincial and military autonomy: this is evident throughout the Roman and Byzantine periods in what became widely known as Provincia Palaestina or the Dux Palaestinae, the ‘military commander of Palestine’ (discussed in chapter four), Mutawalli Harb Filastin (“ متولي حرب فلسطين ”, Military Governor of Palestine) (discussed in chapter six) and in late Ottoman period Palestine with the creation of the autonomous administrative Mutasarrifate of Jerusalem as the key province of Palestine (discussed in chapter nine).

د فلسطین مراجعینو دولتونه: د ډیرو فلسطیني مراجع دولتونو راپیدا کېدل او جوړېدل، چې یوه برخه یې د همدې پلرونی–مراجع اړیکو پر بنسټ ولاړ وه.

• Palestinian client states: the emergence and creation of several Palestinian client states, partly based on the same patron‒client relationships.

اگرچه فلسطین میں تابع ریاستوں کی قسموں اور شاہی یا طاقتور ریاستوں کے ماتحت ہونے کی حد میں نمایاں فرق تھا، آئرن ایج کے بیشتر دور میں فلستیہ کے بادشاہ، پہلی صدی عیسوی میں رومیوں کے تحت تابع بادشاہ ہیرودیس اعظم (جس پر چوتھے باب میں بحث کی گئی ہے)، چھٹی اور ساتویں صدی کے آغاز میں Palaestina Secunda، Palaestina Prima اور Palaestina Tertia کے غسانی عرب قبائلی وفاقی بادشاہ (سپریم فائلارکس) (جن پر پانچویں باب میں بحث کی گئی ہے) اور اٹھارہویں صدی میں احمد پاشا الجزار کی نسبتاً کم حد تک خود مختار حکومت اس کی نمایاں مثالیں تھیں۔

Although the types of client states in Palestine and the degree of their subordination to imperial or powerful states varied significantly, the kings of Philistia throughout much of the Iron Age, the client King Herod the Great under the Romans in the 1st century AD (discussed in chapter four), the Ghassanid tribal Arab federate kings (supreme phylarchs) of Palaestina Secunda, Palaestina Prima and Palaestina Tertia in the 6th and early 7th centuries (discussed in chapter five) and to a lesser extent the autonomous regime of Ahmad Pasha al-Jazzar in the 18th century were cases in point.

د فلسطین عملي حاکمیت او دولت جوړول: دا کار د ظاهر العمر له خوا د اتلسمې پیړۍ په منځ کې د عثماني واکمنۍ پر وړاندې د هغه بریالي بغاوت څخه وروسته ترلاسه شو (چې په اتمه څپرکي کې په بحث شوی دی).

• Palestinian practical sovereignty and statehood: this was achieved by Daher al-‘Umar following his successful rebellion against Ottoman rule in the middle of the 18th century (discussed in chapter eight).

• کلیسایی خودمختاری او خودسري (autocephaly): دا هغه څه دي چې د ایلیا کاپیتولینا او د پالستین ولایت کلیسا د پنځمې پیړۍ له نیمایي راهیسې د چالسیډون شورا وروسته ترلاسه کړه (چې په څلورم فصل کې یې بحث شوی).

• Ecclesiastical independence and autocephaly: this was achieved by the Church of Aelia Capitolina and Provincia Palaestina from the mid-5th century following the Council of Chalcedon (discussed in chapter four).

په پورتنیو ټولو دلیلونو او توپیرونو سربیره، اته‌ویشت نکات د دې کتاب د استدلال مرکزي برخه ده چې د فلسطین د مفهوم په تاریخي پرمختګ باندې خبرې کوي۔

In addition to all the above arguments and distinctions already made, seventeen points are central to the argumentation of this work on the evolution of the conception of Palestine across time:

1. د لیټ برانزې دورې (۱۳۰۰ق.م. څخه مخکې) څخه مخکې موږ ته د ښارونو نومونه معلوم دي، خو د ځانګړې (فلسطین) سیمې لپاره په بشپړه توګه هېڅ نوم نشته، که څه هم د «کنعان» نوم (ka-na-na, kinahhu) له دې څخه مخکې هم ليدل کېږي، په لیټ برانزې دور کې د نوي مملکت د کتیبو په ډول (۱۴۰۰ق.م. کال) او په هغو میخي لوحو کې چې د العمارنه لیکونو په نوم یادېږي. دغه لیکونه په عمده توګه د مصر د ادارې او د هغې د استازو ترمنځ د دیپلوماتیکو لیکونو څخه جوړ وو چې د مصر د نوي مملکت پر مهال په کنعان او امورو (شمال لویدیځ سوریه او شمالي لبنان) کې د دېرشو کلونو پر موده خپریدل.

1. Before the Late Bronze period (before 1300 BC) we have names of towns, but none for the particular (Palestine) region as a whole, although the name ‘Cana’an’ (ka-na-na, kinahhu) does occur earlier, in the Late Bronze Age in New Kingdom inscriptions (1400s BC) and in the cuneiform tablets known as the Amarna Letters. The latter primarily consisted of diplomatic correspondence spanning thirty years between the Egyptian administration and its representatives in ‘Cana’an’ and Amuru (north-western Syria and north Lebanon) during the New Kingdom of Egypt.

2. د ۱۳۵۰ ـ ۱۳۳۰ ق.م کلونو کې د دې دورې په کتیبو کې "کنعان" نوم اصلاً د لبنان شمالي ساحلي سیمو ته اشاره کوي، لکه څنګه چې دا نوم د پنځمې پیړۍ یوناني متنونو او وروسته یې هم کارېږي. د وروستي برونزي دورې په مصري متنونو کې د فلسطین د سیمې عادي نوم "کنعان" نه، بلکه "ځاهي" دی، کوم چې د لوی تحنو سیمې جنوبي برخه ښيي.

2. 1350s‒1330s BC: in the inscriptions of this period the name Cana’an refers primarily to the northern coastal regions of Lebanon, much as it is used in 5th century Greek texts and later. In the Late Bronze age, the normal name for the region of Palestine in Egyptian texts is not Cana’an, but Djahi, which is used to designate the southern part of the greater region of Tehenu.

د پلیشتیانو نوم، چې «پلیسیت» هم ویل کیږي، لومړی ځل د ۱۳ مې پیړۍ ق.م. په شاوخوا کې ښکاري او د هغې دمخه د هیڅ تاریخي سرچینې کې نه لیدل کیږي. نو د ۱۳ مې پیړۍ دمخه د دې سیمې لپاره د فلسطین نوم کارول تاریخي لحاظ سره ناسم به وي. په هرصورت، د تاریخي دقت لپاره باید وویل شي چې د ناوخته برونزي دورې دمخه د فلسطین د سیمې نوم په ساده ډول نامعلوم دی.

3. It is true that the name Peleset first occurs in the 13th century BC and is not witnessed in any earlier historical source. So it would be historically inaccurate to use the name Palestine for the region before the 13th century. However, to be historically accurate one should point out that the name of the region of Palestine prior to the Late Bronze Age is simply unknown.

له لیټ برانزي دورې راهیسې، د جنوبي لیوانت د سیمې لپاره کارېدونکي نومونه، لکه ډجهي او رتنو یا کنعان، ټول د فلسطین نوم ته ځای پر ځای شول، هغه نوم چې بیا وروسته د لرغونې تاریخ او کلاسیکي لرغونتوب په بهیر کې، ګډ ترګډ په لویه کچه کارېده، همدارنګه د بیزانتي عیسویت په دوره کې هم.

4. From the Late Bronze Age onwards, the names used for the region of the southern Levant, such as Djahi and Retenu or Cana’an, all gave way to the name Palestine, the name which thereafter is the most commonly used throughout ancient history and Classical Antiquity,9 as well as in the period of Byzantine Christianity.

5. د لیټ برانز دورې کې بل هیڅ لومړنی ځای نوم، لکه (a)، نشته۔

5. No other early toponym from the Late Bronze Age, such as (a)

رېتېنو (د مېلادي دمخه ۱۵۰۰ تر ۱۲۰۰ کلونو)؛ (ب) ډجاهي (د مېلادي دمخه ۱۵۰۰ تر ۱۲۰۰ کلونو)؛ یا (ج) کنعان (د مېلادي دمخه ۱۴۰۰ تر ۱۳۰۰ کلونو) د اوسپنې د لومړي دورې (د مېلادي دمخه نږدې)

Retenu (1500s‒1200s BC); (b) Djahi (1500s‒1200s BC); or (c) Cana’an (1400s‒1300s), is used as the name of the region in the Iron Age I (c.

(۱۲۰۰ تر ۱۰۰۰ق م) او وروسته. د فلسطین نوم یا د دې یوې بڼې کارول د ۱۲مې پیړۍ ق م څخه تر رومي دورې پورې کیږي. دا هم د ۱۸مې پیړۍ د وروستیو څخه تر نن ورځې پورې د دې سیمې ترټولو عام نوم دی، په دې کې د برتانوي مینډیټ دوره هم شامله ده، په کوم کې چې فلسطین د هیواد نړیوال پیژندل شوی نوم و.

1200‒1000 BC) and later. One or other form of the name Palestine is used from the 12th century BC through the Roman period. This is also the most common name for this region from the end of the 18th century AD to the present, which includes the British Mandate period, when Palestine was the internationally recognised name of the country.

هیڅ بل تاریخي ځای نوم ندی کارول شوی. پکار دا ده چې هغه «رسمي» اداري ځای نوم هم یادونه شي چې د Provincia Palaestina لپاره ټاکل شوی و، کوم چې په کلاسیکي او وروستۍ عتیقه دورې کې ټینګ شو او په عصري دوره کې بیا په رسمي ډول وکارول شو.

No other historically known toponym is used. One perhaps should also point out the ‘official’ administrative toponym of Provincia Palaestina, which was consolidated in Classical and Late Antiquity and revived officially in the modern period.

۶. د یہوداہ نوم د ټوپوونیمي کارونې نیټه د اتمې پیړۍ څخه پیل کیږي، او دا نوم د سهیلي لوړو ځمکو، ډنډونو او په شاوخوا کې موجود دښتو سیمې ته اشاره کوي، یوازې د اتمې پیړۍ او د ق.م. شپږمې پیړۍ له لومړۍ نیمایي تر یوې مودې پورې. په ورته ډول، د اسراییل نوم لومړی د نهمې پیړۍ ق.م. کې موجود دی او تر اتمې پیړۍ ق.م. د څلورم ربع پورې کارول کیږي، کله چې دا نوم د اسوریې د سامیرینا ولایت نوم ته ځای پرېږدي.

6. The toponymic use of the name Judah dates from the 8th century and refers to the region of the southern highlands, foothills and adjacent steppe lands only at some stage in the course of 8th‒early 6th century BC. Similarly, the name Israel exists first in the 9th century BC and is used until the 4th quarter of the 8th century BC, when this name gives way to the name of the Assyrian province of Samerina.

۷۔ د فلسطین جدید تصور، د یوې جغرافیایي‑سیاسي واحد او د یوه جلا هیواد په توګه، د دې ځمکې په لرغونې تاریخ، کلتور، ماډي او فکري میراث کې ژور ریښې لري۔ د اوسپنې دورې په ترڅ کې (۱۲۰۰ق.م تر هغه وخته چې اشوریانو په ۷۱۲ق.م کې فتح وکړه) فلستیا نه یوازې یوه ځانګړې سیاسي جغرافیه، بلکې یوه جلا جغرافیایي‑سیاسي واحد ته هم وده وکړه۔ دا حقیقت د فلسطین د لرغونو، منځنیو او عصري انځورونو په وده باندې اوږدمهاله اغیز درلود۔

7. The modern conception of Palestine as a geo-political unit and a distinct country is deeply rooted in the ancient history, culture and material and intellectual heritage of the land. Already in the course of the Iron Age (1200 to the Assyrian conquest of 712 BC) Philistia evolved not only into a distinct political geography but also as a separate geo-political entity. This fact would have a long-term impact on the evolution of the ancient, medieval and modern representations of Palestine.

فلسطین بحیث یو ملک (بلد یا بلاد) چې خپل جلا تاریخ، فزیکي او کلتوري جغرافیه، بدلیدونکي سرحدونه، بدلیدونکي پلازمینې (القدس/ایلیا کیپیتولینا/ایلیا/یروشلم، قیصریه-فلسطین، الرملة-فلسطین)، او سیمه ایز مرکزونه (غزه، طبریه، سکیتوپولیس/بیسان، صفد، عکا، نابلس) لرل، او دا په زرګونو کلونو راهیسې موجود وه. یو هېواد ممکن خپلواک دولت وي یا نه وي. فلسطین، د سکاټلینډ، ویلز، کاټالونیا، اندلس، کردستان، باسک سیمې، چیچنیا یا کشمیر په څیر، باید په اتوماتیک ډول د عصري فلسطیني ملي‌ګرایۍ یا د "فلسطیني دولت" د کومې عصري ملي نمایندګۍ سره یو ځای او برابر ونه ګڼل شي.

Palestine as a country (balad or bilad) with a distinct history, physical and cultural geography, evolving boundaries, shifting capital cities (al-Quds/Aelia Capitolina/Iliya/Jerusalem, Caesarea-Palaestina, al-Ramla-Filastin), regional capitals (Gaza, Tiberias, Scythopolis/ Beisan, Safad, Acre, Nablus) existed for millennia; a country may or may not be a sovereign state; Palestine as a country (like Scotland, Wales, Catalonia, Andalus/Andalusia, Kurdistan, the Basque region, Chechnya or Kashmir) should not be automatically conflated or equated with modern Palestinian nationalism or any modern national representations of the ‘nation-state of Palestine’.

8. د ځمکنیو څیړنو شواهد ښيي چې ښاري ژوند او د فلسطین ډېری هغه ښارونه او ښارګوټي چې په تاریخي دورو کې پېژندل شوي، د دریمې زریزې د لومړنۍ برونزي دورې په اوږدو کې شتون درلود.10 سربیره پر دې، پداسې حال کې چې لرغونې ادبیات او د وروستۍ لرغونتوب دورې د ښارونو فزیکي پاتې شونې د هغې واکمنۍ شاهدي ورکوي چې ښاري کلتورونه د خپلو اوسېدونکو د ژوند او همدارنګه د هغو کلیوالي ټولنو پر ژوند لرل چې د خلکو اکثریت پکې ژوند کاوه، د ځمکنیو کېندنو څرګندوي چې ښاري مرکزونه او کلیوالي چاپېریال تر اوسه یو له بل پورې تړلي دي.

8. Archaeological evidence shows that urbanisation and most of the Palestine towns and cities that are known in historic times existed throughout the Early Bronze Age in the 3rd millennium.10 Moreover, while ancient literature and the physical remains of cities in Late Antiquity attest to the power that urban cultures held over the lives of their inhabitants as well as over the rural communities in which the majority of people lived, archaeological excavations demonstrate the continuing interdependence of urban centres and rural contexts.

په تاریخي شواهدو سره داسې معلومیږي چې د بیزانتي دورې هغه فلسطیني ښارونه چې نومونه یې د یونانیت له مخې بدل شوي وو، لکه قیصریه ماریتیما (عربي:

9. Historical evidence indicates that the toponymically Hellenised Palestinian cities of the Byzantine era: Caesarea Maritima (Arabic:

قیساریہ، ایلیا کیپیتولینا (یروشلم؛ عربی: ایلیا، القدس)، لدّہ (یونانی: دیوسپولس/جورجیوپولس)، بیسان (یونانی: سکیتوپولس)، غزہ، طبریہ، نابلس (یونانی: نیاپولیس)، یافا، ارسوف (یونانی: اپولونیا)

Qaysariah), Aelia Capitolina (Jerusalem; Arabic: liya, al-Quds) Lydda (Greek: Diospolis/Georgiopolis), Beisan (Greek: Scythopolis), Gaza, Tiberias, Nablus (Greek: Neapolis), Jaffa, Arsuf (Greek: Apollonia)

عمواس (Emmuas)، رفح، بیت جبرین (یونانی: Eleutheropolis)، عکا (یونانی: Ptolemais)، عسقلان (عربی: ‘Asqalan)، ایلہ (عربی: Aylah، موجودہ عقبہ) اسلام کے تحت بھی بڑے شہری مراکز کے طور پر قائم رہے اور ان میں سے کچھ نے اپنے قدیم نام بھی برقرار رکھے۔ اینڈریو پیٹرسن کی کتاب The Towns of Palestine under Muslim rule: AD 600‒1600 (2005)، جو بازنطینی سے لے کر ابتدائی عثمانی دور تک کے شہری مقامات پر توجہ مرکوز کرتی ہے، شہری تعمیر و ترقی میں مادی اشیاء اور فنی اسالیب کے تسلسل اور دوبارہ استعمال کے بارے میں اہم آثارِ قدیمہ کے شواہد فراہم کرتی ہے۔ پیٹرسن کے مطالعے میں الرملہ کا بھی تفصیلی جائزہ شامل ہے، جسے اموی خلافت نے اسلامی حکومت کی پہلی صدی کے اندر آباد کیا تھا، اور وہ اس شہر میں بازنطینی طرز کے موزیک اور نقش و نگار کی آثارِ قدیمہ کی دریافت کا حوالہ دیتی ہیں۔ ابتدائی اسلامی فلسطین کے شہری فن تعمیر کی شکلیں بھی دلچسپ ہیں: یروشلم، اریحا میں ہشام کا محل (خربۃ المفجر)، الرملہ اور طبریہ کے قریب خربۃ المنیار، یہ سب تسلسل اور اسلامی و یونانی/رومی/بازنطینی طرزوں اور تنظیمی اسلوب کے خوبصورت امتزاج کو ظاہر کرتے ہیں۔ دورِ آخر قدیم کے فلسطین کے خیالات اور فنی اسالیب کا اپنانا قرونِ وسطیٰ میں اسلام کے تحت جاری رہا، اور یہ نئی اسلامی تعماری شکلوں کے ساتھ مل گیا، یوں اسلامی اور یونانی/رومی/بازنطینی طرزوں کا ایک امتزاج وجود میں آیا۔ قدیم فلسطین کے خیالات، مادی اشیاء اور فنی اسالیب کا دوبارہ استعمال جدید دور تک جاری رہا۔ مثال کې، د عکا د ښکلي سپین جومات، چې په پراخه توګه د الجزار جومات په نوم پیژندل کیږي، د جوړولو لپاره مې ځینې ودانیزې موادو، یعنې سپینې ماربل او ګرانیټ برخې، د منځنۍ دورې د عکا، د اوږدې پخوانۍ دورې د قیصریه-فلسطین، او کاسټیلو پیلیګرینو (د عتلیت قلعه) په پخوانیو ویجاړو شویو ځایونو څخه واخیستل شوې، چې د حیفا په سویل کې موقعیت لري او په فلسطین کې د لاتیني صلیبي جنګیالیو لخوا په ۱۲۱۸ کال کې جوړې شوې ستره قلعې له ډیرو لویو څخه ده او د صلیبي نظامي ودانۍ له غوره بیلګو څخه ده. دا جومات، چې په ۱۷۸۱ کال کې جوړ شو او د یوې اسلامي دیني علمي ادارې، د زده کوونکو د استوګنې ځای، یوې اسلامي محکمې او یوې عامې کتابتون لرونکی کمپلکس دی، د استانبول د لویو جوماتونو په بڼه جوړ شوی و؛ د الجزار جومات (چې د «سپین جومات» په نوم هم یادیږي)

‘Amwas (Emmuas), Rafah, Beit Jibrin (Greek: Eleutheropolis), Acre (Greek: Ptolemais), Ascalon (Arabic: ‘Asqalan), Aelas (Arabic: Aylah modern-day ‘Aqabah) continued to function as major urban centres under Islam and some kept their ancient place names. Andrew Petersen’s The Towns of Palestine under Muslim rule: AD 600‒1600 (2005), which focuses on urban sites from Byzantine to early Ottoman times, provides important archaeological evidence about the continuities and recycling of material objects and art forms in urban regeneration and development. Petersen’s study also includes a detailed investigation of al-Ramla, which was founded by the Umayyads within the first century of Muslim rule, and cites the archaeological discovery of Byzantine-style mosaics and motifs in the city. Interesting also are the architectural forms of early urban Islamic Palestine: in Jerusalem, Jericho Hisham Palace (Khirbat al-Mafjar), al-Ramla and Khirbet al-Minyar, near Tiberias; all exhibit continuities and an exquisite mélange of Islamic and Greco/Roman/Byzantine styles and modes of organisation. The adaption of ideas and art forms from Late Antiquity Palaestina continued under Islam throughout the Middle Ages and this was combined with new Islamic architectural forms, thus creating a mix of Islamic and Greco/Roman/Byzantine styles. The recycling of ideas, material objects and art forms of ancient Palestine persisted into the modern period. For instance, some of the building materials, marble and granite components, for the spectacular White Mosque of Acre, famously known as al-Jazzar Mosque – constructed in 1781, with a complex which included an Islamic theological academy with student lodging, an Islamic court and a public library – were taken from the ancient ruins of medieval Acre, Caesarea-Palaestina of Late Antiquity and Castello Pelegrino (Atlit fortress), to the south of Haifa, one of the largest fortresses built in Palestine by the Latin Crusaders in 1218 and one of the best examples of Crusader military architecture. Modelled on the great mosques of Istanbul, the al-Jazzar Mosque (also known as the ‘White Mosque’)

دا د سبکونو یو په زړه پورې بېلګه ده چې عثماني، بيزنطي، فلسطيني او فارسي سبکونه یو ځای کوي، او د فلسطین له بډاینې جنګیالي او کلتوري میراث څخه ګټه اخلي او بیا یې کاروي.

is a wonderful example of the mixture of styles, Ottoman, Byzantine Palestinian and Persian, incorporating and recycling the extraordinarily rich martial and cultural heritage of Palestine.

10. تر جدید دور او د مینڈیټوری فلسطین د تصور (۱۹۱۸–۱۹۴۸) تر وخته پورې، د فلسطین د ختیځ حدودو په اړه نظر بدلېدونکی و، که څه هم د کلاسیک دور په ترڅ کې او د اسلام تر لاندې د فلسطین حدود ډېرځله د اردن سیند ختیځ خوا ته پراخېدل۔

10. Until the modern era and the conception of Mandatory Palestine (1918‒1948) the perception of what constituted Palestine’s eastern boundaries was shifting, although in the course of the classical age and under Islam the boundaries of Palestine often extended to areas lying east of the Jordan River.

11. د فلسطین کلاسیک، وروسته کلاسیک، منځنی (عربي اسلامي) او عصري مفهومونه ټول د لیټ برونزې او اوسپنې دورې د اصلي «د پلسټ خاوره» (pi-lis-te یا Pilistu، «له غزې تر تنتور پورې») له حدودو ډیر ولاړ شول.

11. The classical, post-classical, medieval (Arab Islamic) and modern conceptions of Palestine all went far beyond the original ‘land of the Peleset’ (pi-lis-te, or Pilistu, ‘from Gaza to Tantur’) of the Late Bronze Age and Iron Age.

سمندري سفر او نړیوالې تجارتي لارې په فلسطین کې، او د فلستیا ډیرې پرمختللې ساحلي ښارونه (چې غزه، اشقلون، اشدود او یافا پکې شامل وو)، سره یوځای شول او د اوسپنې دورې دوهم (نږدې ۱۰۰۰ تر ۶۰۰ ق.م. پورې) په جریان کې جغرافیایي‑سیاسي لحاظ له مخې یو مربوط سویل ځای ته وده ورکړه. فلستیا لومړۍ وه چې په فلسطین کې سیاسي خپلواکي او یوه خپلواکه پیسې نظام، د سپینو زرو سکو په بڼه، پرمخ یووړ. دا سکې د ۶ پیړۍ وروستیو، ۵ او ۴ پیړیو ق.م. په ترڅ کې خپرې شوې. دا محلي فلسطیني پیسې، چې د فلستیا سکې په نوم پیژندل کیږي، د فلستیا‑عربي سیمې په پراخه کچه ګرځیدلې وې او د فلستیا‑عربي سکو په نوم مشهورې شوې.

12. Seafaring and international trade routes in Palestine and the highly sophisticated urban coastal centres of Philistia (which included Gaza, Ascalon, Ashdod and Jaffa) combined to develop geo-politically as an integrated south in the course of Iron Age II (c. 1000‒600 BC) and Philistia was the first to develop political autonomy and an autonomous monetary system in Palestine in the form of silver coins, issued in the late 6th, 5th and 4th centuries BC. This local Palestinian currency, known as the coinage of Philistia, was circulated widely in the Philisto-Arabian region and became known as Philisto-Arabian coins.

13. د ختیځ رومي امپراتورۍ رسمي اړونه عیسویت ته په څلورمه پیړۍ کې، او همدارنګه په نږدې ختیځ او د رومي ولایت العربیه کې د عیسویت پراخ خپریدل، د هېواد مذهبي، ټولنیز، فکري او کلتوري بدلون او د لوی فلسطین (Provincia Palaestina) جوړښت سبب شو. د بیزنطیانو په وخت کې، د اخرني لرغونتوب په دوره کې، د څلورمې څخه د اوومې پیړۍ تر پیل پورې، لوی فلسطین د دریو ولایتونو ته ووېشل شو: فلسطین لومړی (Palaestina Prima)، فلسطین دویم (Palaestina Secunda) او فلسطین سلاتاریس (Palaestina Salutaris). خو لکه څنګه چې لاندې به وګورو، دا ولایتونه په بشپړ ډول جلا ډول نه ګڼل کېدل. سیاسي، نظامي، کلتوري او کلیسايي لحاظ څخه دوی د بیزنطیانو لاندې د «درې په یو» فلسطین ولایتونو په توګه تصور او وده کول، او په حقیقت کې په پوهیدلې توګه جوړېدل، په نظامي-ستراتیژیکه، سیاسي او مذهبي لحاظ د یوه مرکزي ولایت په توګه. وخت په تېرېدو سره د «یو په دریو» بیزنطیني فلسطیني ولایت ولیدل شو او په حقیقت کې د یوه مرکزي ولایت په توګه جوړ شو.

13. The official conversion of the Eastern Roman Empire to Christianity in the 4th century and the massive spread of Christianity in the Near East and Roman Provincia Arabia brought about religious, social, intellectual and cultural transformation of the country and the creation of greater Palestine (Provincia Palaestina). At its greatest extent in Late Antiquity, greater Palestine under the Byzantines (from the 4th to the early 7th centuries) was divided into three provinces: Palaestina Prima, Palaestina Secunda and Palaestina Salutaris. But as we shall see below, these were not seen as three totally separate provinces. Politically, militarily, culturally and ecclesiastically they were conceived and continued to evolve under the Byzantines as ‘Three in One’ Palestine provinces. With time the (One in Three) Provincial Palaestina under the Byzantines was seen and, indeed, consciously constructed – militarily-strategically, politically and religiously – as a core province:

پالستینا پریما، چې د ختیځ او جنوب له لوري د دوو «سرحدي ولایتونو» یعنې پالستینا سیکونډا او پالستینا ټرټیا (پالستینا سالوټاریس) لخوا احاطه شوې وه۔

Palaestina Prima, surrounded to the east and south by two ‘frontier provinces’, Palaestina Secunda and Palaestina Tertia (Palaestina Salutaris).

په سرحدي ولايت پالستینا سالوټارس په جنوبي ترانسجورډن کې د ۴مې پېړۍ په وروستیو کې جوړ شو، او د ۵مې پېړۍ څخه بیا د پالستینا ټیرټیا په نوم هم مشهور شو. د پالستینا ټیرټیا او پالستینا سالوټارس نومونه یو بل سره بدل شول، او ځینې اسناد پټرا د «دریمې پالستینا سالوټارس» د مټروپولیس په توګه یادوي (وارډ ۲۰۰۸: ۹۳). دریمه پالستینا د پخوانی رومي ولایت ارابیا (Provincia Arabia) ساحه هم پوښله. دریو پالستینا ولایتونو کې نقب (نیګیو)، بئرشیبه (بیر سبع)، نبطیه (او پخوانی مرکز پټرا) او د سینا لوی برخې شاملې وې. دا لویه پالستینا په ختیځ کې د ترانسجورډن لوی برخې او په شمال کې د جولان لوړه دښته هم شاملې کړې. دا د لوی پرمختګ او ښاري پراختیا دوره وه، چې پالستیني ښارونه لکه ایلیا کاپیتولینا (بیت المقدس)، غزه، نیاپولیس (نابلس)، قیصریه-پالستینا (چې قیصریه مریتیما او قیصریه بحري هم ورته ویل کېږي) او د پالستینا پریما ولایت امپراتوري مرکز، یو ګړندی بندرګاه، جوړیدل. د پالستیني ټولنیز او مذهبي ښاري مرکزونو ډیره سیاسي او مذهبي خپلواکي ترلاسه کړه او د مدیترانې ټول سیمې ته یې کلاسیک کلتوري اغیزې خپرې کړې.

A ‘frontier province’, Palaestina Salutaris was created in the southern Transjordan in the late 4th century and from the 5th century also became known as Palaestina Tertia. The names Palaestina Tertia and Palaestina Salutaris became interchanged and some documents refer to Petra as the metropolis of ‘Third Palestine Salutaris’ (Ward 2008: 93). The Third Palestine also encompassed the former Roman Provincia Arabia. The three Palestine provinces included the Naqab (Negev), Beersheba (Bir Sabi’), Nabataea (and its capital Petra) and major parts of Sinai. This greater Palestine also included large parts of Transjordan in the east and the Golan plateau in the north. This was a period of great prosperity and urban expansion, with Palestinian cities such as Aelia Capitolina (Jerusalem), Gaza, Neapolis (Nablus), Caesarea-Palaestina (also known as Caesarea Maritima; Qaysariah), a thriving seaport and the imperial capital of the province of Palaestina Prima, being built. Palestinian social and religious urban centres acquired a great deal of political and religious autonomy and projected classicising cultural influences throughout the Mediterranean region.

سکیتوپولیس (بعدہ عربی بیسان)، جو پیلسٹینا سیکونڈا کا دارالحکومت تھا، اور ایلیوتھیروپولیس (بیت جبرین)، دونوں کی آبادی دورِ قدیم کے آخری زمانے میں اپنے عروج کو پہنچی، اور ''تین فلسطینوں'' کی متنوع آبادی شاید ایک کروڑ پچاس لاکھ تک جا پہنچی ہو۔

Scythopolis (later Arab Beisan), the capital of Palaestina Secunda, and Eleutheropolis (Beit Jibrin) reached their peak in population in the course of Late Antiquity, and the diverse population of the ‘Three Palestines’ may have reached as many as one and a half million.

۱۴. لوی فلسطین (د بیزانس د فلسطینا درې ولایتونه) د میلادي څلورمې پیړۍ تر اوولسمې پیړۍ پیل پورې د اواخرو لرغونو زمانو یوه لوی ځای و چې هلته فرهنګي او فکري بیاژوندون او کلاسیک بڼه ورکول پیل شوي وو. د کلاسیک فلسطینا دوه تر ټولو مشهور نښانې د غزې بلاغتي ښوونځی او د قیصریې ماریتیما کتابتون وو، کوم چې د اواخرو لرغونو زمانو تر ټولو پراخ کلیسايي کتابتون و. قیصریه ماریتیما او غزه د فلسطینا اول دوه تر ټولو مهم ښارونه وو، چې په حقیقت کې د لوی فلسطین واکمن سیاسي او فرهنګي مرکز و. لکه څنګه چې لاندې وښودل شي، د «درې فلسطینو» ولایتونو ډیر مذهبي او فرهنګي خپلواکي درلوده، او د ایلیا کپیتولینا (بیت المقدس) د ټولو فلسطینو کلیسا د انطاکیې او قسطنطنیې د کلیساګانو له دواړو خپلواکي ترلاسه کړه. دا یوازې د مدیترانې سیمې له تر ټولو بډایو هیوادونو څخه نه و، بلکې د مدیترانې د غزې او قیصریې-فلسطینا د ډیرو اغېزمنو ښوونځیو او د اسقلان د جولیان د معماري او ښاروالۍ پلانونو په برخه کې هم د اواخرو لرغونو زمانو د علمي او فکري فعالیت له مهمو مرکزونو څخه و؛ په حقیقت کې قیصریه-فلسطینا او غزه د ټول مدیترانې سیمې د علم لوړ مرکزونه شول او د اتن او اسکندریې ځای ونیو.

14. Greater Palestine (the three provinces of Byzantine Palaestina) of the 4th‒early 7th centuries AD became a major centre of cultural and intellectual renaissance and classicising in Late Antiquity. The two most famous symbols of classicising Palaestina were the Rhetorical School of Gaza and the Library of Caesarea Maritima, the most extensive ecclesiastical library of Late Antiquity. Caesarea Maritima and Gaza were the two most important cities of Palaestina Prima, which was effectively the dominant political and cultural centre of greater Palestine. As we shall see below, the ‘Three Palestine’ provinces had a great deal of religious and cultural autonomy and the All Palestine Church of Aelia Capitolina (Jerusalem) achieved independence from both Churches of Antioch and Constantinople. It was not only one of the most economically prosperous countries in the Mediterranean region, but also – with the highly influential Mediterranean schools of Gaza and Caesarea-Palaestina and the architectural and urban planning work of Julian of Ascalon – one of the most important centres of learning and intellectual activity in Late Antiquity; in effect, Caesarea-Palaestina and Gaza superseded and replaced both Athens and Alexandria as the premier centres of learning for the whole Mediterranean region.

15. د درېیو فلسطینونو ډیرې برخې د دریمې پیړۍ څخه تر اوومې پیړۍ تر پیل پورې د عربستان څخه راکډ شوي د غسانیانو عربي نفوس لخوا آباد شوې؛ د فلسطین کلیسا دغه غسانی عربان په ځان کې مدغم کړل، او د پنځمې او شپږمې پیړیو په اوږدو کې د دغو ولایتونو ډیرې برخې په تدریج سره د بزنطیني ملاتړ لاندې او په غیر مستقیم امپراتوري کنټرول کې د غسانی عربو فیلارکیټونو، یا «سرحدي پاچاهیو» ته واوښتې. د غسانیانو نفوذ په Provincia Palaestina باندې پیړیو پورې دوام وکړ، او د دوی عیسوي عرب پاچایان (لوی فیلارکان) د اوومې پیړۍ کې د فلسطین د اسلامي فتح تر وخته پورې حکومت وکړ.

15. In the 3rd‒early 7th centuries AD large parts of the ‘Three Palestines’ were settled by the Ghassanid Arab population that immigrated from Arabia; the Palestine ecclesia integrated these Ghassanid Arabs and large parts of these provinces were gradually transformed in the 5th‒6th centuries into Ghassanid Arab phylarchates, or ‘frontier kingdoms’, under Byzantine patronage and indirect imperial control. Ghassanid influence on Provincia Palaestina lasted for centuries, and their Christian Arab kings (supreme phylarchs) reined until the Islamic conquest of Palestine in the 7th century.

16. برخلاف شش کشور منطقه‌ای و همسایه، یعنی مصر، شام، عراق، عربستان، ترکیه و ایران، فلسطین در تمام تاریخ خود هیچ امپراتوری و شهرهای امپراتوری قدرتمندی به وجود نیاورد، با آنکه تاریخ آن به شدت تحت تأثیر امپراتوری‌های نیرومند شکل گرفت. پاتریارک‌های آن در دوران پایانی عهد باستان، به سبب موقعیت منحصربه‌فرد شهر مقدس اورشلیم، به «پنتارکی» یعنی پنج پاتریارک بزرگی پیوستند که کلیساهای امپراتوری بیزانس را اداره می‌کردند. فلسطین به‌عنوان کشوری مدیترانه‌ای که از نظر راهبردی میان آسیا، آفریقا و اروپا و میان دریای مدیترانه و دریای سرخ قرار داشت، توانست عمدتاً با تکیه بر قدرت نرم خود، یعنی جایگاه‌های مقدس، مدارس و کتابخانه‌هایش، از نظر فرهنگی و اقتصادی شکوفا شود و درجه‌ای از خودمختاری را به دست آورد (نمونه‌های مشهور آن، مدرسه بلاغت غزه و کتابخانه قیصریه فلسطین است).

16. Unlike the six regional and neighbouring countries – Egypt, Syria, Iraq, Arabia, Turkey and Iran – throughout its history Palestine never produced empires or mighty imperial cities, although its history was hugely shaped by powerful empires. Its Patriarchs in Late Antiquity became part of the Pentarchy, the five major Patriarchs governing the churches of the Byzantine Empire, largely due to the unique status of the holy city of Jerusalem. As a Mediterranean country, strategically located between Asia, Africa and Europe, and between the Mediterranean Sea and Red Sea, Palestine managed to flourish culturally and economically and achieve a degree of autonomy by relying largely on its soft power: its holy places, academies and libraries (famous examples are the Rhetorical School of Gaza and the Library of Caesarea-Palaestina).

داسې ځواک چې ډیرو ټولنیزو او کلتوري ډلو ته ځای ورکړي او په خپل ځان کې یې ځای پر ځای کړي، او د مختلفو دودونو او ډیرو ډولونو سره یې بریالۍ ترکیب، د هغې د پیژندنې مرکزي برخه شو.

Its ability to accommodate and integrate multiple social and cultural groups and its successful synthesis of diverse traditions and a variety of styles became central to its identity.

17. برخلاف پروژهٔ استعماری-آبادکارانهٔ اروپایی صهیونیزم، که بر افسانه‌های کهن و داروینیسم اجتماعیِ نوین بنا شده است – یعنی «دیوارهای آهنین» و «بقای اصلح»، و تصاحب و محو میراث بومی این سرزمین (نگاه کنید به فصل دهم) – فلسطین و میراث محلی آن از طریق سازگاری، انعطاف‌پذیری و دگرگونی، بیش از سه هزاره دوام آورده‌اند. استمرارها، گسست‌ها، سازگاری، بازسازگاری و دگردیسی فلسطین (از فلیستیا به پالائستینا و سپس به فلسطین) در نام عربی قرون وسطایی فلستین (فلسطین) نیز نمایان است، که لاتین Philistina یا Philistinus را حفظ کرده است؛ این نام از فلیستیای باستان مشتق شده که خود منشأ نام اداری رومی Provincia Palaestina بوده است، و آن نیز بر پایهٔ نام باستانی‌ای است که در زبان‌های گوناگون کهن، از جمله اکدی (بابلی)، حفظ شده است.

17. In contrast with the European Zionist settler-colonial project, which is based on old legends and new Social Darwinism – of ‘iron walls’ and ‘survival of the fittest’, of the appropriation and erasure of indigenous heritage of the country (see chapter ten) – Palestine and its local heritage have survived across more than three millennia through adaption, fluidity and transformation. The continuities, ruptures, adaption, re-adaption and metamorphosis of Palestine (from Philistia to Palaestina to Filastin) are also exhibited in the medieval Arabic name Philistin (Filastin), which preserved the Latin Philistina or Philistinus, deriving from ancient Philistia – which gave rise to the Roman administrative name of Provincia Palaestina – in turn based on the ancient name preserved in a variety of ancient languages, the Akkadian (Babylonian)

پالاستو او د مصر پیروسته/پیلیسیت

Palastu and Egyptian Parusata/Peleset.