Muhakkak ki bildiğiniz gibi, bir insanın karakteri gençlikte bile belli olur; bir hayatın nasıl başladığı, nasıl biteceği hakkında iyi bir fikir verir. Ahmed'de takva ve ilim sevgisi en başından beri açıkça görülüyordu. Bunun sonucu olarak hocaları onu övdü ve ona öncelik tanıdı. 10.1

As you doubtless know, a person’s character is manifest even in youth; the way a life begins gives a good idea of how it is likely to end. In Aḥmad’s case, piety and love of learning were evident in him from the beginning. As a result, his teachers praised him and granted him precedence. 10.1

[Nesâî:] Ahmed İbn Hanbel, bir hadis râvisine yaklaştığında, oradaki ilim sahibi kişilerden hadis toplamak için izin isterdi; çünkü onların o rivayetleri kendi sebebiyle dinleyecekleri için böyle yapardı. 10.2

[Al-Nasāʾī:] When Aḥmad ibn Ḥanbal would approach a Hadith transmitter, he would ask the men of learning who were present for their permission to gather Hadith, since they would be hearing the reports because of him. 10.2

Onu övenler arasında şu hocalar da vardır.

Among the teachers who praised him are the following.

[İbn Zencuveyh:] Ahmed ibn Hanbel'in Yezid ibn Harun'u ziyaret etmeye geldiğini, Yezid'in de namaz kılmakta olduğunu hatırlıyorum. Namazını bitirdikten sonra Yezid, Ahmed'e dönüp, "Ödünç verilen eşyalar hakkındaki görüşün nedir?" diye sordu. 10.3

[Ibn Zanjuwayh:] I remember seeing Aḥmad ibn Ḥanbal come to visit Yazīd ibn Hārūn, who was performing the ritual prayer. After finishing his prayer, Yazīd turned to Aḥmad and asked, “What’s your position on things lent for use?” 10.3

“Borç alan, aldıklarından sorumludur.” “Haccâc’tan nakledip,” dedi Yezîd, “el-Hakem’den nakledilen şöyle diyor: ‘Sorumlu değildir.’” Ahmed ise şu rivayeti okuyarak karşılık verdi: “Peygamber ﷺ, Safvân İbn Ümeyye’den bazı zırhları ödünç aldı. Safvân, ‘Bunlardan sorumlu musun?’ diye sordu. Peygamber ﷺ de şöyle buyurdu: ‘Borç alan, aldığından sorumludur.’”63

“The borrower is liable for them.” “We cite Ḥajjāj,” said Yazīd, “citing al-Ḥakam: ‘Not liable.’” Aḥmad replied by reciting: “The Prophet, God bless and keep him, borrowed some suits of armor from Ṣafwān ibn Umayyah. Ṣafwan asked, ‘Are you liable for them?’ and the Prophet, God bless and keep him, said, ‘The borrower is liable for what he borrows.’”63

Hiçbir cevap veremeyince Yazīd, Aḥmad ibn Ḥanbal'in görüşünü benimsedi.

Having nothing to say in reply, Yazīd adopted Aḥmad ibn Ḥanbal’s view.

[İbn Sâlim:] Yezîd İbn Hârûn'un hadis meclisinde oturuyorduk. Yezîd, kâtibine şakacı bir söz söyledi. Ahmed İbn Hanbel'den bir öksürme sesi geldi. Yezîd alnına vurarak, "Ahmed'in burada olduğunu bana neden söylemedin ki şaka yapmayayım?" dedi. 10.4

[Ibn Sālim:] We were sitting in Yazīd ibn Hārūn’s Hadith-circle and Yazīd made a teasing remark to his amanuensis. From Aḥmad ibn Ḥanbal came a clearing of the throat, and Yazīd, striking himself on the forehead, cried, “Why didn’t you tell me Aḥmad was here so I wouldn’t joke?” 10.4

[İbn Sinān:] Yezid ibn Hârûn'un Ibn Hanbel'e gösterdiği saygı ve ona yaptığı ikramı hiçbir kimseye gösterdiğini görmedim. Hadis için bir araya geldiğimizde Ahmed'i yanına oturturdu. Onun huzurunda vakarlı bir tavır takınır, onunla şakalaşmazdı. Bir keresinde Ahmed hastalanınca Yezid, onu ziyaret etmek için evine kadar at sürdü. 10.5

[Ibn Sinān:] I never saw Yazīd ibn Hārūn regard anyone with as much reverence or show anyone as much honor as he did Ibn Ḥanbal. He used to seat Aḥmad beside him when we gathered for Hadith. He maintained a dignified bearing in his presence and wouldn’t tease him. Once when Aḥmad fell ill Yazīd even rode to his house to visit him. 10.5

[Ibn Abī ʿAwn ve İbn Hişâm:] Bir keresinde namaz başlamak üzereyken İbn ʿUleyye'nin şöyle dediğini duyduk: "Ahmed ibn Hanbel burada mı? Öne gelmesini söyleyin!" 10.7

[Ibn Abī ʿAwn and Ibn Hishām:] Once when the ritual prayer was starting we heard Ibn ʿUlayyah saying, “Is Aḥmad ibn Ḥanbal here anywhere? Tell him to come forward!” 10.7

[İbnü'l-Mübârek:] Bir keresinde İsmâil İbn Ulaiyye'nin yanındayken biri bir söz söyledi ve bizden bazıları güldü. İbn Hanbel de oradaydı. Sonra İsmâil'in yanına gittik ve onun öfkeli göründüğünü gördük. 10.8

[Ibn al-Mubārak:] Once when I was at Ismāʿīl ibn ʿUlayyah’s someone made a remark that made some of us laugh. Ibn Ḥanbal was there too. Later we went to Ismāʿīl and found him looking angry. 10.8

"Ahmed İbn Hanbel orada varken nasıl gülebildin?" diye sordu.

“How could you laugh,” he asked, “with Aḥmad ibn Ḥanbal there?”

[ʿAbd al-Razzāq:] Aḥmad ibn Ḥanbal'dan daha ferasetli ya da daha titiz birini hiç görmedim. 10.9

[ʿAbd al-Razzāq:] I never saw anyone more astute or more scrupulous66 than Aḥmad ibn Ḥanbal. 10.9

[Muḥammad ibn ʿAlī:] Ebû Bekir Muhammed b. Ebân şöyle dedi: "Ahmed, İshâk ve ben Abdürrezzâk'tan ders aldık. Başka biri ona bir soru sorsa, şöyle derdi: 'Ben sizin için hadis okumuyorum. Ben yalnızca bu üç kişi için okuyorum.'" 10.10

[Muḥammad ibn ʿAlī:] Abū Bakr Muḥammad ibn Abān said, “Aḥmad, Isḥāq, and I studied with ʿAbd al-Razzāq. If anyone else asked him a question, he would say, ‘I’m not reciting Hadith for you. I’m reciting only for the sake of these three.’” 10.10

"Bunlardan üçü" derken kastettiği Ahmed, İshak ve İbn Ebân'dı.

By “these three” he meant Aḥmad, Isḥāq, and Ibn Abān.

[ʿAbd al-Razzāq:] Ahmed bin Hanbel gibi hiç kimseye ders vermedim. 10.11

[ʿAbd al-Razzāq:] I have never taught anyone like Aḥmad ibn Ḥanbal. 10.11

[ʿAbd al-Razzāq:] Ahmed bin Hanbel gibi birini hiç kimseye öğretmedim.12

[ʿAbd al-Razzāq:] I never taught anyone the like of Aḥmad ibn Ḥanbal. 10.12

[ʿAbd al-Razzāq:] Irak'tan bize Hadis'in dört büyük âlimi geldi. Bunlardan biri, Hadis'i en sağlam hafızasıyla bilinen eş-Şâdhakûnî'ydi. Bir diğeri, rivayetler arasındaki ihtilafları en iyi kavrayan İbn el-Medînî'ydi. Üçüncüsü, ravileri en derinlemesine bilen Yahyâ İbn Maîn'di. Dördüncüsü ise bu üç ilmi bir araya getirmekte en mahir olan Ahmed İbn Hanbel'di. 10.13

[ʿAbd al-Razzāq:] Four of the great scholars of Hadith came to us from Iraq. There was al-Shādhakūnī, who had the most tenacious memory for Hadith. There was Ibn al- Madīnī, who had mastered the differences between reports. There was Yaḥyā ibn Maʿīn, who had the most thorough knowledge of the transmitters. And then there was Aḥmad ibn Ḥanbal, who was the best at putting all three kinds of learning together. 10.13

Ebu Yaʿkūb şunu ekledi: "Elçiden sonra, ʿAbdurrezzâk'tan ilim öğrenmek için seyahat eden insanlardan daha fazlası hiç kimse için yapılmadı." [ʿAbdurrezzâk:] "Üç adama hadis öğrettim ki, o kadar değerliydiler ki, başka kimseye öğretmesem de umurumda olmaz. Bunlardan biri İbnü'ş-Şâdhakūnî'ydi; hafızası çok sağlamdı. Diğeri Yahyâ İbn Maʿîn'di; ravileri çok iyi biliyordu. Üçüncüsü Ahmed İbn Hanbel'di; dünyadan o kadar çok el çekmişti ki." 10.14

Abū Yaʿqūb added: “After the Emissary, no one had more people travel to learn from him than did ʿAbd al-Razzāq.” [ʿAbd al-Razzāq:] I’ve taught Hadith to three men so worthy that I don’t care if I never teach anyone else. There was Ibn al-Shādhakūnī, who had such a retentive memory; Yaḥyā ibn Maʿīn, who knew the transmitters so well; and Aḥmad ibn Ḥanbal, who renounced so much. 10.14

[Wakīʿ:] Kûfe'ye gelen herkesin içinde o genç adam, yani Ahmed b. Hanbel, en hayırlısıydı. 10.19

[Wakīʿ:] Of all those who ever came to Kufa, that young man—meaning Aḥmad ibn Ḥanbal—was the best. 10.19

[İbn Şemmas:] Vekî'den, Hârice b. Mus'ab'dan öğrendiği hadisi bize anlatmasını istedim. 10.20

[Ibn Shammās:] I asked Wakīʿ to teach us the Hadith he had learned from Khārijah ibn Muṣʿab. 10.20

"Yapmayacağım," dedi. "Ahmed İbn Hanbel bana yapmamamı söyledi." HAFS İBN GIYÂS EN-NAHÂÎ [İbn Giyâs:] Kûfe'ye gelen herkes arasında o genç adam -yani Ahmed İbn Hanbel- en iyisiydi. 10.21

“I won’t,” he said. “Aḥmad ibn Ḥanbal told me not to.” ḤAFṢ IBN GHIYĀTH AL-NAKHAʿĪ [Ibn Ghiyāth:] Of all those who ever came to Kufa, that young man—meaning Aḥmad ibn Ḥanbal—was the best. 10.21

[Buhârî:] Ahmed b. Hanbel'in dövüldüğü haberi geldiğinde ben Basra'daydım. Ebü'l-Velîd şöyle dedi: "Bu adam İsrailoğulları'nın zamanında yaşasaydı, onu bir efsane kahramanı yaparlardı." 10.22

[Al-Bukhārī:] I was in Basra when the news came that Aḥmad ibn Ḥanbal had been flogged. Abū l-Walīd exclaimed, “If that man had lived in the days of the Children of Israel, they would have made him a legend.” 10.22

[İbn Mahled:] Ebu l-Velid et-Tayalisi'nin yanındayken Ahmed b. Hanbel'den bir mektup geldi. "İki şehirde" —yani Basra ve Kûfe'de— "Ahmed b. Hanbel'den daha sevgili olan, ya da onu daha çok takdir ettiğim kimse yoktur" dediğini işittim. 10.23

[Ibn Makhlad:] I was at Abū l-Walīd al-Ṭayālisī’s when a letter came from Aḥmad ibn Ḥanbal. “There’s no one in the two towns”—meaning Basra and Kufa—“dearer to me than Aḥmad ibn Ḥanbal,” I heard him say, “or anyone I admire more.” 10.23

[Ḥamdān ibn ʿAlī:] Ebü'l-Avvâm el-Bezzâz (bezirgân) bana anlattı: "Bir gün Ebü'l-Velîd'in yanındaydık, birdenbire, 'Ahmed b. Hanbel burada!' dediklerini duyduk. 10.24

[Ḥamdān ibn ʿAlī:] Abū l-ʿAwāmm al-Bazzāz (the draper) told me, “Once we were at Abū l-Walīd’s when we heard them saying, ‘Aḥmad ibn Ḥanbal’s here!’ 10.24

"Oturmakta olan Ebü'l-Velîd, Ahmed oturana kadar ayağa fırlayıp hiçbir şey söylemedi. Ahmed ondan bir miktar hadis rivayet etmesini istedi ve o da rivayet etti. Sanırım [el-Bezzâz], Ebü'l-Velîd'in Ahmed'e doğru dönüp yüzünü ona çevirdiğini de eklemiştir."

“Abū l-Walīd, who had been sitting at ease, sprang up and then said nothing at all until Aḥmad had sat down. Aḥmad asked him to recite some Hadith, and he did.” I think [al-Bazzāz] added that Abū l-Walīd turned to face Aḥmad.

“Hatırlıyorum,” diye devam etti el-Bezzâz, “kendi kendime şöyle dediğimi”—yani kendi kendine demek istiyor—“bizim hepimiz kıdemli âlimleriz, ama Ebü'l-Velîd'in saygı gösterdiği tek kişi Ahmed!”

“I remember,” continued al-Bazzāz, “saying”—to himself, that is—“that all of us are senior men of learning, but the only one that Abū l-Walīd treats with deference is Aḥmad!”

[İbn Semâa:] Mekke'de İbn Ebî Ömer el-Adenî'nin yanındaydık. Onun dışında hepimiz Ahmed İbn Hanbel hakkında konuşuyorduk. Bir süre devam ettikten sonra o sessizliğini bozdu ve şöyle dedi: "Ahmed'e hakkını verebilecek olanlar artık aramızda değil.

[Ibn Samāʿah:] We were at Ibn Abī ʿUmar al-ʿAdanī’s in Mecca. All of us except for him were talking about Aḥmad ibn Ḥanbal. After we had gone on for a while he broke his silence and said, “Those who could give Aḥmad his due are no longer with us.

Hüseyin el-Ju'fî ile hadis öğrenmek için gittiğinde bir mektup getirdi” — yani bir tavsiye mektubu. “Fakat el-Ju'fî şöyle dedi: ‘Ahmed, aramızda bir aracıya gerek yok. Bana istediğin adla yaklaşabilirsin, ama sen adını andığın herkesten daha iyi bir insansın.’” 10.25

When he went to study Hadith with Ḥusayn al-Juʿfī, he brought a letter”—that is, a letter of recommendation. “But al-Juʿfī said, ‘Aḥmad, there’s no need to put a patron between us. You can appeal to me using whatever name you want, but you’re a better man than anyone you name.’” 10.25

[İbn Ebî Hâtim:] Ahmed b. Sinân el-Kattân'ın (pamuk tüccarı) şöyle naklettiğini işittim: Ahmed b. Hanbel'in Abdurrahman b. Mehdî'ye yaklaştığını gördü — ya da Ahmed halkadan kalkıp ayrıldığında olmuş olabilir — ve İbn Mehdî'nin şöyle dediğini duydu: “Sufyân es-Sevrî'den rivayet edilen hadisi, şu oradaki adamdan daha iyi bilen yoktur.” 10.26

[Ibn Abī Ḥātim:] I heard Aḥmad ibn Sinān al-Qaṭṭān (the cotton merchant) report that he saw Aḥmad ibn Ḥanbal approaching ʿAbd al-Raḥmān ibn Mahdī—or perhaps it was when Aḥmad had gotten up and left the circle—and heard Ibn Mahdī say, “No one knows the Hadith transmitted by Sufyān al-Thawrī better than that man there.” 10.26

[Ibn Mahdī:] Ibn Hanbel'e her baktığımda Sufyan es-Sevri'yi düşünmeden edemiyorum. 10.27

[Ibn Mahdī:] Every time I look at Ibn Ḥanbal I can’t help thinking of Sufyān al- Thawrī. 10.27

[İbn Şemmās:] Abdurrahman İbn Mehdi'nin yanındaydık; Ahmed İbn Hanbel yeni ayrılmıştı ya da henüz ayrılmak üzereydi. Abdurrahman şöyle dedi: "Sevr'in (es-Sevri'nin) kafasında neler taşıdığını bilmek isteyen, şu adama sorsun." 10.28

[Ibn Shammās:] We were at ʿAbd al-Raḥmān ibn Mahdī’s when Aḥmad ibn Ḥanbal had just left—or was approaching—and ʿAbd al-Raḥmān said, “Anyone who wants to know what al-Thawrī carried in his head should ask that man there.” 10.28

[İbn Mehdî:] “Şu çocuk” — yani Ahmed bin Hanbel — “annesinin karnındayken bile neredeyse bir örnek idi.” 10.29

[Ibn Mahdī:] “That boy”—meaning Aḥmad ibn Ḥanbal—“was almost an exemplar while still in his mother’s womb.” 10.29

[Al-Qaṭṭān:] “Ahmed ibn Hanbel gibi iyi bir öğrencim hiç olmadı.” 10.30

[Al-Qaṭṭān:] “I never had another student as good as Aḥmad ibn Ḥanbal.” 10.30

[El-Kattân:] En iyi iki öğrencim Ahmed bin Hanbel ve Yahya bin Mâîn idi. 10.31

[Al-Qaṭṭān:] My two best students were Aḥmad ibn Ḥanbal and Yaḥyā ibn Maʿīn. 10.31

[Al-Qaṭṭān:] "Ahmed bin Hanbel ve Yahya bin Mein gibi iyi bir öğrencim hiç olmadı." 10.32

[Al-Qaṭṭān:] “I never had another student as good as Aḥmad ibn Ḥanbal and Yaḥyā ibn Maʿīn.” 10.32

[El-Kerâbîsî:] Ahmed b. Hanbel Basra'ya gittiğinde İbnü'ş-Şâzakûnî ona içerleyip onun hakkında Yahyâ b. Saîd el-Kattân'a bir söz söyledi. Yahyâ da, "Bir bakayım ona," dedi. 10.33

[Al-Karābīsī:] When Aḥmad ibn Ḥanbal went to Basra, Ibn al-Shādhakūnī came to resent him, and made some remark about him to Yaḥyā ibn Saʿīd al-Qaṭṭān, who said, “Let me have a look at him.” 10.33

Onu gördükten sonra el-Kattân, İbnü'ş-Şâdhakûnî'ye dedi ki: "Yazıklar olsun sana, Süleyman! Allah'tan korkmuyor musun? Bahsettiğin, bizim âlimlerimizden biri." [El-Kattân:] Bağdat'tan gelenler arasında bana Ahmed İbn Hanbel'den daha sevgili kimse olmadı. 10.34

After he had seen him, al-Qaṭṭān said to Ibn al-Shādhakūnī, “Shame on you, Sulaymān! Have you no fear of God? That’s one of our sages you’re talking about.” [Al-Qaṭṭān:] Of the ones who came from Baghdad, no one was dearer to me than Aḥmad ibn Ḥanbal. 10.34

[İbn el-Medînî:] Yahyâ, Ahmed ve Halef, İbn Saîd el-Kattân'dan ders almaya geldiler. Bana Yahyâ'nın kim olduğunu sordu. 10.35

[Ibn al-Madīnī:] Yaḥyā, Aḥmad, and Khalaf came to study with Ibn Saʿīd al- Qaṭṭān. He asked me who Yaḥyā was. 10.35

"Bu Yahyâ bin Maîn'dir," dedim ona.

“That’s Yaḥyā ibn Maʿīn,” I told him.

"Şu ötekisi ne olacak?" "O Halef." "Şu ötekisi ne olacak?" "Ahmed ibn Hanbel." "Bunlardan biri o ise," dedi, "o odur." [Ahmed:] Yahya ibn Said gibisini hiç görmedim. 10.36

“What about that one?” “That’s Khalaf.” “What about that one?” “Aḥmad ibn Ḥanbal.” “If any of them is the one,” he said, “it’s him.” [Aḥmad:] I never met anyone else like Yaḥyā ibn Saʿīd. 10.36

[ʿAbd Allāh:] Bir grup hadis âlimi bir gün Ebû Âsım ed-Dahhâk b. Mahled'in halkasında toplandı. 10.37

[ʿAbd Allāh:] A group of Hadith-men once gathered at the circle of Abū ʿĀṣim al- Daḥḥāk ibn Makhlad. 10.37

"Hepiniz dini anlayışa sahip olduğunuzu iddia ediyorsunuz," dedi, "ama hanginiz gerçekten buna sahip?" Bunun üzerine onları azarlamaya başladı.

“All of you claim to have religious understanding,” he said, “but do any of you have it?” With that he began to rebuke them.

"Bizden biri yapar," dediler.

“One of us does,” they said.

“Kim?” “Geliyor.” Babam geldiğinde, “İşte o!” dediler. Ebû Âsım ona baktı ve, “Öne gel,” dedi. “İnsanların üzerinden atlamaktan hoşlanmam,” dedi.

“Who?” “He’s on his way.” When my father arrived, they said, “That’s him!” Abū ʿĀṣim looked at him and said, “Come up front.” “I don’t like to step over people,” he said.

“İşte anlayan bir adam!” dedi Ebû Âsım. “Ona yer açın!” Yer açtılar ve adam içeri girdi. Ebû Âsım onu karşısına oturmaya davet etti.

“Now there’s a man who understands!” said Abū ʿĀṣim. “Make room for him!” They moved aside and he came in. Abū ʿĀṣim asked him to sit in front of him.

Sonra ona bir soru sordu ve o da buna cevap verdi. Ardından başka bir soru sordu ve o bunu da cevapladı, sonra bir üçüncü soru, ardından birçok soru sordu ve hepsine cevap verdi.

Then he asked him a question, which he answered. He asked him another question, and he answered that one too, and then a third, and then many, and he answered them all.

"Bu bir deniz canlısıdır," dedi Ebû Âsım, "kara hayvanı değildir!" Ya da şöyle demiş olabilir: "Bu, karada yürüyen bir deniz canlısıdır!"68

“This is a sea creature,” said Abū ʿĀṣim, “not a land animal!” Or he may have said, “This is a sea creature that walks on land!”68

[Ebû Âsim:] Ahmed b. Hanbel bana geldi. İnsanların "İbn Hanbel burada! İbn Hanbel burada!" dediğini duydum. 10.38

[Abū ʿĀṣim:] Aḥmad ibn Ḥanbal came to see me. I heard people saying “Ibn Ḥanbal’s here! Ibn Ḥanbal’s here!” 10.38

"Bana şu İbn Hanbal'i göster," dedim ve bana onu işaret ettiler.

“Show me this Ibn Ḥanbal,” I said, and they pointed him out.

Ebu'l-Yemân: Ahmed b. Hanbel'in, Artat b. el-Munzir'e benzediğini düşünürdüm.41

[Abū l-Yamān:] I used to think Aḥmad ibn Ḥanbal resembled Arṭaʾah ibn al- Mundhir.69 10.41

[Yahyâ ibn Âdem:] Ahmed ibn Hanbel bizim örneğimizdir. 10.42

[Yaḥyā ibn Ādam:] Aḥmad ibn Ḥanbal is our exemplar. 10.42

[Bir adam:] Süleyman ibn Harb bana bir gün şöyle dedi: "Bu meseleyi Ahmed ibn Hanbel'e sor, o bizim örneğimizdir." 10.43

[A man:] Sulaymān ibn Ḥarb once said to me, “Ask Aḥmad ibn Ḥanbal what he says about this problem, because he’s our exemplar.” 10.43

[Al-Mukharrimī:] İsa ibn Affan'ın şöyle dediğini duydum: "Yahya ibn Maîn ve Ebu Hayseme" — ve bahsettiği diğerleri — "hepsi gelip babamdan hadis dinlerdi. Sonra Ahmed ibn Hanbel geldi ve ondan hadis dinledi. O ayrıldıktan sonra babam bana şöyle dedi: 'O, hepsinin değerindeydi',** Ahmed'in ne kadar bilgi sahibi olduğunu kastederek." 10.44

[Al-Mukharrimī:] I heard ʿĪsā ibn ʿAffān say: “Yaḥyā ibn Maʿīn and Abū Khaythamah”—and others he mentioned—“all used to come and hear Hadith from my father. Then Aḥmad ibn Ḥanbal came and heard Hadith from him. After he left, my father said to me, ‘He was worth the lot of them,’ referring to how much Aḥmad knew.” 10.44

[Ebû Osman:] El-Heysem b. Cemîl'in şöyle dediğini işittim: "Eğer şu genç adam" —yani Ahmed b. Hanbel'i kastediyordu— "uzun ömürlü olursa, bir nesil boyunca İslam'ın Allah'ın delili olacaktır." 10.45

[Abū ʿUthmān:] I heard al-Haytham ibn Jamīl say: “If that young man”—meaning Aḥmad ibn Ḥanbal—“lives long enough, he’ll be God’s proof of Islam for a whole generation.” 10.45

[İbn Ebü'l-Havârî:] Heysem ibn Cemîl'in şöyle dediğini işittim: "Her asrın, neslinin İslâm'a delili olan bir adamı vardır. Fudayl ibn İyâz kendi zamanının delilidir. Bu genç adam —yani Ahmed ibn Hanbel— uzun ömürlü olursa, kendi zamanının delili olacağını düşünüyorum." 10.46

[Ibn Abī l-Ḥawārī:] I heard al-Haytham ibn Jamīl say, “Every age has a man who serves as a proof of Islam to his generation. Fuḍayl ibn ʿIyāḍ is the proof for his time, and I think that if that young man”—meaning Aḥmad ibn Ḥanbal—“lives long enough, he’ll be the proof for his.” 10.46

Yūsuf ibn Muslim: Heysem ibn Cemil, Hüşeym'den rivayet ettiği bir hadisi okurken bir kez hata yapmıştı. 10.47

[Yūsuf ibn Muslim:] Haytham ibn Jamīl once made an error while reciting a Hadith citing Hushaym. 10.47

"Bazı kimseler o rivayeti farklı şekilde okur," denildi ona.

“Some people recite that report differently,” he was told.

“Kim gibi?” “Ahmed ibn Hanbel.” “Keşke ömrüm kısa, onunki uzun olsaydı,” dedi el-Heysem. [Esed el-Haşşab:] El-Heysem ibn Cemil'in şöyle dediğini duydum: “Keşke Allah Ahmed ibn Hanbel'in ömrünü uzatıp benimkini kısaltsa.” 10.48

“Like who?” “Aḥmad ibn Ḥanbal.” “I wish my life could be shorter,” said al-Haytham, “and his longer.” [Asad al-Khashshāb:] I heard al-Haytham ibn Jamīl say, “I wish God would make Aḥmad ibn Ḥanbal’s life longer and mine shorter.” 10.48

Sonra orada bulunan bir adama döndü ve şöyle dedi: "Söyle bana: Benim Müslümanlara faydalı bir şey aktarabileceğimi neden söyledin?"

Then he turned to a man who was present and said, “Tell me: Why did you say that I had anything useful to impart to Muslims?”

[Er-Remâdî:] Bir gün Ebû Nuaym'in yanında, Ahmed b. Hanbel ve Yahya b. Maîn ile birlikte bulunduğumuz bir olayı hatırlıyorum. O günlerde Ebû Nuaym hadis dersleri verdiğinde Ahmed onun sağ tarafında, Yahya ise sol tarafında otururdu. Bir gün Yahya bana, üzerinde Ebû Nuaym'in rivayetlerinden bazılarını yazdığı, sonra da aralarındaki boşluklara başkalarından nakledilen rivayetleri kopyaladığı bir kâğıt parçasıyla geldi.

[Al-Ramādī:] I remember one occasion when we were at Abū Nuʿaym’s studying with Aḥmad ibn Ḥanbal and Yaḥyā ibn Maʿīn. In those days, when Abū Nuʿaym held Hadith sessions, Aḥmad used to sit on his right and Yaḥyā on his left. One day Yaḥyā came to me with a piece of paper on which he had written some of Abū Nuʿaym’s reports and then, in the spaces between them, copied out reports transmitted by others.

"Biz oraya vardığımızda," dedi, "Ebû Nuaym'e kâğıdı ver ve okusun." 10.49

“When it’s us there,” he said, “Give Abū Nuʿaym the paper and have him read it.” 10.49

Oturum sona erip insanlar ayrılmaya başladığında, adam kâğıdı ona uzattı.70 Ebû Nuaym bütün yazıyı okudu, sonra bir süre yüzüme baktı ve sonunda Ahmed İbn Hanbel ile Yahyâ İbn Maîn'e baktı.

When the session ended and people were leaving, he handed him the paper.70 Abū Nuʿaym read the whole thing, then stared at me for a while, and finally looked at Aḥmad ibn Ḥanbal and Yaḥyā ibn Maʿīn.

“Bu adam,” dedi Aḥmad’a işaret ederek, “dinini fazla ciddiye alıyor, böyle bir şey yapmaz. Sen de,” dedi bana bakarak, “bu tür işlere bulaşmazsın. Bunu yapan,” diye devam etti, “bu olmalı,” ve Yaḥyā’ya öyle bir tekme attı ki merdivenden aşağı yuvarlandı. “Kimi kandırmaya çalışıyorsun?” diye bağırdı.

“This fellow here,” he said, gesturing toward Aḥmad, “takes his religion too seriously to do something like this. As for you,” he said, looking at me, “you don’t do this sort of thing. The one who did it,” he continued, “must be this one,” and gave Yaḥyā a kick that knocked him off the stoop. “Who are you trying to fool?” he cried.

Yaḥyā kalktı ve Ebû Nuʿaym'in elini öptü. "Allah yerine İslâm adına Tanrı sana karşılığını versin!" dedi. "Sen tam da Hadis rivayet etmesi gereken türden bir adamsın. Ben seni yalnızca sınıyordum." [İbn Manṣûr:] Ahmed ibn Hanbel ve Yahyâ ibn Maʿîn, ʿAbd al-Razzâk'tan ders almak için gittiklerinde, ben de onların hizmetçisi olarak onlara eşlik ettim. Kûfe'ye döndükten sonra Yahyâ, Ahmed'e, "Ebû Nuʿaym'i sınamak istiyorum." dedi. 10.50

Yaḥyā picked himself up and kissed Abū Nuʿaym. “May God reward you on behalf of Islam!” he said. “You are just the sort of man who should teach Hadith. I was only testing you.” [Ibn Manṣūr:] When Aḥmad ibn Ḥanbal and Yaḥyā ibn Maʿīn went to study with ʿAbd al-Razzāq, I went along with them as their servant. After we returned to Kufa, Yaḥyā said to Aḥmad, “I want to test Abū Nuʿaym.” 10.50

[El-Marvezî:] Kuteybe b. Saîd'in şöyle dediğini işittim: "Bizim neslimizde en iyi kişiler İbnü'l-Mübârek ve şu genç adamdır." 10.51

[Al-Marwazī:] I heard Qutaybah ibn Saʿīd say, “In our generation the best men are Ibn al-Mubārak and that young fellow.” 10.51

"Hangi genç adam?" diye sordu Ebû Bekr er-Râzî.

“Which young fellow?” asked Abū Bakr al-Rāzī.

“Ibn Ḥanbal.” “Irak'ın en kıdemli ilim adamı o, sen ise ona genç bir adam mı diyorsun?” “Onunla tanıştığımda gençti,” dedi Kuteybe.

“Ibn Ḥanbal.” “He’s the senior man of learning in Iraq, and you’re calling him a young fellow?” “He was young when I met him,” said Qutaybah.

[Qutaybah:] Ahmed b. Hanbel ile İshak b. Rahuye dünyada yalnızca iki örnek kişidir. 10.52

[Qutaybah:] Aḥmad ibn Ḥanbal and Isḥāq ibn Rāhawayh are the only two exemplars in the world. 10.52

53

53

[Qutaybah:] Eğer birinin İbn Hanbel'e hayranlık duyduğunu görürsen, onun sünneti benimsediğinden emin olabilirsin. 10.53

[Qutaybah:] If you find that someone admires Ibn Ḥanbal, you can be sure that he upholds the sunnah. 10.53

[Kuteybe:] Birinin İbn Hanbel'e hayranlık duyduğunu görürsen, sünneti benimsediğinden ve cemaatle birlikte durduğundan emin olabilirsin.72 10.54

[Qutaybah:] If you find that someone admires Ibn Ḥanbal, you can be sure that he upholds the sunnah and stands with the community.72 10.54

[Qutaybah:] Birinin İbn Hanbel'e hayranlık duyduğunu görürsen, onun doğru yolda olduğundan emin olabilirsin. 10.55

[Qutaybah:] If you find that someone admires Ibn Ḥanbal, you can be sure that he’s on the path. 10.55

[Qutaybah:] Ahmed, Sevrî, Mâlik, Evzaî ve Leys b. Sa'd'ın zamanında yaşamış olsaydı, onların en önde geleni olurdu. 10.56

[Qutaybah:] If Aḥmad had lived in the time of al-Thawrī, Mālik, al-Awzāʿī, and al-Layth ibn Saʿd, he would have been the foremost among them. 10.56

[İbn Shabbuwayh:] Kuteybe'nin şöyle dediğini duydum: "Ahmed, Sevri, Malik, Evzâî ve Leys b. Sa'd'ın zamanında yaşasaydı, onların en önde geleni olurdu." 10.57

[Ibn Shabbuwayh:] I heard Qutaybah say, “If Aḥmad had lived in the time of al- Thawrī, Mālik, al-Awzāʿī, and al-Layth ibn Saʿd, he would have been the foremost among them.” 10.57

Ahmed b. Hanbel, hocalarıyla birlikte ders almadığı, ancak onlarla aynı derecede olan birçok ilim adamı tarafından da övülmüştür. Bunlardan biri Ebû Mushir ed-Dımeşkî'dir. 10.62

Aḥmad ibn Ḥanbal was also praised by many men of learning, equal in rank to his teachers, with whom he did not study. One was Abū Mushir al-Dimashqī. 10.62

İbn al-ʿAbbās: Ebû Mûşir'e, topluluğumuzun dinini koruyabilecek birini bilip bilmediğini sordum.

[Ibn al-ʿAbbās:] I asked Abū Mushir if he knew anyone who could keep our community’s religion safe.

"Aklıma kimse gelmiyor," diye cevap verdi, "doğudaki genç bir adam dışında," yani Ahmed bin Hanbel'i kastederek.

“I can’t think of anyone,” he replied, “except one young man out east,” meaning Aḥmad ibn Ḥanbal.

[Yazar:] Bu kitabın ilerleyen bölümlerinde, Allah'ın izniyle, bunun gibi daha birçok rivayet yer alacaktır.

[The author:] A good many more reports like this will appear—God willing—in the course of this book.