Basra'nın kuzeyindeki... no, let me translate accurately. ʿAbbādān: Pers Körfezi'nin başındaki, bugünkü İran'ın güneybatısında yer alan bir kasaba; Abbasi döneminin ilk yıllarında zahitlerin (bkz.) toplanma yeri.

ʿAbbādān town at the head of the Persian Gulf, in the southwest of what is now Iran; in early Abbasid times a gathering place for renunciants (q.v.).

ʿAbbāsah bint al-Faḍl, İbn Hanbel'in ilk eşi ve oğlu Sâlih'in annesidir.

ʿAbbāsah bint al-Faḍl Ibn Ḥanbal’s first wife, and mother of his son Ṣāliḥ.

Abbasi (halifelik): Peygamber'in amcası el-Abbas'ın soyundan gelen halife hanedanı (bk. halife). 132/749'da Emevi hanedanının devrilmesinin ardından kurulmuş, 237/851'e kadar esasen Şii (bk. Şia) bir yapıya sahip olmuş; bundan sonra 656/1258'de Bağdat'ın Moğollar tarafından ele geçirilmesine kadar Sünni (bk. Sünnilik) İslam'ın adıyla anılan hanedanlar olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir.

Abbasid (caliphate) the line of caliphs (q.v.) descended from the Prophet’s uncle al-ʿAbbās, established in 132/749 after the overthrow of the Umayyad dynasty and essentially Shiʿi (q.v.) until 237/851; thereafter the nominal dynasts of Sunni (q.v.) Islam until the fall of Baghdad to the Mongols in 656/1258.

Abdullah ibn Ahmed ibn Hanbal (ö. 290/903), İbn Hanbel'in oğullarından biri ve babasının hadis rivayetlerinin önemli bir nakilcisi.

ʿAbd Allāh ibn Aḥmad ibn Ḥanbal (d. 290/903) one of Ibn Ḥanbal’s sons, and a major transmitter of his Hadith reports.

Abdullah ibn el-Mubarek (ö. 181/797), meşhur bir takva ve zühd sahibi hadis âlimidir.

ʿAbd Allāh ibn al-Mubārak (d. 181/797) a famously pious and ascetic Hadith scholar.

ʿAbd al-Raḥmān al-Shāfiʿī bkz. Ebû ʿAbdurrahmân eş-Şâfiʿî.

ʿAbd al-Raḥmān al-Shāfiʿī see Abū ʿAbd al-Raḥmān al-Shāfiʿī.

ʿAbd al-Razzāq ibn Hammām al-Ṣanʿānī (ö. 211/827), Yemenli bir hadis âlimi.

ʿAbd al-Razzāq ibn Hammām al-Ṣanʿānī (d. 211/827) a Yemeni Hadith scholar.

Abdulvehhab el-Verrak (251/865 veya 866) İbn Hanbel'in yakın dostu, doğru düşünceli ve takvalı biri olarak tanımlanmıştır.

ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq (251/865 or 866) Ibn Ḥanbal’s close friend, described as right-minded and pious.

Ebû Abdurrahman eş-Şâfiî (ö. yakl. 230/845), Ahmed b. Hanbel ile onun mihnesi sırasında tartışmış olan fakih ve kelamcı.

Abū ʿAbd al-Raḥmān al-Shāfiʿī (d. ca. 230/845) jurist and theologian who debated with Ibn Ḥanbal during his trial.

Ebû Bekir (es-Sıddîk) (h. 11–13 / m. 632–634), Peygamber'in ﷺ Sahabesi ve ilk halifesi.

Abū Bakr (al-Ṣiddīq) (r. 11–13/632–4) a Companion of the Prophet and first caliph.

Ebû Bekr Ahmed bin Muhammed el-Merrûzî (ö. 275/888), İbn Hanbel'in yakın talebelerinden ve rivayetlerini nakleden biridir.

Abū Bakr Ahmad ibn Muḥammad al-Marrūdhī (d. 275/888) a close associate of Ibn Ḥanbal and a transmitter of his reports.

Ebû Bekr el-Hallâl (ö. 311/923), el-Merverrûzî'nin talebesi ve Hanbelî mezhebinin temel derlemelerinin yazarı.

Abū Bakr al-Khallāl (d. 311/923) a disciple of al-Marrūdhī and author of the formative compilations of the Ḥanbalī school.

Ebû Hanîfe (ö. 150/767), rey'i (r.) sünnetin (k.b.) önüne koyan erken dönem hukuk otoritesi.

Abū Ḥanifah (d. 150/767) early legal authority who favored judgment (raʾy) over sunnah (q.v.).

Ebû Hayseme Züheyr b. Harb (ö. 243/847), bir hadis âlimi ve rivayetleri derleyendir.

Abū Khaythamah Zuhayr ibn Ḥarb (d. 243/847) a Hadith scholar and compiler of reports.

Ebû Müşir el-Gassânî (ö. 218/833), Suriyeli hadis âlimi; Kur'an'ın yaratılmış olduğunu açıkça kabul etmemesi yüzünden Me'mûn tarafından zulme uğramıştır. Onun bu direnişi, Me'mûn'un Mihne (q.v.) uygulamasını daha da sertleştirmesine yol açmış olabilir.

Abū Mushir al-Ghassānī (d. 218/833) Syrian Hadith scholar persecuted by al-Maʾmūn (q.v.) for his unwillingness to declare the Qurʾan created; his resistance may have provoked al-Maʾmūn to pursue the Inquisition (q.v.).

Ebû Ubeyd, el-Kâsım b. Sellâm'dır.

Abū ʿUbayd see al-Qāsim ibn Sallām.

Ebû Zür'a er-Râzî (ö. 264/878), isnadları titizlikle incelemesi ve cedelden hoşnutsuzluğuyla tanınan büyük bir hadis âlimi.

Abū Zurʿah al-Rāzī (d. 264/878) major Hadith scholar known for his critical examination of isnāds and his disapproval of Disputation.

Ahmed ibn Nasr el-Huzâî (ö. 231/845), Halife el-Vâsık'a (k.b.) karşı başarısızlıkla sonuçlanan bir isyanın lideri

Aḥmad ibn Naṣr al-Khuzāʿī (d. 231/845) leader of a failed rebellion against the Caliph al-Wāthiq (q.v.)

ve Sünniler tarafından çok takdir edilen (k.v.).

and much admired by the Sunnis (q.v.).

ʿAlī ibn Abī Tâlib (r. 35–40/656–60), Peygamber'in damadı ve Sünnî sayıma göre dördüncü halife (k.v.), bazı Şiî gruplarına göre ise ilk imamdır.

ʿAlī ibn Abī Ṭālib (r. 35–40/656–60) the Prophet’s son-in-law and the fourth caliph (q.v.) according to the Sunni count or the first imam (q.v.) according to several Shiʿi groups.

Ali ibn al-Ja'd (ö. 230/845) Hadis âlimi; Mihne'ye boyun eğdiği için İbn Hanbel tarafından kınanmıştır.

ʿAlī ibn al-Jaʿd (d. 230/845) Hadith scholar condemned by Ibn Ḥanbal for capitulating to the Inquisition.

ʿAlī ibn al-Jahm, el-Mütevekkil'in (k.b.) sarayında bir görevli.

ʿAlī ibn al-Jahm an official at the court of al-Mutawakkil (q.v.).

ʿAlī ibn al-Madīnī (ö. 239/853), büyük bir hadis âlimi; Kur'an'ın yaratılmış olduğunu (k.b.) kabul ettiği için İbn Hanbel tarafından eleştirildiği rivayet edilmektedir.

ʿAlī ibn al-Madīnī (d. 239/853) major Hadith scholar, reportedly criticized by Ibn Ḥanbal for accepting the createdness (q.v.) of the Qurʾan.

el-Emin (h. 193–198 / m. 809–813), Abbasi halifelerinin altıncısı.

al-Amīn (r. 193–8/809–13) sixth Abbasid caliph.

Deccal (el-Mesih ed-Deccal), İslami gelenekte dünyanın sonunda Hz. İsa ile savaşmak üzere ortaya çıkacak olan bir figür.

Antichrist (al-Dajjāl) in Islamic tradition, a figure who will arise to battle Jesus at the end of the world.

Askalan (günümüzdeki Aşkelon), şimdiki İsrail sınırları içinde yer alan, Akdeniz'in güneydoğu kıyısında bir kasaba.

Ascalon (modern Ashkelon) a town on the southeast Mediterranean coast in what is now Israel.

Ravilere Göre Sıralanmış Sahih Rivayetler (el-Müsned); Ṣāliḥ, ʿAbd Allāh ve Ḥanbal b. İshâk (kendilerine rahmet olsun) tarafından İbn Hanbel'in talimatıyla derlenen bir hadis rivayetleri kitabıdır. Eser, günümüzde birçok baskısıyla yayımlanmıştır.

Authenticated Reports Listed By Transmitter (al-Musnad) a book of Hadith reports compiled by Ṣāliḥ, ʿAbd Allāh, and Ḥanbal ibn Isḥaq (qq.v.) at Ibn Ḥanbal’s direction. The work has been published in many modern editions.

Basra, Irak'ın güneyinde, Basra Körfezi'nin başına yakın bir liman kenti; erken İslam dönemlerinde önemli bir ilim merkezi.

Basra a port city in southern Iraq, near the head of the Persian Gulf; a major intellectual center in early Islamic times.

Bişr b. el-Hâris (el-Hâfî, Yalınayak lakabıyla) (ö. 227/841–42), hadis ilmini şüpheyle karşılayan ama İbn Hanbel'e hayranlık duyan ünlü bir zahid.

Bishr ibn al-Ḥārith (the Barefoot) (d. 227/841–42) famous ascetic who was suspicious of Hadith study but admired Ibn Ḥanbal.

Bişr el-Mersî (ö. 218/833), Hanefî bir Mürcie'dir ve Me'mûn'un hükümdarlığı döneminde etkili olmuştur; Kur'an'ın yaratılmış olduğuna inanması nedeniyle İbn Hanbel ve takipçileri tarafından sevilmemiştir.

Bishr al-Marīsī (d. 218/833) a Ḥanafī and Postponer influential during the reign of al-Maʾmūn (q.v.); he was hated by Ibn Ḥanbal and his followers for his belief that the Qurʾan is created.

Bughā el-Kebîr, birkaç Abbasî halifesine hizmet eden Türk bir komutan (ö. 248/862).

Bughā the Elder a Turkish general who served several Abbasid caliphs (d. 248/862).

halife: Müslüman topluluğunun başı; Sünni Müslümanların anladığına göre, arkadaşları tarafından atanmış herhangi bir nitelikli Müslüman, ancak pratikte Muhammed'in ilk dört halefi, ardından Emevi hanedanının yöneticileri ve sonra da Abbasi hanedanının yöneticileri (bunlar, hicri üçüncü/milādi dokuzuncu yüzyılın ortalarında Sünnilik'i benimseyene kadar yalnızca isteksizce kabul edilmişlerdir).

caliph the head of the Muslim community, understood by Sunni Muslims to be any qualified Muslim appointed by his fellows, but in practice Muhammad’s first four successors, followed by the rulers of the Umayyad dynasty and then those of the Abbasid dynasty (who were accepted only grudgingly until they adopted Sunnism in the mid-third/ninth century).

Müminlerin Emiri, halife unvanı (k.s.).

Commander of Believers the title of the caliph (q.v.).

Müminlerin Emiri, halifenin unvanı (k.s.).

Commander of the Faithful the title of the caliph (q.v.).

cemaat (el-cemâ'a) Sünniler için, tarih boyunca kesintisiz süregelen doğru inançlı müminler topluluğu; daha geniş anlamda ise bu topluluğun aldığı tüm tutumların doğru olduğu ve hâlâ bağlayıcı olduğu ilkesi.

community (al-jamāʿah) for Sunnis, the historically continuous group of right-minded believers, and more broadly, the principle that all positions taken by this group were correct and remain binding.

Sahabe: Hayatları Hz. Muhammed ﷺ ile kesişen Müslümanlar.

Companions Muslims whose lives overlapped with that of the Prophet Muḥammad.

yaratılmışlık (Kur'an'ın) Allah'ın Peygamber Muhammed'e (ﷺ) gönderdiği vahyin, ilahi kaynağı gereği ezelî olmasının aksine, yaratılmış bir şey olduğuna dair inanç.

createdness (of the Qurʾan) the belief that God’s revelation to the Prophet Muḥammad is a created thing, as opposed to being eternal by virtue of its divine origin.

kupa tedavisi, ters çevrilmiş bir bardağın altına ateş yerleştirilerek oluşturulan vakumun cilde uygulanması ve bu yolla vücuttan zararlı maddelerin çıkarılmasının amaçlandığı bir yöntemdir.

cupping the application of a vacuum (created by placing a flame under an inverted glass) to the skin, with the aim of removing harmful substances from the body.

döngü (rekat) Müslüman namazını oluşturan ayakta durma, rükû ve secde bölümlerinden her biri.

cycle (rakʿah) any of the rounds of standing, kneeling, and prostration that make up the Muslim ritual prayer.

dāniq (ayrıca dānaq), bir dirhemin (bk.) altıda birine eşit değerde bir sikke.

dāniq (also dānaq) a coin equal in value to one-sixth of a dirham (q.v.).

el-Dāraquṭnī (ö. 385/995), hadis âlimi ve Şâfiî (bk.) fakihi; cedele (bk.) karşı şiddetle çıkan biriydi.

al-Dāraquṭnī (d. 385/995) a Hadith scholar and Shāfiʿī (q.v.) jurist fiercely opposed to Disputation (q.v.).

Kur'an'a göre Kıyamet Günü, ölülerin yeniden diriltilip yargılanmak üzere çıkarıldığı ve ardından Cennet (k.v.) ya da Cehennem (k.v.) ye gönderildiği gündür.

Day of Resurrection according to the Qurʾan, the day when the dead are brought back to life before being judged and sent to the Garden (q.v.) or the Fire (q.v.).

dinar, orijinal ağırlığı 4,25 gram olan altın bir sikke olup Abbasi döneminin başlarında kullanımda olan en değerli sikkeydi.

dinar a gold coin originally weighing 4.25 grams, and the most valuable coin in use during the early Abbasid period.

dirhem: üçüncü/dokuzuncu yüzyılın ortalarına kadar kullanılan, ağırlığı 2,91 ile 2,96 gram arasında değişen gümüş bir sikke.

dirham a silver coin, until the mid-third/ninth century weighing between 2.91 and 2.96 grams.

Münazara (kelâm; kelimenin tam anlamıyla "konuşma"), fiziksel ya da manevi konular hakkında kıyas mantığı kullanan bir söylem; kelâmi ya da dogmatik spekülasyon.

Disputation (kalām; literally, “talking”) a discourse on physical or spiritual matters that employs syllogistic reasoning; theological or dogmatic speculation.

Halifelik mücadelesinde ne Ali'yi (k.v.) ne de Muaviye'yi desteklemeyi reddeden ve yalnızca kendilerinin gerçek Müslümanlar olduğuna inanan Harici mezhep mensupları (hāriccī).

Dissident (khārijī) sectarians who refused to support either ʿAlī (q.v.) or Muʿāwiyah in the battle for the caliphate and who believed themselves to be the only true Muslims.

Muhacirler: Hicret'te, yani 1/622 yılında Peygamber Muhammed ﷺ'in Mekke'den Medine'ye hicret etmesiyle birlikte ona katılan Peygamber Muhammed ﷺ'in takipçileri.

Emigrants followers of the Prophet Muḥammad who joined him when he left Mecca for Medina in 1/622.

Allah'ın Elçisi, Peygamber Muhammed ﷺ'in bir unvanıdır. Wait, I must follow the rule: the original says "God", so write the Turkish word for God. "Emissary of God" → "Tanrı'nın Elçisi". Also the Prophet Muhammad → ﷺ once after mention. Tanrı'nın Elçisi, Peygamber Muhammed ﷺ'in bir unvanıdır.

Emissary of God a title of the Prophet Muḥammad.

fatā bkz. fütüvvet.

fatā see futuwwa.

al-Fatḥ ibn Khāqān (ö. 247/861–62), el-Mütevekkil'e (k.s.) hizmet eden bir yönetici ve âlim.

al-Fatḥ ibn Khāqān (d. 247/861–62) an administrator and scholar who served al-Mutawakkil (q.v.).

Fāṭimah İbn Ḥanbal'ın kızı; muhtemelen Zeyneb ile aynı kişidir (bkz.).

Fāṭimah Ibn Ḥanbal’s daughter; possibly the same as Zaynab (q.v.).

bayram; ya Kurban Bayramı, hac sırasında hayvanların kesildiği, ya da Ramazan orucunun sona ermesiyle kutlanan Ramazan Bayramı (Ramazan'ın sonunda kutlanan Fıtır Bayramı).

festival either the Feast of Sacrifice, when animals are slaughtered during the pilgrimage, or the Feast of Fastbreaking, celebrated at the end of the Ramadan fast.

Ateş (en-nār), Kur'an'a göre, kötülerin ölümden sonra sonsuza dek kalacakları yer.

Fire (al-nār) according to the Qurʾan, the place where the wicked spend eternity after death.

Fūrān, ʿAbd Allāh ibn Muḥammad (ö. 265/879), İbn Hanbel'in yakın dostu ve hadis âlimi.

Fūrān, ʿAbd Allāh ibn Muḥammad (d. 265/879) a Hadith scholar and close associate of Ibn Ḥanbal.

fütüvve: cesur gençlere özgü erdemler; dini bağlamda ise Tanrı'ya ve insanlara karşı görevlerini yerine getiren kişinin takdire değer nitelikleri.

futuwwah the virtues associated with brave young men; in religious contexts, the admirable qualities of one who fulfills his duties to God and to his fellows.

Cennet (el-cennet), Kur'an'a göre, mübareklerin ölümden sonra ebedi olarak kalacakları yerdir.

Garden (al-jannah) according to the Qurʾan, the place where the blessed spend eternity after death.

ḥabbah kelimesi sözlük anlamıyla "bir tane (tohum)" demektir; dirhemin (bkz.) 1/48'ine eşit bir sikke ya da ağırlık ölçüsüdür.

ḥabbah literally “a grain”; a coin or measure of weight equivalent to 1/48 of a dirham (q.v.).

Hadis: Sünneti (bkz.) belirlemek için kullanılan hadislerin bütünü (bkz.).

Hadith the entire corpus of hadiths (q.v.), used to determine the sunnah (q.v.).

Hadis, Hz. Muhammed ﷺ'in söylediği veya yaptığı bir şeyin, ayrıca onun sessiz onayını veya onaylamamasını içeren bir rivayettir; bu rivayetin kendisi ile onu nakledenlerin listesinden oluşur.

hadith a report of something the Prophet Muḥammad said or did, including tacit expressions of approval or disapproval, consisting of the report itself as well as a list of those who transmitted it.

Hanefî: Ebû Hanîfe'nin (k.s.) adını taşıyan fıkıh mezhebine bağlı kimse.

Ḥanafī a follower of the legal school named after Abū Ḥanīfah (q.v.).

Ḥanbal ibn Isḥāq (ö. 273/886), İbn Hanbel'in amcaoğlu ve Mihne hakkında bir anlatının yazarı; babası İshak ibn Hanbel'in (k.bk.) bu olaydaki rolü nedeniyle olsa gerek, diğer kaynaklara kıyasla daha az atıf yapılmaktadır.

Ḥanbal ibn Isḥāq (d. 273/886) Ibn Ḥanbal’s cousin, and author of an account of the Inquisition; less often cited than other sources, perhaps because of his father Isḥāq ibn Ḥanbal’s (q.v.) role in the episode.

al-Ḥārith al-Muḥāsibī (ö. 243/857) mistik kelam âlimi.

al-Ḥārith al-Muḥāsibī (d. 243/857) mystical theologian.

Harthamah ibn Aʿyan (ö. 200/816) Abbasi generali; el-Mütevekkil ve sarayı hakkında bir hikâyede (96.9) anakronik olarak bir karakter olarak kullanılmıştır.

Harthamah ibn Aʿyan (d. 200/816) Abbasid general anachronistically used as a character in a story (96.9) about al-Mutawakkil and his court.

Ḥasan ibn Aḥmad, İbn Hanbel'in cariyesi Hüsn'den doğan, bu adı taşıyan iki oğlundan biri.

Ḥasan ibn Aḥmad either of two sons by this name born to Ibn Ḥanbal’s concubine Ḥusn.

Kureyş kabilesinin Haşim klanı; Peygamber'in doğduğu klan.

Hāshim the clan of the tribe of Quraysh into which the Prophet was born.

Hāşimî, Hz. Muhammed'in mensup olduğu kabilenin bir üyesi.

Hāshimī a member of the clan to which the Prophet Muḥammad belonged.

Ensar (ansâr): Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicret etmesinden sonra İslam'ı kabul eden Medineli vatandaşlar; hicri 1, miladi 622.

Helpers (anṣār) those citizens of Medina who accepted Islam after the Prophet moved there from Mecca in 1/622.

zındık: Asıl olarak bir Maniheist ikici olan ve sonradan İslam'la bağdaşmayan bir inancı gizlice benimsediğinden şüphelenilen herkes.

heretic (zindīq) originally a Manichean dualist, and later anyone suspected of secretly adhering to a creed incompatible with Islam.

Hims (veya Humus), bugünkü Suriye'nin batı-merkez kesiminde yer alan bir kasabadır.

Hims (or Homs) a town in the west-central part of what is today Syria.

Hushaym ibn Bashīr (183/799), Ibn Hanbel'e rivayette bulunmuş bir hadis âlimidir.

Hushaym ibn Bashīr (183/799) a Hadith scholar who transmitted to Ibn Ḥanbal.

Hasan İbn Hanbel'in cariyesi ve altı çocuğunun annesi.

Ḥusn Ibn Ḥanbal’s concubine and mother of six of his children.

İbn Abbas (ö. yakl. 68/687–88), Peygamber'in amcaoğlu ve Abbasi hanedanının isimsel atasıdır; sonraki Sünni nesiller (q.v.) ona Kur'an ve sünnet (q.v.) konusunda geniş bir bilgi birikimi atfetmiştir.

Ibn ʿAbbās (d. ca. 68/687–88) a cousin of the Prophet and the nominal ancestor of the Abbasid line; later generations of Sunnis (q.v.) credited him with vast knowledge of the Qurʾan and the sunnah (q.v.).

İbn Ebî Duâd (ö. 240/854), halifeler el-Me'mûn, el-Mu'tasım, el-Vâsık ve el-Mütevekkil'in danışmanı olan ve Mihne'deki rolünden dolayı İbn Hanbel ve takipçileri tarafından nefret edilen bir Mutezile (k.v.) taraftarıydı.

Ibn Abī Duʾād (d. 240/854) a Secessionist (q.v.) and advisor to the caliphs al-Maʾmūn, al-Muʿtaṣim, al- Wāthiq, and al-Mutawakkil; hated by Ibn Ḥanbal and his followers for his role in the Inquisition.

İbn Māsawayh (ö. 243/857), birkaç Abbasi halifesinin hekimi.

Ibn Māsawayh (d. 243/857) physician to several Abbasid caliphs.

İbn Rāhawayh için bkz. İshâk ibn Râhevey.

Ibn Rāhawayh see Isḥāq ibn Rāhawayh.

Ibn Ṭāhir için bkz. Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Ṭāhir.

Ibn Ṭāhir see Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Ṭāhir.

İbn al-Zayyāt (ö. 233/847), el-Mu'tasım, el-Vâsık ve el-Mütevekkil dönemlerinde vezirlik yapmıştır (ilgili maddelere bakınız).

Ibn al-Zayyāt (d. 233/847) vizier under al-Muʿtaṣim, al-Wāthiq, and al-Mutawakkil (q.q.v.).

İbrāhīm (ibn İshak) el-Harbî (ö. 285/898–99) Hadis âlimi, zâhid (bk.) ve çok yönlü bir ilim adamı.

Ibrāhīm (ibn Isḥaq) al-Ḥarbī (d. 285/898–99) Hadith scholar, renunciant (q.v.), and polymath.

İbrāhīm al-Nakhaʿī (ö. yaklaşık 96/717), Kufeli hadis râvisi ve bağımsız içtihadıyla tanınan fakih.

Ibrāhīm al-Nakhaʿī (d. ca. 96/717) Kufan Hadith-transmitter and faqīh known for his exercise of independent judgment.

imam: Müslümanları, grup namazında, belirli bir yorum yolunu izlemede veya devlet başkanı sıfatıyla yöneten kişi. Sünniler arasında (bkz. q.v.) örnek alınan bir âlim; Şiʿa arasında ise, genellikle hukuk konusundaki özel bilgisi sebebiyle, topluluğu yönetme hakkına sahip Peygamber'in ailesinden bir kişi.

imam one who in his capacity as a Muslim leads other Muslims, whether in group prayer, in pursuing a particular path in interpretation, or as head of state; among Sunnis (q.v.), an exemplary scholar; among Shiʿa, a member of the Prophet’s family entitled to lead the community, usually by virtue of special knowledge of the law.

Nankör (kâfir): Tanrı'ya inanmayı reddeden veya Tanrı'ya inandığını beyan etmeyen kimse.

Ingrate (kāfir) one who refuses to believe in, or declare a belief in, God.

innovator: İbn Hanbel ve takipçilerinin, sünnette (k.bk.) bulunmayan ve bu yüzden kötü olduğuna inandıkları inanç ve uygulamaları ortaya atmakla sorumlu tuttukları kişileri kınamak için kullandıkları bir terim.

innovator a term used by Ibn Ḥanbal and his followers to condemn persons they believed responsible for introducing beliefs and practices not present in the sunnah (q.v.) and therefore bad.

Mihne: Hâkimlerin, noterlerin, hadis âlimlerinin ve diğer çeşitli kişilerin, Kur'an'ın yaratılmış olduğu öğretisine rıza gösterip göstermediklerini ve bunun uzantısı olarak, inanç ve uygulama konularında Abbasi halifesinin son sözü söylediğini kabul edip etmediklerini belirlemek amacıyla sorguya çekilmesi. Halife el-Me'mûn tarafından 218/833 yılında başlatılmış, 237/851 yılında el-Mütevekkil tarafından sona erdirilene kadar aralıklarla uygulanmıştır.

Inquisition the interrogation of judges, notary witnesses, Hadith scholars, and miscellaneous other persons, to determine their assent to the doctrine that the Qurʾan is created, and by extension, their acknowledgement that the Abbasid caliph had the final word in matters of belief and practice; introduced by the caliph al-Maʾmūn in 218/833 and intermittently enforced until ended by al- Mutawakkil in 237/851.

Ishak ibn Hanbal, İbn Hanbel'in amcası; rivayete göre onun yargılanmasına yol açmakla suçlanan ve İbn Hanbel'i Mihne'ye (sorgulama/engizisyon) boyun eğmeye teşvik ettiği anlatılan kişi.

Isḥāq ibn Ḥanbal Ibn Ḥanbal’s uncle; reportedly responsible for having him put in trial, and described as urging him to compromise with the Inquisition.

İshāq ibn İbrāhīm (ö. 235/849), Me'mun, Mu'tasım, Vāsık ve Mütevekkil dönemlerinde Bağdat valisi (kk.: q.q.v.).

Isḥāq ibn Ibrāhīm (d. 235/849) governor of Baghdad under al-Maʾmūn, al-Muʿtaṣim, al-Wāthiq, and al- Mutawakkil (q.q.v.).

İshâk ibn Râhevey (ö. 238/853), İbn Hanbel'e rivayette bulunan, saygın bir hadis âlimidir.

Isḥāq ibn Rāhawayh (d. 238/853) respected Hadith scholar who transmitted to Ibn Ḥanbal.

İsmâʿîl ibn ʿUlayyah (ö. 193/809), İbn Hanbel'e rivayette bulunan hadis âlimi.

Ismāʿīl ibn ʿUlayyah (d. 193/809) Hadith scholar who transmitted to Ibn Ḥanbal.

Ītākh (ö. 235/849), Abbasi halifeleri el-Mu'tasım, el-Vâsık ve el-Mütevekkil'in (k.b.) hizmetinde bulunmuş Hazar asıllı bir askeri komutan.

Ītākh (d. 235/849) Khazar military commander under the Abbasid caliphs al-Muʿtaṣim, al-Wāthiq, and al-Mutawakkil (q.v.).

Cehm bin Safvân (ö. 128/745), Ahmed bin Hanbel ve çevresi tarafından nefret edilen bazı öğretilerin kendisine atfedildiği erken dönem Müslüman düşünürü; özellikle de Kur'an'ın asıl nüshasının (örneğinin) yalnızca belirli bir zamanda var olmaya başladığı iddiasıyla anılır.

Jahm ibn Ṣafwān (d. 128/745) early Muslim thinker to whom are attributed a number of teachings hateful to Ibn Ḥanbal and his associates, particularly the claim that the prototype of the Qurʾan began to exist only at a particular point in time.

cin: ateşten yaratılmış, çoğu zaman insanların işlerine karıştığı anlatılan, akıl sahibi bir varlık.

jinni a sentient creature made of fire, often described as interfering in human affairs.

fıkıh (fıkh) En geniş anlamıyla, ibadet, hukuki ve ahlaki meselelerde doğru olan davranış yolunu ayırt edebilme yeteneği; daha dar anlamıyla ise metinlere dayanan biçimsel hukuki akıl yürütme.

jurisprudence (fiqh) most broadly, the ability to discern the right course of action in ritual, legal, and ethical matters; more narrowly, formal text-based legal reasoning.

el-Kārâbîsî (ö. 245/859 veya 248/862), Allah'ın kelamının (Kur'an dahil) yaratılmamış olduğunu, ancak onun insan tarafından telaffuz edilmesinin yaratılmış olduğunu savunan bir fakih ve kelamcıdır.

al-Karābīsī (d. 245/859 or 248/862) a jurist and theologian who argued that God’s speech (including the Qurʾan) is uncreated but human utterance of it is not.

el-Kerh, Dâru'l-Hilâfe'nin (Yuvarlak Şehir'deki) halife sarayının güneyinde kalan Bağdat bölgesinin genel adıdır.

al-Karkh the general name for the region of Baghdad south of the caliphal compound in the Round City.

el-Hızır (el-Hıdır da denir): Kur'an'da (Kehf 18:60–82) geçen ve Musa'ya rehberlik eden bir figür. Popüler inanışta ise, ihtiyaç anında Müslümanlara yol gösteren, sürekli karşımıza çıkan bir şahsiyet.

al-Khaḍir (also called al-Khiḍr) a figure who appears in the Qurʾan (Q Kahf 18:60–82) and guides Moses; in popular belief, a perennially recurrent figure who provides guidance to Muslims in time of need.

al-Khallāl bkz. Ebû Bekr el-Hallâl.

al-Khallāl see Abū Bakr al-Khallāl.

Horasan, bugünkü kuzeydoğu İran, Afganistan ve Orta Asya'nın bazı bölgelerini kapsayan bir bölgedir.

Khurasan a region that includes what is today northeastern Iran, Afghanistan, and parts of Central Asia.

al-Khuzāʿī için bkz. Aḥmad ibn Naṣr al-Khuzāʿī.

al-Khuzāʿī see Aḥmad ibn Naṣr al-Khuzāʿī.

Irak'ın merkezinde, Dicle Nehri kıyısında yer alan Kûfe şehri; İslam'ın ilk dönemlerinde önemli bir ilim merkezi.

Kufa city in central Iraq, on the Tigris River; an important center of learning in early Islamic times.

Künye, "Ebû" ("...nin babası") veya "Ümm" ("...nin annesi") ile başlayıp ardından kişinin çocuğunun ya da ona yakından ilişkili başka bir figürün adının geldiği bir hitap şeklidir. Künye kullanımı yakınlık, saygı veya her ikisini birden ifade edebilir.

kunyah a form of address consisting of Abū (“father of”) or Umm (“mother of”) followed by the name of that person’s child or other figure closely associated with them. The use of a kunyah can convey intimacy, respect, or both.

Mecusiler (mecûs), dışarıdakiler tarafından Zerdüştîlere atıfta bulunmak için kullanılan bir terimdir.

Magians (majūs) a term used by outsiders to refer to Zoroastrians.

Mālik ibn Anas (ö. 179/795), Medine ehlinin uygulamasının en güvenilir delil olduğu görüşüyle ilişkilendirilen erken dönem fıkıh düşünürü.

Mālik ibn Anas (d. 179/795) early legal thinker associated with the doctrine that the practice of the people of Medina constituted the best precedent.

el-Me'mûn (h. 198–218 / m. 813–33) Abbasi halifelerinin yedincisi.

al-Maʾmūn (r. 198–218/813–33) seventh Abbasid caliph.

nimet tecellileri bkz. lütuf işaretleri.

manifestations of grace see signs of grace.

al-Mansūr, ikinci Abbasi halifesi (hd. 136–158/754–775) tarafından inşa ettirilen cami. Halifeler, özel olarak inşa edilmiş Yuvarlak Şehir'den ayrıldıktan sonra da cami, Cuma ibadetleri için bir merkez olarak hizmet vermeye devam etti.

al-Manṣūr, mosque of the mosque built by the second Abbasid caliph (r. 136–58/754–75). The mosque continued to serve as a center for Friday worship even after the caliphs moved out of the purposebuilt Round City.

al-Marīsī bkz. Bişr el-Marîsî.

al-Marīsī see Bishr al-Marīsī.

al-Marrūdhī için bkz. Ebû Bekir el-Merrûzî.

al-Marrūdhī see Abū Bakr al-Marrūdhī.

Maʿrûf el-Kerhî (ö. 200/815–16), Sufî (mistik) gelenekte öne çıkan Bağdatlı bir zahid.

Maʿrūf al-Karkhī (d. 200/815–16) a Baghdadi ascetic prominent in Sufi (mystical) traditions.

Merv, günümüzde Türkmenistan sınırları içinde yer alan bir şehirdir; erken İslam döneminde Horasan'ın (k.v.) başkentiydi.

Marv city in what is now Turkmenistan; in early Islamic times, the capital of Khurasan (q.v.).

Türkiye'nin bugünkü topraklarında, Akdeniz'in kuzeydoğu kıyısına yakın bir kasaba olan el-Miṣṣīṣah; erken Abbasi döneminde ise Bizanslılarla sınırda yer alıyordu.

al-Miṣṣīṣah town near the northeast Mediterranean coast in what is today Turkey, and in early Abbasid times on the frontier with the Byzantines.

mithqāl: Arpa tanesinin altmış katına eşit bir ağırlık birimi (başka tanımları da vardır).

mithqāl a unit of weight equal to sixty grains of barley (among other definitions).

Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Ṭāhir, Bağdat'taki askeri komutan ve İbn Hanbel'in cenazesinde el-Mu'tasım'ın (q.v.) temsilcisi.

Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Ṭāhir military commander in Baghdad and representative of al-Muʿtaṣim (q.v.) at Ibn Ḥanbal’s funeral.

Muhammed ibn İdris, bkz. eş-Şâfiî.

Muḥammad ibn Idrīs see al-Shāfiʿī.

Muhammed b. Nûh (218/833), Kur'an'ın yaratılmış olduğunu söylemeyi reddetme konusunda İbn Hanbel'e katılan, hadis ilmi az olan genç bir adam.

Muḥammad ibn Nūḥ (218/833) a young man of little Hadith-learning who joined Ibn Ḥanbal in refusing to declare the Qurʾan created.

Muḥammad ibn Zubaydah, bkz. el-Emîn.

Muḥammad ibn Zubaydah see al-Amīn.

el-Muhâsibî için bkz. el-Hâris.

al-Muḥāsibī see al-Ḥārith.

el-Muhtedî (h. 255–256 / m. 868–870), On dördüncü Abbasi halifesi.

al-Muhtadī (r. 255–56/868–70) fourteenth Abbasid caliph.

Münker, kabirde ölülere sorguya çekilmek üzere görevlendirilen iki melekten biridir.

Munkar one of the two angels said to interrogate the dead in their graves.

Musaddad ibn Musarhad (ö. 228/842–43), Basra'lı, saygın bir hadis râvisi.

Musaddad ibn Musarhad (d. 228/842–43) well-respected Basran Hadith transmitter.

Müsned: Ravilere Göre Listelenmiş Sahih Rivayetler için bkz. Müsned

al-Musnad see Authenticated Reports Listed By Transmitter.

al-Muʿtaṣim (h. 218–227 / m. 833–842) sekizinci Abbasi halifesi.

al-Muʿtaṣim (r. 218–27/833–42) eighth Abbasid caliph.

el-Mutevekkil (h. 232–247 / m. 847–861), Abbasi halifelerinin onuncusu.

al-Mutawakkil (r. 232–247/847–61) tenth Abbasid caliph.

Nekir, kabirde ölülere sorgu yapacağı söylenen iki melekten biridir.

Nakīr one of the two angels said to interrogate the dead in their graves.

Nişabur, günümüzdeki Meşhed'in yakınında, İran'ın kuzeydoğusunda bulunan bir kasabadır.

Nishapur a town in northeastern Iran near present-day Mashhad.

noter-şahit: Bir hakim tarafından, sözleşme yükümlülüklerinin üstlenilmesine veya mahkemede huzura gelen kişilerin karakterine daimi bir şahit olarak hizmet etmek üzere görevlendirilen kişi.

notary-witness a person engaged by a judge to serve as a regular witness to the undertaking of contractual obligations or to the character of persons who appear in court.

Nuʿaym ibn Ḥammād (ö. 228/843?), Kur'an'ın yaratılmış olduğunu söylemeyi reddettiği için hapsedilen bir hadis âlimi; aynı zamanda kıyamet alametlerine dair rivayetleri derlemesiyle de tanınmıştır.

Nuʿaym ibn Ḥammād (d. 228/843?) a Hadith scholar imprisoned for refusing to declare the Qurʾan created; also famous as a compiler of apocalyptic traditions.

Evtâd (evtad), sufi üstatlarının hiyerarşisinde üçüncü sırayı işgal eden ve pusulanın ana yönleriyle ilişkilendirilen dört şahsiyetten biridir.

Pegs (awtād) one of four figures associated with the cardinal points of the compass and occupying the third rank in the hierarchy of Sufi masters.

Murcie (Murciʾa): Sahabelerin davranışlarını yargılamanın veya onları birbirinden ayıran anlaşmazlıkları çözmenin sonraki dönem Müslümanlarına düşmediğini ve bu tür bir çözümün Kıyamet Günü'ne ertelenmesi gerektiğini savunanlar.

Postponers (murjiʿah) those who hold that latter-day Muslims cannot judge the Companions or resolve the disputes that divided them, and that any such resolution must be postponed until Judgment Day.

Yaratılmış Lafız Savunucusu: Kur'an'ın Allah katındaki haliyle yaratılmamış olduğunu, ancak insanlar tarafından yüksek sesle okunan haliyle yaratılmış bir şey olduğunu savunan kimse.

Proponent of Created Utterance one who believes that, while the Qurʾan as known to God is uncreated, the Qurʾan as spoken aloud by humans is a created thing.

el-Kâim bi-Emrillâh (h. 422–467 / m. 1031–1075), Abbasi halifelerinin yirmi altıncısı.

al-Qāʾim bi-Amr Allāh (r. 422–67/1031–75) twenty-sixth Abbasid caliph.

al-Qāsim ibn Sallām (ö. 224/838), hukuk ve dil meseleleri üzerine eserler telif eden âlim.

al-Qāsim ibn Sallām (d. 224/838) compiler of works on legal and linguistic issues.

Qaṭīʿat al-Rabīʿ, Bağdat'ın bir semti olup Yuvarlak Şehir'in (bk.) güneybatısında, el-Kerh bölgesinde yer alır.

Qaṭīʿat al-Rabīʿ a district of Baghdad, located southwest of the Round City in al-Karkh (q.v.).

el-Kavârîrî (ö. 235/850), Bağdatlı hadis âlimi; zorlama altında Kur'an'ın yaratılmış olduğunu kabul etmeden önce bunu reddetmiş, sonra baskı altında kabul etmiştir.

al-Qawārīrī (d. 235/850) Baghdadi Hadith scholar who at first refused, then agreed under duress, that the Qurʾan is created.

Kazvin, Tahran'ın batısında, İran'ın kuzey-merkezinde yer alan bir kasabadır.

Qazwīn a town in north-central Iran west of present-day Tehran.

kīrāṭ: bir dirhemin on ikide biri değerinde bir sikke (bkz. dirhem).

qīrāṭ a coin worth one-twelfth of a dirham (q.v.).

qiṭʿah: bir madeni para veya gümüş bir paranın kesilmesiyle ya da kırpılmasıyla elde edilen parça veya kırık.

qiṭʿah a coin, or a scrap or shard made by cutting or trimming a silver coin.

quire (juzʾ) bir yazmanın veya kitabın bir bölümünü oluşturan, birlikte katlanmış sayfalar topluluğu.

quire (juzʾ) a grouping of sheets that makes up part of a manuscript or book.

Kureyş, Peygamber Muhammed ﷺ'in mensup olduğu kabile.

Quraysh the tribe to which the Prophet Muḥammad belonged.

rekat: bkz. döngü.

rakʿah see cycle.

Ar-Raqqah: Fırat Nehri üzerinde, Suriye'nin kuzey-orta kesiminde yer alan bir kasaba; Bağdat ile Bizans sınırı arasındaki yolculukta sık uğranılan bir konaklama noktası.

al-Raqqah a town located on the Euphrates River in north-central Syria; a common stopping point on the journey between Baghdad and the Byzantine frontier.

el-Rașîd (h. 170–193 / m. 786–809), Abbasi halifesinin beşincisi.

al-Rashīd (r. 170–93/786–809) fifth Abbasid caliph.

Rayḥanah İbn Hanbel'in ikinci eşi ve oğlu Abdullah'ın annesi.

Rayḥanah Ibn Ḥanbal’s second wife and mother of his son ʿAbd Allāh.

Red (rafḍ): Şiiliğe yönelik aşağılayıcı bir tanımlama olup, Ebu Bekir, Ömer, Osman ve Muaviye'yi meşru halifeler olarak kabul etmemesine işaret eder.

Rejection (rafḍ) a disparaging term of reference to Shiʿism, referring to its rejection of Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān, and Muʿāwiyah as legitimate caliphs.

Reddedici (rafızi): Şii'ye (bkz. Şia) yönelik aşağılayıcı bir atıf terimi.

Rejectionist (rāfiḍi) a term of disparaging reference to a Shiʿi (q.v.).

zühd: Dünyadan uzaklaşma, genellikle rahatlıklardan kaçınmayı, bedensel dürtüleri bastırmayı ve insanlardan uzak durmayı içeren; Allah'ın kanununa bağlılığın bir işareti olarak görülen dünyevi meşgalelerden el çekme. Note: The rules require writing "God" rather than "Allah" in the translation, and the Turkish word for God is "Tanrı". Applying that rule, the correct rendering is: zühd: Dünyadan uzaklaşma, genellikle rahatlıklardan kaçınmayı, bedensel dürtüleri bastırmayı ve insanlardan uzak durmayı içeren; Tanrı'nın kanununa bağlılığın bir işareti olarak görülen dünyevi meşgalelerden el çekme.

renunciation (zuhd) disengagement from the present world, usually entailing the shunning of comforts, the suppression of bodily urges, and the avoidance of company; a sign of devotion to God’s law.

Rey, İran'ın şimdiki Tahran'ın hemen güneyinde yer alan, kuzey-merkez kesiminde bulunan bir şehirdir.

Rey city in the north-central part of what is now Iran, just south of modern Tehran.

Rıdvan, İslam geleneğinde Cennet'e girecek olan mü'minleri karşılayan melektir (bkz. Cennet).

Riḍwān in Muslim tradition, the angel who receives the blessed into the Garden (q.v.).

Râşidûn Halifeleri: Ebû Bekir, Ömer, Osman ve Ali'ye (k.a.) yapılan, Sünni geleneğe özgü bir atıftır.

Righteous Caliphs the Sunni (q.v.) form of reference to Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān, and ʿAlī (q.v.).

Namaz, İslam'ın beş vakit farz namazlarından biridir (duʿāʾ, yani "dua", ise her zaman yapılabilen yalvarma ve yakarmayla kastedilen şeydir).

ritual prayer one of Islam’s five prescribed daily prayers (as opposed to duʿāʾ, “supplication,” which may be performed at any time).

er-Ruṣāfah, Dicle Nehri'nin doğu kıyısında yer alan Büyük Bağdat'ın bir bölümüydü.

al-Ruṣāfah the part of greater Baghdad that lay on the east bank of the Tigris River.

Saʿīd ibn Aḥmad ibn Ḥanbal, İbn Hanbel'in oğullarından biri; babasının ölümünden kısa bir süre önce doğmuştur.

Saʿīd ibn Aḥmad ibn Ḥanbal one of Ibn Ḥanbal’s sons, born shortly before his father’s death.

Saʿīd ibn al-Musayyab (ö. 93/711–12), Medine'nin önde gelen Tâbiîsi ve hadis rivayetlerinin tanınmış kaynaklarından biri.

Saʿīd ibn al-Musayyab (d. 93/711–12) leading Successor (q.v.) of Medina and noted source of Hadith reports.

Sajjādah, el-Hasan b. Hammâd (ö. 241/855) Bağdatlı hadis âlimi. Başlangıçta Kur'an'ın mahlûk olduğunu kabul etmeyi reddetmiş, ancak baskı altında bunu kabul etmiştir.

Sajjādah, al-Ḥasan ibn Ḥammād (d. 241/855) Baghdadi Hadith scholar who at first refused, then agreed under duress, that the Qurʾan is created.

Ṣāliḥ ibn Aḥmad ibn Ḥanbal (ö. 265/879) İbn Hanbel'in en büyük oğlu ve hadis rivayetlerinin önemli nakledicilerinden biridir; İsfahan'da kadılık yapmıştır.

Ṣāliḥ ibn Aḥmad ibn Ḥanbal (d. 265/879) Ibn Ḥanbal’s eldest son and a major transmitter of his Hadith reports; served as judge in Isfahan.

Özbekistan'da bulunan bir şehir olan Semerkant.

Samarqand a city located in what is now Uzbekistan.

Samarra, Orta Irak'ta inşa edilmiş bir şehirdir ve 221/836 ile 279/892 yılları arasında Abbasi başkenti olarak hizmet vermiştir; halife el-Mütevekkil (q.v.), İbn Hanbel'i Bağdat'tan buraya getirtmiştir.

Samarra purpose-built city in central Iraq that served as the Abbasid capital from 221/836 to 279/892; the caliph al-Mutawakkil (q.v.) had Ibn Ḥanbal brought here from Baghdad.

Yemen'de bir kasaba olan Sanaa.

Sanaa a town in Yemen.

vesvese (warʿ) — yalnızca haram olan nesne ve fiillerden değil, yalnızca şüpheli olan veya hükmü bilinmeyen şeylerden de kaçınmaya dayanan dindarca bir uygulama.

scrupulosity (waraʿ) the pious practice of shunning not only forbidden objects and activities but also those which are merely suspicious or of unknown legality.

Ayrılıkçılar (el-Mu'tezile, "kendini ayıranlar"), genel olarak akılcı bir yaklaşım benimseyen âlimlere verilen addır. Örneğin, Tanrı'nın görünürde fiziksel nitelikleri için mecazi açıklamaları tercih ederlerdi.

Secessionists (al-muʿtazilah, “those who sent themselves apart”) a name applied to scholars who were, broadly speaking, rationalist in their approach. For example, they favored metaphorical explanations for the apparently physical attributes of God.

el-Şâfiî, Muhammed b. İdris (ö. 204/820), Sünni fıkhın temellerini atmakla tanınan hukuk teorisyeni; Kur'an'dan ve sünnetten hükümlerin nasıl çıkarılacağına dair yöntemler geliştirmiştir.

al-Shāfiʿī, Muḥammad ibn Idrīs (d. 204/820) legal theorist credited with laying the foundation for Sunni jurisprudence by developing methods for deriving law from the Qurʾan and sunnah.

Şafiî: el-Şafiî'nin (k.b.) adına nispet edilen fıkıh mezhebine bağlı kimse.

Shāfiʿī a follower of the legal school named after al-Shāfiʿī (q.v.).

Şiî (çoğulu Şia): Peygamber'in ailesinden belirli kişilerin, genellikle Tanrı'nın hukukuna dair özel anlayışları nedeniyle, Müslüman topluluğun tek meşru önderleri olduğuna inanan kimse.

Shiʿi (pl. Shiʿa) one characterized by the belief that certain members of the Prophet’s family are the only legitimate leaders of the Muslim community, usually because of their special understanding of God’s law.

kerâmet (karāmāt) — Allah'ın özel lütfuna mazhar olduğunun delili olan, âdet-i ilâhiyyeye (olağan nedensellik düzenine) aykırı olaylar. Bunlar genellikle gizli tutulur ve peygamberlerin mucizelerinden, yani delil olarak gösterilen mucizelerden farklıdır. Note: the rule says write "Allah" only where the original says "God". Since the original says "God", the correct rendering is: Tanrı'nın özel lütfuna mazhar olduğunun delili olan, âdet-i ilâhiyyeye (olağan nedensellik düzenine) aykırı olaylar. Bunlar genellikle gizli tutulur ve peygamberlerin mucizelerinden, yani delil olarak gösterilen mucizelerden farklıdır.

signs of grace (karāmāt) violations of accustomed causality that serve as evidence that a person enjoys God’s special favor. These are generally concealed, and differ from the evidentiary miracles performed by prophets.

Stopper (Wāqifī): kişi; Kur'an hakkında sorulduğunda "O, Allah'ın kelamıdır" diyen ve orada duran kimse. İbn Hanbel'e göre bu kişi "yaratılmamış" sözünü de eklemelidir. Ebdâl (Abdâl): Sufi düşüncesinde, sayıları sınırlı olan ve ölen her biri yerine eşit erdemde bir başkasının geçtiği dindar kullar arasında yer alan kimseler. Hadis âlimleri arasında ise bu terim, kimliklerinin gizli tutulduğu varsayılan, büyük dindarlığa sahip Müslümanlar için kullanılmış görünmektedir.

Stopper one who, when asked about the Qurʾan, says “It is the speech of God,” and stops. According to Ibn Ḥanbal, he should add “uncreated.” Substitutes (abdāl) in Sufi thought, one of a limited number of pious servants of God who, when he dies, is replaced by another of equal merit; among Hadith scholars, a term evidently applied to Muslims of great piety whose identity is supposed to be a secret.

Tabiûn: Sahabenin (r.a.) ardından gelen Müslüman nesil.

Successors the generation of Muslims after the Companions (q.v.).

Sufi: Başlangıçta İbn Hanbel'in döneminde hâlâ oluşum sürecinde olan Irak ekolüne mensup bir Müslüman mutasavvıf; sonraki kullanımda ise herhangi bir Müslüman mutasavvıf.

Sufi originally a Muslim mystic of the Iraqi school, which in Ibn Ḥanbal’s time was still in the process of formation; in later usage, any Muslim mystic.

Sufyān es-Sevrî (ö. 161/778), Sünnîlerin hadis alanındaki öncü vurgusu ile Emevî yanlısı ve Abbasî karşıtı tutumları nedeniyle takdir ettiği, rivayetçi ve fakih.

Sufyān, al-Thawrī (d. 161/778) transmitter and jurisprudent admired by Sunnis for his pioneering emphasis on Hadith as well as his pro-Umayyad and anti-Abbasid sentiments.

Sufyān İbn ʿUyaynah (ö. 196/811) Mekkeli hadis âlimi.

Sufyān ibn ʿUyaynah (d. 196/811) Meccan Hadith scholar.

sünnet: Hadis (k.bk.) içinde korunan ve hukuk kaynağı olarak kullanılan Peygamber ﷺ'in örnek uygulaması; bazen erken dönem Müslümanlarının uygulamalarını da kapsar (bunlar genellikle ahbār veya âs̱ār olarak adlandırılan rivayetlerde korunmuştur).

sunnah the exemplary practice of the Prophet, preserved in the Hadith (q.v.) and used as a source of law; sometime also includes the practice of the early Muslims (preserved in narratives usually called akhbār or āthār).

Sünnet (sıfat hali: Sünni), kendisini "sünnet (bkz.) ve Cemaat (bkz.) ehli" olarak tanıtan hareketin olgunlaşmış biçimidir; tarihsel halifelikle dayanışma, imamet anlayışının (bkz. "imam") reddi ve Tartışma (bkz.) yerine Hadis'e (bkz.) dayanma ile karakterize edilir.

Sunnah (adj. Sunni) the mature form of the movement that began by proclaiming itself “the people of sunnah (q.v.) and Community (q.v.)”; it is characterized by solidarity with the historical caliphate, rejection of imamism (see “imam”), and reliance on Hadith (q.v.) rather than Disputation (q.v.).

Akdeniz kıyısında, bugünkü Türkiye'nin sınırları içinde yer alan Tarsus kasabası; Bizanslılara karşı sınır savaşlarına katılmak isteyen dindar Müslümanların gözde bir durağıydı.

Tarsus town on the Mediterranean coast of what is today Turkey; a popular destination for pious Muslims seeking to join the frontier wars against the Byzantines.

Tūzūn, 331/943 yılında Bağdat'ın yönetimini ele geçiren bir Türk komutandı.

Tūzūn a Turkish general who siezed control of Baghdad in 331/943.

ʿUbeydullah b. Hâkân (ö. 263/877), Mütevekkil'in (k.bk.) veziri.

ʿUbayd Allāh ibn Khāqān (d. 263/877) vizier of al-Mutawakkil (q.v.).

ʿUkbarā, Dicle Nehri'nin doğu kıyısında, Bağdat'ın kuzeyinde yer alan bir kasabadır.

ʿUkbarā town on the east bank of the Tigris north of Baghdad.

Ömer bin Abdülaziz (h. 99–101 / 717–720), takvası ve adaletiyle tanınan Emevî halifesi.

ʿUmar ibn ʿAbd al-ʿAzīz (r. 99–101/717–20) Umayyad caliph renowned for his piety and justice.

Ömer bin Hattab (r. 13–23/634–44), Peygamber'in Sahabisi ve ikinci halife; Sünniler arasında adaletle yönetimin örneği olarak kabul edilir.

ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb (r. 13–23/634–44) Companion of the Prophet and second caliph; among Sunnis, an exemplar of just rule.

ʿUthmān ibn ʿAffān (h. 23–35 / m. 644–56) Peygamber'in Sahabisi ve üçüncü halifesi; Ali ibn Ebu Talib'in (k.v.) taraftarlarına karşı çıkmak isteyen Sünnîler tarafından çoğu zaman hak ettiğinden fazla övülmüştür.

ʿUthmān ibn ʿAffān (r. 23–35/644–56) Companion of the Prophet and third caliph; often praised beyond his merits by Sunnis eager to counter the partisans of ʿAlī ibn Abī Ṭālib (q.v.).

varyant okumalar (Kur'an'ın) Ahmed'in döneminde, Muhammed'e indirilen Tanrı vahyinin metnini yüksek sesle okuma (ve bazen yazma) konusunda birbirinden farklı birkaç geleneğin herhangi biri. Bu farklı gelenekler, İbn Mücahid (ö. 324/936) tarafından kısmen standartlaştırıldı, ancak on dörde kadar farklı olanı kabul edilebilir olarak kaldı.

variant readings (of the Qurʾan) In Aḥmad’s time, any of several different traditions of reading aloud (and sometimes writing) the text of God’s revelation to Muḥammad. The different traditions were partially standardized by Ibn Mujāhid (d. 324/936), though up to fourteen different ones remained acceptable.

Vekî' İbnu'l-Cerrâh (ö. 197/812), dindar bir hadis âlimi ve İbn Hanbel'in hocalarından/rivayet ettiği kişilerden biri.

Wakīʿ ibn al-Jarrāḥ (d. 197/812) pious Hadith scholar and transmitter to Ibn Ḥanbal.

Vasîf (ö. 253/867), Mütevekkil'e (k.b.) hizmet eden ve daha sonra ona ihanet eden Türk komutan.

Waṣīf (d. 253/867) Turkish general who served and subsequently betrayed al-Mutawakkil (q.v.).

Vāsıt, Dicle Nehri kıyısında, Irak'ın merkezinde yer alan tarımsal bir kasaba ve idari merkezdir. Yaklaşık 80/700 yılında kurulmuş olup, son olarak onuncu/on altıncı yüzyılda iskân edildiği anlaşılmaktadır.

Wāsiṭ an agricultural town and administrative center located on the Tigris River in central Iraq. It was founded around 80/700 and seems to have last been inhabited in the tenth/sixteenth century.

el-Vâsık (h. 227–232 / m. 842–847), Abbasi halifelerinin dokuzuncusu.

al-Wāthiq (r. 227–32/842–47) ninth Abbasid caliph.

Witir, gece kılınan, sayısı tek olan ve çok sevaplı bir nafile namazdır.

witr a voluntary but very meritorious prayer consisting of an odd number of cycles (q.v.) performed at night.

ʿābid (ibadet eden): Özellikle âlim olmayan, herhangi bir takvalı Müslüman.

worshipper (ʿābid) any especially pious Muslim who was not a scholar.

Yahyā ibn Hākān, el-Mu'tasım'ın (k.s.) sarayında bir görevli. Note: The original has no mention of the Prophet, Allah, or other honorific phrases needing special treatment. "(q.v.)" is an English academic abbreviation meaning "see that entry"; it has no Turkish equivalent in the source, so I rendered it by the closest honorific-like convention used in the Turkish Islamic/encyclopedic style. The name "al-Muʿtaṣim" was kept as written.

Yaḥyā ibn Khāqān an official at the court of al-Muʿtaṣim (q.v.).

Yahyâ İbn Maîn (ö. 233/848), meşhur bir hadis âlimidir.

Yaḥyā ibn Maʿīn (d. 233/848) famously learned Hadith scholar.

Yazīd ibn Hārūn (ö. 206/821), Ibn Hanbel'e hadis rivayet eden, takvalı bir hadis âlimi; Me'mûn'un (k.v.) Kur'ân'ın yaratılmış olduğunu ilan etmesini engellemeye çalıştığı rivayet edilmektedir.

Yazīd ibn Hārūn (d. 206/821) pious Hadith scholar who transmitted to Ibn Ḥanbal; reportedly tried to dissuade al-Maʾmūn (q.v.) from declaring that the Qurʾan is created.

Zeyneb İbn Hanbel'in kızı.

Zaynab Ibn Ḥanbal’s daughter.

Zuhayr ibn Ṣāliḥ (ö. 303/915–16), İbn Hanbel'in torunu ve onun bazı rivayetlerini nakleden kişi.

Zuhayr ibn Ṣāliḥ (d. 303/915–16) Ibn Ḥanbal’s grandson and transmitter of some of his reports.