په نن ورځ اسرائیل کې داسې ادعا په جنون کې ترسره کیږي چې عبراني انجیل د سیکولرایز شوي توراتي اثارپوهنې له لارې مادي شکل اختیاروي، یهودي تاریخ ته ژوند او بدن ورکوي، تیر ماضي بیرته را ژوندی کوي، هغه په "سلطنتي ترتیب" کې اچوي او "د یهودي هویت د آرشیفي ځای ته بیرته راګرځي" (Said 2004: 46).

In present-day Israel, the claim is obsessively made that the Hebrew Bible is materially realised thanks to secularising biblical archaeology, giving Jewish history flesh and bones, recovering the ancient past, putting it in ‘dynastic order’ and ‘returning to the archival site of Jewish identity’ (Said 2004: 46).

د توراتي اركيولوژي هميشه د اسرائيلي يهودي هويت په جوړولو او د اسرائيلي دولت د مشروعيت د ښودلو مرکزي برخه وه. د «لرغوني اسرائيل» په اړه بحث، د سکولاريستي او ناسيوناليستي توراتي پوهنې او توراتي اركيولوژۍ بحث، د مدرن اسرائيلي دولت په اړه هم بحث دی، ځکه چې د ختيځ ډيرو خلکو په سترګو کې د صهيوني يهودي «بيا رغونې» (restorationism) مشروعيت د توراتي انځور د اعتبار پر بنسټ ولاړ دی.

Biblical archaeology was always central to the construction of Israeli Jewish identity and the perceived legitimacy of the Israeli state. The debate about ‘ancient Israel’, secularist and nationalist biblical scholarship and biblical archaeology is also a debate about the modern State of Israel, most crucially because in the eyes of many people in the West, the legitimacy of Zionist Jewish ‘restorationism’ depends on the credibility of the biblical portrait.

د دې بحث یوه برخه هغه عامه بحث دی چې د لویدیځ په عامه ساحه کې د «اسرائیل» اصطلاح په اړه روان دی، چې د اردن له سویلي خوا لویدیځ ځمکه، هم په پخوانیو وختونو او هم په نننۍ دوره کې، پرې څرګندوي. د لویدیځ په بائبلي علم کې د عبراني بائبل څخه د ډیر ښکیلتیا پایله، چې ځمکه «بائبلي» بولي او د دې ځمکې د تاریخ یوې کوچنۍ برخې ته یې ځانګړې پاملرنه کوي، دا شوې ده چې د دې ځمکې د بومي خلکو له مخې، چې د ثبت شوي تاریخ د ډیرې برخې لپاره غیر یهودي وو، د بنی اسرائیلو د هویت په اړه تمرکز وشي (Whitelam 1996). دا حالت به د کرې ځمکې په کومه بله برخه کې شتون ونلري؛ دا د عبراني بائبل او په لویدیځ کې د هغې اغیزې له امله دی، چیرې چې یو میراثي عیسوي کلتور دا نظر ملاتړ کاوه چې فلسطین تل په اصل کې «د اسرائیل ځمکه» وه. دوديزه بائبلي علمي څیړنه په اساس کې «صهیونیستي» شوې ده او د فلسطیني هویت د له منځه وړلو کې یې برخه اخیستې ده، گویا د دې ځمکې د مسلمانانو د ۱۴۰۰ کلن واکمنۍ هیڅ معنا نه لري. د یوې لرې زمانې د لنډې دورې دا تمرکز د تیر زمانې یو ډول شاتګ‌پیژندلی استعمار ته برخه اخلي. دا د نننیو فلسطینیانو د بل چا په ځمکه کې د تیریدونکو یا «اوسیدونکو بهرنیو» په توګه لیدلو ته تمایل لري.

One facet of that debate is the argument in the public domain over the use of the term ‘Israel’ to denote the land west of the Jordan, both in ancient and modern times. The inevitable outcome of the obsession with the Hebrew Bible in Western biblical scholarship, calling the land ‘biblical’ and with its exclusive interest in a small section of the history of the land, has resulted in focusing on the Israelite identity of a land that has actually been non-Jewish in terms of its indigenous population for the larger part of its recorded history (Whitelam 1996). This state of affairs would not exist in any other part of the planet; it is due to the Hebrew Bible and its influence in the West where an inherited Christian culture supported the notion that Palestine has always been somehow essentially ‘the land of Israel’. Traditional biblical scholarship has been essentially ‘Zionist’ and has participated in the elimination of the Palestinian identity, as if 1400 years of Muslim occupation of this land meant nothing. This focus on a short period of history a long time ago participates in a kind of retrospective colonising of the past. It tends to regard modern Palestinians as trespassers or ‘resident aliens’ in someone else’s territory.

د سیکولر بائبلی آثارِ قدیمه کے مقدس نوادرات کے گرد قوم پرستانہ جنون، ۱۹۴۸ کے بعد اسرائیلی سیکولر قوم پرست اجتماعی شناخت اور صیہونی قوم سازی کی تشکیل میں مرکزی حیثیت رکھتا رہا ہے۔ یورپی یہودی شناخت کو سرزمین میں جڑا ہوا ظاہر کرنے کے لیے، اسرائیل کے قیام کے بعد علمِ آثارِ قدیمہ کو سیکولر دور میں اس شناخت کی تعمیر و استحکام کے کام پر لگایا گیا؛ ربیوں کے ساتھ ساتھ بائبلی آثارِ قدیمہ کے ماہر یونیورسٹی محققین کو مقدس تاریخ کا میدان سونپا گیا (Said 2004: 45)۔ ابو الحاج کی بنیادی تصنیف Facts on the Ground اُس انتخابی بائبلی آثارِ قدیمہ کی مرکزیت کا جائزہ لیتی ہے جو ۱۹۴۸ سے پہلے اور بعد میں صیہونی یہودی اجتماعی شناخت کی تشکیل میں کارفرما رہی۔ یہ کتاب فلسطین میں نوآبادیاتی آثارِ قدیمہ کی کھوج کا جائزہ لیتی ہے، جس کا سلسلہ انیسویں صدی کے وسط میں برطانوی کام تک جاتا ہے۔ ابو الحاج ۱۹۴۸ میں اسرائیل کے قیام کے بعد کے دور پر توجہ مرکوز کرتی ہیں، اور علمی آثارِ قدیمہ کے عملی کام کو صیہونی نوآبادیات اور فلسطینی تاریخی و جغرافیائی ناموں کی تبدیلی کے ذریعے زمین کو یہودی رنگ دینے اور اس پر دوبارہ قبضے کے منصوبوں سے جوڑتی ہیں۔ فلسطین کی اس عربی شناخت کے خاتمے کے بڑے حصے کو آثارِ قدیمہ کا جواز فراہم کیا گیا؛ عربی ناموں پر نئے گھڑے ہوئے عبرانی نام تحریر کر دیے گئے۔ یہ "علمی حکمتِ عملی" ایک اسرائیلی یہودی شناخت کی تعمیر کے لیے راہ ہموار کرتی ہے، جو آثارِ قدیمہ کے بکھرے ٹکڑوں، پتھر کی تراشیدہ اینٹوں، میزوں، ہڈیوں اور قبروں کو جوڑ کر ایک خاص قسم کی سوانح عمری میں ڈھالتی ہے، جس میں یشوو کی یورپی نوآبادی "بصری اور لسانی طور پر، یہودی قومی وطن" کے طور پر ابھرتی ہے (Abu El-Haj 2001: 74؛ Said 2004: 47–48؛ Bowersock 1988: 181–191)۔

The nationalist obsession with the sacred artefacts of secularising biblical archaeology has been central to the formation of Israeli secularnationalist collective identity and Zionist nation-building since 1948. To present European Jewish identity as rooted in the land, after the establishment of Israel the science of archaeology was summoned to the task of constructing and consolidating that identity in secular times; the rabbis as well as the university scholars specialising in biblical archaeology were given sacred history as their domain (Said 2004: 45). Abu El-Haj’s seminal work, Facts on the Ground, explores the centrality of selective biblical archaeology in the construction of Zionist Jewish collective identity before and after 1948. The work examined colonial archaeological exploration in Palestine, dating back to British work in the mid-19th century. Abu El-Haj focuses on the period after the establishment of Israel in 1948, linking the academic practice of archaeology with Zionist colonisation and with plans for the Judaisation and repossession of the land through the renaming of Palestinian historic and geographic names. Much of this de-Arabisation of Palestine is given archaeological justification; the existence of Arab names is written over by newly coined Hebrew names. This ‘epistemological strategy’ prepares for the construction of an Israeli Jewish identity based on assembling archaeological fragments, scattered remnants of masonry, tables, bones and tombs, into a sort of special biography out of which the European colony of the Yishuv emerges ‘visible and linguistically, as Jewish national home’ (Abu El-Haj 2001: 74; Said 2004: 47–48; Bowersock 1988: 181–191).

بیشتر اسرائیلی متخصصان و عملگرایان د توراتي کیندنو — له جنرال یګال یادین او جنرال موشې دایان څخه تر حتی جنرال ارییل شارون پورې — یادونه کړې ده چې توراتي لرغون‌پوهنه د اسرائیلي علم یوه ښکاره «امتیاز» دی (سعید ۲۰۰۴: ۴۵–۴۶؛ کلیټر ۲۰۰۳). ماګن بروشي، یو مشهور اسرائیلي لرغون‌پوه او د اسرائیل د دولتي نومونو کمیټې اوسنی غړی، وویل:

A large number of Israeli experts on and practitioners of biblical excavations – from General Yigael Yadin and General Moshe Dayan to even General Ariel Sharon – have remarked that biblical archaeology is the ‘privilege’ Israeli science par excellence (Said 2004: 45–46; Kletter 2003). Magen Broshi, a leading Israeli archaeologist, and a current member of the Israeli Government Names Committee, noted:

اسرائیلی پدیده، یعنی ایک قوم کا اپنی پرانی‒نئی سرزمین کی طرف لوٹنا، بے مثال ہے۔ یہ ایک ایسی قوم ہے جو اپنی ہی سرزمینوں سے دوبارہ آشنائی حاصل کر رہی ہے، اور اس عمل میں آثارِ قدیمہ (آرکیالوجی) ایک اہم کردار ادا کرتا ہے۔ اس عمل میں آثارِ قدیمہ ایک بڑے نظام کا حصہ ہے جو یدیعت ہاآرٹز، یعنی سرزمین کا علم، کے نام سے جانا جاتا ہے (اس عبرانی اصطلاح کا ماخذ غالباً جرمن لفظ Landeskunde ہے)… یورپی مہاجرین کو وہ ملک ملا جس سے انہیں، بظاہر متضاد طور پر، قرابت اور اجنبیت دونوں کا احساس ہوا۔ اسرائیل میں آثارِ قدیمہ، ایک منفرد ریاست کے طور پر، اپنے نئے شہریوں کی بیگانگی دور کرنے کا ذریعہ بنا۔ (Said 2004: 46 سے نقل)

The Israeli phenomenon, a nation returning to its old‒new land, is without parallel. It is a nation in the process of renewing its acquaintance with its own lands and here archaeology plays an important role. In this process archaeology is part of a larger system known as Yedi’at haAretz, knowledge of the land (the Hebrew term is derived most probably from the German Landeskunde) … The European immigrants found the country to which they felt, paradoxically, both kinship and strangeness. Archaeology in Israel, a sui generis state, served as a means to dispel the alienation of its new citizens. (Quoted in Said 2004: 46)

اسرائیلي تاریخ پوهان، توراتي عالمان، لرغون پیژندونکي او جغرافیه پوهان، د مېرون بنفنیستي په دې خبره دي چې هغه په "Sacred Landscape: The Buried History of the Holy Land since 1948" کتاب کې استدلال کوي چې دوي د اسرائیلي هویت سیاست پر بنسټ د پخوانۍ فلسطین تاریخ او زمانه بیا جوړه او بیا جوړه کړې ده، ترڅو د یهودو تړاو له خاورې سره ډیر ښکاره کړي، او د "توراتي"، "حشموني"، "میشنایي" او "تلمودي" دورې نومونه یې اضافه کړي دي. خو د "لومړني مسلمانانو" له دورې وروسته دوي د "فاتحینو د زمانې" نومونه غوره کړي، ځکه په دې ډول دا ممکنه وه چې د شاوخوا ۱۴۰۰ کلن مسلمان-عربي واکمنۍ دورې داسې برخو ووېشل شي چې د یهودو د واکمنۍ له دورې (چې په ډېره کې ۶۰۰ کاله وه) لنډې وي، او په ځانګړې توګه د هېواد تاریخ د بهرنیو واکمنو یوې اوږدې لړۍ په توګه وښودل شي چې یهودانو ترې غلا کړی وه، او دا دوره په ۱۹۴۸ کال کې پای ته ورسېده چې په فلسطین کې د یهودو حاکمیت بیا رامنځته شو. په دې ترتیب دا حقیقت پټ شو چې بومي مسلمان عرب خلک د واکمن مسلمان ملتونو له برخې وو، او پر ځای یې د محلي خلکو تاریخ، د دوی داخلي جګړې، ولایتي واکمنان او د ځمکې پر منظره د دوی ونډه د کم اهمیت پېښې وښودل شوې، چې له یوې یا بلې "بهرنۍ اشغالګرې" سلسلې سره تړاو درلود.

The Israeli historians, biblical scholars, archaeologists and geographers, Meron Benvenisti argues in Sacred Landscape: The Buried History of the Holy Land since 1948, have reinvented and reconstructed a history and chronology of ancient Palestine based on Israeli identity politics, so as to emphasise the Jewish connection to the land, adding designations such as the Biblical, Hasmonean, Mishnaic, and Talmudic periods. From the ‘early Muslim’ period onward, however, they adopted the nomenclature of the ‘conquerers’ chronology’, since in this way it was possible to divide the approximately 1,400 years of Muslim-Arab rule into units that were shorter than the period of Jewish rule over the Eretz Israel/Palestine (which lasted at most for 600 years), and especially to portray the history of the country as a long period of rule by a series of foreign powers who had robbed it from the Jews – a period that ended in 1948 with the reestablishment of Jewish sovereignty in Palestine. It was thus possible to obscure the fact that the indigenous Muslim Arab population was part and parcel of the ruling Muslim peoples and instead to depict the history of the local population – its internal wars, its provincial rulers, its contribution to the landscape – as matters lacking in importance, events associated with one or another dynasty of ‘foreign occupiers’.

(Benvenisti 2002: 300)

(Benvenisti 2002: 300)

جیسا کہ مغربی یورپ اور شمالی امریکہ کے مؤرخین اور سماجی سائنس دانوں کا اپنی سابق نوآبادیات کے بارے میں استعماری رویہ 1960ء کی دہائی سے تنقیدی جائزے کا موضوع بننا شروع ہوا ہے، اسرائیلیوں نے فلسطین–اسرائیل میں استعماری روایت اور آبادکار نوآبادیاتی تاریخ نگاری کو مضبوط کرنے کا راستہ اختیار کیا ہے۔ اسرائیل میں ’کتابی یادداشت‘ کا جنون ہمیشہ رہا ہے، اور بائبلی کھدائیوں اور یہودی آبادکاری کے درمیان ہم آہنگی ہمیشہ نمایاں رہی ہے، جو 1967ء کی فتوحات کے بعد سب سے زیادہ واضح ہو گئی۔ مزید برآں، اسرائیلی بائبلی آثارِ قدیمہ سیکولر صہیونی شناختی سیاست اور اسرائیلی آبادکاری کی سرگرمیوں کا مرکز رہا ہے، جبکہ اسرائیل کے زیادہ تر راسخ العقیدہ یہودی ماضی میں بھی اور آج بھی اس کے نتائج سے بے پروا رہے ہیں (Elon 1997: 38)۔ میرون بین ویniṣti مشاہدہ کرتے ہیں کہ برطانوی، امریکی اور دیگر ماہرینِ تعلیم جو اپنی سابق بیرونِ ملک نوآبادیات کے آثارِ قدیمہ اور تاریخ کا مطالعہ کر رہے ہیں، نوآبادیاتی دور میں رائج رویوں پر نظرِ ثانی کرنے لگے ہیں۔ انہوں نے یورپ مرکزیت پر مبنی رویوں کے نتیجے میں نوآبادیات کی تاریخ میں داخل ہونے والی سنگین تحریفات کو تسلیم کیا ہے، جن میں مقامی باشندوں کے ماضی اور ان کی مادی ثقافت کے باقی ماندہ آثار کو نظرانداز یا مٹا دیا گیا۔ اس جائزے کے بعد امریکی ہندی، ابوریجنل اور مقامی افریقی مقامات کا مطالعہ اور بحالی کی گئی، اور ایک نئی تاریخ لکھی گئی جو ان خطوں کے نامیاتی احوال پر مرکوز تھی، جو یورپی قوموں کی تاریخ میں محض حاشیے کی حیثیت رکھتے تھے۔ اس کے برعکس اسرائیلیوں نے معمولی تبدیلیوں کے ساتھ استعماری روایت کو برقرار رکھنے کا انتخاب کیا ہے… [اسرائیلی] محکمۂ آثارِ قدیمہ پرانے یافا میں صرف دو مقامات سے واقف ہے: ’بیوئم ہاؤس‘ (1882ء میں ملک میں صہیونی علم بردار اس ابتدائی گروہ کا پہلا مسکن) اور پہلے [صہیونی] عبرانی ہائی اسکول (’جمنازیا ہرزلیہ‘) کی پہلی عمارت، جنہیں اسرائیلی آثارِ قدیمہ قانون 1978ء کی دفعہ 2 کے مطابق ’آثارِ قدیمہ‘ قرار دیا گیا ہے۔ البته د اسراییلو د قانون له مخې هیڅ داسې جوړښت چې د فلسطینیانو لپاره تاریخي ارزښت ولري، د محفوظ لرغون اثر په توګه اعلان شوی نه دی.

While the colonial attitudes of European and North American historians and social scientists towards former colonies of the West has begun to be re-evaluated critically since the 1960s, the Israelis have chosen to consolidate the colonial tradition and settler-colonial historiography in Palestine–Israel. In Israel, there has always been an obsession with ‘biblical memory’ and the convergence between biblical excavations and Jewish settler-colonisation has always loomed large, but became most pronounced after the post-1967 conquests. Furthermore, Israeli biblical archaeology has remained central to secular Zionist identity politics and Israeli settler activities – most Orthodox Jews in Israel were and still are indifferent to its findings (Elon 1997: 38). Meron Benvenisti observes that British, American, and other academics engaged in the study of the archaeology and history of their former overseas colonies have begun to reevaluate the attitudes that prevailed during the colonial period. They have admitted grave distortions that were introduced into the history of the colonies as an outcome of Eurocentric attitudes, ignoring or erasing remaining traces of the natives’ past and their material culture. In the wake of this evaluation, Amerindian, Aborigine, and native African sites were studied and restored, and a new history was written, focusing on the organic chronicles of those regions, which had been a mere footnote in the history of the European peoples. The Israelis, by contrast, chose to maintain the colonial tradition with only minor changes ... The [Israeli] Antiquities Administration is aware of only two sites in Old Jaffa: the ‘Biuim House’ (the first home of this group of early Zionist pioneers in the country, in 1882) and the first building of the first [Zionist] Hebrew High School (‘Gimnasiya Herzeliyya’), which have been declared ‘antiquities’ in accordance with Article 2 [of Israeli Antiquities Law of 1978]. Of course no structure ‘of historical value’ to the Palestinians has been declared as a protected antiquity under Israeli law.

(بین‌ویستی 2002: 304–305)

(Benvenisti 2002: 304–305)

یروشلم کے گرد، یہودی نیشنل فنڈ کے ذریعے ہزاروں ایکڑ پر چیڑ کے جنگلات لگائے گئے۔ یہ جنگلات دو مقاصد رکھتے ہیں: ایک یہ کہ تباہ شدہ فلسطینی دیہاتوں کو چھپایا جائے، اور دوسرا یہ کہ ایک نیا چراگاہی "انجیلی منظرنامہ" تشکیل دیا جائے، ایک نئی اجتماعی یادداشت پیدا کی جائے، اور یہ تاثر دیا جائے کہ یہ ایک "حقیقی" اور لازوال انجیلی منظرنامہ ہے جس میں درخت ہمیشہ سے کھڑے ہیں۔ لیکن یہ "قدرتی منظرنامہ" ایک احتیاط سے بنایا گیا نظارہ ہے، جو فلسطینی دیہاتوں کی منظم طور پر ہتھیائی گئی زمین، زیتون کے کاشت شدہ باغات کی تباہی اور نکبہ کے دوران نسلی صفائی کو چھپانے کے لیے ہے۔ اس کے پیچھے بنیادی مقصد فلسطینی دیہاتوں کے مقامات کو پوشیدہ رکھنا اور غیر یہودیوں کو زمین پر کاشت سے روکنا ہے۔ اسرائیلی معمار رافی سیگل اور ایال وائزمین نے اسرائیلی آبادکاری اور چراگاہی انجیلی منظرنامے کی تشکیل پر تبصرہ کرتے ہوئے لکھا:

Around Jerusalem thousands of acres of pine forests were planted by the Jewish National Fund, forests which are both intended to camouflage destroyed Palestinian villages and fashion a new pastoral ‘biblical landscape’, create a new collective memory and give the impression of an ‘authentic’ timeless biblical landscape in which trees have been standing forever. But this ‘natural landscape’ is a carefully constructed scene to camouflage the systematically expropriated land of Palestinian villages, the destruction of cultivated olive groves and the ethnic cleansing of the Nakba. The underlying intention is to obscure the locations of the Palestinian villages and prevent any cultivation of the land by non-Jews. The Israeli architects Rafi Segal and Eyal Weizman, commenting on Israeli settlement and the creation of a pastoral biblical landscape, wrote:

په مثالي تصویر کې چې د بیابان ژوند ځای ځانګړی کوي، او د استعماري دودونو له نظره ځای ناستی، د دیہاتي منظرې ستاینه تل د عصریت د کړکیو له لارې کتل کیږي. له ښار څخه د کلي ته د ستنیدو هڅه د ساده ژوند فضیلت بیرته ژوندی کوي، چې د طبیعت سره نږدې وي… د انجیلي منظرې د ښکلو صحنو بیا رامینځته کول د ځمکې باندې د یوې لرغونې ادعا شاهدي ګرځي. د منظرې ستاینه په دې ډول د کلتوري عمل دنده ترسره کوي، چې له لارې یې ټولنیز او کلتوري هویتونه جوړیږي. مګر د دې منظرې په دننه کې یوه ظالمانه تضاد پراته دی: هغه شی چې منظرې ته «انجیلي» یا «شبانی» بڼه ورکوي، یعنی د هغې دودیز اوسیدونکي، د پړاوونو په ډول کرهڼه، د زیتونو باغونه، د ډبرو ودانۍ او د څارويو شتون، د فلسطینیانو لخوا تولیدیږي، هغه خلک چې یهودي میشتو د دې لپاره راغلي وو چې ځای یې ونیسي. او بیا هم، هغه خلک چې د «شنو زیتونو باغونو» کرلو ته راغلي او منظرې ته انجیلي بڼه یې ورکړه، پخپله له منظرې څخه ویستل شوي دي. فلسطینیان دلته دي ترڅو منظره جوړه کړي، او بیا له منظرې څخه ورک شي… هغه ستر ګه چې «شبانی انجیلي منظره» ویني، هغه څه نه ثبتوي چې نه غواړي یې وویني؛ دا یو لیدنیز ویستل دي چې فزیکي ویستل غواړي. لکه د تیاتر یوه سیټ، منظره هم د نا ښکاره کارګرانو له خوا جوړ شوې یوه سمه شوې منظره ګڼل کیدای شي… هغه څه چې دولت لپاره د څارنې یو وسیله ده، چې فلسطینیان وڅاري، د میشتو لپاره د شبانی منظرې یوه کړکۍ ده چې غواړي هغوی له منځه یوسي. یهودي میشتې یوه بله د عرض البلد جغرافیایي معلومات په موجوده منظرې باندې پورته کوي. په دې ډول میشتي یوازې نور میشتې ویني، د فلسطیني ښارونو او کلیو څخه ډډه کوي، او احساس کوي چې دوی په حقیقت کې «د ځمکې نه لرونکو خلکو څخه د خلکو لرونکې ځمکې ته» رسیدلي دي. (سیګل او ویزمن ۲۰۰۳: ۹۲)

In the ideal image of the pastoral landscape, integral to the perspective of colonial traditions, the admiration of the rustic panorama is always viewed through the window frames of modernity. The impulse to retreat from the city to the country reasserts the virtue of a simpler life close to nature … the re-creation of the picturesque scenes of Biblical landscape becomes a testimony to an ancient claim on the land. The admiration of the landscape thus functions as a cultural practice, by which social and cultural identities are formed. Within this panorama, however, lies a cruel paradox: the very thing that renders the landscape ‘Biblical’ or ‘pastoral’, its traditional inhabitants and cultivation in terraces, olive orchards, stone buildings and the presence of livestock, is produced by the Palestinians, who the Jewish settlers came to replace. And yet, the very people who came to cultivate the ‘green olive orchards’ and render the landscape Biblical are themselves excluded from the panorama. The Palestinians are there to produce the scenery and then disappear … The gaze that sees a ‘pastoral Biblical landscape’ does not register what it does not want to see, it is a visual exclusion that seeks a physical exclusion. Like a theatrical set, the panorama can be seen as an edited landscape put together by invisible stage hands … What for the state is a supervision mechanism that seeks to observe the Palestinians is for the settlers a window on a pastoral landscape that seeks to erase them. The Jewish settlements superimpose another datum of latitudinal geography upon an existing landscape. Settlers can thus see only other settlements, avoid those of the Palestinian towns and villages, and feel that they have truly arrived ‘as the people without land to the land with people’. (Segal and Weizman 2003: 92)

اسرائیل میں درجنوں توراتی اور آثارِ قدیمہ کے پارکس ہیں جو "رشوت ہطبعہ وہ‌ہاگنیم" (Rashut Hateva’ Vehaganim) کے زیرِ انتظام ہیں، یہ ایک سرکاری ادارہ ہے جو 1998ء میں قائم کیا گیا۔ ان میں سے بہت سے آثارِ قدیمہ کے (توراتی اور صلیبی جنگوں کے دور کے) "قومی ورثے" کے پارکس 1948ء میں تباہ کیے گئے فلسطینی دیہات اور قصبات کے کھنڈرات پر بنائے گئے ہیں۔ آج فلسطینی صفوریہ (جسے اسرائیل نے 1948ء میں تباہ کیا) میں اسرائیل کی آثارِ قدیمہ کے تفریحی پارکس پر مبنی ورثے کی صنعت کے ذریعے زمین کے قدیم فلسطینی اور اسلامی ورثے کی نفی بخوبی دیکھی جا سکتی ہے، یہ صنعت ماضی کی پسِ منظر میں نوآبادیات کاری اور جدید اسرائیلی اجتماعی شناخت کی تشکیل دونوں کی طرف مائل ہے۔

There are dozens of biblical and archaeological parks in Israel run by the Israel Nature and Parks Authority (Rashut Hateva’ Vehaganim), a governmental organisation set up in 1998. Many of these archaeological (biblical and Crusader) ‘national heritage’ parks have been constructed on the ruins of Palestinian villages and towns destroyed in 1948. The negation of both the ancient Palestinian and Islamic heritage of the land by Israel’s heritage industry of archaeological theme parks is very much in evidence today in Palestinian Saffuriyah (destroyed by Israel in 1948) – the heritage industry geared towards both the retrospective colonisation of the past and the fashioning of modern Israeli collective identity.