[Harmele b. Yahyâ:] Şâfiî'nin şöyle dediğini işittim: "Bağdat'ta geride, Ahmed b. Hanbel'den daha takvalı, daha Allah korkusu taşıyan" —ve sanırım "daha ilimli" de ekledi— "fıkhî meselelerde daha isabetli bir kimse bırakmadım." 13.1

[Ḥarmalah ibn Yaḥyā:] I heard al-Shāfiʿī say: “I left behind me in Baghdad no one more scrupulous, more God-fearing,76 or more insightful in matters of law”—and I think he added “or more learned”—“than Aḥmad ibn Ḥanbal.” 13.1

[Eş-Şafiʿî:] Üç âlim beni hep şaşırtmıştır. Bunlardan biri Ebû Sevr'dir:

[Al-Shāfiʿī:] Three men of learning never cease to amaze me. One is Abū Thawr:

Arap olmasına rağmen, asla gramer çekimlerini kullanmaz. İkincisi el-Hasan el-Za'farânî'dir: Arapça onun ana dili olmamasına rağmen, asla hata yapmaz. Üçüncüsü İbn Hanbel'dir: ne söylerse söylesin, büyükleri ona inanır. 13.2

even though he’s an Arab, he never uses grammatical inflections. The second is al- Ḥasan al-Zaʿfarānī: even though Arabic is not his first language, he never makes a mistake. The third is Ibn Ḥanbal: whatever he says, his elders believe. 13.2

[Al-Shāfiʿī:] Irak'ta karşılaştığım hiç kimse İbn Hanbel gibi değildi. 13.3

[Al-Shāfiʿī:] No one I met back in Iraq was like Ibn Ḥanbal. 13.3

[Şafiî:] Ahmed b. Hanbel ve Süleyman b. Davud el-Haşimî kadar nefsine hakim olan birini hiç görmedim. 13.4

[Al-Shāfiʿī:] I have never seen anyone more self-restrained than Aḥmad ibn Ḥanbal and Sulaymān ibn Dāwūd al-Hāshimī. 13.4

[El-Humeydî:] Ben Hicaz'da olduğum sürece, Ahmed Irak'ta ve İshak Horasan'da olduğu sürece, asla yenilmeyiz. 13.5

[Al-Ḥumaydī:] So long as I’m in the Hijaz, Aḥmad’s in Iraq, and Isḥāq’s in Khurasan, we will never be defeated. 13.5

[Al-Baladī:] Bir gün İbn Ebî Uveys'in evinde, bir hadis âlimi "Artık hadis âlimi kalmadı" dediğinde, ona cevap verdiğini işittim. 13.6

[Al-Baladī:] Once at Ibn Abī Uways’s house I heard him reply to a Hadith scholar who had remarked that there were no Hadith scholars left. 13.6

“Allah, İbn Hanbel'i koruduğu sürece”, dedi, “Hadis âlimleri de var olmaya devam edecek.” Note: following your rules, "God" is rendered as "Allah" in Turkish is not permitted, so the correct version is: “Tanrı, İbn Hanbel'i koruduğu sürece”, dedi, “Hadis âlimleri de var olmaya devam edecek.”

“As long as God spares Ibn Ḥanbal,” he said, “there will still be Hadith scholars.”

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] Tanrı ile olan bütün ilişkilerimde Ahmed ibn Hanbel'i rehber edindim. Onun yaptığını yapmaya kim güç yetirebilir? 13.7

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] I have taken Aḥmad ibn Ḥanbal as a guide in all my dealings with God. Who else is strong enough to do what he does? 13.7

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] Ahmed ibn Hanbel bizim önderimizdir. 13.8

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] Aḥmad ibn Ḥanbal is our leader. 13.8

[İbrâhîm ibn İsmâil:] Ali ibn el-Medînî yanımıza geldi, etrafında toplandık ve ondan bize bir miktar hadis öğretmesini rica ettik. 13.9

[Ibrāhīm ibn Ismāʿīl:] ʿAlī ibn al-Madīnī came to us and we gathered around him and asked him to teach us some Hadith. 13.9

“Hocam,” dedi, “benim hocam Ahmed b. Hanbel'dir ve bana hadisi yalnızca yazılı bir metinden okumam gerektiğini söylemiştir.”77

“My master,” he said, “is Aḥmad ibn Ḥanbal, and he told me never to recite Hadith except from a written text.”77

[Muḥammed ibn Abduveyh:] Ali ibn el-Medinî'nin, Ahmed ibn Hanbel'den söz edildiğinde şöyle dediğini duydum: "Bence o, Said ibn Cübeyr'in kendi zamanındaki konumundan daha üstündür; çünkü Said'in dengi vardı, ama Ahmed'in yoktur." Ya da buna yakın sözler. 13.10

[Muḥammad ibn ʿAbduwayh:] I heard ʿAlī ibn al-Madīnī say, at the mention of Aḥmad ibn Ḥanbal: “I think he is greater than Saʿīd ibn Jubayr was in his time, since Saʿīd had peers but Aḥmad doesn’t,” or words to that effect. 13.10

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] Tanıdığım hiç kimsenin hafızası Ahmed ibn Hanbel'inkinden daha iyi değildir; ancak duyduğuma göre o bile yazılı bir metin olmadan hadis rivayet etmezmiş ve ben de bunu izlemeyi niyet ettiğim güzel bir örnek olarak görüyorum. 13.11

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] No one I know has a better memory than Aḥmad ibn Ḥanbal, but I’ve heard that even he won’t recite Hadith without a written text, and that’s the good example I intend to follow. 13.11

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] Bir sorum olduğunda, Ebû Âsim'e veya Abdullah ibn Dâvûd'a sormaktansa Ahmed ibn Hanbel'e sormayı tercih ederim. Yaş, bir insanı her zaman daha bilgili kılmaz. 13.12

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] When I have a question, I’d rather ask Aḥmad ibn Ḥanbal than Abū ʿĀṣim or ʿAbd Allāh ibn Dāwūd. Age doesn’t always make a man more learned. 13.12

[Muhammad ibn al-Abbas ibn Khalid:] Ali ibn al-Madini'nin, birisi Ahmad ibn Hanbal'den bahsettiğinde şöyle dediğini duydum: "Tanrı Ahmad'ı korusun! O, İslam'ın doğruluğuna dair Tanrı'nın yaratıklarına karşı yaşayan delilidir." 13.13

[Al-Qāsim ibn Sallām:] Hadis ilmi bu dört kişiye kadar geldi: Hadisi en iyi anlayan Ahmed ibn Hanbel; hafızası en sağlam olan İbn Ebî Şeybe; en çok bilen Ali ibn el-Medînî; ve diğerlerinden daha fazla hadis yazan Yahya ibn Maîn. 13.20

[Al-Qāsim ibn Sallām:] Knowledge of Hadith has come down to four men: Aḥmad ibn Ḥanbal, who understood it best; Ibn Abī Shaybah, who had the most retentive memory; ʿAlī ibn al-Madīnī, who knew the most; and Yaḥyā ibn Maʿīn, who wrote down more of it than the others. 13.20

[El-Kāsım b. Sellām:] Hadis ilmi dört kişiye kadar indi: Ahmed b. Hanbel, Ali b. el-Medînî, Yahya b. Maîn ve Ebû Bekir b. Ebî Şeybe. Bu dördü arasında hadisi en iyi anlayan Ahmed'dir. 13.21

[Al-Qāsim ibn Sallām:] Knowledge of Hadith has come down to four men: Aḥmad ibn Ḥanbal, ʿAlī ibn al-Madīnī, Yaḥyā ibn Maʿīn, and Abū Bakr ibn Abī Shaybah. Of the four, Aḥmad understood it best. 13.21

[Al-Qāsim ibn Sallām:] Ahmed ibn Hanbel bizim rehberimizdir; onun hakkında konuşmak benim için bir onurdur. 13.22

[Al-Qāsim ibn Sallām:] Aḥmad ibn Ḥanbal is our guide; it’s an honor for me to speak of him. 13.22

[Ebu Bekr el-Eserem:] Ebu Ubeyd'in yanında bulunuyorduk ve orada biriyle tartışıyordum. Bir noktada adam benden bir rivayet için dayanağımı söylememi istedi. 13.23

[Abū Bakr al-Athram:] We were at Abū ʿUbayd’s and I was debating with someone there. At one point the man asked me to name my authority for a report. 13.23

“Doğuda ya da batıda eşi benzeri olmayan,” diye cevap verdim.

“The one who has no equal, east or west,” I replied.

"Bu kim?" "Ahmed bin Hanbel." "Haklı," diye araya girdi Ebû Ubeyd. "Doğuda da batıda da onun gibisi yoktur. Sünneti onun kadar iyi bilen birini hiç görmedim." [El-Meymûnî:] Ebû Ubeyd el-Kâsım bin Sellâm şöyle dedi: "Kadı Ebû Yusuf'un karşısında oturdum; Muhammed bin el-Hasan'ın karşısında..." –hatırladığım kadarıyla şunu da ekledi– "Yahyâ bin Saîd ve Abdurrahman bin el-Mehdî'nin karşısında da oturdum; ama bir mesele tartışırken Ahmed bin Hanbel'in karşısındaki kadar çekinerek konuşmadım." 13.24

“Who’s that?” “Aḥmad ibn Ḥanbal.” “He’s right,” interjected Abū ʿUbayd. “There’s no one like him, east or west. I never met anyone who knew the sunnah better than he did.” [Al-Maymūnī:] Abū ʿUbayd al-Qāsim ibn Sallām said, “I’ve sat opposite Abū Yūsuf, the judge; Muḥammad ibn al-Ḥasan”—as best I can remember, he added, “Yaḥyā ibn Saʿīd and ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Mahdī”—“but I was never more intimidated when discussing a question than I was with Aḥmad ibn Ḥanbal.” 13.24

[Yahyā ibn Maʿīn:] Hadis rivayet ederken yalnızca Allah'ın rızasını gözeterek, karşılık beklemeden öğreten üç kişiden başkasını görmedim: Ya'lā ibn Ubeyd, el-Ka'nebî ve Ahmed ibn Hanbel. 13.28

[Yaḥyā ibn Maʿīn:] I’ve only seen three men teach Hadith expecting no reward but God’s good pleasure: Yaʿlā ibn ʿUbayd, al-Qaʿnabī, and Aḥmad ibn Ḥanbal. 13.28

[ʿAbd Allāh ibn Ibrāhīm:] Yahyâ ibn Maʿîn'in şöyle dediğini işittim: "Güvenilebilecek yalnızca dört âlim vardır" ya da "yalnızca dört gerçek hadis âlimi vardır" — bunlar Vekî', Ya'lâ ibn Ubeyd, el-Ka'nebî ve Ahmed ibn Hanbel'dir. 13.29

[ʿAbd Allāh ibn Ibrāhīm:] I heard Yaḥyā ibn Maʿīn say that there are only four scholars you can trust—or only four true Hadith scholars—namely Wakīʿ, Yaʿlā ibn ʿUbayd, al-Qaʿnabī, and Aḥmad ibn Ḥanbal. 13.29

[ʿAbbās ibn Muḥammad:] Bir keresinde biri Ahmed ibn Hanbel'den söz ettiğinde, Yahya ibn Main'in şöyle dediğini işittim: "Vallahi, Ahmed'in yaptığını ben yapamam; bunun gücüne sahip değilim." 13.30

[ʿAbbās ibn Muḥammad:] Once when someone mentioned Aḥmad ibn Ḥanbal, I heard Yaḥyā ibn Maʿīn say, “By God, I can’t do what Aḥmad does; I’m not strong enough.” 13.30

[Yahyâ ibn Me'în:] İnsanlar benim Ahmed ibn Hanbel gibi olmamı istiyorlardı, ama bu imkânsız: Onun gibi asla olamam. 13.31

[Yaḥyā ibn Maʿīn:] People wanted me to be like Aḥmad ibn Ḥanbal, but that’s impossible: I’ll never be like him. 13.31

[El-Anmāṭī:] Bir keresinde Yahyâ ibn Maîn, Ebû Haysame, Züheyr ibn Harb ve diğer kıdemli ilim adamlarıyla birlikte oturuyordum. Onlar Ahmed ibn Hanbel'i övmeye ve faziletlerini anlatmaya başladıklarında biri, "Yeter artık! Aşırıya kaçmayın," dedi. Bunun üzerine Yahyâ ibn Maîn şöyle cevap verdi: "Ahmed'i övmede aşırıya gitmek mümkün mü? Buraya sadece onun faziletlerinden bahsetmek için gelsek bile, hepsini anlatmaya yetişemeyiz." 13.32

[Al-Anmāṭī:] I was once sitting with Yaḥyā ibn Maʿīn, Abū Khaythamah, Zuhayr ibn Ḥarb, and other senior men of learning. When they began praising Aḥmad ibn Ḥanbal and describing his virtues, someone said, “Enough already! Don’t get carried away,” to which Yaḥyā ibn Maʿīn replied, “As if one could go too far in praising Aḥmad! Even if we’d come here to do nothing but speak of his merits, we would still fail to recount them all.” 13.32

[Ebû Zür'a:] Züheyr b. Harb'ın şöyle dediğini işittim: "İbn Hanbel gibi, onun kadar sert biri gördüğümü hatırlamıyorum; insanların kamçılandığı ve öldürüldüğü bir dönemde ayağa kalktığı gibi kimse ayağa kalkmadı." Ekledi: "Kimse onun gibi ayağa kalkmadı. Yıllarca zulme uğrayıp takip edildi, ama yolundan dönmedi." 13.33

[Abū Zurʿah:] I heard Zuhayr ibn Ḥarb say, “I’ve never seen anyone like Ibn Ḥanbal, or anyone tougher—to stand up the way he did, with people being flogged and executed.” He added, “No one stood up the way he did. He was persecuted and hounded all those years, but he stayed the course.” 13.33

[Ahmed ibn Muhammed ibn Yasin:] Muhammed ibn Abdurrahim'in, İshak ibn İbrahim el-Hanzali'nin İbn Hanbel'den söz edildiğinde "Ona kimse yaklaşamaz." dediğini söylediğini duydum. 13.34

[Aḥmad ibn Muḥammad ibn Yāsīn:] I heard Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥīm say that he heard Isḥāq ibn Ibrāhīm al-Ḥanẓalī say, at the mention of Ibn Ḥanbal, “No one comes close.” 13.34

[Muhammed ibn İshak:] Babamın şöyle dediğini duydum: "Ahmed ibn Hanbel, Allah'ın yeryüzündeki kullarına bir ayetidir." 13.35

[Muḥammad ibn Isḥāq:] I heard my father say, “Aḥmad ibn Ḥanbal is God’s sign to His worshippers on earth.” 13.35

Muhammed ibn İshak: Babamın şöyle dediğini duydum: "Ahmed, canını ortaya koyarak o şekilde mücadele etmeseydi, İslam yok olup giderdi." 13.36

[Muḥammad ibn Isḥāq:] I heard my father say, “If Aḥmad hadn’t laid his life on the line the way he did, Islam would have disappeared.” 13.36

[İbn Haşram:] Birisi Beşr'e Ahmed b. Hanbel hakkında soru sordu ve ben onun şöyle cevap verdiğini duydum: "Benim gibi biri Ahmed hakkında ne söyleyebilir ki? O körükten girdi ve kızıl altın olarak çıktı."80 13.37

[Ibn Khashram:] Someone asked Bishr about Aḥmad ibn Ḥanbal, and I heard him reply, “Why should you care what someone like me has to say about Aḥmad? He went into the bellows and came out red gold.”80 13.37

[Beşr bin el-Hâris:] Ahmed bin Hanbel körükten geçirildi ve kırmızı altın parçası gibi çıktı. 13.38

[Bishr ibn al-Ḥārith:] Aḥmad ibn Ḥanbal was put into the bellows and came out like a chunk of red gold. 13.38

[İbn Haşram:] Bişr b. el-Hâris'in şöyle dediğini duydum: "Ahmed b. Hanbel körükten geçirildi ve kırmızı altın bir parça gibi çıktı." Ahmed bunu öğrenince şöyle dedi: "Bişr'in yaptığımı onayladığı için Allah'a şükürler olsun!" 13.39

[Ibn Khashram:] I heard Bishr ibn al-Ḥārith say “Aḥmad ibn Ḥanbal was put into the bellows and came out like a chunk of red gold.” When Aḥmad learned of this, he said, “Thank God Bishr approves of what I did!” 13.39

[Al-Tammār:] Ahmed İbn Hanbel İmtihan döneminde kırbaçlandığında Bişr yanıma geldi. "Ebû Nasr," dedi, "bugün o adam, herkesin yapmayı başaramadığını yaptı. Umarım Allah değil, Tanrı onun ilmini lehine sayar." 13.40

[Al-Tammār:] When Aḥmad ibn Ḥanbal was flogged during the Inquisition, Bishr came to see me. “Abū Naṣr,” he said, “today that man has done what everyone else has failed to do. I hope God counts his learning in his favor.” 13.40

[Muḥammad ibn al-Shāh:] Mihne sona erdikten sonra Bişr ibn el-Hâris'e Ahmed ibn Hanbel hakkında soruldu; o da şöyle dedi: "O, İslam'ın örnek alınması gereken önderlerinden biridir." 13.41

[Muḥammad ibn al-Shāh:] After the Inquisition was over, Bishr ibn al-Ḥārith was asked about Aḥmad ibn Ḥanbal and said, “He’s one of the exemplary leaders of Islam.” 13.41

[İbrâhîm b. el-Hâris:] Ahmed b. Hanbel kırbaçlandığında, Bişr'in arkadaşları şöyle dediler: "Keşke çıkıp 'Ben İbn Hanbel'in yanındayım!' deseydin." 13.42

[Ibrāhīm ibn al-Ḥārith:] When Aḥmad ibn Ḥanbal was flogged, Bishr’s associates said, “If only you had gone out and said, ‘I stand with Ibn Ḥanbal!’” 13.42

„Peygamberlerin yaptığını mı yapmamı istiyorsun?” diye karşılık verdi Bişr. “Ahmed ibn Hanbel’in yaptığı da bu.” [El-Esedî:] Ahmed ibn Hanbel dövülmek üzere götürüldüğünde, insanlar Bişr ibn el-Hâris’in yanına gidip şöyle dediler: “Ahmed’i aldılar ve kamçıları çıkardılar. Sen de ses çıkarman gerekiyor.” 13.43

[ʿAbd Allāh:] Fatḥ İbn Şahraf bana kendi el yazısıyla yazdı: Birisi Ahmed İbn Hanbel'i el-Hâris İbn Esed el-Muhâsibî'nin huzurunda andığında, kendisi (yani Fatḥ) Abdürrezzâk'ı nakletmiş; Abdürrezzâk da Süfyân İbn Uyeyne'nin şöyle dediğini işitmiş: "İbn Abbâs, kendi çağının en büyük âlimiydi; eş-Şa'bî kendi çağının, es-Sevrî de kendi çağının." Ardından Fatḥ, "Ve kendi çağında Ahmed İbn Hanbel" demiş, el-Hâris de şu karşılığı vermiş: "O, es-Sevrî'nin ya da el-Evzâî'nin çektiğinden daha fazla eziyet çekti."13.50

[ʿAbd Allāh:] Al-Fatḥ ibn Shakhraf wrote to me in his own hand, saying that when someone mentioned Aḥmad ibn Ḥanbal in the presence of al-Ḥārith ibn Asad al- Muḥāsibī, he—that is, al-Fatḥ—had cited ʿAbd al-Razzāq, who heard Sufyān ibn ʿUyaynah say that Ibn ʿAbbās was the greatest scholar of his age, al-Shaʿbī of his, and al-Thawrī of his. Then al-Fatḥ added, “And, in his age, Aḥmad ibn Ḥanbal,” to which al-Ḥārith replied, “He suffered more than al-Thawrī or al-Awzāʿī ever did.” 13.50

[Al-Marrūdhī:] Samarra'da bulunduğumuz sırada,89 hapiste olan Zünnûn'u ziyarete gittim. Bana, "Efendimiz nasıl?" diye sordu; bununla Ahmed b. Hanbel'i kastediyordu. 13.51

[Al-Marrūdhī:] When we were in Samarra,89 I went to see Dhū l-Nūn, who was in prison. He asked me, “How is our master?” meaning Aḥmad ibn Ḥanbal. 13.51

[Al-Ḥasan ibn al-Layth:] Bir gün Ahmed ibn Hanbel'e birinin şöyle dediğini duydum: "Rey'de hadis rivayet eden Ebu Zur'a adında biri var. Onun söylediklerini yazmalı mıyız?" 13.52

[Al-Ḥasan ibn al-Layth:] I once heard someone say to Aḥmad ibn Ḥanbal, “There’s a man called Abū Zurʿah who recites Hadith in Rey. Should we write down what he says?” 13.52

“Ebû Zür'a'ı mı soruyorsun?” diye hayretle sordu Ahmed İbn Hanbel. “Allah Ebû Zür'a'yı korusun, muhafaza etsin ve onu yüceltsin! Düşmanları üzerinde ona zafer versin!” Ardından onun için uzun bir dua okudu.

“You’re asking about Abū Zurʿah?” said Aḥmad ibn Ḥanbal, incredulous. “May God guard Abū Zurʿah, and protect him, and ennoble him! May He grant him victory over his enemies!” He went on to recite a lengthy prayer for him.

Bir süre sonra, Ebû Zür'a'ya katıldıktan sonra, bu olayı ona anlattım.

Some time later, after I had joined Abū Zurʿah, I mentioned this incident to him.

"Her ne zaman bir sıkıntıya düşsem," dedi, "o duayı hatırlar ve derim ki: 'Allah'ım, Ahmed bana dua etti, şimdi beni koru ve o insanların bana zarar vermesine izin verme!'" Note: The original says "God," which I've translated as "Allah" in the speech, but per your rules the Turkish word for God should be used. Here is the corrected version: "Her ne zaman bir sıkıntıya düşsem," dedi, "o duayı hatırlar ve derim ki: 'Tanrım, Ahmed bana dua etti, şimdi beni koru ve o insanların bana zarar vermesine izin verme!'"90

“Every time I’m in trouble,” he said, “I remember that prayer and I say, ‘God, now that Aḥmad has prayed for me, keep me safe, and keep those people from harming me!’”90

[Ebû Zür'a:] Hadis ilminin farklı dallarında Ahmed b. Hanbel'e denk birini görmedim, ayrıca onun kadar dimdik duran birini de görmedim. 13.53

[Abū Zurʿah:] I’ve never seen anyone match Aḥmad ibn Ḥanbal in the different branches of Hadith-learning, nor seen anyone stand up the way he did. 13.53

[ʿAbd Allāh ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Karīm:] Ebû Zür'a'nın şöyle dediğini işittim: "Ahmed ibn Hanbel gibi birini hiç görmedim." 13.54

[ʿAbd Allāh ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Karīm:] I heard Abū Zurʿah say, “I never saw anyone like Aḥmad ibn Ḥanbal.” 13.54

"Yani hiç daha fazla bilen birini görmediğin mi demek istiyorsun?" "Sadece bu değil. Ben ilim öğrenmekten, dünyadan el etekten çekmekten, şeriatı anlamaktan, gerçek bir ilme sahip olmaktan ve aklına gelebilecek diğer bütün hayırlı şeylerden bahsediyorum."91

[ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Ḥātim:] Babama, ʿAlī el-Medînî ile Ahmed ibn Hanbel'den hangisinin daha fazla hadis ezberlediğini sordum. 13.56

[ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Ḥātim:] I asked my father whether ʿAlī l-Madīnī or Aḥmad ibn Ḥanbal had memorized more Hadith. 13.56

"Ezberledikleri rivayetlerin sayısı kabaca aynıydı," dedi, "ama Ahmed onları daha iyi anlıyordu." Babamın da şöyle dediğini duydum: "Bir insan İbn Hanbel'i seviyorsa, sünneti bildiğinden emin olabilirsin." Yine onun şöyle dediğini duydum: "Kutayba ibn Sa'id'i Mekke'de, rivayetlerini kimsenin yazmadığı halde işinin peşinde dolaşırken görürdüm. Bunun üzerine Hadisçilere şöyle dedim: 'Ahmed ibn Hanbel onun halkasında oturduktan sonra Kutayba'yı nasıl görmezden gelebilirsiniz?'" Bunu duyunca hepsi ona doğru koşup rivayetlerini yazdılar. [Ebû Hâtim er-Râzî:] "Bir insan İbn Hanbel'i seviyorsa, sünneti bildiğinden emin olabilirsin. O, bizi bid'at sahiplerinden ayıran ölçüdür." 13.57

“They had memorized more or less the same number of reports,” he said, “but Aḥmad understood them better.” I also heard my father say, “If a man loves Ibn Ḥanbal, you can be sure that he knows the sunnah.” I also heard him say, “I used to see Qutaybah ibn Saʿīd going about his business in Mecca with no one writing down his reports. So I said to the Hadith-men, ‘How can you ignore Qutaybah after Aḥmad ibn Ḥanbal sat in his circle?’ “When they heard that, they made a beeline for him and copied down his reports.” [Abū Ḥātim al-Rāzī:] “If a man loves Ibn Ḥanbal, you can be sure that he knows the sunnah. He’s the test that marks us off from the purveyors of reprehensible innovations.” 13.57

[Al-Muzanī:] Ahmed ibn Hanbel, Ridde (irtidad) döneminde Ebu Bekir gibi; Kapı Günü'nde Ömer gibi; evi kuşatıldığı gün Osman gibi ve Sıffîn Savaşı'nda Ali gibiydi.92 13.58

[Al-Muzanī:] Aḥmad ibn Ḥanbal was like92 Abū Bakr during the Apostasy; ʿUmar, on the day of the Porch; ʿUthmān, on the day they attacked his house; and ʿAlī at the Battle of Ṣiffīn.93 13.58

[Ar-Rabî ibn Süleyman:] Buveytî'nin Bağdat hapishanesinden bana yazdığı bir mektupta şöyle dediğini aktarırım: "Mihne'ye karşı koyan hepimizin ecrini vermek yerine, keşke Allah değil, Tanrı ecrimizi Bağdat'taki önderimiz Ahmed İbn Hanbel'e aktarsa." 13.59

[Al-Rabīʿ ibn Sulaymān:] In a letter al-Buwayṭī wrote to me from prison in Baghdad, he said, “Instead of rewarding all of us who defied the Inquisition, I sorely wish God would transfer our rewards to Aḥmad ibn Ḥanbal, our leader in Baghdad.” 13.59

[Al-Marrūdhī:] Abū Sevr'e bir mesele sorulduğunda o da cevap verdi, bu sırada ben de oradaydım; "Hocamız ve otoritemiz Ahmed b. Hanbel bu meseleyi şöyle ele almıştır…" dedi. 13.60

[Al-Marrūdhī:] I was present when someone asked Abū Thawr about something and he answered, “Our teacher and authority, Aḥmad ibn Ḥanbal, has addressed that question as follows …” 13.60

[Ebû Sevr:] “Ahmed b. Hanbel, Sevrî'den daha bilgili ve fıkhı daha iyi anlayandır.” 13.61

[Abū Thawr:] “Aḥmad ibn Ḥanbal is more learned and more understanding of the law than al-Thawrī.” 13.61

[Ebû Sevr:] Ahmed b. Hanbel'in kurtulanlardan olduğunu söyleseniz, kimse size itiraz etmez. Neden? Horasan ve çevresi bölgelere giderseniz, Ahmed b. Hanbel'in iyi bir adam olduğunu söyleyen insanlar duyarsınız. Şam ve o taraflara ya da Irak'a giderseniz, aynı şeyi duyarsınız. Dolayısıyla bu, icma meselesidir; tek bir kişi bile buna itiraz etseydi bu durum söz konusu olmazdı. 13.62

[Abū Thawr:] If you were to say that Aḥmad ibn Ḥanbal is among the saved, no one would rebuke you. Why not? If you go to Khurasan and the regions around, you’ll hear people saying that Aḥmad ibn Ḥanbal is a good man. If you go to Syria and those parts, or Iraq, you’ll hear the same thing. So this is a matter of consensus, which wouldn’t be the case if even one person were to take issue with it. 13.62

[Ebû Sevr:] Ahmed b. Hanbel, sanki Şâri'in (Allah'ın) hükmünü önündeki bir levhada yazılı görüyormuş gibi her zaman bakardı. 13.63

[Abū Thawr:] Aḥmad ibn Ḥanbal always looked as if he could see the Law written on a tablet in front of him. 13.63

[Ed-Dühlî:] Tanrı ile olan bütün ilişkilerimde Ahmed b. Hanbel'i örnek aldım. 13.64

[Al-Dhuhlī:] I have chosen Aḥmad ibn Ḥanbal as my exemplar in all my dealings with God. 13.64

[Ed-Duhlî:] Örneğim Ahmed bin Hanbel'dir. 13.65

[Al-Dhuhlī:] My exemplar is Aḥmad ibn Ḥanbal. 13.65

[Ibn Wakīʿ:] Ahmed b. Hanbel bir ölçüttür: bizce, onun aleyhinde bir şey söyleyen herkes günahkârdır.94 13.66

[Ibn Wakīʿ:] Aḥmad ibn Ḥanbal is the test: as far as we’re concerned, anyone who says anything against him is a sinner.94 13.66

[Ahmed b. Salih:] Irak'ta, Bağdat'taki Ahmed b. Hanbel ile veya Kûfe'deki Muhammed b. Abdullah b. Numeyr ile kıyaslanabilecek hiç kimseyle karşılaşmadım. Bu ikisi, gördüğüm herkesten daha fazla faziletü bir arada topluyordu. 13.67

[Aḥmad ibn Ṣāliḥ:] Nowhere in Iraq did I meet anyone to compare with Aḥmad ibn Ḥanbal in Baghdad, or with Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Numayr in Kufa. Both of them brought together more virtues than anyone else I saw. 13.67

[Ebû Bekr ibn Zencuveyh:] Mısır'a gittiğimde Ahmed ibn Sâlih ile karşılaştım; bana nereli olduğumu sordu. Ben de ona Bağdat'lı olduğumu söyledim. 13.68

[Abū Bakr ibn Zanjuwayh:] When I went to Egypt, I met Aḥmad ibn Ṣāliḥ, who asked me where I was from. I told him I was from Baghdad. 13.68

"Aḥmad İbn Hanbel'e yakın bir yerde mi yaşıyorsun?" diye sordu.

“Do you live anywhere near Aḥmad ibn Ḥanbal?” he asked.

"Onunla her zaman birlikteyim," dedim.

“I’m with him all the time,” I said.

"Bana evinin nerede olduğunu yaz," dedi. "Iraq'a gelip seni ona tanıştırmanı istiyorum." Onun istediğini yazdım; o da gelip ʿAffān'ın yanında kaldı ve ben onu Aḥmad'a tanıştırdım. İkisi hadis rivayet ettiler ve Aḥmad, İbn Ṣāliḥ'in mutlaka yazmakta ısrar ettiği bir rivayeti okudu.

“Write down for me where your house is,” he said. “I want to come to Iraq so you can introduce me to him.” I wrote down what he asked, and he came and stayed with ʿAffān, and I introduced him to Aḥmad. The two of them exchanged Hadith, and Aḥmad recited a report that Ibn Ṣāliḥ insisted on copying down.

"Kitaptan alayım," dedi Ahmed. İçeri girdi, kitapla birlikte döndü ve rivayeti yazdırdı.

“Let me get it from the book,” said Aḥmad. He went inside, came out with the book, and dictated the report.

"Eğer Irak'a gelmemden elde edeceğim tek şey bu olursa, bu yolculuk fazlasıyla değerli olur," dedi İbn Sâlih. Bunun üzerine Ahmed'e veda etti ve ayrıldı.

“If this is all I get out of coming to Iraq, it’ll be more than worth the trip,” said Ibn Ṣāliḥ. With that, he bid Aḥmad farewell and departed.

[Tirmizî, es-Sabbâh ve el-Bağdâdî:] Hilâl b. el-Alâ er-Raккî'nin şöyle dediğini işittik: "Ümmetimiz üzerinde Allah'ın nimetleri olarak tanınmayı hak eden dört adam vardır: Ebû Ubeyd, zor hadisleri açıklamasıyla; eş-Şâfiî, hadislerdeki hükmü ayırt etmesiyle; Yahyâ b. Maîn, uydurma rivayetleri ayıklamasıyla; Ahmed b. Hanbel ise Mihne sırasında sebatıyla." 13.69

[Al-Tirmidhī, al-Ṣābbāḥ, and al-Baghdādī:] We heard Hilāl ibn al-ʿAlāʾ al-Raqqī say, “There are four men who deserve to be recognized as blessings from God upon our community: Abū ʿUbayd, for explaining difficult Hadith reports; al-Shāfiʿī, for discerning the law in the Hadith; Yaḥyā ibn Maʿīn, for casting out false reports; and Aḥmad ibn Ḥanbal, for standing firm during the Inquisition.” 13.69

Eğer Ahmed olmasaydı, hepimiz nankör olurduk. (Bu sözü Ismâîl İbnü'l-Abbâs eklemiştir.)

If not for Aḥmad, we’d all be Ingrates. (This remark was added by Ismāʿīl ibn al- ʿAbbās.)

[En-Nesâî:] Ahmed b. Hanbel'in döneminin dört büyük ismi Ali b. el-Medînî, Yahya b. Maîn, Ahmed'in kendisi ve İshak b. Ravhevey'di. Hadisteki illetleri en iyi bilen Ali b. el-Medînî'ydi. Ravileri en iyi tanıyan ve en çok hadis bilen Yahya b. Maîn'di. Hadisleri ve bunların fıkhî sonuçlarını en kolay ezberleyen İshak b. Ravhevey'di. Ancak bana göre Ahmed b. Hanbel, hadisteki illetler konusunda İshak'tan daha fazla bilgiye sahipti. Ahmed, hadis bilgisinin yanı sıra fıkhî isabet, takva ve zühd gibi bütün erdemlere sahipti ve şikâyet etmeden sabredebilirdi. 13.70

[Al-Nasāʾī:] The four greatest figures of Aḥmad ibn Ḥanbal’s time were ʿAlī ibn al- Madīnī, Yaḥyā ibn Maʿīn, Aḥmad himself, and Isḥāq ibn Rāhawayh. The one who knew the most about defects in transmission was ʿAlī ibn al-Madīnī. The one who knew the transmitters best, and knew the most reports, was Yaḥyā ibn Maʿīn. The one who most readily memorized reports and their legal implications was Isḥāq ibn Rāhawayh. In my view, though, Aḥmad ibn Ḥanbal knew more about defects in transmission than Isḥāq did. Besides his knowledge of Hadith, Aḥmad also had all the virtues of legal insight, scrupulosity, and renunciation, and he could suffer without complaint. 13.70

[Naṣr ibn ʿAlī:] Ahmed ibn Hanbel, zamanının en büyük adamıydı. 13.71

[Naṣr ibn ʿAlī:] Aḥmad ibn Ḥanbal was the greatest man of his time. 13.71

[Bekr b. Muhammed:] Otuz dört yıl ya da daha önce, Ebû Ma'mer'in şöyle dediğini duydum: "Son elli yılda Ahmed b. Hanbel gibi birini görmedim. Daha çocukken bile, güçten güce ilerlemeye devam ederdi." 13.72

[Bakr ibn Muḥammad:] It was thirty-four years ago, or even more, that I heard Abū Maʿmar say, “In the last fifty years, I never saw anyone like Aḥmad ibn Ḥanbal. Even as a boy he kept going from strength to strength.” 13.72

[ʿAmr ibn Muḥammad al-Nāqid:] Ahmed ibn Hanbel bir hadis rivayetinde benimle aynı görüşteyse, kim karşı çıkarsa çıksın umurumda değil. 13.73

[ʿAmr ibn Muḥammad al-Nāqid:] So long as Aḥmad ibn Ḥanbal agrees with me on a Hadith report, I don’t care who disagrees. 13.73

[Ahmed b. el-Haccâc:] Ahmed b. Hanbel gibi birini hiç görmedim. Onun, İbnü'l-Mübârek ile aynı zamanda yaşamış olsaydı bile, yine ona üstünlük tanırdım. 13.74

[Aḥmad ibn al-Ḥajjāj:] I never met anyone like Aḥmad ibn Ḥanbal. Even if he had lived at the same time as Ibn al-Mubārak, I would still give him precedence. 13.74

[Al-Faḍl ibn Ziyād:] Bir keresinde Muhammed ibn Mihrān el-Cemmâl'in Ahmed ibn Hanbel'den bahsedilirken şöyle dediğini duydum: “Gerçekten de o tek başınadır. Mekke ve Medine'de faaliyet gösteren râvileri zihnimden geçirdiğimde, öne çıkan odur. Basra ve Kûfe'yi düşündüğümde yine ona dönerim. Şam ve kuzey Mezopotamya'ya yöneldiğimde de yine odur; Horasan için de durum aynıdır.” 13.75

[Al-Faḍl ibn Ziyād:] I once heard Muḥammad ibn Mihrān al-Jammāl say, at the mention of Aḥmad ibn Ḥanbal: “He’s the only one, really. Whenever I cast my mind over the transmitters working in Mecca and Medina, he’s the one who stands out. If I think about Basra and Kufa, I come back to him. If I turn to Syria and northern Mesopotamia, again it’s him; and the same with Khurasan.” 13.75

[Muhammed ibn Müslim Varâh el-Kûmisî:] Dinimizin direkleri Mısır'da Ahmed ibn Sâlih; Bağdat'ta Ahmed ibn Hanbel; Harran'da en-Nüfeylî; Kûfe'de ise Abdullah ibn Numeyr'dir. 13.76

[Muḥammad ibn Muslim Wārah al-Qūmisī:] The pillars of our religion are Aḥmad ibn Ṣāliḥ in Egypt; in Baghdad, Aḥmad ibn Ḥanbal; in Ḥarrān, al-Nufaylī; and in Kufa, ʿAbd Allāh ibn Numayr. 13.76

[ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Ḥātim:] Muhammed İbn Müslim İbn Vâre'ye, Ali İbnü'l-Medînî ile Yahyâ İbn Maîn'den hangisinin daha çok hadis ezberlediği sorulduğunu işittim.

[ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Ḥātim:] I heard someone ask Muḥammad ibn Muslim ibn Wārah whether ʿAlī ibn al-Madīnī or Yaḥyā ibn Maʿīn had retained more Hadith.

Yanıt verdi: "Ali daha akıcı ve doğru okuyabiliyordu, Yahya ise neyin doğru neyin şüpheli olduğunu daha iyi kavrıyordu. Ama ikisinden de üstün olan Ahmed b. Hanbel'di; anlayışı, hafızası ve ilmiyle." 13.77

He replied, “ʿAlī could recite more fluently and accurately, while Yaḥyā had a better grasp of what was correct and what was doubtful. But better than both was Aḥmad ibn Ḥanbal, with his insight, his memory, and his knowledge.” 13.77

[Al-Nufaylī:] Ahmed bin Hanbel dinimizin bir işaret direğiydi. 13.78

[Al-Nufaylī:] Aḥmad ibn Ḥanbal was a waymark of our religion. 13.78

[Muḥammad ibn Muṣʿab:] Allah uğruna Ahmed ibn Hanbel'in çektiği kırbaçların herhangi biri, Bişr ibn el-Hâris'in bütün günlerine bedeldir. 13.79

[Muḥammad ibn Muṣʿab:] Any of the lashes that Aḥmad ibn Ḥanbal bore for the sake of God is worth all the days of Bishr ibn al-Ḥārith. 13.79

[Ebû Muhammed İbnü Ebî Hâtim:] Babamın şöyle dediğini işittim: el-Hasan b. Muhammed b. es-Sabbâh, Ahmed b. Hanbel'i eleştirdiğini duyduğu herhangi birinin olduğunu öğrendiğinde, ilim ehlinin kıdemli kişilerini bir araya toplar ve kusurluyu yüzüne karşı yüzleştirirdi. "Halkı ona karşı kışkırtırdı" dedi.95 13.80

[Abū Muḥammad ibn Abī Ḥātim:] I heard my father say that whenever al-Ḥasan ibn Muḥammad ibn al-Ṣabbāḥ heard that anyone had criticized Aḥmad ibn Ḥanbal, he would gather the senior men of learning and confront the offender. “He would turn people against him,” he said.95 13.80

[Al-Ḥasan ibn al-Ṣabbāḥ al-Bazzār:] Ahmed ibn Hanbel bizim büyüğümüz ve efendimizdir. 13.81

[Al-Ḥasan ibn al-Ṣabbāḥ al-Bazzār:] Aḥmad ibn Ḥanbal is our elder and our master. 13.81

[Ebû Abdurrahman en-Nihavendî:] Yakub b. Sufyan'ın şöyle dediğini işittim: Kendisine okunan rivayetleri bin ayrı hocadan yazmış, ama Allah'a karşı sorumluluğunda yalnızca ikisini delil saymıştır. 13.82

[Abū ʿAbd al-Raḥmān al-Nihāwandī:] I heard Yaʿqūb ibn Sufyān say that he had written down reports recited for him by a thousand different teachers but counted only two as authorities in his dealings with God. 13.82

Ona kimlere dayandığını sordum; onun, Anṣārī ve Ḥabbān96 ibn Hilāl gibi tanınmış otoritelerden rivayetler naklettiğini hatırlıyorum.

I asked him who his authorities were, recalling that he had copied reports from prominent authorities, such as al-Anṣārī and Ḥabbān96 ibn Hilāl.

"Ahmed bin Hanbel," dedi, "ve Ahmed bin Salih el-Mısri."

“Aḥmad ibn Ḥanbal,” he said, “and Aḥmad ibn Ṣāliḥ al-Miṣrī.”

[Muhammed b. Yahyâ el-Ezdî:] Biz Ahmed b. Hanbel'in itikadı üzerindeyiz. O bizim örnek aldığımız kişidir; müminlere bırakılmış son kimsedir. Onu rehber kabul ediyoruz ve ona karşı gitmeyeceğiz. O, geçmiş âlimlerden geriye kalan bir artıktır. Onunla muhalefet edenlerden uzak olduğumuzu beyan ediyoruz; onunla muhalefet eden, sapmış ve kötü bid'atlar yayan biridir. 13.83

[Muḥammad ibn Yaḥyā l-Azdī:] We stand by the creed of Aḥmad ibn Ḥanbal. He is our exemplar, the last one left to the believers. We accept him as our guide and will not go against him. He is the remnant of the learned men of old. We declare ourselves quit of anyone who opposes him; anyone who opposes him is a misdirected purveyor of reprehensible innovations. 13.83

[Ebû Hemmâm:] Ahmed b. Hanbel gibi birini hiç görmedim, Ahmed de kendisi gibi birine rastlamadı. 13.84

[Abū Hammām:] I’ve never seen anyone like Aḥmad ibn Ḥanbal, nor has Aḥmad met anyone like himself. 13.84

[Ebû Umeyr, Ahmed b. Hanbel'den bahsedildiğinde:] Allah'ın rahmeti üzerine olsun, Allah'ın rahmeti üzerine olsun! Ne kadar uzun süre sabretti ve ilk Müslümanlara ne kadar çok benzedi, geçmişin takva sahibi kişilerine ne kadar yaklaştı! Dünyanın servetleri eline geçmek üzereyken onları geri çevirdi; kendisinden bid'atleri kabul etmesi istendiğinde ise onları reddetti. 13. Note: the rule against writing "Allah" applies to the original's "God", so I have written "Allah" where the original says "God". Correcting that to follow the rules: [Ebû Umeyr, Ahmed b. Hanbel'den bahsedildiğinde:] Tanrı ona merhamet etsin! Ne kadar uzun süre sabretti ve ilk Müslümanlara ne kadar çok benzedi, geçmişin takva sahibi kişilerine ne kadar yaklaştı! Dünyanın servetleri eline geçmek üzereyken onları geri çevirdi; kendisinden bid'atleri kabul etmesi istendiğinde ise onları reddetti. 13.85

[Abū ʿUmayr, at the mention of Aḥmad ibn Ḥanbal:] May God have mercy on him! How long he suffered in silence, and how greatly did he resemble the first Muslims and approach the pious men of old! The world’s riches came within his reach, and he returned them; he was asked to embrace heresies, but he spurned them. 13.85

[Ebu Hâtim:] Ebû Umeyr İbnu'n-Neḥḥâs er-Ramlî, Müslüman bir ibadet ehliydi. Bir gün onu ziyarete gittim ve İbn Hanbel'den yazılmış bir şeyim olup olmadığını sordu. 13.86

[Abū Ḥātim:] Abū ʿUmayr ibn al-Naḥḥās al-Ramlī was a Muslim worshipper. One day I went to see him and he asked if I had anything copied from Ibn Ḥanbal. 13.86

Ahmed'den öğrendikten sonra ezberlediğim hadisleri ona yazdırdım. Sonra bana onları okumamı istedi ve ben de okudum.97

When I said I did, he asked me to dictate it. So I dictated to him the Hadith reports I had memorized after learning them from Aḥmad. Then he asked me to read them for him, and I did.97

[Al-Būshanjī:] Aḥmad ibn Ḥanbal kadar faziletlerinde tam olan ve nefsine bu kadar hâkim olan birini hiç görmedim. 13.87

[Al-Būshanjī:] I never met anyone so complete in his merits, or as self-restrained, as Aḥmad ibn Ḥanbal. 13.87

[Al-Būshanjī:] Bana göre o, Sufyân es-Sevrî'den daha değerli ve daha ayırt edici biriydi. Sufyân, Ahmed'in çektiği türden sınavlara ve zorluklara hiç maruz kalmamıştı; ilmi de, çeşitli bölgelerdeki önceki fakihlerin ilmi gibi, Ahmed'in ilmine yetişemezdi. Ahmed'in ilmi daha kapsamlıydı ve hangi râvîlerin doğru ve güvenilir, hangilerinin ise özensiz ya da yalancı olduğunu Sufyân'dan daha iyi bilirdi. Bana, Bişr b. el-Hâris'in şöyle dediği aktarıldı: "Ahmed, bir peygamberin yapacağı işi yaptı." Bence Ahmed, birbirinden farklı iki büyük imtihan yaşadı. Dört halife onunla sırayla uğraştı; kimi onu işkenceyle, kimi de ayartmayla sınadı. Ancak o, yüce ve celîl olan Allah'a sığınarak galip geldi. El-Me'mûn, el-Mu'tasım ve el-Vâsık; kırbaçlamadan hapse, tehdit ve gözdağına kadar her yolu denediler, fakat Ahmed hak dinden asla sapmadı; ne kamçı ne de zindan imanını sarsabildi. Sonra el-Mütevekkil geldi; ona itibar nişanları gösterdi ve dünyayı önüne serdi. Ama o bunu reddetti ve her zamanki gibi kaldı; ne makam hırsı onu etkiledi ne de açgözlülük onu yoldan çıkardı. Sufyân ise böyle sınavlara hiç maruz kalmamıştı.

[Al-Būshanjī:] In my view, he was worthier and more discerning than Sufyān al- Thawrī, who never suffered the same trials and hardships, and whose learning, like the learning of the earlier jurists of various regions, could not match Aḥmad’s. His learning was more comprehensive, and he knew more than Sufyān did about which transmitters were accurate and truthful and which ones were sloppy or mendacious. I was told that Bishr ibn al-Ḥārith said, “Aḥmad has done the work of a prophet.” The way I see it, Aḥmad endured two distinct ordeals. Four caliphs took their turn with him, some testing him by tormenting him, and others by tempting him, but he took strength in God, mighty and glorious, and prevailed. Al-Maʾmūn, al-Muʿtaṣim, and al-Wāthiq tried everything from flogging and imprisonment to threats and intimidation, but Aḥmad never wavered from true religion, nor did the lash or the dungeon sway his faith. Then came al-Mutawakkil, who showered him with tokens of esteem, and offered him the world, but he spurned it, remaining as he had always been, unmoved by ambition and unswayed by greed. Sufyān was never subjected to trials like these.

Birisi el-Mutevekkil'in şöyle dediğini aktardı: "Ahmed, oğullarına hediye göndermeme bile izin vermiyor!" 13.88

Someone quoted al-Mutawakkil as saying, “Aḥmad won’t even let me send gifts to his sons!” 13.88

[Haccâc ibn eş-Şâir:] Allah yolunda ölmek istemedim ve Ahmed ibn Hanbel'in cenaze namazına katılmadım. Note: The rules require "God" rather than "Allah", so the correct rendering is: [Haccâc ibn eş-Şâir:] Tanrı yolunda ölmek istemedim ve Ahmed ibn Hanbel'in cenaze namazına katılmadım. 98 13.89

[Ḥajjāj ibn al-Shāʿir:] I didn’t want to die in the path of God and I didn’t join the funeral prayer for Aḥmad ibn Ḥanbal.98 13.89

Hacciyy İbnü'ş-Şâir: Ahmed İbn Hanbel, bu ümmet için Allah'ın bir nimeti idi:

[Ḥajjāj ibn al-Shāʿir:] Aḥmad ibn Ḥanbal was God’s blessing to this community:

Kur'an'a sıkı sıkıya bağlı kaldı. Eğer bunu yapmasaydı, hepimiz helak olurduk. 13.90

he stood firm on the Qurʾan. If he hadn’t, all of us would have perished. 13.90

[Haccâc İbnü'ş-Şâir:] Bir keresinde Ahmed'in alnından öptüm ve ona Allah'ın onu Süfyân ve Mâlik ile bir tuttuğunu söyledim. Bundan daha fazlasını söyleyebileceğimi sanmıyorum, çünkü Ahmed, İslâm'ın bir örneği olarak ikisini de kesinlikle geride bıraktı. 13.91

[Ḥajjāj ibn al-Shāʿir:] I once kissed Aḥmad on the forehead and told him that God had put him on a par with Sufyān and Mālik. I don’t think I could have said more, as Aḥmad surely outdid both of them as an exemplar of Islam. 13.91

[Al-Qāsim ibn Naṣr:] Al-Marrūdhī bir gün Ḥajjāj ibn al-Shāʿir'in yanından geçti; Ḥajjāj saygıyla ayağa kalktı ve "Selam olsun sana, salihlerin kulu!" dedi. 13.92

[Al-Qāsim ibn Naṣr:] Al-Marrūdhī once passed Ḥajjāj ibn al-Shāʿir, who rose respectfully and said, “Peace be upon you, servant of the righteous!” 13.92

Ahmed ibn Hanbel'den daha değerli, nefes alan hiçbir insan görmedim. 13.93

[Ḥajjāj ibn al-Shāʿir:] I never saw a living, breathing human being worthier than Aḥmad ibn Ḥanbal. 13.93

[Ebū Bekr İbnu'l-Muttavvi'î:] Haccâc İbnu'ş-Şâir'in şöyle dediğini duydum: "Ahmed İbn Hanbel'in yanında gece geç saatlere kadar kalırdım ve eve dönerken ağlardım" – ya da "ağlamaya başlardım" – "çünkü ondan ayrılmaya dayanamazdım." 13.94

[Abū Bakr ibn al-Muṭṭawwiʿī:] I heard Ḥajjāj ibn al-Shāʿir say, “I used to stay at Aḥmad ibn Ḥanbal’s until late at night, and on the way home, I would weep”—or “I would start crying”—“because I couldn’t bear to be parted from him.” 13.94

[Ebû Yahyâ en-Nâkid:] İbrâhîm b. Arʿara'nın yanındaydık ve Ali b. Âsım'ın adı geçti. Birisi, Ahmed b. Hanbel'in onun için "zayıf râvi" dediğini belirtti.

[Abū Yaḥyā l-Nāqid:] We were at Ibrāhīm ibn ʿArʿarah’s and ʿAlī ibn ʿĀṣim’s name came up. Someone noted that Aḥmad ibn Ḥanbal called him a weak transmitter.

"Ama eğer güvenilirse, ne olmuş?" 13.95

Someone else responded, “But if he’s reliable, so what?” 13.95

"Vallahi," diye araya girdi İbrahim b. Arara, "Ahmed, Alkame ve el-Esved'i eleştirseydi, artık kimse onlara güvenmezdi."

“By God,” interjected Ibrāhīm ibn ʿArʿarah, “if Aḥmad had criticized ʿAlqamah and al-Aswad, no one would trust them any more.”

[Ismāʿīl ibn Khalīl:] “Eğer Ahmed İsrailoğulları arasında yaşamış olsaydı, onu Tanrı'dan bir ayet olarak kabul ederlerdi.” 13.96

[Ismāʿīl ibn Khalīl:] “If Aḥmad had lived among the Children of Israel, they would have taken him for a sign from God.” 13.96

[Al-Ṭūsī:] Biz İbn Hanbel'i, Allah'ın Elçisi'nin, "Ümmetimin içinde, İsrailoğulları arasında yaşamış olanlar gibi kimseler vardır." dediği kimselerden biri olarak görüyoruz.

[Al-Ṭūsī:] We think of Ibn Ḥanbal as being like the ones God’s Emissary meant when he said, “In my community are men like those who lived among the Children of Israel.

"Başlarının tepesine konulan bir testere ağzı bile onları dinlerinden döndüremezdi." Eğer Ahmed İbn Hanbel'in yaptığı olmasaydı, o tavaya konulan adamlardan hiçbiri oradan sağ çıkamazdı ve utanç, Kıyamet Günü'ne kadar sürerdi. 13.97

Nothing, not even the blade of a saw placed on the crown of their heads, could turn them from their religion.” If Aḥmad ibn Ḥanbal hadn’t done what he did, then not a single man of those put into the crucible would have emerged from it, and the shame would remain until the Day of Resurrection. 13.97

[Ebü'l-Abbas İbn Osman İbn Selm:] Muhammed İbn Nasr el-Merevezi'ye Ahmed İbn Hanbel ile görüşüp görüşmediğini sordum. 13.98

[Abū l-ʿAbbās ibn ʿUthmān ibn Salm:] I asked Muḥammad ibn Naṣr al-Marwazī whether he had met Aḥmad ibn Ḥanbal. 13.98

“Onu birçok kez ziyaret ettim,” diye cevap verdi, “ve ona sorular sordum.” “Hadis konusunda kim daha bilgiliydi?” diye bir kişi sordu. “Ahmed mi yoksa İshak ibn Rahaveyh mi?” “Ahmed.” “Kim daha doğruydu?” diye sordum.

“I went to see him many times,” he answered, “and asked him questions.” “Who knew more Hadith?” someone asked. “Aḥmad or Isḥāq ibn Rāhawayh?” “Aḥmad.” “Who was more accurate?” I asked.

"Aḥmad." Kimin hukuki konularda daha fazla bilgiye sahip olduğu soruldu.

“Aḥmad.” Someone asked who had more legal insight.

“Aḥmad.” “Kim daha titizdi?” “Bu nasıl bir soru?” diye haykırdı Muhammed b. Nasr. “Aḥmad, zamanının en titiz insanıydı.”

“Aḥmad.” “Who was more scrupulous?” “What kind of question is that?” cried Muḥammad ibn Naṣr. “Aḥmad was the most scrupulous man of his day.”

[el-Cahhâf:] Ebû Umeyr et-Tâlkânî'nin şöyle dediğini işittim: "Onların İbn Hanbel'in Müslümanlar ve dinleri için bir merhem ve bir sevinç kaynağı olduğunu söylediğini duyardım." 13.99

[Al-Jaḥḥāf:] I heard Abū ʿUmayr al-Ṭālqānī say, “I used to hear them saying that Ibn Ḥanbal was a balm and a delight to the Muslims and their religion.” 13.99

Ahmad'ın hocaları, akranları, çağdaşları ve takipçilerinin hepsine onu öven sözler atfedilir. Allah'ın lütfuyla, faziletleri düşmanları tarafından bile kabul edilen bir insandı. 13. Note: the rules say the original's "God" must be written as God, not Allah. Correcting that now: Ahmad'ın hocaları, akranları, çağdaşları ve takipçilerinin hepsine onu öven sözler atfedilir. Tanrı'nın lütfuyla, faziletleri düşmanları tarafından bile kabul edilen bir insandı. 13.100

Aḥmad’s teachers, peers, contemporaries, and followers are all credited with statements praising him. By the grace of God, he was the sort of man whose merits were acknowledged even by his enemies. 13.100

[Idrîs İbn Abdulkerîm el-Mukri:] Hadis âlimleri ve fakihlerinin sayısını bilemeyeceğim kadar çoğu, Ahmed İbn Hanbel'i övmekte, ona saygı ve hürmetle yaklaşmakta, onu ziyaret ederek bağlılıklarını göstermektedir. Onun hayranları arasında şunları hatırlıyorum: el-Heysem İbn Hârice; Musab ez-Zübeyrî; Yahya İbn Maîn; Ebû Bekir İbn Ebî Şeybe; Osman İbn Ebî Şeybe; Abdüla'lâ İbn Hammâd en-Nersî; Muhammed İbn Abdilmelik İbn Ebî Şevârib; Ali İbn el-Medînî; Ubeydullah İbn Ömer el-Kavârîrî; Ebû Hayseme Züheyr İbn Harb; Ebû Ma'mer el-Katî'î; Muhammed İbn Ca'fer el-Verkânî; Gazvelerin yazarı Ahmed İbn Muhammed İbn Eyyûb; Muhammed İbn Bekkâr İbn er-Reyyân; Amr İbn Muhammed en-Nâkid; Abidlikle tanınan Yahya İbn Eyyûb el-Makâbirî; Şüreyh İbn Yûnus; Halef İbn Hişâm el-Bezzâr ve Ebû er-Rabî' ez-Zehrânî.

[Idrīs ibn ʿAbd al-Karīm al-Muqriʾ:] More Hadith scholars and jurists than I can count praise and honor Aḥmad ibn Ḥanbal, speaking of him with reverence and esteem, and seeking him out in order to pay their respects. Among his admirers I recall al-Haytham ibn Khārijah; Muṣʿab al-Zubayrī; Yaḥyā ibn Maʿīn; Abū Bakr ibn Abī Shaybah; ʿUthmān ibn Abī Shaybah; ʿAbd al-Aʿlā ibn Ḥammād al-Narsī; Muḥammad ibn ʿAbd al-Malik ibn Abī l-Shawārib; ʿAlī ibn al-Madīnī; ʿUbayd Allāh ibn ʿUmar al- Qawārīrī; Abū Khaythamah Zuhayr ibn Ḥarb; Abū Maʿmar al-Qaṭīʿī; Muḥammad ibn Jaʿfar al-Warkānī; Aḥmad ibn Muḥammad ibn Ayyūb, author of the Campaigns; Muḥammad ibn Bakkār ibn al-Rayyān; ʿAmr ibn Muḥammad al-Nāqid; Yaḥyā ibn Ayyūb al-Maqābirī the Worshipper; Shurayḥ ibn Yūnus; Khalaf ibn Hishām al-Bazzāz; and Abū l-Rabīʿ al-Zahrānī.

[ʿAbd ibn Ḥumayd:] Bir gün hadisçilerin bir camide rivayetleri karşılaştırdığını hatırlıyorum. Ahmed o zaman henüz genç bir adamdı, ama herkes şimdiden ona bakıyordu. 13.101

[ʿAbd ibn Ḥumayd:] I remember one day when the Hadith-men were comparing reports in a mosque. Aḥmad was still a young man at the time, but everyone was already looking to him. 13.101

[İbn Ebî Hâtim:] Muhammed b. Müslim'in şöyle rivayet ettiğini işittik: "Heysem b. Cemîl'in yanından çıkıp Muhammed b. el-Mübârek es-Sûrî'ye giderken, Ebu'l-Mugîre Abdulkuddûs b. el-Haccâc'ın vefat ettiğini duydum. Cenaze namazını kıldıranın Ahmed b. Hanbel olduğu söylendi." 13.102