today عرب دنیا میں بہت سی رسمی طور پر خودمختار ریاستیں موجود ہیں، لیکن ان میں سے سب خارجہ پالیسی کے معاملے میں حقیقی طور پر خودمختار یا آزاد نہیں ہیں۔ اس کے برعکس، الظاہر عمر کی فلسطین میں قائم ریاست حقیقت اور عملی طور پر خودمختار تھی، اگرچہ اسمی طور پر وہ اب بھی سلطنتِ عثمانیہ کا حصہ تھی۔

Today there are many formally sovereign states in the Arab world, but not all of them are genuinely sovereign or independent when it comes to foreign policy. By contrast, al-ʿUmar’s state in Palestine was sovereign in substance and reality, while nominally still part of the Ottoman Empire.

اما، ظاہر عمر کی حکومت کو عثمانیوں نے باقاعدہ طور پر ایک خودمختار امارت کے طور پر تسلیم کیا تھا، اور اپنے عروج کے زمانے میں، یعنی 1774 میں (عکہ کے باہر قتل ہونے سے ایک سال پہلے)، اس کی حدود جنوبی لبنان سے لے کر فلسطینی ساحل کے پورے علاقے تک، غزہ تک پھیلی ہوئی تھیں، اور شمالی ترانس اردن کے بعض علاقے بھی اس میں شامل تھے۔

However, al-ʿUmar’s state was formally recognised by the Ottomans as an autonomous Emirate and at its peak in 1774 (a year before he was killed outside Acre) its territory extended from south Lebanon along the entire Palestinian coast to Gaza and included some regions in northern Transjordan.

هغه دوه ځلې د نابلس د ښار محاصره هم وکړه ([Doumani 1995: 42]).

He also twice laid siege to the city of Nablus (Doumani 1995: 42).

د هغه د ادارې مرکز لویدیځ ته وخوځید، له خپلې لومړۍ پلازمینې طبریا څخه ‘عرابه ته چې د جلیل په منځنۍ سیمه کې ده، بیا ناصرې ته، بیا دیر حنا ته، او په پای کې په ۱۷۴۶ کال کې د عکا بندرګاه ښار ته. د ۱۶ مې پیړۍ په سر کې طبریا د هغو اندلسي عرب-یهودو د پناه ځای شوی و چې د هسپانیې د احتساب (انکوزیشن) له ځورونې ژغورل شوي وو. دغه ماهر یهودي کډوال وروسته د ښار د ابریښمو صنعت د پراختیا او د طبریا د دمشق او حجاز ترمنځ د سوداګرۍ د مرکز په توګه د رول په وده کې برخه واخیسته.

The headquarters of his administration shifted westwards, from his first capital in Tiberias to ‘Araabah in central Galilee, then to Nazareth, then to Deir Hanna and finally to the port city of Acre in 1746. In the early 16th century Tiberias had become a city of refuge for Andalusian Arab-Jewish survivors of the Spanish Inquisition. These skilled Jewish migrants eventually contributed both to the expansion of the town’s silk industry and the growth of Tiberias’ role as a trade centre between Damascus and the Hijaz.

العمر طبریہ کو مزید وسیع اور مضبوط کیا، لیکن اس وقت عکا گلیل کا دارالحکومت اور یورپ کے ساتھ اس کی منافع بخش بین الاقوامی تجارت کا مرکز بن چکا تھا۔ عکا تقریباً تین دہائیوں تک اس کی حکومت کا مرکز رہا اور بعد ازاں فلسطین میں ایک اور خودمختار حکومت کا دارالحکومت بنا، یعنی احمد پاشا الجزار (''قصاب'') کی حکومت کا، جو اس محل میں رہتا تھا جو العمر نے تعمیر کیا تھا، اور وہ 1776ء سے 1804ء تک، دو دہائیوں تک وہاں مقیم رہا۔ العمر کی حکومت ایک بار پھر یہ ظاہر کرتی ہے کہ فلسطین میں شہری مراکز اپنے دیہی ماحول کے ساتھ مسلسل باہمی انحصار میں رہے ہیں، اور یہ فلسطین کی تاریخ کی ایک مسلسل خصوصیت ہے، خواہ وہ قدیم ہو، قرونِ وسطیٰ کی ہو یا جدید۔ گلیل میں مرکوز اپنی امارت یا دولۃ قطریہ کے ذریعے العمر اٹھارہویں صدی میں ''گلیل کے بادشاہ'' کے طور پر بین الاقوامی سطح پر مشہور ہوا۔ ([Nasrallah 2015: x])

Al-‘Umar expanded and fortified Tiberias further, but now Acre was the capital of the Galilee and the centre of his lucrative international trade with Europe. Acre remained the centre of his regime for nearly three decades and subsequently became the capital of another autonomous regime in Palestine, that of Ahmad Pasha al-Jazzar (the ‘Butcher’), who lived in the palace built by al-ʿUmar for another two decades from 1776 until 1804. Al-ʿUmar’s regime would demonstrate once again the continuing interdependence of urban centres with their rural contexts in Palestine – a continuing feature of the history of Palestine, ancient, medieval and modern. With his Galilee- based Emirate or dawlah qutriyyah, al-ʿUmar became internationally known in the 18th century as ‘King of Galilee’ (Nasrallah 2015: x).

په شلمې پېړۍ د منځنۍ برخې کې، ډېر کمزوی عثماني واکمنی مجبور شو چې په فلسطین کې د نویو واقعي قدرت شرایطو سره مخ شي، هغه هیواد چې یوازې په نوم د عثماني امپراتورۍ برخه پاتې وه. په ۱۷۶۸ز کال کې عثماني چارواکي په یوه سپکوونکې حالت کې واچول شول، چې د العمر د واکمنۍ په فلسطین کې داسې ومني لکه څنګه چې عثمانیانو یو سل کاله مخکې د جبل لبنان امارت او د امیر فخرالدین دوهم واکمنۍ ته غاړه ایښې وه. عثمانیانو العمر ته د «د عکا شیخ، د ناصرې، طبریه، صفد امیر او د ټول جلیل شیخ» لقب ورکړ (فیلیپ ۲۰۱۵).

In the mid-18th century the deeply weakened Ottoman regime had to come to terms with the new power realities in Palestine, a country which remained only nominally part of the Ottoman Empire. In 1768 the Ottoman authorities were forced into a humiliating position of having to recognise al-ʿUmar’s regime in Palestine in the way the Ottomans had been forced to recognise the emirate of Mount Lebanon and the regime of Emir Fakhr-al-Din II a century earlier. The Ottomans granted al-ʿUmar the title of ‘Sheikh of Acre, Emir of Nazareth, Tiberias, Safed, and Sheikh of all Galilee’ (Philipp 2015).

ظاهر العمر اقتصادي سیاستونه، چې د فلسطیني کروندګرو ګټه یې وکړه، همدارنګه د هغه نظامي ستراتیژۍ او سیمه‌ییزې او نړیوالې اتحادونه (له جبل لبنان د خودمختاره دروزي امیرانو، مملوکي مصر او روسیې سره)، یوځای د عثماني امپراتورۍ سره د هغه د مبارزې له امله او یوځای د هغه له امله ټاکل شوي وو چې د فلسطین او نږدې ختیځ له ځمکو د انګلستان په صنعتي انقلاب کې د پراخېدونکې برتانوي ټوکرې صنعت د خامې پنبې غوښتنې ته په پام سره، پر پښتو اوږده پنبه او زیتونو د تیلو په ارزښتناکه صادراتو، په ځانګړې توګه د انګلستان ته د خامې پنبې په صادراتو باندې د هغه انحصار له امله ټاکل شوي وو. د العمر د واک ته رسیدل په اتلسمه پیړۍ کې په فلسطین کې د پنبې د کرلې د پراخوالي او دې نغدي فصل د فرانسې او انګلستان ته د صادراتو له امله اسانه شو. پنبه د کپړو لپاره د پخوانیو وختونو راهیسې کارول کیږي، پنبه په لرغوني مصر او فارس کې کرل کیدله، او عربانو ته هم د لرغونتوب له مهاله معلومه وه. د منځنیو پیړیو راهیسې ډیری پیړۍ فلسطین او جلیل د پنبې د کرنې یوه لویه سیمه وه (Quataert 2002: 27؛ Le Strange 1890: 16‒19؛ Le Strange 2014: 18‒19؛ al-Maqdisi 1994). لا په لسمه پیړۍ کې د میلادي کال په لسمه پیړۍ کې د فلسطین تاریخ‌پوه المقدسي د دې حقیقت په اړه تبصره وکړه چې پنبه د فلسطین له کلیدي کرنیزو محصولاتو څخه وه (له Le Strange 2014: 18‒19 څخه نقل شوې؛ همدارنګه Le Strange 1890: 16‒19؛ al-Maqdisi 1994).

Al-ʿUmar’s economic policies, which benefited the Palestinian peasantry, his military strategies and regional and international alliances (with the autonomous Druze Emirs of Mount Lebanon, Mamluk Egypt and Russia) were partly dictated by his struggle with the Ottoman Empire and partly by his monopolisation of the flourishing cotton and olive oil exports to Europe, especially raw cotton to England following its Industrial Revolution and the expanding British textile industry’s demand for raw cotton from Palestine and the Near East. Al-ʿUmar’s rise to power in the 18th century was facilitated by the considerable growth of cotton cultivation in Palestine and the export of this cash crop to France and England. The use of cotton for fabric is known to date back to prehistoric times and cotton had been cultivated in ancient Egypt and Persia, and it was also known to the Arabs since Antiquity. For many centuries since the Middle Ages Palestine and the Galilee had been a major area of cotton cultivation (Quataert 2002: 27; Le Strange 1890: 16‒19; 2014: 18‒19; al-Maqdisi 1994). Already in the 10th century AD Palestinian historian al-Maqdisi commented on the fact that cotton was one of the key agricultural products of Palestine (cited in Le Strange 2014: 18‒19; also Le Strange 1890: 16‒19; al-Maqdisi 1994).

کپاسو کرلو او د فلسطین او الشام سره نړیوال تجارت د مملوکي دورې په اوږدو کې دوام وکړ، خو د ښکاره عثماني دور په فلسطین کې، په ځانګړې توګه د اتمې پیړۍ په ۱۸ کې ګلدار شو۔ نن ورځ د بیت المقدس د زوړ ښار سوق القطانین («د کپاسو سوداګرو بازار»)، چې د امیر تنکز الناصري په نوم هم یادیږي، چې د فلسطین او سوریې مملوک واکمن و، د فلسطیني کپاسو صنعت د اوږدې تاریخي دورې او اهمیت یوه لوی ابدي یادګار دی۔ سوق القطانین د حرم الشریف په لویدیزه خوا کې موقعیت لري۔ دا بازار د ۱۳۳۶–۱۳۳۷ میلادي کال پورې اړه لري او د بیت المقدس تر ټولو ښکلي او بډاینې اسلامي معماري بڼې په کې شامل دي۔ د بازار په منځ کې د هغو صنعتګرو یو نښه شتون لري چې د دې د جوړولو په کار بوخت وو۔ د نسخي عربي خط کې لیکل شوې کتیبه داسې وايي: «الله ورباندې رحم وکړي، د محمد بن احمد بن عليش کار دی۔» بازار دوه دروازې لري، یوه لویدیز او بله ختیځ ته، چې د باب القطانین («د کپاسو سوداګرو دروازه») په نوم یادیږي او د حرم لویدیزې خوا ته پرانیستل کیږي۔ سوق القطانین نه یوازې په فلسطین، بلکې د ټول نږدې ختیځ په کچه د منځنیو پیړیو تر ټولو بشپړ او ښکلي سوقونو څخه بلل کیږي (Burgoyne 1987؛ Burgoyne and Abu al-Hajj 1979: 128–129)۔3

Sizeable cotton cultivation and international trade with Palestine and al-Sham continued in the course of the Mamluk period but flourished in late Ottoman Palestine, especially in the 18th century. Today Suq al-Qattanin (‘Market of the Cotton Merchants’) – also known as Suq of Amir Tankaz al-Nasiri, the Mamluk ruler of Palestine and Syria – in the Old City of Jerusalem is a monumental and toponymic testament to the long history and significance of this Palestinian cotton industry. Suq al-Qattanin is located on the west side of the Haram al-Sharif. The market dates from 1336–1337 AD and contains some of the most exquisite and richest Islamic architecture in Jerusalem. In the middle of the Suq there is the signature of one of the craftsmen who worked on its construction. Written in Arabic naskhi script, the inscription reads: ‘May God have mercy on him, the work of Muhammad bin Ahmad bin ‘Alish. The Suq has two entrances, one to the west and the other to the east, called Bab al-Qattanin (‘Gate of the Cotton Merchants’), which opens on to the west side of the Haram. Suq al-Qattanin is considered to be one of the most complete and beautiful medieval suqs not only in Palestine, but in the whole of the Near East (Burgoyne 1987; Burgoyne and Abu al-Hajj 1979: 128–129).3

له صلیبی جنګونو راهیسې لیوانت او شمالي فلسطین د ځانګړو بندرونو لکه عکا له لارې سیمه ییزو او اروپايي د ټوکرو بازارونو ته ټوکر رسولی. په فلسطین کې د کپاسو کرل د عثماني دورې په اوږدو کې دوام درلود، خو د ۱۸ مې پېړۍ په ټولو کې د الغمر په مؤثره مشرۍ ډېر زیات وده وکړه. الغمر د هغه وخت له خورا ګټور توکي، یعنې کپاسو سره بوخت شو. د الغمر پورته کېدل د ۱۸ مې پېړۍ د صنعتي انقلاب وروسته د فرانسوي او انګرېزي غوښتنې سره یوځای وشو، چې د خامو کپاسو لپاره وه. د انګرېزي سرمایه داري او د لنکشایر تولیدي صنعتونو انګلستان ته ټوکرو د مخکښ صادرونکي په توګه راڅرګند کړ. د ۱۸ مې پېړۍ له وروستيو کلونو راهیسې انګرېزي ښار مانچسټر د «کاټن پولیس» نوم ترلاسه کړ، ځکه چې په دې ښار کې د کپاسو صنعت ډېر پراخ و او مانچسټر د سیمه ییزې او نړیوالې کپاسو تجارت په زړه کې رول لرلو. په حقیقت کې، د فلسطین د اروپايي عصري بازارونو او د انګرېزانو په واک کې د نړیوالې سرمایه داري سیستم ته د داخلېدو او د لنکشایر د ټوکرو فلسطین ته د واردولو له امله، په فلسطین کې د سیمه ییزو تولید شوو ټوکرو سره لوی ننګونه پیدا شوه (Doumani 1995).

From the time of the Crusades the Levant and north Palestine had supplied both regional and European textile markets via port cities such as Acre. The cultivation of cotton in Palestine was maintained throughout the Ottoman period but grew dramatically in the 18th century under the effective leadership of al-ʿUmar, who got involved in the world’s most profitable commodity at the time: cotton. Al-‘Umar’s rise coincided with the rise of French and British demand for raw cotton following the Industrial Revolution in the 18th century. British capitalism and the manufacturing industries of Lancashire enabled Britain to emerge as the leading exporter of manufactured textiles. From the late 18th century onwards, the British city of Manchester acquired the nickname ‘Cottonpolis’ due to the cotton industry’s predominance within the city, and Manchester’s role at the heart of the regional and international cotton trade. Of course, the incorporation of Palestine into the modern European markets and British-dominated global capitalist system and import of textiles from Lancashire to Palestine posed a major challenge to the locally produced textiles in Palestine (Doumani 1995).

الاعمر کی حکومت ایک جدید تخلیق تھی۔ اس کی انتظامیہ نے کپاس اور زیتون کے تیل کی غیر ملکی برآمد سے دولت جمع کی، اور اس کی حکومت نے یورپ کے ساتھ اس منافع بخش تجارت کو مضبوط اور وسیع کیا۔ اٹھارہویں صدی کے وسط تک کپاس اور کپڑے کی علاقائی اور عالمی تجارت نے اس کے دارالحکومت عکا اور فلسطین کے شہر نابلس کو ملک کے سب سے بڑے اور سب سے خوشحال شہر بنا دیا، اور الشام کے سب سے بڑے شہروں میں شامل کر دیا (Doumani 1995; Philipp 2001)۔ انیسویں صدی میں یورپ میں زبردست تکنیکی ترقی اور اس کے نتیجے میں جلیل کی کپاس کی معیشت کے زوال کے باوجود (Heyd 1942)، انیسویں صدی کے وسط میں بھی یروشلم میں برطانوی قونصل جیمز فن نے وسطی فلسطین اور نابلس‒جنین‒طولکرم کے مثلث کے اپنے سفروں کو یاد کیا، اور لکھا کہ انہوں نے جن کپاس کے کھیتوں کا دورہ کیا وہ ‘خوبصورتی سے صاف ستھرے اور منظم’ تھے (Kamel 2015)۔ درحقیقت، الاعمر کی پالیسیوں کے نتیجے میں، 1730 کی دہائی اور 1860 کی دہائی کے درمیان ایک صدی سے زائد عرصے تک کپاس فلسطین سے یورپ کو بڑی برآمد رہی۔

Al-ʿUmar’s rule was of modern creation. His administration grew rich on foreign export of cotton and olive oil and his rule consolidated and expanded this lucrative trade with Europe and by the mid-18th century regional and global trade in cotton and textiles made his capital city of Acre and the Palestinian city of Nablus the biggest and the most prosperous cities in the country and among the largest cities of al-Sham (Doumani 1995; Philipp 2001). Despite the massive technological developments in Europe in the 19th century and subsequent decline of the cotton economy of the Galilee (Heyd 1942), even in the mid-19th century the British Consul in Jerusalem James Finn would recall his journeys in central Palestine and the Nablus‒Jenin‒Tulkarem triangle, and note that the cotton plantations he visited were ‘beautifully clean and orderly’ (Kamel 2015). In fact, as a consequence of al-ʿUmar’s policies, for over a century between the 1730s and 1860s cotton would remain the main export from Palestine to Europe.

1852 سے پہلے فلسطین اپنی کپاس زیادہ تر الشام کے علاقے، اٹلی، فرانس اور کم حد تک انگلینڈ کو برآمد کرتا تھا۔ 1859 میں ایک برطانوی جغرافیائی لغت میں بیان کیا گیا کہ تمباکو، دال، زیتون، کپاس اور ریشم اس پاشالک میں بڑے پیمانے پر پیدا کیے جاتے ہیں [پاشالک عکا] ['فلسطین کا ایک حصہ']… واحد صنعتی پیداوار ریشمی اور سوتی کپڑے ہیں۔ اس ضلع کا محلِ وقوع تجارت کے لیے نہایت موزوں ہے۔ عکا اور بیروت، اس کی اہم بندرگاہوں سے برآمد ہونے والی اشیاء میں اون، کپاس، ریشم، تمباکو، گوند، خشک میوے، مازو، فوّہ کی جڑ اور کھالیں شامل ہیں۔ برآمدی تجارت بنیادی طور پر فرانس اور اٹلی کے ساتھ ہوتی ہے… یہ پاشالک حالیہ دور کی تشکیل ہے۔ 1749 میں یہ صیدا یا سیدون کے پاشالک کا حصہ تھا، جب عمر کے بیٹے ظاہر، ایک عرب شیخ، نے عکا پر حملہ کیا اور پورے پاشالک کو اپنے زیرِ اثر لانے میں کامیاب ہو گیا۔4

Before 1852 Palestine exported its cotton mainly to the al-Sham region, Italy, France and, to a lesser extent, England. In 1859 it was reported by a British geographical gazetteer that Tobacco, lent[ils], olives, cotton and silk, are extensively produced in this pash.[lik of Acre] [‘a part of Palestine’] … The only manufactures are silk and cotton fabrics. The situation of this district is highly favourable to commerce. The exports from Acre and Beirut, its principal ports, are wool, cotton, silk, tobacco, gums, dried fruits, gallnuts, madder-root, and skins. The export trade is principally carried on with France and Italy … This pash.[lik] is of modern creation. In 1749 it formed part of the pash.[lik] of Saida or Sidon, when Dhahir, son of Omar, an Arab Sheikh, having invaded Acre, succeeded in subduing the whole pash.[lik] to his way.4

لیکن ۱۸۷۰ کال کې وروسته کپاس د اروپا ته صادریدونکې د لومړنۍ نغدي فصل په توګه خپل مشرتابه رول له لاسه ورکړ، او د فلسطین نارنج (هغه مشهور جافا نارنجونه) یې ځای ونیو۔ د نوو کرنیزو نوښتونو او د ونو د پیوند نوو تخنیکونو څخه ګټه پورته کوي، د فلسطین عربي نارنجي صنعت د ۱۹ پیړۍ د وروستي څلورمې برخې په اوږدو کې اروپا ته صادریدونکی شمیره یو محصول شو (لیوکاس ۲۰۰۳: ۲۱‒۲۲)۔ د ۱۹ پیړۍ په دوهمه نیمایي کې د فلسطین ته عصري کپاسو د ریسلو ماشینونه هم وارد شول، او یو کوچنی پیمانه کپاسو د ریسلو صنعت د ۲۰ پیړۍ پورې دوام وکړ۔

However, after 1870 cotton lost its leading role as the key cash crop shipped to Europe, being replaced by the oranges of Palestine (the iconic Jaffa oranges). Benefiting from new agricultural innovations and new tree grafting techniques, the Palestine Arab citrus industry became the number one produce exported to Europe throughout the last quarter of the 19th century (Lucas 2003: 21‒22). During the second half of the 19th century modern cotton-spinning machinery was also imported into Palestine and a small-scale cotton-spinning industry continued into the 20th century.

په اتلسمه پېړۍ کې دا یوه په زړه پورې خبره ده چې د فلسطین او لیوانت د ښه کیفیت کپاس تخم د شمالي امریکا کالونیو خاورې ته ولېږدول شو. خو د شمالي امریکا د استعمارګر مېشتیانو له استعمار سره توپیر لري، چېرته چې د کپاس کرل او راټولول د غلامانو مخکښ دنده وه، د فلسطین د کپاسو پلانټیشنونه د عامو کروندګرو لخوا کرل کېدل.

Interestingly, in the 18th century the high quality of Palestinian and Levantine cotton seeds led to its transferral to the soils of the colonies of North America. But unlike the settler-colonialism of North America, in which cultivating and harvesting cotton became the leading occupation of slaves, the Palestine cotton plantations were cultivated by ordinary farmers.

ولی، با این حال، تولید کتان در شام (لیوانت) در اواخر قرن هجدهم، تقریباً سی برابر بیشتر از مستعمرات آمریکا بود» (Quataert 2002: 27). شهر بندری آکا که گسترش یافته بود، در قرن هجدهم نخستین شهر «مدرن» فلسطین شد که مستقیماً تحت تأثیر تجارت خارجی تازه، انقلاب صنعتی بریتانیا و تقاضای انگلستان برای پنبهٔ خام قرار گرفت.

Yet ‘still, canton production in the Levant during the late eighteenth century exceeded, by a factor of nearly thirty, that in the American colonies’ (Quataert 2002: 27). The expanded port city of Acre became the first ‘modern’ Palestinian city in the 18th century to be directly affected by the new foreign trade, the British Industrial Revolution and England’s demand for raw cotton.

د ۱۷۳۰ او ۱۸۳۱ ترمنځ یوه سل کلن دوره کې، د لوړ ګټې لرونکو نغدو فصلونو، لومړی پنبې او بیا غلو صادرات، عکا د فلسطین/لبنان ساحل کې د سوداګرۍ او سیاسي واک ترټولو لوی مرکز وګرځاوه. دې ښار د ۱۸ مې پېړۍ د وروستۍ څلورمې برخې کې د نړیوالې سیاست کې هم رول لوبول پیل کړل (Philipp 2001: 3). لومړی د العمر تر ولکې لاندې، او وروسته د الجزار تر ولکې لاندې، هغه واکمن چې له ۱۷۷۶ کال څخه تر مرګ پورې، یعنې ۱۸۰۴ کال پورې، د عکا پر بنسټ حکومت کاوه:

For a century between 1730 and 1831 the export of highly profitable cash crops – first cotton and then grain – made Acre the largest centre of trade and political power on the Palestinian/Lebanese coast. The city also began to play a role in international politics in the last quarter of the 18th century (Philipp 2001: 3). First under al-ʿUmar and later under al-Jazzar – the Acrebased ruler from 1776 until his death in 1804:

[جدید] عکا د ختیځ مديترانې د هغه لومړي سيمې کليد وو چې د جديد اقتصاد سره وتړل شو ... يو مهم مستحکم ښار چې شاوخوا ۲۵،۰۰۰ اوسيدونکي درلودل، [او] چې د اروپا ته د پنبې د ځنې ځيدونکې غوښتنې سره نږدې وتړل شو.

[Modern] Acre was the key to the first region in the eastern Mediterranean that was tied into modern economy ... an important fortified city of perhaps 25,000 inhabitants [which] was closely connected with the ever-rising demand for cotton in Europe.

(فیلیپ ۲۰۰۱: ۱)

(Philipp 2001: 1)

د نړیوالې تجارت د اغیز لاندې، د العُمر او الجزار دواړو د حکومت په دوره کې:

Under the impact of international trade during the rule of both al-ʿUmar and al-Jazzar:

په لږ وخت کې [عصري] عکا داسې ښار شو چې څو جومات، کاروان سرایونه، [عامه] حمامونه او بازارونه یې درلودل. همدارنګه دا ښار د دفاعي دیوالونو او د اوبو د رسولو لپاره د اوبو د لارې (اوبو د کانال) څخه هم ګټه اخیسته. هغه کلي چې په ځمکه کې نور هم ژور وو، د [جلیل] کلیو هغه بیشتر بنسټ جوړ کړ چې وروسته د فلسطین د کرنیز اقتصاد اساس شو.

[W]ithin a very short period of time, [modern] Acre bloomed into a city possessing several mosques ... caravansaries ... [public] baths and markets. It also boasted fortified walls and an aqueduct to ensure its water supply. The [Galilee] villages further inland developed most of what was to become the basis of Palestine’s agricultural economy.

(Rosen-Ayalon 1998: 520)

(Rosen-Ayalon 1998: 520)

د ځانګړي نوي جوړښت او د ننني فلسطین د ټولنیز کلتور تر ټولو لوی سمبول، د ننني عکا سپینه جومات دی چې په پیژندګلو توګه د الجزار جومات په نوم یادیږي، او دا د شمالي فلسطین د ننني پلازمینې تر ټولو پیاوړی سمبول شو. دا جومات په ۱۷۸۱ م کال کې جوړ شو، د ناپلیون د فلسطین د یرغل سره ۱۸ کاله مخکې، او د استانبول د لویو عثماني جوماتونو له معماري اغیز څخه اخیستې دې. د دې نوم یعنې سپینه جومات، د الرملې د مشهور سپینې جومات یادونه کوي، چې د جند فلسطین، یعنې د لومړني اسلامي دورې د فلسطین ولایت پلازمینه وه. د سپینې جومات په کومپلکس کې د یوې اسلامي دیني علمي اکاډمۍ شتون و، چې په فلسطین کې د دې ډول لومړی کالج و. د قاهرې د الازهر پوهنتون د کالج په بڼه جوړ شوی و، او د یروشلم د منځنیو دورو دودیزو اسلامي مدرسو څخه جلا و. دا جومات/کالج کومپلکس د زده کونکو استوګنځایونه، یوه اسلامي محکمه او یوه لویه عامه کتابتون لرل، چې ټول د فلسطین د محلي مالیاتو او د کپړو او نورو نغدي فصلونو د ګړندي سیمه ییز او نړیوال سوداګرۍ څخه تمویل کیدل. د سویلي مدیترانې سمندر ته په ښکلي ډول لیدل کیده، او الجزار جومات د فلسطین د اروپا په لور د بیا تنظیم څرګندونه هم وه، د نړیوالو سوداګریزو پالیسیو او د دوو پیاوړو مشرانو، العمر او الجزار لخوا تعقیب شوي لویو ودانیزو پروګرامونو تر اغیز لاندې.

Of modern creation, and perhaps the most monumental symbol of the culture of early modern Palestine is the White Mosque of modern Acre, famously known as al-Jazzar Mosque, which became the most powerful symbol of the modern capital of northern Palestine. Constructed in 1781, eighteen years before the Napoleonic invasion of Palestine, and influenced architecturally by the grand Ottoman mosques of Istanbul, its namesake (the White Mosque) evoked memories of the famous White Mosque of al-Ramla, the capital of Jund Filastin, the province of Palestine throughout early Islam. The compound of the White Mosque included an Islamic theological academy, the first college of its kind in Palestine. Modelled on the al-Azhar university college of Cairo, and departing from the traditional medieval Islamic schools (madrasahs) of Jerusalem, the mosque/college compound contained student lodging, an Islamic court and a major public library, all paid for by Palestinian local taxes and by the flourishing regional and international trade in cotton and other cash crops of Palestine. Spectacularly overlooking the Eastern Mediterranean Sea, al-Jazzar Mosque was also a statement of the reorientation of modern Palestine towards Europe under the impact of the international trade policies and the monumental building programmes pursued by the two powerful leaders, al-ʿUmar and al-Jazzar.

ترویج تجارت خارجی، تشویق نوآوری‌های محلی در کشاورزی و صادرات محصولات نقدی سودمند مانند پنبه، غله و روغن زیتون به اروپا، که از دهه ۱۷۳۰ میلادی تحت رهبری ظاهر العمر آغاز شد، تا سال ۱۸۳۰ ادامه یافت، و میراث این تجارت خارجی باعث توسعه پرتقال شامونتی شد که در سطح بین‌المللی به پرتقال یافا معروف گشت. پرتقال شامونتی که در میانه قرن نوزدهم توسط کشاورزان فلسطینی پرورش یافت، نوعی پرتقال تقریباً بی‌دانه با پوست سخت بود که آن را برای صادرات بین‌المللی بسیار مناسب می‌ساخت (عیسوی ۲۰۰۶: ۱۲۷؛ گربر ۱۹۸۲). مانند صادرات پنبه و غله فلسطین در قرن‌های ۱۸ و ۱۹، بخش عمده محصول پرتقال شامونتی از اواسط قرن نوزدهم به بعد به فرانسه و انگلستان صادر می‌شد.

The encouragement of foreign trade, promotion of local agricultural innovations and export of profitable cash crops such as cotton, grain and olive oil to Europe, which began under al-ʿUmar in the 1730s, continued until 1830 and the legacy of this foreign trade stimulated the development in the Shamouti orange (which became internationally known as the Jaffa orange). Developed by Palestinian farmers in the mid-19th century, Shamouti oranges were an almost seedless variety of oranges with a tough skin that made them particularly suitable for international export (Issawi 2006: 127; Gerber 1982). Like the export of Palestine cotton and grain in the 18th and 19th centuries, much of the Shamouti orange crop was exported to France and England from the mid-19th century onwards.

د العمر قوي دولت د فلسطین په تاریخ کې یو نوی متحرک دور پیل کړ، هغه وخت چې د عثماني ادارې د اوږدې غفلت، ځنډ او د فلسطیني کروندګرو د بې حده استثمار څخه وروسته، فلسطین یو سرحدي هیواد او د امپراتورۍ یوه شاته پاتې سیمه شوه. د العمر تر مشرۍ لاندې په دې نوي سلطنتي دور کې، جلیل او د فلسطین ډیرې برخې اغیزمن او عادلانه مالیات، ښاري پراختیا او اقتصادي وده ولیده. ډیری عامه ودانۍ، کلاګانې، دفاعي دیوالونه، ګدامونه، او خانونه (کاروان سرایونه)

Al-ʿUmar’s powerful state ushered in a new dynamic era in Palestine, after a long period of Ottoman neglect, stagnation and rampant exploitation of the Palestinian peasantry, during which Palestine was turned into a frontier country and an imperial backwater. In this new dynastic period under al-ʿUmar, the Galilee and large parts of Palestine experienced effective and fair taxation, urban expansion and economic development. Many public buildings, fortresses, fortifications, warehouses, khans (caravanserais)

– د دې ترټولو ځانګړی نمونه د ایکرې (عکا) ښکلی جوړ شوی خان التجار دی؛ نن ورځ دا ځای د عربي ښار کې د اسرائیلي یهودي کولو پالیسیو مرکز دی – او د هغه د قلمرو ټول کې ډیری عبادت ځایونه جوړ شوي. ډیری دغه ځایونه او یادګارې نن هم د ګالیل ټول کې لیدل کیدای شي. د العمر دولت د مذهبي شمول پالیسۍ تعقیبولې او مذهبي اقلیتونه (عیسویان، یهودان او شیعه) یې په خپل اداره، مالیه او اقتصاد کې د ګډون هڅول. په ۱۸ مه پیړۍ کې د فلسطین دولت جوړښت او لومړنۍ عصري پرمختګونه سره تړلي وو:

– the most spectacular of which is the exquisitely-built Khan al-Tujjar of Acre; today the site is at the centre of Israeli Judaisation policies in the Arab city – and numerous places of worship were built throughout his domain. Many of these sites and monuments can still be seen today throughout the Galilee. Al-ʿUmar’s state pursued religiously inclusive policies and encouraged the involvement of religious minorities (Christians, Jews and Shi’ites) in his administration, finance and economy. Statehood and early modernities in 18th century Palestine were intertwined:

د ظاہر العمر الزیدانی (۱۷۳۰–۱۷۷۵) تر قیادت لاندې په شمالي فلسطین کې یو زورور او ساتونکی دولت جوړ شو چې پرمختګ ته یې لاره هواره کړه. د کرنیز تولید، په عمده توګه غنمو او کپاسو چې صادریدل، امنیت ټینګ شو، په ځانګړې توګه هغو صادراتو ته چې فرانسې ته لیږل کیدل، هغه فرانسې چې استازي یې د زیدانیانو په پلازمېنه او د عکا په بندر کې ژوند کاوه۔

Under the leadership of Dhaher al-ʿUmar al-Zaidani (1730‒75), a powerful and protective state was formed in northern Palestine that fostered development. Security was ensured for agricultural production, mainly wheat and cotton for export, particularly to France whose agents resided in the Zaidani capital and port of Acre.

کسانو او مذهبي اقلیتونو ته ساتنه ورکول کیدله، نو دوي د دولت په بریالیتوب کې ونډه درلوده. په ۱۷۶۴–۶۵ م کال کې الع‍ُمر یوه نوي ښار [حیفا] جوړ کړ او د دیوالونو په واسطه یې یې محفوظ کړ۔ (Seikaly 2002b: 97)

Peasants and religious minorities were protected and thus had a stake in the success of the state. In 1764‒65, al-ʿUmar established a new town [Haifa] and secured it with walls. (Seikaly 2002b: 97)

په شمالي فلسطین کې د ظاهر العُمر لخوا ټینګ شوې سیاسي ثبات او د مالیاتو مؤثر او عادلانه سیستم، همدارنګه د عکا، طبریه او صفد په څېر تاریخي ښارونو پراخېدل او بدلون هم د «عصري» حیفا د تاسیس لامل شو او ناصره د یوه کوچني کلي څخه په فلسطین کې د یوه لوی ښار په توګه بدله شوه۔ عصري حیفا، یا «نوې حیفا» (حیفا الجدیدة)، په ۱۷۶۴ - ۱۷۶۵ م کال کې د ظاهر العُمر لخوا تاسیس شوه۔ دا کار د ۲۵۰ ځایي اوسیدونکو د لېږدولو له لارې وشو چې د زوړ کلي څخه ۲٫۴ کیلومتره ختیځ ته د ساتل شوي حیفا کلي ته ولېږدول شول۔ دا «نوی/عصري» فلسطیني عربي کلی د عصري حیفا د ښار مرکز شو، چې نن د اسرائیل دریم لوی ښار دی (یازبک ۱۹۹۸)۔ نوي کلی په اصل کې په عربي کې «العِمارة الجدیدة» (نوی ودانیز ځای) نومېده، یو اصطلاح چې په ۱۸ مې پېړۍ کې په فلسطین کې عصري ودانیو ته کارول کېده۔ ځایي فلسطینیانو لومړی دا کلی «نوې حیفا» او وروسته یوازې «حیفا» وباله۔ دا نوی عربي کلی وروسته یو عربي ښار شو، چې په شلمه پېړۍ کې د عصري حیفا ښار ته وده وکړه (سیکلي ۲۰۰۲a، ۲۰۰۲b؛ شارون ۲۰۱۳: ۲۶۲؛ ماریتي ۱۷۹۲: ۳۱۸)۔ په ورته ډول، د ظاهر العُمر د دولت «نوی» دوره د فلسطین د عصري تاریخ پیل وښود۔

The political stability and effective and fair taxation system provided by al-ʿUmar in northern Palestine and the expansion and transformation of historic urban centres such Acre, Tiberias and Safad also led to the founding of ‘modern’ Haifa’ and the transformation of Nazareth from a small village into a major town in Palestine. Modern Haifa, or the ‘new Haifa’ (Haifa al-Jadidah), was founded by al-ʿUmar in 1764‒1765. This was done by moving the 250 local inhabitants to the fortified village of Haifa 2.4 kilometres to the east of the old hamlet.5 This ‘new/modern’ Palestinian Arab village became the nucleus of the modern town of Haifa (Yazbak 1998), today the third largest city in Israel. The new village was originally named in Arabic al-ʿImarah al-Jadidah (‘the New Construction’), a term applied to modern buildings in Palestine in the 18th century. Local Palestinians first called the village New Haifa and later simply Haifa. This new Arab village grew into an Arab town which in the 20th century developed into the modern city of Haifa (Seikaly 2002a, 2002b; Sharon 2013: 262; Mariti 1792: 318). In a similar vein, the ‘new’ era of al-ʿUmar’s state symbolised the beginning of the modern history of Palestine.

نازریت — په عربي کې الناصره، چې د ګالیلې د ډیرو فلسطیني عربي ځایي نومونو په شان د «ښځینه» پای ساتي — د فلسطین نوې کرنیزه اقتصاد او بهرنۍ تجارت له امله د عمر الظاهر حکومت لاندې په یوه وړه کلي بدله شوه، ځکه چې دې ښار ته د کډوالۍ هڅوله. د نازریت «نوی ښار» د عمر الظاهر په واکمنۍ کې مهم اقتصادي، مذهبي او ستراتیژیک رولونه ولوبول.

The new agricultural economy and foreign trade of Palestine led to the transformation of Nazareth – al-Nasirah in Arabic, retaining the ‘feminine’ endings common to many Palestinian Arabic toponyms of Galilee – by al-ʿUmar’s state from a small hamlet into a large town by encouraging immigration to it. The ‘new town’ of Nazareth played important economic, religious and strategic roles under al-ʿUmar’s rule.

الثانی عمر کا چوتھا دارالحکومت ناصرہ تھا، اور اسی مقصد کے لیے اس نے ایک نئے سرکاری محل کی تعمیر کا حکم دیا جو السرایا (یعنی ’محل‘) کے نام سے مشہور ہوا۔ یہ تاریخی عمارت تقریباً 1740ء میں تعمیر ہوئی اور بعد ازاں انیسویں صدی میں ناصرہ اور اس کے ذیلی ضلع کے مقامی عثمانی گورنر کی رہائش گاہ رہی، اور اس کے بعد 1991ء تک شہر کے بلدیاتی صدر دفتر کے طور پر استعمال ہوتی رہی۔ ناصرہ کو استعمال کرتے ہوئے عمر نے وسطی جلیل کی انتہائی زرخیز زرعی زمینوں (Yazbak 1998: 15) اور فلسطین کے بڑے غلہ گودام مرج ابن عامر پر اپنا کنٹرول مضبوط کیا، اور مذہبی رواداری کی حوصلہ افزائی کرتے ہوئے شہر کی مسیحی برادریوں کی حفاظت کی، جنہیں اس نے فرانس کے ساتھ اپنے بین الاقوامی تعلقات مضبوط کرنے کے لیے بھی استعمال کیا (Emmett 1995:

Al-ʿUmar’s fourth capital was Nazareth and for this purpose he commissioned the construction of a new government house known as the Saraya (the ‘Palace’). This historic building was constructed around 1740 and later in the 19th century served as the residence of the local Ottoman Governor of Nazareth and its subdistrict and subsequently as the city’s municipal headquarters until 1991. While using Nazareth to secure his control over the hugely fertile agricultural lands of central Galilee (Yazbak 1998: 15) and Marj Ibn ‘Amer, the rich granary of Palestine, al-ʿUmar encouraged religious toleration and protected the Christian communities in the town, which he also used to strengthen his international ties with France (Emmett 1995:

22). الزمر نے ۱۷۳۰ء میں فرانسسکن راہبوں کو ناصرہ میں زمین خریدنے اور گرجا گھر بنانے کی ترغیب بھی دی، اور ۱۷۶۷ء میں یونانی آرتھوڈاکس برادری کو سینٹ گیبریل گرجا گھر تعمیر کرنے کا موقع دیا ([Emmett 1995: 220]).

22). Al-ʿUmar also encouraged the Franciscans to purchase land and build a church in Nazareth in 1730, and enabled the Greek Orthodox community to build St Gabriel Church in 1767 (Emmett 1995: 220).

په پیل کې د شاوخوا کلیوالي سیمې د بازار د ښار په توګه د ظاهر العمر په واکمنۍ کې، نن ناصره په اسراییل کې ترټولو لوی فلسطیني ښار دی او په اسراییل کې د فلسطینیانو پلازمینه ده. نن د ظاهر العمر اولادې لاهم په جلیل او ناصره کې ژوند کوي او د ظاهر په یادګار کې "الظواهرې" په نوم یادیږي؛ دوی د فهوم، زعبي او عنّلا کورنیو سره یو ځای، هغه مسلمان کورنۍ دي چې د ناصرې د ښاري دودیزې مسلمانې ځمکې لرونکې اشرافیې برخه وې، کومه چې لومړی د العمر د واکمنۍ لاندې راپورته شوه او د عثماني دورې وروستیو او د انګرېزي مینډیټ دورې په اوږدو کې، او د ۱۹۴۸ کال راهیسې د اسراییل لاندې، د ښار سیاست باندې واکمنه پاتې شوه (Srouji 2003: 187).

Beginning as a market town for the surrounding countryside under Dhaher al-ʿUmar, today Nazareth is the largest Palestinian city in Israel and the capital of the Palestinians inside Israel. Today the descendants of al-ʿUmar still live in Galilee and Nazareth and are known as the ‘Dhawahri’, in memory of Dhaher – along with the Fahoums, Zu’bis and ‘Onallas, the Muslim families which constituted part of Nazareth’s urban traditional Muslim land-owning elite which first rose under al-ʿUmar’s rule and continued to dominate the city’s politics throughout the late Ottoman and British Mandatory periods and under Israel since 1948 (Srouji 2003: 187).

په عصري جیو سیاسي تصورونو کې فلسطین اکثراً د عثماني دورې په وروستیو کې یا د ۱۹ مې پېړۍ فلسطین کې ځای پر ځای کیږي، او د هغه فلسطینی «دولت» تر منځ اړیکې چې العمر له خوا جوړ شو، او د فلسطین عصري تصورات، پیچلي دي. په تاریخ کې هم، حقیقت او افسانې، یا افسانه او واقعیت تر منځ کرښه اکثراً ډېره ګډوډه وي. په فلسطین کې عملاً خپلواک دولت د ۱۷۲۰ مې کلونو له وروستیو څخه تر ۱۷۷۵ کال پورې نږدې نیم پېړۍ دوام وکړ، چې د فلسطین د برتانوي واک‌ورکړل شوي دورې څخه ډېر اوږد و.

Modern geo-political representations of Palestine are often located in the late Ottoman period or in 19th century Palestine and the actual historical links between the Palestinian ‘statehood’ created by al-ʿUmar and the modern conceptions of Palestine are complex. However, in history the line between fact and fiction or myth and reality is often blurred. The practically independent statehood in Palestine lasted nearly half a century from the late 1720s until 1775, far longer than the British Mandatory period in Palestine.