[Ṣāliḥ:] Babam Samarra'dan döndükten kısa bir süre sonra beni çağırdı ve şöyle dedi: "Ṣālīh, o maaşı bırakmanı istiyorum. Artık almayı kes ve başka birine de devretme. Onu sana sağlayan tek şey benim sayemdedir. Ben öldükten sonra ne uygun görürsen onu yap." 75.1

[Ṣāliḥ:] A short while after my father came back from Samarra, he summoned me and said, “Ṣālīh, I want you to give up that stipend. Stop accepting it and don’t transfer it to anyone else, either. It’s only because of me that you get it at all. When I’m gone you can do as you think best.” 75.1

Hiçbir şey söylemediniz.

I said nothing.

“Ne oldu?” dedim. “Bir şeyi yüzüne söyleyip arkandan başka bir şey yapmayı sevmem, bu yüzden sana yalan söylemeyeceğim ya da duymak istediğin şeyi söylemeyeceğim. Buradaki hiç kimsenin benden fazla bakmakla yükümlü olduğu kişi yok ve hiç kimsenin o parayı almak için benden daha iyi bir mazereti yok. Sana şikâyetle geldiğimde şöyle derdin: ‘Kaderin benimkine bağlı. Keşke Allah bu yükü benden kaldırsa!’ Şimdi görünüşe göre Tanrı dileğini yerine getirmiş.” “Yani parayı geri çevirmeyecek misin?” “Hayır.” “Defol git buradan, lanet olsun sana!” dedi.

“What’s wrong?” I said: “I don’t like to tell you one thing to your face and then do something else behind your back, so I’m not going to lie to you or tell you what you want to hear. No one here has more dependents than I do and no one has a better excuse to take that money. When I would come complaining to you, you’d say, ‘Your fate is bound up with mine. I wish God would remove that burden from me!’ Now it seems He’s granted your wish.” “So you’re not going to turn down the money?” “No.” “Get out, damn you!” he said.

Bundan sonra evimiz arasındaki kapıyı kapatması için birini çağırdı.

After that he had someone block up the door between our houses.

Kardeşim Abdullah ile karşılaştığımda bana ne olduğunu sordu ve ben de ona anlattım. 752

When I ran into my brother ʿAbd Allāh, he asked me what was going on and I told him. 75.2

"Ona ne söylemeliyim?" diye sordu bana.

“What should I say to him?” he asked me.

"Bu sana kalmış." Babam ona da, bana yaptığı talebi aynen yapmıştı. Abdullah da burslu olmayı reddetmeyeceğini söyledi ve babam ona da kızdı.

“That’s up to you.” My father made the same request of him as he had made of me. ʿAbd Allāh also said he wouldn’t turn down the stipend, and our father got angry at him too.

Daha sonra amcasını gördük; bize bu konuda neden bir şey söylediğimizi sordu. "Eğer bir şey aldıysan, bunu nereden bilecek?" Sonra amcası onu görmeye gitti. "Ebû Abdullah," dedi, "bu paranın hiçbirini almıyorum." "Allah'a şükür!" dedi babam.

Later we saw his uncle, who asked why we had said anything about it at all. “If you took something, how would he know?” His uncle then went to see him. “Abū ʿAbd Allāh,” he said, “I’m not taking any of that money.” “Thank God!” said my father.

Bununla birlikte bizimle konuşmayı kesti, evlerimiz arasındaki bütün kapıları kapattırdı ve evlerimizden hiçbir şeyin onun evine gelmemesi gerektiğini söyledi. Hükümdardan maaş almaya başlamadan önce o bizimle birlikte yemek yerdi. Sık sık ona bir şeyler gönderirdik ve o da bunun bir kısmını yerdi.

With that he stopped talking to us, shut up all the doors between our houses, and said that nothing should come from our homes into his. Before we began accepting stipends from the ruler, he used to eat with us. Often we would send him something and he would eat part of it.

İki ay sonra belirlenen ödememiz kapımıza teslim edildi ve gelip payını talep eden ilk kişi onun amcasıydı. 75.3

Two months later we received our designated payment, delivered to our door, and the first to arrive and claim a share was his uncle. 75.3

Babam olanları öğrenince, kapatılmış olan kapıya geldi ve çocukların açtığı bir delikten konuştu.

When he learned what was going on, my father came to the door that had been blocked up and spoke through a hole that the boys had made.

"Bana Sâlih'i çağırın!" dedi.

“Call Ṣāliḥ for me!” he said.

Mesajı bana biri getirdi.

Someone brought me the message.

"Gelmeyeceğim," dedim.

“I’m not coming,” I said.

Babam bana neden olmadığını sormak için bir mesaj daha gönderdi.

My father sent another message to ask why not.

“Bu maaşa bağlı pek çok insan var,” dedim. “Yalnız ben değilim, ama en hak sahibi olan benim. Beni azarlamak için seçtiyseniz, gelmeyeceğim.” Biraz sonra amcası herkesi namaza çağırdı. Babam evden çıktı ve amcasının camiye gittiği haber verildi. Ben de oraya gittim, ama durup konuşmalarını duyabileceğim bir yerde bekledim. Namaz biter bitmez babam amcasına dönüp şöyle dedi: “Ey Allah'ın düşmanı! Başkalarının bu paraya benden daha çok ihtiyacı varken yüzüme yalan söyledin. Bundan hiçbir şey almayacağını söyledin, sonra aldın! Üstelik iki yüz dirhem getiren bir mülkün var ve bir kamu yolunu ele geçirerek daha fazla kazanmayı umuyordun! Kıyamet günü geldiğinde, boynunda yedi arazi parçası bağlı halde seni bulacağımızdan korkuyorum!”453 75.4

“There are plenty of people who depend on this stipend,” I said. “I’m not the only one, but I am the most entitled. If you’ve chosen me of all people for a scolding, I’m not coming.” A bit later his uncle called everyone to prayer. My father came out of the house and was told that his uncle had gone out to the mosque. I went there too, but stopped and waited in a spot where I could hear what they were saying. As soon as the prayer was over, my father turned to his uncle and said, “You enemy of God! You lied to my face even though other people need the money more than you. You said you wouldn’t take any of it and then you did—even though you’ve got a property that pays you two hundred dirhams and you were hoping to make more by taking over a public road! When the Day of Resurrection comes, I’m afraid we’ll find you with seven tracts of land tied around your neck!”453 75.4

Bunun üzerine onunla konuşmayı bıraktı. Ayrıca mescidimizde namaz kılmayı bırakıp başka birinin mescidine gidip namaz kılmaya başladı.

With that he stopped speaking to him. He also stopped praying in our mosque and started going out to pray in someone else’s mosque.

[Al-ʿUkbarī:] 236 [850–51] yılında Aḥmad ibn Ḥanbal'i bir konuda soru sormak için aradım. Onu sorduğumda namaza gittiği söylendi; bu yüzden sokak kapısının yanında oturup beklemeye koyuldum. Göründüğünde ayağa kalkıp selam verdim ve o da selamımı aldı. Sokağa doğru yürüdü, ben de sonuna kadar yanında yürüdüm; orada açık bir kapı vardı. Kapıyı itip içeri girdi ve, “Şimdi git, Allah seni korusun!” dedi. 75.5

[Al-ʿUkbarī:] In 236 [850–51] I went looking for Aḥmad ibn Ḥanbal so I could ask him about something. I asked for him and they told me he had gone out to pray, so I sat down to wait by the alley gate. When he appeared, I rose and greeted him and he returned the greeting. He went down the alley and I walked beside him all the way to the end, where there was an open door. He pushed it open and went in, saying, “Go away now, and may God spare you!” 75.5

Döndüğümde kapının bir camiye açıldığını gördüm; orada boyalı sakallı bir yaşlı, cemaate namaz kıldırıyordu. Selam verene kadar oturup bekledim. Biri dışarı çıktığında, yaşlı adamın kim olduğunu sordum.

As I turned, I saw that the gate opened onto a mosque where an elder with a dyed beard was standing and leading the congregation in prayer. I sat and waited until he spoke the parting salutation. When someone came out, I asked him who the elder was.

"Bu İshâk'tır, Ahmed bin Hanbel'in amcasıdır," dedi.

“That’s Isḥāq, Aḥmad ibn Ḥanbal’s uncle,” he said.

“Neden Ahmed onun arkasında namaz kılmıyor?” “Onunla konuşmuyor, kendi oğulları da dahil, çünkü yöneticilerden maaş alıyorlar.” [Sâlih:] Babam bizimle konuşmadığı bir sırada, bize başka bir miktar para gönderildiğini öğrendi. Babam kapının açıklığına gelip, “Sâlih! Hangi kısımların Hasan ve Ümm Ali için olduğunu bul ve onları Fûrân'a götür.” dedi.

“Why won’t Aḥmad pray behind him?” “He won’t talk to him, or to his own sons, because they accept a stipend from the authorities.” [Ṣāliḥ:] At some point when my father wasn’t speaking to us, he found out that we’d been sent another sum.454 My father came to the opening in the door and said, “Ṣāliḥ! Find out which parts are for Ḥasan and Umm ʿAlī455 and take them to Fūrān.

"Parayı nereden geldiyse oraya geri götürmesini ve sadaka olarak dağıtmasını söyle." 75.6

Tell him to go to wherever the money came from and give it away as alms.” 75.6

"Fūrān bunun nereden geldiğini nasıl bilebilir?" "Dediğimi yap." Bu yüzden iki bölümü Fūrān'a gönderdim.

“How would Fūrān know where it came from?” “Just do as I say.” So I sent the two portions to Fūrān.

Bu arada babam, paranın kabul edildiğimizi duyduktan sonra yemek yemeden yatağına gitti. Bir ay boyunca onu göremedim. Sonra oğlanlar kapıyı açtı ve içeri girdi. Ama yine de evimden hiçbir şey getirmelerine izin vermedi. Sonunda ona şu mesajı gönderdim: "Bu iş fazla uzadı ve seni özledim." Sonra içeri girdim. Benimle konuşmak istemedi. Eğildim ve onu kucakladım.

Meanwhile, my father, after he heard that we had accepted the money, went to bed without eating. I didn’t see him for a month. Then the boys opened the door and went in. But he still wouldn’t let them bring in anything from my house. Finally I sent him a message saying: “This has gone on long enough, and I miss you.” Then I went in. He wouldn’t speak to me. I bent down and embraced him.

“Baba,” diye sordum, “neden kendine bunu yapıyorsun?” “Bunu kendim engelleyemem, oğlum.” Bundan sonra bir süre hiçbir şey kabul etmedik. Sonra bize daha fazlası verildi ve onu aldık. Babam bunu öğrendiğinde, aylarca bizimle konuşmayı kesti.

“Dad,” I asked, “why are you doing this to yourself?” “It’s something I can’t help, son.” After that we didn’t accept anything for a while. Then we were granted something more and we took it. When my father found out he stopped talking to us for months.

Sonunda Fūrān onunla konuştu ve ben içeri girdim. 75.7

Finally Fūrān had a word with him and I went in. 75.7

"Bu Ṣāliḥ," dedi Fūrān. "Onun sana ne kadar değer verdiğini hatırla." "Ṣāliḥ dünyada benim için en değerli insandı," dedi babam. "Tek istediğim, kendim için istediğim şeyin onda da olmasıydı. Bunda ne yanlış var?" "Baba," dedim, "kendini maruz bıraktığın şeyi atlatabilecek biriyle hiç karşılaştın mı?" "Demek şimdi benimle tartışıyorsun?" Sonra Yaḥyā ibn Khāqān'a yazdı; maaşı ödemeyi bırakmasını ve bu konuyu bir daha asla anmamasını istedi. Mesaj Yaḥyā'ya ulaşır ulaşmaz istihbarat şefi onu alıp bir kopyasını al-Mutawakkil'e gönderdi.

“It’s Ṣāliḥ,” said Fūrān. “Remember how much you care for him.” “Ṣāliḥ was the dearest person in the world to me,” said my father. “All I wanted was for him to have what I wanted for myself. What’s wrong with that?” “Dad,” I said, “have you ever met anyone who could survive what you put yourself through?” “So now you’re arguing with me?” Then he wrote to Yaḥyā ibn Khāqān demanding that he stop paying the stipend and never mention it again. No sooner had the message reached Yaḥyā than the chief of intelligence took it and sent a copy to al-Mutawakkil.

"Ahmad'ın oğullarına kaç ay borçludur?" diye sordu halife.

“How many months are due to Aḥmad’s sons?” the caliph asked.

"On." "Hazinedeki tam dirhem sikkelerinden kırk bin dirhemin, Ahmed'e haber vermeden hemen kendilerine gönderilmesini sağla." "Salih'e yazıp haberdar edeceğim," dedi Yahya memura.

“Ten.” “Have forty thousand dirhams—whole coins from the treasury—sent to them immediately without telling Aḥmad.” “I’ll write to Ṣāliḥ and let him know,” said Yaḥyā to the official.

Yahyā'nın mektubunu aldığımda, babama haber gönderdim.

When I received Yaḥyā’s letter, I sent word to my father.

“Haberi ileten kişi şöyle rivayet etti: ‘Ahmed bir süre sessizce yere bakarak oturdu. Sonra başını kaldırdı ve şöyle dedi: “Ben bir şey istiyorum ama Allah başka bir şey takdir ediyorsa, yapabileceğim bir şey kalmaz.”’ [El-Bûşencî:] Birisi el-Mütevekkil'in şöyle dediğini nakletti: ‘Ahmed bizim onun ailesiyle ilgilenmemize izin vermiyor.’ Bunun nedeni, Ahmed'in çocuklarına, torunlarına ve amcasına büyük miktarda para göndermiş olması, ancak onların bunu kendisine haber vermeden almalarıydı. Ahmed olanları anlayınca onları azarladı ve parayı geri vermelerini söyledi. ‘Sınır korunmasızken ve hak eden Müslümanlara ganimetten pay dağıtılmazken bunu nasıl alabildiniz?’”456 75. Note: "God" is rendered as "Allah" here in the Turkish, which conflicts with the instruction that the original's "God" be written as the Turkish word for God. Corrected version: “Haberi ileten kişi şöyle rivayet etti: ‘Ahmed bir süre sessizce yere bakarak oturdu. Sonra başını kaldırdı ve şöyle dedi: “Ben bir şey istiyorum ama Tanrı başka bir şey takdir ediyorsa, yapabileceğim bir şey kalmaz.”’ [El-Bûşencî:] Birisi el-Mütevekkil'in şöyle dediğini nakletti: ‘Ahmed bizim onun ailesiyle ilgilenmemize izin vermiyor.’ Bunun nedeni, Ahmed'in çocuklarına, torunlarına ve amcasına büyük miktarda para göndermiş olması, ancak onların bunu kendisine haber vermeden almalarıydı. Ahmed olanları anlayınca onları azarladı ve parayı geri vermelerini söyledi. ‘Sınır korunmasızken ve hak eden Müslümanlara ganimetten pay dağıtılmazken bunu nasıl alabildiniz?’”456 75.8

The one who delivered the message reported: “Aḥmad sat silently for a while staring at the ground. Then he raised his head and said, ‘If I want one thing but God decrees another, there’s nothing more I can do.’” [Al-Būshanjī:] Someone quoted al-Mutawakkil as saying, “Aḥmad won’t let us take care of his family.” This was because he had sent vast sums to Aḥmad’s children, grandchildren, and uncle, who had taken it without telling him. When Aḥmad realized what had happened, he reproached them and told them to return the money. “How could you take it when the frontier is undefended and no one is distributing the spoils to the Muslims who deserve a share?”456 75.8

Herkes, borçlularına parayı zaten ödediklerini ileri sürerek yalvarıyordu.

Everyone pleaded that they had already paid the money to their creditors.

Ardından el-Mütevekkil, bu paranın kendisi tarafından bilinmeden oğullarına verilmesini emrederek başka bir miktar daha gönderdi. Yine onlar bunu kabul ettiler. Ahmed bunu öğrendiğinde onları çağırdı ve şöyle dedi: "İlk parayla ilgili, ya harcadığınızı ya da borçlarınızı ödemek için kullandığınızı iddia ettiniz. Ama bu ikincisini hâlâ geri gönderebilirsiniz." 75.9

Then al-Mutawakkil sent another sum, ordering that it be given to his sons without his knowing about it. Again, they accepted it. When Aḥmad found out, he summoned them and said, “With the first amount, you claimed that you had spent it already or used it to pay your debts. This one, though, you can still send back.” 75.9

Kendi gözlerimle gördüm, evini oğlu Sâlih'in evine bağlayan kapıyı kapattığını. Ayrıca evine bitişik olan camiden uzak durduğunu da gördüm; orada ezan okuyan müezzin amcası, imam ise İbn Umeyr'di. Onlarla konuşmayı bırakmasının sebebi paraydı. Sokağın içinden geçip ana caddeye, oradan da Cuma namazı kılınabilecek kadar büyük olan Sidre Camisi adıyla bilinen bir cami bulunan başka bir sokağa kadar yürüdüğünü gördüm.

I myself saw him block off the door that joined his house to his son Ṣāliḥ’s. I also saw him stay away from the mosque that adjoined his house, where the prayer caller was his uncle and the prayer leader was Ibn ʿUmayr. It was because of the money that he stopped talking to them. I saw him walk all the way through the alley, into the lane, onto the main thoroughfare, and then down another lane where there was a mosque called the Sidrah Mosque, big enough for Friday prayers.

Ahmed, Mütevekkil döneminde Semerra'ya gönderildiğinde, halifenin veliahtları olan el-Muʿtazz, el-Müntasır ve el-Müʾeyyed'e hadis okuması için onu saraya götürdüler. Ahmed hastalık numarası yaptı ve kendisine bir rivayet sorulduğunda, "Hatırlamıyorum ve kitaplarım burada değil" diyerek cevap verdi. Sonunda el-Mütevekkil pes etti ve onu serbest bıraktı; şu metni içeren bir emir imzaladı: "Ahmed'i hoşlanmadığı herhangi bir şeyi yapmaktan muaf tutuyoruz." 75.10

When Aḥmad was sent to Samarra during the reign of al-Mutawakkil, they took him to the palace to recite Hadith for caliph’s children al-Muʿtazz, al-Muntaṣir, and al- Muʾayyad, his heirs apparent. Aḥmad responded by feigning illness and, if asked about a report, saying, “I don’t remember, and I don’t have my books here.” In the end al- Mutawakkil relented and let him go, signing an order that read as follows: “We herewith excuse Aḥmad from doing anything he detests.” 75.10

Bir keresinde Ahmed'e, el-Mütevekkil'in mührünü taşıyan hurmalar hediye edildi, ancak onları tatmayı reddetti. Kendisini açıklamak için şöyle dediği rivayet edilir: "Müminlerin Emiri, hoşlanmadığım hiçbir şeyi yapmaktan beni muaf tutmuştur." Evine bir şey gönderildiğinde hep aynı sözü söyledi ve bu onun âdeti hâline geldi.

On one occasion Aḥmad received a gift of dates bearing al-Mutawakkil’s seal but refused to taste them. To explain himself, he reportedly said, “The Commander of the Faithful has excused me from doing anything I detest.” He said the same thing whenever anything was sent to his house, and that became his custom.

[ʿAbd Allāh:] Hastayken babam beni ziyaret etmeye geldi. 75.11

[ʿAbd Allāh:] When I was ill, my father came to check on me. 75.11

"Babacığım," dedim, "al-Mutawakkil'in bize verdiği paranın bir kısmı hâlâ elimizde. Onunla hacca gitsem nasıl olur?" "Gitmelisin," dedi.

“Dad,” I said, “we still have some of the money al-Mutawakkil gave us. What if I used it to make the pilgrimage?” “You should,” he said.

"Peki madem harcamakta bir sakınca görmüyorsun, neden almadın?" diye sordum. "Oğlum, onu haram saymıyorum," diye cevap verdi. "Ama yine de kaçınmayı tercih ederim."

“But if you don’t mind spending it,” I asked, “why didn’t you take it?” “I don’t consider it forbidden, son,” he answered. “But I’d rather abstain.”