پیژندنه ۱ عربي: واحد یې بلد دی؛ جمع یې بلاد ده۔

Introduction 1 Arabic: sing. balad; plural bilad.

بلادنا فلسطین هم یو یوولس‌ لرونکی مرجع کتاب دی چې د فلسطین د تاریخي جغرافیې په اړه دی، د فلسطینی لیکوال مصطفی مراد الدباغ لخوا لیکل شوی (۱۹۶۵)

2 Biladuna Filastin is also an eleven-volume work of reference on the historical geography of Palestine by Palestinian author Mustafa Murad al-Dabbagh (1965

او ۱۹۷۲ تر ۱۹۸۶ پورې)۔ د فلسطین دا مهمه دایرةالمعارف د سیمو له مخې تنظیم شوې ده او د فلسطین ښارونه، کلي او دیهات د جغرافیې، تاریخ، لرغون پیژندنې، نباتاتو او اقتصاد له کتنې څخه بیاني کوي۔

and 1972‒1986). This important encyclopaedia of Palestine is arranged by region and surveys the cities, towns and villages of Palestine from geographical, historical, archaeological, botanical and economic perspectives.

۳ د مثال په توګه وګورئ، غالب محمد سمرین، قریتی قلونیه: الارض والجذور:

3 See, for instance, Ghalib Muhammad Samrin, Qaryati Qaluniya: Al-ard wa-aljudhur:

فلسطیننا په قصه کې قریه (1993 [Arabic])؛ د فتح زیرزمینی مجله چې لومړی ځل په 1959 کال کې خپره شوه، نوم یې فلسطیننا و.

Filastinuna fi qissat qaryah (1993 [Arabic]); Fateh’s underground magazine which first appeared in 1959 was called Filastinuna.

4 ‘عزمی بشارہ د فلسطیني خلک د شتون په اړه’، په https://www.youtube

4 ‘Azmi Beshara on the existence of a Palestinian People’, at https://www.youtube.

https://www.youtube.com/watch?v=EOqAGbpoDZc، په ۳۰ اپریل ۲۰۰۹ کال کې خپور شوی.

com/watch?v=EOqAGbpoDZc, posted 30 April 2009.

5 http://weekly.ahram.org.eg/Archive/1998/1948/378_said.htm 6 یوناني‌توری (یوناني: monos: یوازې او latreia: عبادت) داسې عقیده وه چې ډېری خدایان شتون لري، خو د یوازې یو لوی معبود عبادت کېږي. د یوناني‌توری یوه بېلگه د پخوانۍ مصر فرعون امنحوتپ څلورم و چې ځان یې د لوی الاهه ('د خدایانو خدای') په توګه وټاکه، خپل نوم یې رسماً اخناتون وباله او د خپلې واکمنۍ په ترڅ کې (۱۳۴۸/۱۳۴۶ ق.م) یې د اټون دین رواج کړ. د اخناتون د ځای‌ناستو لاندې مصر بېرته خپل دودیز څو خدایي دین ته راستون شو، او اخناتون پخپله د بدعت لرونکي په سترګه کتل کېده.

5 http://weekly.ahram.org.eg/Archive/1998/1948/378_said.htm 6 Monolatrism (Greek: monos: single and latreia: worship) was belief in the existence of many gods but with the worship of only one supreme deity. An example of monolatrism was the ancient Egyptian Pharaoh Amenhotep IV who installed himself as a supreme divinity (‘God of gods’) and officially changed his name to Akhenaten and introduced Atenism during his reign (1348/1346 BC). Under Akhenaten’s successors, Egypt reverted to its traditional polytheism and Akhenaten himself came to be seen as a heretic.

7 د ولیم مونټګومري واټ سره مرکه په دې انټرنیټ پته کې: http://www.alastairmcintosh.

7 Interview with William Montgomery Watt at: http://www.alastairmcintosh.

com/articles/2000_watt.htm 8 سامریت یا سامری‌گری فلسطین کی چار مختلف ابراہیمی روایات میں سے ایک ہے۔ سامری روایت کا مرکز جبلِ جرزیم کی تقدس پر یقین ہے (عربی:

com/articles/2000_watt.htm 8 Samaritanism is one the four distinct Abrahamic traditions of Palestine. The Samaritan tradition centres on the belief in the sanctity of Mount Gerizim (Arabic:

د جبل جریزیم (یا جبل الطور)، دوه هغو غرونو څخه یو چې د فلسطین د نابلس ښار سره نږدې موقعیت لري. دا غر، چې تر اوسه پورې د سامري دین مرکز دی، د فلسطیني سامریانو لپاره مقدس دی، چې دوی دا غر، نه بیت المقدس، د مقدس معبد ځای ګڼي. د سامریانو مقدس کتاب د سامري الفبا سره لیکل شوی پنځه کتابونه دي. شاوخوا 6000

Jabal Jarizim or Jabal al-Tur), one of the two mountains in the immediate vicinity of the Palestine city of Nablus. The mountain, which continues to be the centre of Samaritan religion to this day, is sacred to the Palestinian Samaritans who regard it, not Jerusalem, as having been the location of the holy temple. The Samaritan scripture is a text of five books written in the Samaritan alphabet. Some 6000

په سامري تورات او په زاړه عهد نامه کې ځينې توپيرونه شتون لري.

differences exist between the Samaritan Pentateuch and the Old Testament.

کلاسیک دورہ (Classical Antiquity) اصطلاح کے طور پر یہاں ایک طویل تاریخی عرصے (ایک ہزار سال سے زیادہ) کے لیے وسیع پیمانے پر استعمال ہوئی ہے، جس دوران "کلاسیک ثقافت" بحیرۂ روم کے خطے پر مرکوز رہی اور اس میں قدیم یونان، قدیم روم اور "قریبی مشرق" کی تہذیبوں کا گہرا باہمی تعامل شامل رہا۔ یہ وہ دور ہے جس میں یونانی اور رومی ثقافتی اثرات نہ صرف پروان چڑھے بلکہ جنوبی یورپ، جنوب مشرقی ایشیا، "قریبی مشرق" اور شمالی افریقہ میں بھی انہوں نے زبردست اثر و رسوخ حاصل کیا۔

9 Classical Antiquity is a term broadly applied here to a long period of history (over a millennium) during which ‘Classical culture’ centred on the Mediterranean region and comprised the intimate interaction of the civilisations of Ancient Greece, Ancient Rome with the ‘Near East’. It is a period in which Greek and Roman cultural influences not only flourished but also wielded enormous influence throughout Southern Europe, South-Eastern Asia, the ‘Near East’ and North Africa.

10 Arnold Hugh Martin Jones، ‘Palestine’، Encyclopaedia Britannica، http://www.

10 Arnold Hugh Martin Jones, ‘Palestine’, Encyclopaedia Britannica, http://www.

britannica.com/place/Palestine 11 یوسیفوس (عبری: یوسف بن متیاهو)، یونانی کې خپل نوم «ایوسیپوس» (Ιώσηπος) ، د متیاس زوی ذکر کوي.

britannica.com/place/Palestine 11 Josephus (Hebrew: Yosef ben Matityahu).calls himself in Greek as Iōsēpos (Ιώσηπος), son of Matthias.

۱۲ د فلسطین کلی قیصریه په ۱۹۴۸ کال کې د یهودي ځواکونو لخوا ویجاړ شو.

12 The Palestinian village of Qaysariah was destroyed by Jewish forces in 1948.

فصل ۱

Chapter 1

د سنوهي کیسه د اوړدې مصري ادبیاتو له ښو افسانوي اثارو څخه یو ګڼل کیږي. د دې کیسې ډول د فرعون امنمحات لومړي د مرګ څخه وروسته واقع دی، هغه څوک چې د ۱۲ مه سلسلې بنسټ یې په شل سلمه پیړۍ کې ایښې و. د دې کیسې شهرت د ډیرو پاتې شویو ټوټو څخه ښکاره دی. د مصر پوهان د دې د لیکلو نیټې په اړه بحث کوي؛ موږ دلته محافظه کاره نیټه د مخکنۍ څوارلسمې پیړۍ ونیسو. دا له دې څخه لږ پخوا هم کیدای شي، خو دا نه ده معلومه.

1 The Story of Sinuhe is considered one of the finest works of fiction of Ancient Egyptian literature. Its narrative is set in the aftermath of the death of Pharaoh Amenemhat I who founded the 12th Dynasty in the early 20th century BC. The popularity of this story is evident from the many surviving fragments. Egyptologists argue about its composition date; here we take the conservative date of the 14th century BC. It could be earlier, but it is not known to be.

د فرعونانو له ټولو زیات مشهور رمسیس دوهم دی؛ د مشهورې افسانوي تصور له مخې هغه د «د خروج فرعون» په توګه شهرت موندلی دی.

2 Ramesses II is the most famous of the Pharaohs; in popular legendary imagination he has become the ‘Pharaoh of the Exodus’.

۳ لرغونو یوناني لیکوالو افریقا ته د لیبیا نوم ورکاوه۔

3 The ancient Greek authors give to Africa the name of Libya.

د جت ځای چې ډېر احتمال لري، تل الصافي دی، یو فلسطیني کلی چې د حبرون څخه ۳۵ کیلومتره شمال لویدیځ ته دی، او په ۱۹۴۸ کال کې د اسرائیلو له خوا خالي شو.

4 The site most likely of Gath is Tell al-Safi, a Palestinian village 35 kilometres north-west of Hebron, depopulated by Israeli in 1948.

په وادي الصرار (عبري نوم: نحل سوريک) کې.

5 In Wadi al-Surar (modern Hebrew: Nahal Sorek).

۶ اسدود یو لوی فلسطینی کلی وه چې ۱۹۴۸ کال کې د اسرائیل له خوا خلکو له هغې څخه بې ځایه شوي وو۔

6 Isdud was a large Palestinian village depopulated by Israel in 1948.

7 په ۶۷۷/۶۷۶ کال کې د آشور پاچا اسرحدون صیدا فتح کړه، او په ۶۷۵ق م کې یې د صور پاچا بعل اول سره داسې تړون وتړ چې موخه یې دا وه چې د مصریانو سره د آشور په جګړه کې دغه ښار بې‌طرفه وګرځي. د اسرحدون او بعل تړون د آشور یوه د خټو تختۍ کتیبه ده چې په اکدي میخي لیک لیکل شوې، او د آشور پاچا اسرحدون او د صور پاچا بعل اول ترمنځ تړون بیانوي. دا تختۍ په نینوا کې د اشوربانیپال په کتابتون کې وموندل شوه، او د هغې ټوټې اوس د بریتانیا په موزیم کې ساتل کیږي.

7 In 677/676 the Assyrian king Esarhaddon conquered Sidon and in 675 BC concluded a treaty with king Ba’al I of Tyre designed to neutralise the city in the Assyrian struggle with the Egyptians. Esarhaddon’s Treaty with Ba’al is an Assyrian clay tablet inscription in Akkadian cuneiform describing a treaty between the Assyrian king Esarhaddon and King Ba’al I of Tyre. It was discovered in Nineveh in the Library of Ashurbanipal and fragments are currently in the British Museum.

هغه تړون چې K 3500 + K 4444 + K 10235 په توګه خپور شوی، په ۱۸۹۸ زیږدیز کال کې د هوګو وینکلر لخوا د هغه د Altorientalische Forschungen، II (لرغوني ختیځ څیړنې) په کتاب کې وپیژندل شو.

The treaty, published K 3500 + K 4444 + K 10235, was identified by Hugo Winckler in his Altorientalische Forschungen, II (Ancient Near Eastern Studies) in 1898.

تحت شرایطِ دې تړون، اسرحدون بعل ته یو شمېر ځایونه وسپارل، پدې کې عکا، ډور او جبیل شامل وو۔ متن داسې وایي: ’که د بعل یا د صور [Tyre] د خلکو کښتۍ د پلستو [Pilistu] د ځمکې ساحل ته یا د اسوري ځمکې په کومه پولې کې ټکر شي، نو هر هغه څه چې په کښتۍ کې وي د اسرحدون پورې تړاو لري ...‘ دا هغه بندرونه او سوداګریز لارې دي چې د اسور پاچا اسرحدون خپل خدمتګار بعل ته ورکړې، ترڅو عکا [a-ku]، ډور [du-ʾ-ri; Tantur] او د پلستو [pi-lis-te] ټوله سیمه کې’۔

Under the terms of the treaty, Esarhaddon entrusted Baal with several settlements, including Acre, Dor and Byblos. The text includes: ‘If a ship of Ba’al or of the people of ṣur-ri [Tyre] is shipwrecked off the coast of the land of pi-lis-ti [Pilistu] or anywhere on the borders of Assyrian territory, everything that is on the ship belongs to Esarhaddon ... These are the ports of trade and the trade roads which Esarhaddon, king of Assyria, granted to his servant Ba’al; toward a-ku [Acre], .du-uʾ-ri [Dor; Tantur], in the entire district of.pi-lis-te [Pilistu]’.

۸ د فلسطین د نکبې په اړه د پراخ بحث لپاره وګورئ: مسالحه (۱۹۹۲، ۱۹۹۷، ۲۰۰۵، ۲۰۱۲) او خالدي و. (۱۹۹۲)۔

8 For an extensive discussion of the Palestine Nakba, see Masalha (1992, 1997, 2005, 2012) and Khalidi W. (1992).

فصل ۲

Chapter 2

1 هیروډوټس (۱۸۵۸)، په دې پته: https://archive.org/stream/herodotus00herouoft/herodotus00herouoft_ djvu.txt 2 انسائیکلوپیډیا بریتانیکا، په دې پته: https://www.britannica.com/biography/Aristotle/ Political-theory 3 د ۱ مې پیړۍ ق م یوناني تاریخ لیکونکی ډیوډورس سیکولس (د سیسلي ډیوډورس)، په خپل څو ټوکیزه اثر Bibliotheca Historica کې ښودلې چې کیلې‌سوریا تر سویلي لوري پورې د فلسطین د یافا (جافا) تر ښارہ پورې رسیږي (ډیوډورس سیکولس، Bibliotheca Historica، XIX، ۹۳؛ XXIX، ۲۹؛ د چارلس هنري اولډفادر ژباړه.

1 Herodotus (1858), at: https://archive.org/stream/herodotus00herouoft/herodotus00herouoft_ djvu.txt 2 Encyclopaedia Britannica, at: https://www.britannica.com/biography/Aristotle/ Political-theory 3 1st century BC Greek historian Diodorus Siculus (Diodorus of Sicily), in his multi-volume work Bibliotheca Historica, indicated that Coele-Syria stretched as far south as Joppa (Jaffa) in Palestine (Diodorus Siculus, Bibliotheca Historica, XIX, 93; XXIX, 29; translation by Charles Henry Oldfather.

فصل ۳

Chapter 3

۱ دا وګورئ، د مثال په توګه، اوویډ، Metamorphoses کتاب IV، http://ovid.lib.virginia.edu/ trans/Metamorph4.htm ۲ بلسم، د بلسم د ونې د خوشبویي لرونکي ګوند نوم، له عربي بلسم څخه اخیستل شوی؛ په لاتیني کې: balsamum؛ یوناني: βάλσαμον؛ عبراني: bosem.

1 See for instance, Ovid, Metamorphoses Book IV, http://ovid.lib.virginia.edu/ trans/Metamorph4.htm 2 Balsam, the name of the fragrant gum of the balsam tree, is derived from the Arabic Balasam; in Latin: balsamum; Greek: βάλσαμον; Hebrew: bosem.

[Appian of Alexandria, ‘Preface of the Roman History’, Livius.org, http://www.

3 Appian of Alexandria, ‘Preface of the Roman History’, Livius.org, http://www.

livius.org/sources/content/appian/appian-preface-1/؟ همدارنگه، په 150 میلادي کال کې د نیکومیډیا (عصري ازمیت، ترکیه) یوناني‑رومي تاریخ‌پوه ارین، په «انابیسیس الیګزانډري» کتاب کې چې د اسکندر مقدوني کمپاینونه بیانوي، ليکي: «د سره سمندر د ښي خوا لوري، د بابل له هغې خوا، د عربستان اصلي برخه پرته ده، او د دې يوه برخه د فنیقیا سمندر او د فلسطیني شام ته ښکته کیږي» (ارین ۲۰۰۶: ۸۹).

livius.org/sources/content/appian/appian-preface-1/? Also in 150 AD Greco- Roman historian Arrianus of Nicomedia (modern Izmit, Turkey), in Anabasis Alexandri, which describes the campaigns of Alexander the Great, writes: ‘On the right side of the Red Sea beyond Babylonia is the chief part of Arabia, and of this a part comes down to the sea of Phoenicia and Palestinian Syria’ (Arrian 2006: 89).

4 http://www.newadvent.org/fathers/0126.htm 5 Pliny the Elder, Natural History, Volume 1, Book V: Chapter 13, http://penelope.

4 http://www.newadvent.org/fathers/0126.htm 5 Pliny the Elder, Natural History, Volume 1, Book V: Chapter 13, http://penelope.

uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/home.html 6 Pomponius Mela, De Chorographia Liber Primus, Thelatinlibrary.com, http:// www.thelatinlibrary.com/pomponius1.html 7 See also ibid.

uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/home.html 6 Pomponius Mela, De Chorographia Liber Primus, Thelatinlibrary.com, http:// www.thelatinlibrary.com/pomponius1.html 7 See also ibid.

8 ‘Philo Judaeus’، په Encyclopaedia Britannica کې، http://www.britannica.com/biography/Philo-Judaeus 9 ‘Every Good Man is Free’، XII.75۔

8 ‘Philo Judaeus’, in Encyclopaedia Britannica, http://www.britannica.com/ biography/Philo-Judaeus 9 ‘Every Good Man is Free’, XII.75.

په پرتله کولو سره، د فریسیانو ټوله شمیر، هغه کسان چې د عصري ربي‌یي یهودیت مخکښان دي، د جوزیفس له خوا شپږ زره اټکل شوی و (Flavius 2004).

10 In comparison, the total population of Pharisees, the forerunners of modern Rabbinic Judaism, were estimated by Josephus at 6000 (Flavius 2004).

[Early Jewish Writings]، http://www.earlyjewishwritings.com/text/philo/book33.

11 ‘Early Jewish Writings’, http://www.earlyjewishwritings.com/text/philo/book33.

html

html.

باب ۴

Chapter 4

1 ولایت عربیہ، یا رومی عربیہ پیٹریا، فلپ العربی کا جائے پیدائش تھا، جو 244 سے 249 عیسوی تک رومی شہنشاہ رہا۔ فلپ بعد ازاں رومی سلطنت کی ایک بڑی شخصیت بن گیا (Bowersock 1994: 122)۔

1 Provincia Arabia, or the Roman Arabia Petraea, was the birth place of ‘Philip the Arab’, Roman Emperor from 244 to 249 AD. Philip went on to become a major figure in the Roman Empire (Bowersock 1994: 122).

پیریا (یونانی: Περαία، «هغه سیمه چې بل اړخ ته وي»)، د اردن سیند د دره ختیځ اړخ نیولی و. وروسته دا نوم د لاتیني Transjordan (د اردن هغې خوا) سره بدل شو.

2 Peraea (Greek: Περαία, ‘the country beyond’), occupied the eastern side of the Jordan River valley. Subsequently the term was replaced by the Latin Transjordan.

د روميانو په واک کې فلسطين کې د خپلواکو ښارونو د نظام ملاتړ وشو. سال ۶۳ق.م کې د روميانو له فتح وروسته د مشرقي فلسطين او شام لس (يا يوولس) يوناني کلتور لرونکو ښارونو يوه اتحادیه جوړه شوه؛ له سکيتوپوليس (عصري بيسان) پرته، ټول د اردن سيند ختيځ ته پراته وو. دا اتحادیه د دوهمې ميلادي پېړۍ تر پايه پاتې وه.

3 The Romans promoted a regime of autonomous city-states in Palestine. A league of ten (or eleven) Hellenised cities in Eastern Palestine and Syria was formed after the Roman conquest in 63 BC; apart from Scythopolis (modern Beisan), all lay east of the Jordan River. The league survived until the 2nd century AD.

4 رومیانو عربستان په دریو سیمو ویشلی و: عربستان پترایا، عربستان ډیزرټا او عربستان فیلیکس (زرغونه عربستان)، چې یمن هم پکې شامل و۔

4 The Romans divided Arabia into three regions: Arabia Petraea, Arabia Deserta and Arabia Felix (Fertile Arabia), which included the Yemen.

۵ یونانی: Καισάρεια؛ د فلسطین ماڼۍ کلی قیساریه؛ په ۱۹۴۸ کال کې د اسراییلو لخوا خالي او ویجاړ شو.

5 Greek: Καισάρεια; the modern Palestinian village of Qaysariah; depopulated and destroyed by Israel in 1948.

۶ پریسیس (لاتینی: praesides)، یوه اصطلاح چې د قسطنطین لوی (د واکمنۍ کال ۳۰۶–۳۳۷ م) په دوره کې کارول کېده۔

6 Praeses (Latin: praesides), a term used under Constantine the Great (r. 306–337)

د ولایتي والیانو یوه ځانګړې ډله ته اشاره کولو لپاره، چې د کنسولارس او کریکټورس وروسته ټیټه درجه لري۔

to refer to specific class of provincial governors, the lowest after the consulares and the correctors.

7 Arnold Hugh Martin Jones، ‘Palestine’، Encyclopaedia Britannica، http://www.

7 Arnold Hugh Martin Jones, ‘Palestine’, Encyclopaedia Britannica, http://www.

په پرتله، د سیند اردن لویدیځ ته د فلسطین ټول نفوس د رومي دورې په اوج کې یو میلیون ته نه رسیده (پاستور ۱۹۹۷: ۶)

britannica.com/place/Palestine 8 In comparison, the total population of Palestine west of the River Jordan at the height of the Roman period did not exceed one million (Pastor 1997: 6)

۹ د غزې ښار څخه ۱۰ کیلومتره سویل ته، ساحلي ریګي غرونو باندې موقعیت لري؛ د هغه لرغونو آثارو پاتې شونې چې په عربي کې د تل ام العمر په نوم یادیږي؛ د سینټ هیلاریون لخوا جوړ شوی (چې په ۳۲۹ میلادي کال کې د غزې په سویل کې زیږیدلی و)، هغه راهب چې د هغه په نوم دې ځای ته نوم ورکړل شو.

9 Located on coastal dunes 10 kilometres south of Gaza city; the archaeological remains of what is known in Arabic as Tell Umm al-Amr; built by St. Hilarion (born in southern Gaza in 329 AD), the monk after whom it was named.

10 مِیافیزیٹ (Miaphysites) په دې باور دي چې د عیسی ﷺ طبیعت، الهي او انساني، په یوه کې یو ځای شوي دي۔ که څه هم د کلسیدون عیسویت عموماً میافیزیټیزم د ارتودوکس تعبیر ته قابل مانه، بیا هم هغه دا د مونوفیزیټیزم یوه بڼه بولي۔

10 Miaphysites believe that the nature of Jesus, divine and human, are united in one. Although Chalcedonian Christianity considered Miaphysitism in general to be amenable to an orthodox interpretation, they nevertheless perceive it to be a form of Monophysitism.

11 ‘د قیصریہ پلستینہ کپ’، http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/ bowl-caesarea-Palaestinae او http://www.louvre.fr/oeuvre-notices/la-coupede- cesaree-de-palestine 12 ‘Caesarea Palaestina’، New Advent (Catholic Encyclopaedia)، http://www.newadvent.

11 ‘Bowl from Caesarea Palaestina’, http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/ bowl-caesarea-Palaestinae and http://www.louvre.fr/oeuvre-notices/la-coupede- cesaree-de-palestine 12 ‘Caesarea Palaestina’, New Advent (Catholic Encyclopaedia), http://www.newadvent.

org/cathen/03134b.htm 13 د زاړه عهد نامې یو شپږ ژبنیز نسخه ته د یوې لویې کلمه په کلمه پرتله کولو اصطلاح، چې د یونانی سپتواجنت د یونانی ژباړو سره پرتله کوي.

org/cathen/03134b.htm 13 The term for an edition of the Old Testament in six versions, an immense wordfor- word comparison of the Greek Septuagint with Greek translations.

14 ‘Caesarea Palaestina’، New Advent (Catholic Encyclopaedia)، په دې پته: http://www.

14 ‘Caesarea Palaestina’, New Advent (Catholic Encyclopaedia), at: http://www.

نیو ایډوینټ ډاټ ارګ/کاتھن/03134b.htm 15 http://www.tertullian.org/fathers/eusebius_martyrs.htm. سینٹ البینا د قیصریہ، چې په دریمه پېړۍ کې مړه شوه، هم د روم کاتولیک شهیدانو په لیست کې ثبت ده.

newadvent.org/cathen/03134b.htm 15 http://www.tertullian.org/fathers/eusebius_martyrs.htm. St Albina of Caesarea, who died in the 3rd century, is also listed in the Roman Catholic Martyrology.

16 http://www.newadvent.org/fathers/2504.html.

16 http://www.newadvent.org/fathers/2504.html.

17 اصل کې د "لقبي لیدنځای" عنوان د patribus infidelium (یعنې "د بې‌دینانو په سیمو کې") لپاره کارول کیده. په 1882 کال کې کاتولیک کلیسا، د ارتوډوکس عیسویانو سره د اړیکو د ښه کولو او د مسلمانانو د ځورېدو د مخنیوي په موخه، د in partibus infidelium دا څرګندونه له منځه یووړه.

17 Originally the title ‘titular see’ applied to patribus infidelium (‘in the lands of the unbelievers’). In 1882 the Catholic Church, seeking to improve relations with Orthodox Christians and avoid causing offence to Muslims, abolished the expression in partibus infidelium.

۱۸ بشپ انطیوخس د فلسطین دوهم ولایت کې موقعیت لرونکي د کاپیتولیاس ښار استازیتوب کاوه، یو لرغونی ښار چې د اردن سیند ختیځ خوا ته پروت و او د ارډن د اربد سیمې نن ورځې د بیت راس کلي سره پیژندل کیږي.

18 Bishop Antiochus represented the city of Capitolias, in Palaestinae Secunda, an ancient city east of the River Jordan and is identified with the modern village of Beit Ras in the Irbid region.

19 د اوو مسکونی شورا‌ګانو، د کرستیانو د کلاسیکي ایتیریل کتابتون، http:// www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.xi.xv.html 20 دا اصطلاح د کلاسیک یوناني ἐγκώμιον (enkomion) څخه اخیستل شوې ده

19 The Seven Ecumenical Councils, Christian Classics Ethereal Library, http:// www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.xi.xv.html 20 The expression is derived from the Classical Greek ἐγκώμιον (enkomion)

د یوه شخص یا شی ستاینه.

meaning ‘the praise of a person or thing’.

۲۱ د غزې سیمې کې محلي کرهڼه له مخه بیشتره د کلنۍ باران پر بنسټ ولاړه وه؛ نن غزه ښار کلنی ۴۰۰ ملیمیټره باران ترلاسه کوي، پداسې حال کې چې د رفح سیمه، چې ۲۰ کیلومتره سویل ته پروت ده او وچه ده، یوازې ۲۰۰ ملیمیټره باران ترلاسه کوي.

21 Local farming in the Gaza region depended largely on the annual rain fall; today Gaza city enjoys 400 mm of annual rain fall, while the more arid region of Rafah, located 20 kilometres to the south, gets only 200 mm.

22 Ruth Webb، ‘Rhetorical and Theatrical Fictions in Chorikios of Gaza’، Center for Hellenic Studies، Harvard University، http://chs.harvard.edu/CHS/article/display/3259

22 Ruth Webb, ‘Rhetorical and Theatrical Fictions in Chorikios of Gaza’, Center for Hellenic Studies, Harvard University, http://chs.harvard.edu/CHS/article/ display/3259

۲۳ تیموتھی ډبلیو سیډ، «د غزې د کټینا منشأ»، http://legacy.earlham.edu/~seidti/ iam/catena.html ۲۴ لا سټامپا، ۱۲ می ۲۰۱۵، http://www.lastampa.it/2015/05/12/esteri/vaticaninsider/ en/when-muslim-politicians-send-their-daughters-to-conventschools- 5xtR7LSxokCjnjuFLHwjAM/pagina.html ۲۵ http://archmemory.blogspot.co.uk/2015/05/forgotten-as-if-you-never-were.html ۲۶ د دې دورې د سرښندنو مشهورو عیسوي زهدگرو په منځ کې د فلسطین بارسنوفیوس هم و (مړ شو په شاوخوا ۵۴۰ میلادي کال). هغه په مصر کې زیږیدلی و، او د پنځوسو کلونو لپاره په یوه فلسطیني خانقاه کې په بشپړ انزوا کې اوسېده (Barsanuphius 2006).

23 Timothy W. Seid, ‘Origins of Catena in Gaza’, http://legacy.earlham.edu/~seidti/ iam/catena.html 24 Le Stampa, 12 May 2015, http://www.lastampa.it/2015/05/12/esteri/vaticaninsider/ en/when-muslim-politicians-send-their-daughters-to-conventschools- 5xtR7LSxokCjnjuFLHwjAM/pagina.html 25 http://archmemory.blogspot.co.uk/2015/05/forgotten-as-if-you-never-were.html 26 Among the prominent Christian ascetics of the period was Barsanuphius of Palestine (died c. 540 AD). Born in Egypt, he lived in a Palestinian monastery in absolute seclusion for fifty years (Barsanuphius 2006).

27 سینٹ انتھونی (251–356)، یو قبطی راهب و، چې د بیابان د رهبانیت پلار او بنسټ ایښودونکی په توګه وپیژندل شو۔ د بیابان مورونه کم پیژندل شوي دي، ځکه چې د لومړنیو سنتو ژوندلیکونه د نارینه رهبانانو لپاره د نارینه لیکوالانو له خوا لیکل شوي وو (King 1989)۔

27 St Anthony (251–356), a Coptic monk, became known as both the father and founder of desert monasticism. The Desert Mothers are less well known because the lives of the early saints were written by men for male monastic audiences (King 1989).

۲۸ کوینوبیوم یو مشترک خانقاه دی چې یو شمیر ساختمانونه لري چې د یوې دېوال څنډې کې شوي وي، او راهبان په یوه کمون کې ژوند کوي. دا اصطلاح د یوناني کلمو koinos (مشترک) او bios (ژوند) پر بنسټ جوړه شوې ده.

28 Coenobium is a communal monastery with a number of structures surrounded by a wall and the monks lived in a commune. This term is based on the Greek koinos (common) and bios (life).

په صوفي اسلام کې، طریقه یعنې «لاره» استعاره سالک (عارف) ته د باطني حقیقت په لوري بیایي۔

29 In Sufi Islam, the tariqah, or ‘path’, metaphor is taken by the mystic towards the inner truth.

د سبا ژوند د هغه د شاگردانو یو، د سکیتوپولیس سیریل (۵۲۵–۵۵۹) لیکلی دی۔

30 Sabbas’ Life was written by one of his disciples, Cyril of Scythopolis (525‒559)

(بیسان) په فلسطین دویمه ولایت کې، یو عیسوي راهب او د لومړیو عیسوي کلونو په فلسطین کې د راهبانه ژوند تاریخ لیکونکی (Kazhdan 1991). د هغه اثر چې په انګلیسي کې The Lives of the Monks of Palestine په نوم پیژندل کیږي، د بیزانټین فلسطین د راهبانه ژوند له اصلي سرچینو څخه دی.

(modern Beisan) in Palaestinae Secunda, a Christian monk and historian of monastic life in Palestine in the early years of Christianity (Kazhdan 1991). His work known in English as The Lives of the Monks of Palestine is one of the main sources of monastic life in Byzantine Palestine.

د مار سابا خانقاه د هغو دیارلس فلسطیني ځایونو څخه یو دی چې د ۲۰۱۱ کال کې فلسطین د دې ادارې غړیتوب ته د ورتګ څخه وروسته، یونسکو ته وړاندې شوي لیست کې شامل شوي دي.

31 Mar Saba Monastery is one of thirteen Palestinian sites included on the list submitted to UNESCO following the admission of Palestine to this organisation in 2011.

الجزیره، ۲۲ فبروری ۲۰۱۰ء۔

32 Al-Jazeera, 22 February 2010.

فصل ۶

Chapter 6

د امویانو د مروانی خلیفګانو دوره د ۶۸۴ میلادي کال کې د مروان بن الحکم له لوري پیل شوه.

1 The period of the Umayyad Marwanid Caliphs began with Marwan ibn al-Hakam in 684.

2 http://www.jewishvirtuallibrary.org/jerusalem-architecture-in-the-umayyadperiod 3 د اسلامي او رومي بیزنطي سبکونو دا ګډ ترکیب د «هشام ماڼۍ» / خربة المفجر په اريحا، همدارنګه په الرملة او طبریه (خربة المنیار) کې هم موندل کېږي. دا ترکیب د اووم پېړۍ په جند فلسطین کې د ښارونو په ضرب شوو عربي بیزنطي سکو کې هم لیدل کېږي.

2 http://www.jewishvirtuallibrary.org/jerusalem-architecture-in-the-umayyadperiod 3 This mixture of Islamic and Roman Byzantine styles is also found in the ‘Hisham Palace’/Khirbat al-Mafjar, Jericho, and in al-Ramla and Tiberias (Khirbet al-Minyar). It is also found in the Arab Byzantine coinage minted in the towns of Jund Filastin in the 7th century.

۴ دا فلسطینی ښار، چې د الرملې له ښار څخه ۱۵ کیلومتره سویل لویدیځ ته پروت و او په ۱۹۴۸ م کال کې یې ۵۴۲۰ کسان وو، په ۱۹۴۸ کال کې د اسرائیل له خوا ویجاړ شو.

4 This Palestinian town, located 15 kilometres south-west of al-Ramla, with a population of 5420 in 1948, was destroyed by Israel in 1948.

د ویا ماریس د یوې لرغونې تجارتي او ستراتیژیکې لارې عصري نوم دی چې د لومړني برونزي دورې پورې اړه لري. دا لاره مصر د سوریې او زرخېزې هلالي سیمې سره وصلوله، او د فلسطین د ساحل په اوږدو کې د لرغونو ښارونو غزه، عسقلان، اسدود، یافا او تنتور له لارې تېرېدله، بیا د مجدو او د اسدراییلون د دره له لارې ختیځ ته اوښتله تر دې چې طبریا ته ورسېږي، او بیا د جولان د غرونو له لارې دمشق ته رسېدله.

5 Via Maris is the modern name for an ancient trade and strategic rout dating from the Early Bronze Age. It connected Egypt with Syria and the Fertile Crescent and followed the coast of Palestine through the ancient cities of Gaza, ‘Asqalan, Isdud, Jaffa and Tantur before turning east through Megiddo and the Esdraelon valley until it reached Tiberias, then through the Golan Heights to Damascus.

عَرسوف د یافا له ښار څخه شمال ته شاوخوا ۱۶ کیلومتره واټن لري او د مدیترانې په ساحل د قیصریه له ښار څخه جنوب ته ۳۴ کیلومتره واټن لري. د ۵ او ۶ مې میلادي پیړیو کې د بیزنطیانو په واک کې دا ښار د پالیستینا پریما د ساحلي سیمې دوهم لوی ښار و، چې یوازې قیصریه يې مخکې وه. دلته سامریان او عیسویان اوسېدل، او د شیشو یوه ښه ګټوره صنعت یې درلود چې محصولات یې د مدیترانې هېوادونو ته صادریدل. د لومړني اسلام په دوره کې هم دا ښار ودې ته دوام ورکړ، او لوی کوزه ګرۍ صنعت پکې وده وکړه (Hütteroth and Abdulfattah 1977: 140).

6 Arsuf was about 16 kilometres north of Jaffa and 34 kilometres south of Caesarea on the Mediterranean coast. Under the Byzantines in the 5th‒6th centuries AD it was the second largest city in the coastal region of Palaestinae Prima, second only to Caesarea. It was populated by Samaritans and Christians and had a prosperous glass industry with products exported to Mediterranean countries. Under early Islam the city continued to prosper and large pottery production was developed (Hütteroth and Abdulfattah 1977: 140).

۷ Le Strange وویل چې د المقدسي د کتاب «د فلسطین او په ځانګړې توګه د یروشلم، د هغه د زېږېدنې ښار، تشریح» د کار یو له غوره برخو څخه ده. هغه څه چې هغه لیکلي، د هغه د خپل مشاهدې ميوه ده، او د مختلفو هېوادونو د چلند او دودونو تشریحات د یو هوښیار او مشاهده کوونکي ذهن نښه لري، چې د کتابونو او خلکو په ژور پوهې سره پیاوړی شوی دی ([Le Strange 1890: 5‒6]).

7 Le Strange commented that al-Maqdisi’s ‘description of Palestine, and especially of Jerusalem, his native city, is one of the best parts of the work. All that he wrote is the fruit of his own observation, and his descriptions of the manners and customs of the various countries, bear the stamp of a shrewd and observant mind, fortified by profound knowledge of both books and men’ (Le Strange 1890: 5‒6).

[Legio VI Ferrata], http://www.livius.org/articles/legion/legio-vi-ferrata/?; Kennedy (1980).

8 ‘Legio VI Ferrata’, http://www.livius.org/articles/legion/legio-vi-ferrata/?; Kennedy (1980).

9 ‘Coin/Archives’، http://www.coinarchives.com/w/results.php?search=fals+and+ islamic 10 ایلیا کاپیتولینا د بیزانس او روم امپراتورۍ رسمي نوم و چې د بیت المقدس د ښار لپاره کارېده، تر دې چې په ۶۳۸ م کال کې عربانو ښار ونيوه او په پیل کې د نوم لومړۍ برخه یعنې "ایلیا" یې وساته (المقدسي ۲۰۰۲: ۴۳).

9 ‘Coin/Archives’, http://www.coinarchives.com/w/results.php?search=fals+and+ islamic 10 Aelia Capitolina was the official Roman and Byzantine name of Jerusalem until 638 AD when the Arabs occupied the city and initially kept the first part of the name as ‘Ilya’ (al-Maqdisi 2002: 43).

11 د اسرائیل د الرملہ د ښار د ښار ملي موزیم ټولگې ډیرې منځنۍ دورې اسلامي سکې لري، په دې کې د ۱۹۶۴ کال کې د سپینې جومات د حويلي په شاوخوا کې موندل شوی ۳۷۶ زرین دینارونو او شپږو زرینو ټوټو ذخیره هم شامله ده۔ وګورئ: [http:// en.goramla.com/category/ramla-museum-1]

11 The collections of the Israeli Municipal Museum of al-Ramla contain a range of medieval Islamic coins including a hoard of 376 gold dinars and six gold bars discovered in 1964 in the vicinity of the White Mosque compound. See http:// en.goramla.com/category/ramla-museum-1

په ۱۹۴۸ کال کې اسرائیل دا فلسطیني ښار له خلکو خالي او ویجاړ کړ، او اوس د ازور د یهودي ژوندون مرکز د همدې عربي ښار په ځمکو باندې ولاړ دی۔

12 This Palestinian town was depopulated and destroyed by Israel in 1948 and the Jewish settlement of Azor now stands on the lands of the Arab town.

13 ‘الیزوری’، دائرۃ المعارف الاسلامیہ، دوسرا ایڈیشن، ترمیم P. Bearman، T. ... Note: the reference contains Latin letters in square brackets only in the original citation style; since this is a reference, keeping the bibliographic author initials in Latin script is acceptable per the citation convention, but here the full translation is: 13 ‘الیزوری’، دائرۃ المعارف الاسلامیہ، دوسرا ایڈیشن، ترمیم P. Bearman، T.

13 ‘Al-Yazuri’, Encyclopaedia of Islam, second edition, edited by P. Bearman, T.

بیانقی، سی. ای. بوسورت، ای. ون ډونزیل، ډبلیو. پی. هاینریخس (لیډن: برل آنلاین).

Bianqui, C. E. Bosworth, E. van Donzel, W. P. Heinrichs (Leiden: Brill Online).

فصل ۷

Chapter 7

1 https://www.wdl.org/en/item/2892/ 2 https://truthaholics.wordpress.com/2017/12/11/records-of-jerusalem-deedsfound- in-ottoman-archives-cause-israel-unease/ په ۱۸ مه پیړۍ کې د عثماني دورې په وروستیو کلونو کې د فلسطین په ایکړ ښار کې هم د وقف ملکیتونو همدومره سلنه (۲۰ تر ۲۵ سلنه) شتون درلود (Reiter 2010: 110).

1 https://www.wdl.org/en/item/2892/ 2 https://truthaholics.wordpress.com/2017/12/11/records-of-jerusalem-deedsfound- in-ottoman-archives-cause-israel-unease/ A similar proportion of waqf properties (20‒25 per cent) also existed in the Palestinian city of Acre during the late Ottoman period (Reiter 2010: 110).

په ۶۱۴ کال کې د ښار د فارسي فتح پر مهال د نیا کلیسا ویجاړه شوه، خو د هغې پاتې شوني څو لسیزې وروسته د امویانو لخوا د ودانۍ د توکو د سرچینې په توګه نور هم کارول شوې (Ben-Dov 1977).

3 The Nea Church was destroyed during the Persian conquest of the city in 614, but its remains were further used as a source of building material by the Umayyads few decades later (Ben-Dov 1977).

4 فیئر کې د اورشلیم د زړې ښار د «Illés Relief» ماډل هم ښودل شو، دا ماډل د ویلي شوي زنک څخه په لاس جوړ شوی او په لاس رنګ شوی دی. دا د ۱۸۶۴ او ۱۸۷۳ کلونو تر منځ د سټیفن ایلیش له خوا په لاس جوړ شو، هغه یو هنګري کاتولیک و چې په فلسطین کې ژوند کاوه.

4 The fair also exhibited the Illés Relief model of the Old city of Jerusalem, a model hand-crafted from molten zinc and is hand-painted. It was hand-crafted between 1864 and 1873 by Stephen Illés, a Hungarian Catholic who lived in Palestine.

فصل ۸

Chapter 8

1 ‘فلسطینی ملت یو استعماري اختراع دی’، په فلسطینی ملت د شتون په اړه د عزمي بشارې خبرې، https://www.youtube.com/watch?v=EOqAGbpoDZc، خپور شوی د ۲۰۰۹ کال د اپریل ۳۰ مه.

1 ‘The Palestinian People is a Colonial Invention’, in Azmi Beshara on the existence of a Palestinian People, https://www.youtube.com/watch?v=EOqAGbpoDZc , posted 30 April 2009.

2 https://books.google.co.uk/books?id=lWcChegBF2sC&pg=RA1-PA65&redir_ esc=y#v=onepage&q&f=false 3 یوسف النتشه، ‘سوق القطانین (د پنبې سوداګرو بازار)’، په Discover Islamic Art کې، Museum With No Frontiers، ۲۰۱۶، http://www.discoverislamicart.

2 https://books.google.co.uk/books?id=lWcChegBF2sC&pg=RA1-PA65&redir_ esc=y#v=onepage&q&f=false 3 Yusuf al-Natsheh, ‘Suq al-Qattanin (Market of the Cotton Merchants)’, in Discover Islamic Art, Museum With No Frontiers, 2016, http://www.discoverislamicart.

org/database_item.php?id=monument;isl;pa;mon01;6;en 4 A Gazetteer of the World. Or Dictionary of Geographical Knowledge. Vol. 1 (Edinburgh and London: A. Fullarton and Co. 1959): 38‒39.

org/database_item.php?id=monument;isl;pa;mon01;6;en 4 A Gazetteer of the World. Or Dictionary of Geographical Knowledge. Vol. 1 (Edinburgh and London: A. Fullarton and Co. 1959): 38‒39.

د کرمل غره په ډولونو باندې، د برونز د دورې په وروستيو کې (۱۴ مې پېړۍ ق.م) یوه کوچنۍ ځای جوړه شوې وه.

5 The original small settlement was built on the slopes of Mount Carmel in in the late Bronze Age (14th century BC).

6 سیکوین یوه طلایی سکه وه چه د ونیس جمهوریت د 13مې پیړۍ څخه تر 1797 پورې، کله چې ناپلیون ونیس ونیوه، جوړوله. د ونیسي نمونې په تعقیب، ورته سکې په پیړیو پیړیو د مدیترانې په ټولو سیمو، فلسطین او د عثمانۍ امپراتورۍ په ټولو برخو کې کارول کیدې.

6 The sequin was a gold coin minted by the Republic of Venice from the 13th century until the takeover of Venice by Napoleon in 1797. Following the Venetian model, similar coins were used for centuries throughout the Mediterranean, in Palestine and throughout the Ottoman Empire.

د فصل ۹

Chapter 9

1 https://arablit.org/2013/01/15/we-have-on-this-earth-what-makes-life-worthliving/ 2 http://www.all-poetry.ru/stih307.html 3 په روسیه کې لومړی لیکوال چې د زیارت په توګه فلسطین ته لاړ، دمتري دشکوف و، یو ډیپلومات او د استانبول د روسي سفارت دویم مشاور. هغه یو مقاله ولیکله چې سرلیک یې دی: ‘Russkie poklonniki v Ierusalime. Otryvok iz putešestvija po Grecii i Palestine v 1820’ (Merlo 2013).

1 https://arablit.org/2013/01/15/we-have-on-this-earth-what-makes-life-worthliving/ 2 http://www.all-poetry.ru/stih307.html 3 The first Russian writer who went to Palestine as a pilgrim was Dmitrij Daškov, a diplomat and the second counsellor of the Russian Embassy in Istanbul. He wrote an essay entitled ‘Russkie poklonniki v Ierusalime. Otryvok iz putešestvija po Grecii i Palestine v 1820’ (Merlo 2013).

4 «اورشلیم (۱۲۹۱ کال وروسته)»، New Advent (Catholic Encyclopedia)، ۱۹۱۰، http://www.

4 ‘Jerusalem (After 1291)’, New Advent (Catholic Encyclopedia), 1910, http://www.

newadvent.org/cathen/08364a.htm؛ همچنین Hummel and Hummel (1995). دیگر روایات ارقام را ۱۵,۰۰۰ در سال ۱۹۱۰ و ۱۲,۰۰۰ در سال ۱۹۱۳ ذکر می‌کنند: http://www.josephzeitoun.

newadvent.org/cathen/08364a.htm; also Hummel and Hummel (1995). Other accounts put the figures at 15,000 in 1910 and 12,000 in 1913: http://www.josephzeitoun.

5 د اسرائیلي دولت بنسټ ایښودونکی پلار ډیویډ ګرون (وروسته ډیویډ بن ګوریون)

com/2015/07/ 5 The founding father of the Israeli state David Grun (later David Ben-Gurion)

په روسی امپراتوری کې زیږیدلی و او په ۱۹۰۶ میلادي کال کې فلسطین ته کډه شوی و. د لومړۍ نړیوالې جګړې له پیل وروسته، بن‌ګوریون، چې د روسیې تبعه و، د عثماني چارواکو لخوا له فلسطینه جلاوطن شو، او په ۱۹۱۸ کال کې د نیولو برتانوي ځواکونو په ملګرتیا بیرته فلسطین ته راستون شو.

was born in the Russian Empire and immigrated to Palestine 1906. After the First World War broke out, Ben-Gurion, a Russian subject, was deported by the Ottoman authorities from Palestine and he returned to Palestine with occupying British forces in 1918.

6 ‘Jerusalem (After 1291)’، New Advent (Catholic Encyclopedia)، 1910، http:// www.newadvent.org/cathen/08364a.htm 7 http://www.pef.org.uk/Pages/Warren.htm 8 https://books.google.co.uk/books?id=CydMAAAAYAAJ&pg=PA155&dq=filastin& hl=en&ei=XuBVTa-bEc-EhQfR36C0DA&sa=X&oi=book_result&ct=result& redir_esc=y#v=onepage&q=filastin&f=false 9 یہ صوبہ 1860ء کی دہائی کے اواخر میں ولایت کے نام سے معروف ہوا۔

6 ‘Jerusalem (After 1291)’, New Advent (Catholic Encyclopedia), 1910, http:// www.newadvent.org/cathen/08364a.htm 7 http://www.pef.org.uk/Pages/Warren.htm 8 https://books.google.co.uk/books?id=CydMAAAAYAAJ&pg=PA155&dq=filastin& hl=en&ei=XuBVTa-bEc-EhQfR36C0DA&sa=X&oi=book_result&ct=result& redir_esc=y#v=onepage&q=filastin&f=false 9 The province became known as vilayet in the late 1860s.

10 https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1913_Ottoman_Geography_Textbook_ Showing_the_Sanjak_of_Jerusalem_and_Palestine.jpeg 11 میخائیل نعیمه (۱۸۸۹–۱۹۸۸)، یو لبنانی ادیب او مشهور عربی شاعر، هم په ناصره کې د روسی ښوونکو کالج کې په ۱۹۰۲–۱۹۰۶ کلونو کې زده کړې کړې دي۔

10 https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1913_Ottoman_Geography_Textbook_ Showing_the_Sanjak_of_Jerusalem_and_Palestine.jpeg 11 Mikhail Nu‘aymah (1889‒1988), a Lebanese author and well-known Arab poet, was also educated at the Russian teachers college in Nazareth in 1902‒1906.

د فلسطین ارتودوکس امپراتوري ټولنه 12، http://www.mansaf.org/orth_society

الجمعية الإمبراطورية الأرثوذكسية الفلسطينية 12 , http://www.mansaf.org/orth_society.

ibid.-ً دې ته ګورئ، د مثال په توګه: ibid.

htm 13 See for example: ibid.

14 http://www.mansaf.org/orth_society.htm; https://arabic.rt.com/news/586864-130

14 http://www.mansaf.org/orth_society.htm; https://arabic.rt.com/news/586864-130

15 http://www.aljazeera.com/programmes/witness/2012/05/20125915313256768.

15 http://www.aljazeera.com/programmes/witness/2012/05/20125915313256768.

(Masalha 2012) — په HTML کې

html (Masalha 2012).

16 ‘Святая земля: Отчет по командировке в Палестину и прилегающия к ней страны’ [Holy Land: Report on a Business Trip to Palestine and Adjacent Countries] (Kiev: Kiev Theological Academy, 1875).

16 ‘Святая земля: Отчет по командировке в Палестину и прилегающия к ней страны’ [Holy Land: Report on a Business Trip to Palestine and Adjacent Countries] (Kiev: Kiev Theological Academy, 1875).

17 https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Manual_of_ Palestinean_Arabic%2C_for_self-instruction_1909.png 18 دروېش په شاعرۍ کې اکثراً د «ځان کېدو» بڼه د «بل ځان» په توګه بیانېده.

17 https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/05/Manual_of_ Palestinean_Arabic%2C_for_self-instruction_1909.png 18 The ‘becoming of self ’ was often described in Darwish’s poetry as the ‘other self ’.

مگر د «د وجود کېدو» اصطلاح د هغه بصیرت پر بنسټ ولاړه ده چې مارتین هایډیګر په «وجود او وخت» (2010) کې رامنځته کړ. دا مفهوم فرض کوي چې د وجود د کېدو اونتولوژیک حقیقت (په نړۍ کې وجود، چې وجود مخ په زیاتېدو ښکاره او څرګنده کېږي) د انساني فکر او عمل له لارې منځګړی کېږي.

However the term ‘becoming of being’ is based on the insight Martin Heidegger developed in Being and Time (2010). The conception assumes that the ontological truth of being’s becoming (being in the world, being becomes progressively uncovered and articulated) is mediated by human thinking and action.

۱۹ نصار په ۱۹۱۱ کال کې هم د عربي ژبې لومړی کتاب د صهیونیزم په اړه خپور کړ، چې نوم یې «صهیونیزم: تاریخ، هدف او اهمیت» و، او په دې کتاب کې یې صهیونیزم داسې تشریح کړ چې دا یو مهاجر استعماري غورځنګ دی، چې غواړي په فلسطین کې د فلسطیني عربو ځای پرځای کړي ([Beška 2014a]).

19 Nassar also published in 1911 the first book in Arabic on Zionism, entitled Zionism: Its History, Objective and Importance, in which he described Zionism as a settler-colonial movement seeking to displace the Palestinian Arabs in Palestine (Beška 2014a).

۲۰ د براسی د کار د انتقاد لپاره، وګورئ بیشکا (۲۰۱۲)۔

20 For a critique of Bracy’s work, see Beška (2012).

۲۱ دا تاریخي نوم د اردن د دره د ختیځ لوړ سیمې ټول ساحه پوښي، پدې کې عمان هم شامل دی، چې هغه وخت د نابلس د سنجق یوه برخه وه۔

21 The historic name applies to the entire area of the eastern plateau of the Jordan valley including ‘Amman, then part of the Nablus sanjak.

22 فلسطین، ۳۱ جنوری ۱۹۱۲، ص ۱۔

22 Falastin, 31 January 1912, p. 1.

23 یانیس میمارس، ‘د مادبا نقشې کشف: افسانه او حقیقت’، په دې پته: http://198.62.75.1/www1/ofm/mad/articles/MeimarisMap.html 24 همدارنګه وګورئ: خالدي، و. (1988)؛ کسمیه (1992).

23 Yiannis Meimaris, ‘The Discovery of the Madaba Map: Mythology and Reality’, at: http://198.62.75.1/www1/ofm/mad/articles/MeimarisMap.html 24 See aso Khalidi, W. (1988); Kasmieh (1992).

۲۵ دې لیک ته، هغه د تیودور هرزل څخه ځواب ترلاسه کړ (Beška 2007).

25 To this letter, he received a reply from Theodor Herzl (Beška 2007).

۲۶ عماد الدین اصفهانی، د صلاح الدین تاریخ لیکونکی او مشاور، د حطین په جګړه کې او وروسته د مقدس ځمکې نه د صلیبي جنګیالیو د ایستلو په کمپاین کې حاضر و ([al-Isfahani 1888]).

26 Imad al-Din al-Isfahani, a chronicler and advisor to Saladin, was present at the Battle of Hittin and the subsequent campaign to expel the Crusaders from the Holy Land (al-Isfahani 1888).

27 شکری العسلي، «کتاب من صلاح الدین الایوبي إلى قائد الحملة الحورانیة سامي باشا الفاروقي»، المقتبس، ۵ دسمبر ۱۹۱۰، په [Beška (2014b)] کې یادونه شوې ده.

27 Shukri al-‘Asali, ‘Kitab min Salah al-Din al- Ayyubi ila qa’id al-hamla al-Hawraniyya Sami Basha al-Faruqi’, al-Muqtabas, 5 December 1910, cited in Beška (2014b).

د فلسطیني ملي غورځنګ د مشرتابه او موخو په اړه د واکمنۍ دورې په ترڅ کې د نورو بحثونو لپاره، وګورئ: الحوت (۱۹۸۱).

28 For further discussion on the leadership and goals of the Palestinian national movement during the Mandatory period, see al-Hut (1981).

29 د مثال په توګه وګورئ: عزمي بشارة، ‘د فلسطيني ولس شتون د استعمار جوړونه ده’، په: Azmi Beshara on the existence of a Palestinian People، https://www.youtube.

29 See, for instance, Azmi Beshara, ‘The Palestinian People is a Colonial Invention’, in Azmi Beshara on the existence of a Palestinian People, https://www.youtube.

https://www.youtube.com/watch?v=EOqAGbpoDZc، په ۳۰ اپریل ۲۰۰۹ کال کې خپور شوی.

com/watch?v=EOqAGbpoDZc, posted 30 April 2009.

۳۰ عبدالهادی د ۱۹۰۹ کال د پاریس پر بنسټ جوړ شوي پټ ټولنې الفتاة (جمعیة العربیة الفتاة، «د ځوان عربو ټولنه») یو بنسټګر غړی و، یوه عرب ملي‌گرایه سازمان چې د عثماني نظام په چوکاټ کې د عربو د کلتوري او اداري خپلواکۍ او یووالي لپاره کار کاوه. عبدالهادی د ۱۹۱۹ کال د پاریس د سولې کنفرانس په ترڅ کې د امیر فیصل شخصي منشي هم و.

30 ‘Abd al-Hadi had been a founding member of the 1909 Paris-based underground al-Fatat (Jam’iyat al-’Arabiyah al-Fatat, ‘the Young Arab Society’), an Arab nationalist organisation which was devoted to Arab cultural and administrative autonomy and unity within the Ottoman system. ‘Abd al-Hadi had also served as private secretary of Amir Faisal at the Paris Peace Conference of 1919.

31 آریه دیان، «هغه کمونیستان چې یهودي دولت یې وژغورلو»، هارتز، ۹

31 Aryeh Dayan, ‘The Communists Who Saved the Jewish State’, Haaretz, 9

د ۲۰۰۶ کال می، http://www.haaretz.com/print-edition/features/the-communistswho- saved-the-jewish-state-1.187221

May 2006, http://www.haaretz.com/print-edition/features/the-communistswho- saved-the-jewish-state-1.187221

32 په اسرائیلي رسمي جریدې کې خپور شو، شمېره ۱، د ۵۷۰۸ کال د ایار ۵ (۱۴ مې ۱۹۴۸ زېږدیز کال).

32 Published in the Israeli Official Gazette, No. 1 of the 5th Iyar, 5708 (14 May 1948).

فصل ۱۰

Chapter 10

د فرانسې د صهیونیستانو د فدراسیون په یوه غونډه کې ویل شوې یوه وینا، پاریس، ۲۸

1 A speech delivered at a meeting of the French Zionist Federation, Paris, 28

د ۱۹۱۴ کال د مارچ میاشت، په Litvinoff کې (۱۹۸۳، مقاله ۲۴: ۱۱۵‒۱۱۶).

March 1914, in Litvinoff (1983, paper 24: 115‒116).

د یهودي ایجنسۍ د اجرائیوي کمیټې په غونډه کې د رپین د بیان پروتوکول، ۲۰ کې وګورئ

2 See protocol of Ruppin’s statement at the Jewish Agency Executive’s meeting, 20

د ۱۹۳۶ کال د مې میاشت (هیلر ۱۹۸۴: ۱۴۰ کې).

May 1936 (in Heller 1984: 140).

3 Brian Klug, ‘The Other Arthur Balfour “PROTECTOR OF THE JEWS”’, 8

3 Brian Klug, ‘The Other Arthur Balfour “PROTECTOR OF THE JEWS”’, 8

جولائی ۲۰۱۳، http://www.balfourproject.org/the-other-arthur-balfour-protectorof- the-jews/ 4 امی ایسروف کا حوالہ، ‘برطانوی حمایت برائے یہودی بحالی’، http://www.

July 2013, http://www.balfourproject.org/the-other-arthur-balfour-protectorof- the-jews/ 4 Cited by Ami Isseroff, ‘British Support for Jewish Restoration’, http://www.

mideastweb.org/britzion.htm؛ Masalha (1992, 1997, 2003).

mideastweb.org/britzion.htm; Masalha (1992, 1997, 2003).

[J. N. Darby، Letters of J. N. Darby، ټوک ۲ (لندن: G. Morrish، نیټه نه ده ښودل شوې).]

5 J. N. Darby, Letters of J. N. Darby, Vol. 2 (London: G. Morrish, n.d.).

6 Numbers 32:1; Genesis 31:25; Genesis 37:25.

6 Numbers 32:1; Genesis 31:25; Genesis 37:25.

7 د امي ایسروف لخوا حواله شوی، ‘د یهودو د بیا آبادولو لپاره د برتانیې ملاتړ’، http://www.

7 Cited by Ami Isseroff, ‘British Support for Jewish Restoration’, http://www.

mideastweb.org/britzion.htm

mideastweb.org/britzion.htm.

ابن ماجہ، پیشِ زیرِ ذکر حوالہ۔

8 Ibid.

9 د ۱۸۲۱ میلادي په پیل کې د انګلیکن کلیسا، د خپل مشنري ټولنې (Church Missionary Society) او د لندن د یهودو ټولنې له لارې، چې په حقیقت کې باید د "د یهودانو ترمنځ د عیسویت د خپریدو ټولنه" ونومول شي او په ۱۸۰۸ میلادي کې د یهودانو د عیسویت ته د اړولو لپاره تاسیس شوې وه، د یوې ځانګړې دفتر د جوړولو په اړه فکر کاوه. د لندن د یهودو ټولنې په ۱۸۳۳ میلادي کې په بیت المقدس کې لومړنۍ دایمي انګلیکن مشنري مرکز تاسیس کړ، دوه کاله وروسته له هغه بحران څخه چې د محمد علي له لاسه د ښار نیولو څخه رامنځ ته شوی وو. په ۱۸۴۱ میلادي کې، د انګلستان او پروسیا په ګډه سرپرستۍ سره، په بیت المقدس کې یوه پروټستنټ اسقفي حوزه جوړه شوه.

9 As early as 1821 the Anglican Church, through its Church Missionary Society and the London Jews Society (more properly, the Society for Promoting Christianity among the Jews, founded in 1808 to convert the Jews to Christianity), was considering the establishment of a post. The London Jews Society established the first permanent Anglican mission station in Jerusalem in 1833, two years after the crisis caused by the capture of the city by Muhammad ‘Ali. In 1841, a Protestant bishopric in Jerusalem was established under joint British and Prussian auspices.

۱۰ د کریمیا جګړې څخه وروسته د روسیې علاقه په مقدسه ځمکه کې ډېره زیاته شوه، ځکه روسیې د عثماني امپراتورۍ کې د ارتودوکس ګټو د ساتنې له لارې د خپلو سیاسي موخو د پرمختګ فرصت وکاراوه۔

10 Russian interest in the Holy Land increased particularly after the Crimean War, as Russia availed itself of the opportunity of furthering Russian political concerns through protection of Orthodox interests in the Ottoman Empire.

دا په ۱۸۶۰ کال کې ولیدل شو، کله چې د یوې روسي کلیسا د جوړولو او د روسي زایرینو د پاملرنې لپاره د کوټلونو، دفترونو او روغتونونو د یوې لویې مجموعې د جوړولو کار پیل شو.

This was witnessed as early 1860 with the commencement of the building of a Russian cathedral and of a vast complex of hostels, offices and hospitals for the care for Russian pilgrims to Jerusalem.

11 د آلمان اغیزه د آلمان د انجیلي کلیسا په اداره کې څرګنده شوه، د آلمانې ډیاکونس (ښځینه خادمانو) روغتون، د سوریې پروتستانټ یتیم خانه، د آلمان په کالony کې د جذامیانو روغتون، او د ځان ساتونکي (الفادي) لوتري کلیسا کې هم دا اغیزه ښکاره وه.

11 German influence was reflected in the German Evangelical Church’s administration of the hospital of the German deaconesses, the Syrian Protestant Orphanage, the Leper Hospital in the German colony, and the Lutheran Church of the Redeemer.

۱۲ دې ته په سیالۍ کې نه پریښودل کیږي، د سکاټلینډ کلیسا ماموریت تاسیس شو، کوم چې د یروشلم د سینټ انډریو سربیره، د فلسطین په څو مرکزونو کې طبي او تعلیمي خدمات برابرول.

12 Not to be outdone, the Church of Scotland mission was established, which, in addition to St Andrew’s in Jerusalem, provided medical and educational services in several centres in Palestine.

د ۱۳ شمېره: دا مشهور شعر په ۱۸۹۹ زېږدیز کال کې د کپلنگ لخوا لیکل شوی و.

13 This famous poem was written by Kipling in 1899.

14 د Isseroff لخوا ذکر شوی، ‘British Support for Jewish Restoration’.

14 Cited by Isseroff, ‘British Support for Jewish Restoration’.

15 دلته سعید د کارل مارکس دا مشهور قول په Orientalism کتاب کې د یوه epigraph په توګه کاروي: ‘they cannot represent themselves; they must be represented’.

15 Here Said uses Carl Marx’s adage: ‘they cannot represent themselves; they must be represented’ in an epigraph to Orientalism.

16 http://web.nli.org.il/sites/JPress/English/Pages/Palestine-Post.aspx 17 Reported in Haaretz, 4 April 1969. ترجمه: د کتاب کې دا حوالې د مختلفو ویب پاڼو او راپور ښیي؛ دا د ژبې سم ترجمه ده.

16 http://web.nli.org.il/sites/JPress/English/Pages/Palestine-Post.aspx 17 Reported in Haaretz, 4 April 1969.

وادي الحوارث هو أيضاً اسم قرية فلسطينية هُجّر سكانها في عام ۱۹۴۸م۔

18 Wadi al-Hawarith was also the name of a Palestinian village depopulated in 1948.

د میشنا میں ثبت شدہ د ۱۹ ربانی علماؤ نظریات۔

19 Rabbinic sages whose views were recorded in the Mishnah.

د یهودو د شفاهي تورات ۲۰ عالمان

20 Jewish Oral Torah scholars.

21 د یهودي ملت د جوړولو په اړه د نورو بحث لپاره، ومورئ Masalha (2007)

21 For further discussion of the invention of the Jewish people, see Masalha (2007)

او سند (۲۰۰۹)۔

and Sand (2009).

۲۲ د عربی ژبې د نفوذ نورې مهمې لاملونه چې په عصري عبري ژبه کې ښکاره دي عبارت دي له: (۱)

22 Other key reasons behind the influence of Arabic on modern Hebrew include: (1)

تر ۱۹۴۸ کال پورې، د اسراییل د تاسیس تر وخته پورې، په فلسطین کې د خلکو ډیره لویه اکثریت عربي ژبه خبرې کوله؛ (۲) د هېبرو ژبې د بیا ژوندي کېدو په لومړیو مرحلو کې، عبراني ته په بېړۍ سره نوې سامي کلمې او ځانګړې جوړښتونه اړ وو، او دې لپاره دا ژبه یوې ژوندۍ سامي ژبې لکه عربي ته اړتیا درلوده، کومه چې نوې جوړه شوې عبراني د استعمال لپاره د اسانه شتون لرونکي او بډاینې سرچینې په توګه ومونده؛ (۳) له سامي ژبو څخه عربي د عبرانیې سره ترټولو نژدې ده (شهاده ۱۹۹۸: ۶۲؛ چومسکي ۱۹۶۷: ۲۱۷).

until the establishment of Israel in 1948 Arabic was spoken by the overwhelming majority of people in Palestine; (2) during the early stages of its revival Hebrew urgently needed new Semitic words and patterns and had to rely on a living Semitic language such as Arabic which the newly invented modern Hebrew found as a readily available rich resource to exploit; (3) Arabic is closest to Hebrew amongst the Semitic languages (Shehadeh 1998: 62; Chomsky 1967: 217).

23 د اسرائیلي څیړنې ډیره برخه د اسرائیلي عبرانۍ ژارګون کې د عربي صفتونو په ډیروالي او د عربي د «غیر رسمي»، غیر معیاري، محاوراتي عبرانۍ باندې د پراخ اغیز په اړه متمرکزه شوې ده (Blanc 1954؛ Shehadeh 1998).

23 Much of Israeli research has focused on the abundance of Arabic adjectives in Israeli Hebrew slang and on the significant impact of Arabic on the ‘non-official’, non-standard, colloquial Hebrew (Blanc 1954; Shehadeh 1998).

۲۴ خو ځینې کلمې په خلکو کې ځای ونه نیولای شول. د مثال په توګه، بن‌یهودا د «ټماټر» لپاره کلمه «بادورا» وګرځوله، چې د فلسطیني عامیانه عربي «بندورا» عبري بڼه ده؛ بن‌یهودا دا لوژستیکي جګړه وګټلې نشوه او نن ورځ د اسرائیلي عبري ژبو خلک کلمه «عګوانیا» کاروي (بالینټ ۲۰۰۸) – چې د عبري ریښې «عګاو» څخه راځي، چې معنا یې «مینه کول، غوښتل» ده. دا هم اروپایي (او کم‌تهذیبه) اغیزه منعکسوي

24 However, some words did not catch on. For instance, Ben-Yehuda’s word for ‘tomato’ was badora, the Hebrew version of the Palestinian colloquial Arabic bandora; Ben-Yehuda failed to win this logistic battle and today Israeli Hebrew speakers use the word ‘agvania (Balint 2008) – from the Hebrew root ‘agav which means ‘to love, to desire’. This also reflects the European (and vulgar)

د مینې مڼه (ایټالوي: pomo d’oro؛ فرانسوي: pommes d’amour) د هغه اژټیک میوې نوم دی چې لومړی په ۱۶ مه پېړۍ کې له سویلي امریکا څخه ایټالیا ته راوړل شوه، او اروپایانو ورته د شهوت راپاروونکې ځواک منسوب کړ.

‘love apple’ (Italian: pomo d’oro; French: pommes d’amour) for the Aztec fruit which was first brought to Italy from South America in the 16th century and to which the Europeans attributed aphrodisiac powers.

25 Avishai Margalit، ‘The Myth of Jerusalem’، The New York Review of Books 38(21)، 19 December 1991.

25 Avishai Margalit, ‘The Myth of Jerusalem’, The New York Review of Books 38(21), 19 December 1991.

26 اوری ډیویس، «هیستادروت: دوام او بدلون»، مقاله چې د ناروې د سوداګریزو اتحادیو فدراسیون د نړیوالو چارو ریاست ته وړاندې شوې، جنوري ۱۹۹۹.

26 Uri Davis, ‘The Histadrut: Continuity and Change’, paper submitted to the International Department, Norwegian Trade Union Federation, January 1999.

۲۷ شمیر د "چقماق" معنا لري. تلمود کې د پاچا سلیمان د یوه افسانوي روایت یادونه ده، چې هغه په لومړي معبد (هیکل) د جوړولو کې د پرې کولو د آلاتو پر ځای د شمیر څخه کار اخیستی و.

27 Shamir means flint. The Talmud contains the myth of King Solomon using Shamir in the construction of the first temple in the place of cutting tools.

28 Don C. Benjamin، ‘Stories and Stones: Archaeology and the Bible, an introduction with CD Rom’، 2006، http://www.doncbenjamin.com/pav/docs/ archaeology_and_the_bible.pdf، نوټ 78، پاڼه 254.

28 Don C. Benjamin, ‘Stories and Stones: Archaeology and the Bible, an introduction with CD Rom’, 2006, http://www.doncbenjamin.com/pav/docs/ archaeology_and_the_bible.pdf, note 78, p. 254.

د ټولو جغرافیایي نومونو شاوخوا یوه څلورمه برخه د عربي نومونو څخه د غږونو د ورته والي پر بنسټ اخیستل شوې ده.

29 Approximately one-quarter of all geographical names were derived from the Arabic names on the basis of the similarity of sounds.

په ۱۸۹۰ کال کې تاسیس شوی نوی صهیونیستي کلی/ښار رحوبوت د یوې توراتي ښار په نامه ونومول شو چې ورته نوم درلود، رحوبوت، چې په نقب صحرا کې په بالکل بل ځای کې واقع و.

30 Founded in 1890, the new Zionist settlement/city of Rehovot was named after a biblical town of a similar name, Rehoboth, which stood at a completely different location in the Negev Desert.

31 د اورن یفتاخیل (Oren Yiftachel) د نوګا کدمن (Noga Kadman) کتاب «Erased From Space and Consciousness» (۲۰۰۸) ته ریښتیا ترسره شوی پیش‌سخن، پاڼه ۸، چې د منار مخول (Manar Makhoul) په «Un-erasing the Nakba» کې راوړل شوی دی:

31 Oren Yiftachel’s Introduction to Noga Kadman’s Erased From Space and Consciousness (2008), p. 8, cited in Manar Makhoul, ‘Un-erasing the Nakba:

د اسرائیل کې فلسطیني هویت د لومړۍ انتفاضې راهیسې، ۱۳ مارچ ۲۰۱۳، http:// mondoweiss.net/2013/03/palestinian-identity-intifada/.

Palestinian Identity in Israel since the First Intifada’, 13 March 2013, http:// mondoweiss.net/2013/03/palestinian-identity-intifada/.

32 جوناتھن کک، ‘اسرائیل کا عربی ناموں کو نقشے سے مٹانے کا منصوبہ’، The Electronic Intifada، 17 جولائی 2009، http://electronicintifada.net/content/israels-plan-wipearabic- names-map/8351

32 Jonathan Cook, ‘Israel’s Plan to Wipe Arabic Names off the Map’, The Electronic Intifada, 17 July 2009, http://electronicintifada.net/content/israels-plan-wipearabic- names-map/8351

ibid.

33 Ibid.