Aḥmad'ın yakın çevresinden olanların ve onun yolunu izleyen, kendisinin ölümü ile bizim zamanımız arasında geçen yıllarda yaşayan bilgin ulemanın ve iyi insanların sayısı sayılamayacak kadar çoktur. Burada yalnızca en öne çıkanları, dokuz kuşak halinde sıralayarak anacağım. Allah'a (God'a) başarı için dua ederim!542 100.1

The number of Aḥmad’s associates, and of those learned scholars and good men who, during the years that have elapsed between his death and our own time, have followed his path is too large to count. Here I will mention only the most prominent, arranged in nine generations. May God ensure success!542 100.1

Ahmed bin Muhammed bin el-Haccâc, Ebû Bekr el-Merrûzî. Titiz ve salih bir zattı. Ahmed'e hizmet etmeye düşkündü; Ahmed onu çeşitli işlere gönderirdi. Ahmed ona şöyle derdi: "Söylediğin her söz, sanki benim söylemişim gibi sayılır." Ahmed, el-Merrûzî'ye özel bir itibar gösterir ve onun verdiği yemekleri yerdi.543

Aḥmad ibn Muḥammad ibn al-Ḥajjāj, Abū Bakr al-Marrūdhī. A scrupulous and righteous man. He was devoted to serving Aḥmad, who would send him out on errands. Aḥmad used to tell him: “Anything you say counts as if I said it myself.” He treated al-Marrūdhī with special consideration and would eat what he gave him.543

Samarra'dan döndükten sonra sık sık şöyle derdi: "Allah, el-Merrûzî'yi mükâfatlandırsın!" Ahmed vefat ettikten sonra gözlerini kapatan ve onu yıkayan kişi el-Merrûzî'ydi. Ayrıca onun birçok rivayetini ve fıkhî meselelere dair tartışmalarını da nakletmiştir. 100.3

After he returned from Samarra, he would often say, “God reward al-Marrūdhī!” It was al-Marrūdhī who closed Aḥmad’s eyes and washed him after he died. He also transmitted many of his reports and discussions of legal issues. 100.3

Ebū Bekr el-Merrûzî cepheye doğru yola çıktığında, bir kalabalık onunla birlikte Sâmerrâ'ya kadar yürüdü. Onlara geri dönmelerini söylemeye devam etti, ama dönmediler. Kalabalığın büyüklüğü elli bin kişi olarak tahmin edildi; Sâmerrâ'ya varmadan geri dönenler bu sayıya dahil değildi.

When Abū Bakr al-Marrūdhī left for the frontier, a crowd of people marched with him as far as Samarra. He kept telling them to turn back but they wouldn’t. The size of the crowd was estimated at fifty thousand, not counting the ones who turned back before reaching Samarra.

“Tanrı'ya şükret,” dedi biri ona, “bu kadar çok insan seni takdir ediyor.” O, gözyaşlarına boğuldu ve “Beni takdir etmiyorlar, Ahmed bin Hanbel'i takdir ediyorlar” dedi. [El-Abbas bin Nasr:] El-Mervezî'nin kabrini ziyaret edip dua etmeye gittim ve orada birkaç yaşlı adam gördüm. Bunlardan biri diğerine şöyle anlatıyordu: “Falanca dün gece burada uyudu ve korkmuş halde uyandı. Ne olduğunu sordum, dedi ki: ‘Ahmed bin Hanbel'in yolda ilerlediğini gördüm. Nereye gittiğimizi sordum, şöyle dedi: “Tûbâ Ağacı'na, Ebû Bekr el-Mervezî'ye yetişmeye gidiyoruz.”’” El-Mervezî, 275 yılının Cemâziyelevvel ayının altıncı gününde [16 Eylül 888] vefat etti ve Ahmed'in kabrinin yakınına defnedildi. Cenaze namazını Hârûn bin el-Abbas el-Hâşimî kıldırdı.

“Be grateful to God,” someone said to him, “that so many people admire you.” He burst into tears then said, “It’s not me they admire, it’s Aḥmad ibn Ḥanbal.” [Al-ʿAbbās ibn Naṣr:] I went to pray at al-Marrūdhī’s grave and saw some old men there. One of them was telling another, “So-and-So slept here last night and woke up scared. I asked him what happened, and he said, ‘I dreamed I saw Aḥmad ibn Ḥanbal riding along. I asked him where we were going, and he said, “To the Tree of Ṭūbā to catch up with Abū Bakr al-Marrūdhī.”’” Al-Marrūdhī died the sixth of Jumādā I 275 [September 16, 888] and was buried near Aḥmad’s grave. His funeral prayer was led by Hārūn ibn al-ʿAbbās al-Hāshimī.

Aḥmad ibn Muḥammad ibn Hārūn Ebû Bekr el-Hallâl. Hayatını Ahmed ibn Hanbel'den nakledilen ilmi toplamaya adadı. Bu amaçla seyahat ederek Ahmed'in görüşlerini hem az aracılı hem de çok aracılı rivayetlerle kayda geçirdi,544 ve aralarında iki yüz kadar kürrâseden oluşan Câmiʿ'i de olmak üzere birçok eser derledi. Ahmed'in diğer öğrencilerinden hiçbiri bu ölçekte bir iş başarmadı. Ders halkası el-Mehdî Camisi'ndeydi. Hicri 311 yılı Rebîʿu'l-evvel ayının üçünde, [Miladi 20 Haziran 923] Cuma namazından önce vefat etti. 100.22

Aḥmad ibn Muḥammad ibn Hārūn Abū Bakr al-Khallāl. Dedicated himself to collecting the knowledge transmitted by Aḥmad ibn Ḥanbal. Traveling for that purpose, he documented Aḥmad’s teachings both with few intermediaries and with many intermediaries,544 and compiled a number of works, including his Compendium in some two hundred quires. None of Aḥmad’s other associates accomplished anything on that scale. His study circle was in the mosque of al-Mahdī. He died before the Friday prayer on the third of Rabīʿ I 311 [June 20, 923]. 100.22

Al-Ḥasan ibn ʿAlī ibn Khalaf, Abū Muḥammad al-Barbahārī. Bilgi ile zühdü bir arada taşıyordu. Al-Marrūdhī ve Sahl al-Tustarī'nin arkadaşlarından biriydi. Babasının kendisine bıraktığı yetmiş bin dirhemden, bunların helal olup olmadığına dair şüpheleri olduğu için vazgeçti. Bid'at ehline karşı sert bir tutum sergiledi; sonunda bu kişiler yöneticileri ona karşı kışkırtmayı başardılar. Kaldığı Muḥawwal Kapısı'ndan Doğu Yakası'na taşındı; burada Tūzūn'un kız kardeşi onu evinde sakladı. Orada bir ay kaldıktan sonra kanama sonucu vefat etti. Kadın, cenazesini yıkayacak birini bulmak için hizmetçisini gönderdi, ardından cesedin orada olduğunu kimsenin bilmemesi için bütün kapıları kilitledi. Cenaze yıkayıcısı geldi, cesedi yıkadı ve yalnız başına cenazenin başında namaz kıldı. Birden kadın başını kaldırdı ve evin yeşil ve beyaz giyimli adamlarla dolu olduğunu gördü. Hizmetçisini çağırarak sordu: "Onları sen mi içeri aldın?" 100.23

Al-Ḥasan ibn ʿAlī ibn Khalaf, Abū Muḥammad al-Barbahārī. Combined learning and renunciation. Was an associate of al-Marrūdhī and Sahl al-Tustarī. He renounced seventy thousand dirhams left him by his father on account of misgivings he had about its permissibility. He was severe in his denunciations of innovators, who eventually managed to turn the authorities against him. He moved from Muḥawwal Gate, where he had been staying, to the East Side, where Tūzūn’s sister hid him in her house. After he had been there a month, he died of a hemorrhage.545 The woman sent her servant to find someone to wash his corpse, then locked all the doors so no one would know the body was there. The corpse-washer arrived, washed the corpse, and stood praying alone over the body. Suddenly the woman looked up and saw that the house was full of men dressed in green and white. Summoning the servant, she asked, “Did you let them in?” 100.23

ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar ibn Aḥmad, Ebû Bekir, el-Hallâl'ın talebesi. Muhammed ibn Osman ibn Ebî Şeybe, Mûsâ ibn Hârûn, Kâsım el-Muṭarriz ve Ebü'l-Kâsım el-Bağavî başta olmak üzere birçok kişiden hadis rivayet etmiştir. Birçok büyük ve iyi düzenlenmiş derlemenin yazarıdır. Şevval 363 [Haziran–Temmuz 974] tarihinde vefat etmiştir. 100.35

ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar ibn Aḥmad, Abū Bakr, the Disciple of al-Khallāl. Recited Hadith citing Muḥammad ibn ʿUthmān ibn Abī Shaybah, Mūsā ibn Hārūn, Qāsim al- Muṭarriz, and Abū l-Qāsim al-Baghawī, among many others. He is the author of several large and well-executed compilations. He died in Shawwāl 363 [June–July 974]. 100.35

[Ebū Ya'lā:] Abdülaziz İbn Ca'fer'in son hastalığı sırasında şöyle dediğini duydum: "Cuma gününe kadar sizinle birlikte olacağım." Etrafındakiler ona acil şifa dileğinde bulundular, ancak o şu cevabı verdi: "Ebû Bekr el-Hallâl'in, Ebû Bekr el-Mervezî'nin şöyle dediğini duyduğunu söylediğini işittim: 'Ahmed İbn Hanbel yetmiş sekiz yaşında yaşadı, bir Cuma günü vefat etti ve cenaze namazından sonra defnedildi.' Ebû Bekr el-Mervezî'nin kendisi de yetmiş sekiz yaşında yaşadı, bir Cuma günü vefat etti ve cenaze namazından sonra defnedildi. Ebû Bekr el-Hallâl de yetmiş sekiz yaşında yaşadı, bir Cuma günü vefat etti ve cenaze namazından sonra defnedildi. Şimdi ben de yetmiş sekiz yaşındayım ve Cuma gününe kadar sizinle birlikte olacağım." Cuma günü geldiğinde vefat etti. Cenaze namazından sonra defnedildi.

[Abū Yaʿlā:] I have heard that during his final illness, ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar said, “I’ll be here with you until Friday.” Those around him wished him a speedy recovery, but he replied: “I heard Abū Bakr al-Khallāl say that he heard Abū Bakr al-Marrūdhī say, ‘Aḥmad ibn Ḥanbal lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer.’ Abū Bakr al-Marrūdhī himself lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer. And Abū Bakr al-Khallāl lived seventy-eight years, died on a Friday, and was buried after the ritual prayer. Now I’m seventy-eight, and I’ll be here with you until Friday.” When Friday came he died. He was buried after the ritual prayer.

Ubeydullah ibn Muhammed ibn Muhammed ibn Hamdan, Ebû Abdullah ibn Battah el-Ukberî. Bağavî, İbnü Sâ'id ve daha birçok kişiden rivayette bulundu. Hadis aramak için çok seyahat etti. Bol miktarda ilim ve takva ile donatılmıştı. 100.37

ʿUbayd Allāh ibn Muḥammad ibn Muḥammad ibn Ḥamdān, Abū ʿAbd Allāh ibn Baṭṭah al-ʿUkbarī. Heard reports from al-Baghawī, Ibn Ṣāʿid, and many others. He traveled extensively in search of Hadith. He was gifted with a generous share of learning and piety. 100.37

[El-Luʾluʾī:] Ebû Abdullah İbn Battah seyahatten döndükten sonra kırk yıl evinde kaldı; bu süre boyunca hiçbir zaman çarşıda görülmedi ve Kurban Bayramı ile Ramazan Bayramı dışında orucunu bozduğu görülmedi. Sürekli olarak insanları iyiliğe teşvik ederdi. Birisi hakkında kötü bir şey kendisine anlatıldığında, onu tekrar etmeden önce hikâyeyi değiştirirdi.

Muḥammad ibn ʿAlī ibn al-Fatḥ, Ebû Tâlib el-ʿUşârî. Çok sayıda rivayette bulunan ve derin dini duyarlılığa sahip bir zat. 100.43

Muḥammad ibn ʿAlī ibn al-Fatḥ, Abū Ṭālib al-ʿUshārī. A prolific transmitter and a man of abundant religious feeling. 100.43

Öğretmenim ʿAbdülvehhâb el-Hâfız'ın şöyle dediğini duydum: “Ebû Tâlib el-ʿUşârî, kimsenin güvende olmadığı huzursuz bir günde dışarı çıktı. Bir Türk ona yaklaşıp, ‘Bana ne vereceksin?’ diye sordu. ‘Hiçbir şey,’ dedi.”

I heard my teacher ʿAbd al-Wahhāb al-Ḥāfiẓ say, “Abū Ṭālib al-ʿUshārī once went out on a day of unrest when no one was safe. He was accosted by a Turk who asked him, ‘What have you got to give me?’ “‘Nothing,’ he said.

“Türk uzaklaşmıştı, ama Ebû Tâlib onu geri çağırdı. ‘Size söylemem gerekir,’ dedi, ‘bizim ticaretimizin temeli dürüstlüktür. İşte iki dirhem var, alın!’ Türk ise sadece kendisine dokunmakla kalmadı, aynı zamanda nerede oturduğunu öğrendi ve dürüstlüğüne duyduğu takdirden dolayı bütün mahalleye koruma sağladı.”

“The Turk walked off but Abū Ṭālib called him back. ‘I have to tell you,’ he said, ‘that our stock in trade is being honest. I have two dirhams—take them!’ “The Turk not only left him unmolested but found out where he lived and extended protection to the whole neighborhood in appreciation of his honesty.”

Kadı Ebû Ya'lâ Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed b. Halef b. el-Ferrâ. Çok hadis dinlemiştir ve Ebû Abdullah b. Hâmid ile birlikte fıkhî akıl yürütme ilmini öğrenmiştir. Kendi neslinde Ahmed'in mezhep yolunun ilmi ona intikal etmiştir. Usûlü'l-fıkıh ve belirli fıkhî meselelerle ilgili çok sayıda eser kaleme almıştır. Çok sayıda talebesi olmuştur. Edep ve dürüstlük sahibi, hukuk konularında basiretli bir kişiydi. Kadılık yapmış ve Mescid-i Mansûr'da, İbn Hanbel'in oğlu Abdullah'ın eskiden oturduğu kürsüden hadis imlâ etmiştir. Derslerine büyük kalabalıklar katılmıştır. Ebû Muhammed b. Câbir, Ebû Mansûr b. el-Enbârî ve Ebû Ali el-Baradânî adlı üç kişi onun tekrarcıları olarak görev yapmıştır. Akşam ile yatsı namazları arasında pazar gecesi vefat etmiş ve 458 yılı Ramazan ayının on dokuzuncu günü, pazartesi günü [14 Ağustos 1066] defnedilmiştir. Cenaze törenine o kadar çok insan katılmıştır ki, birçoğu sıcaktan bayılmış ve orucunu bozmak zorunda kalmıştır.44

The judge Abū Yaʿlā Muḥammad ibn al-Ḥusayn ibn Muḥammad ibn Khalaf ibn al- Farrāʾ. Heard much Hadith, and studied legal reasoning with Abū ʿAbd Allāh ibn Ḥāmid. To him passed the knowledge of Aḥmad’s way in his generation. He authored numerous compilations on the principles of jurisprudence and on particular applications of the law. He had many students. He was a man of propriety and integrity, and discerning in matters of law. He served as a judge and dictated Hadith in the mosque of al-Manṣūr from the chair formerly occupied by Ibn Ḥanbal’s son ʿAbd Allāh. Vast crowds attended his sessions, and three men—Abū Muḥammad ibn Jābir, Abū Manṣūr ibn al-Anbāri, and Abū ʿAlī l-Baradānī—worked as his repeaters.548 He died on Sunday night between the two night prayers and was buried on Monday, the nineteenth of Ramadan 458 [August 14, 1066]. So many people attended his funeral that a good number succumbed to the heat and had to break their fast. 100.44

Ebū Ca'fer Abdülhalık b. İsa el-Hâşimî. Ebü'l-Kāsım b. Bişrân, Ebū Muhammed el-Hallâl, Ebū İshâk el-Bermekī, el-Uşârî, İbnü'l-Müzhib ve başkalarından çok hadis işitti; Kadı Ebū Ya'lâ'dan fıkıh okudu. Fakih ve derleyici, dindar ve nefsine hâkim bir kimseydi. Kadı Ebū Ya'lâ tarafından icazet verilmiş, Ebū Abdullah ed-Dāmağānī'ye şâhidlik/noterlik yapmış, ancak ölmeden önce bu görevi bırakmıştır. Basra Kapısı yakınındaki Ragdealer's Alley'deki (Tüccarlar Sokağı) bir camide ve el-Mansūr camisinde ders verdi; sonra Doğu Yakası'na geçti, halife sarayının karşısındaki bir camide ders verdi. 66'da (H. 466), Muʿallā Kanalı'nın taşmasından sonra Kemer Kapısı'na taşındı; er-Ruṣāfe'deki Dīwān Caddesi'ne yerleşti ve orada olduğu gibi el-Mehdī camisinde de ders verdi. Ayrıca spekülatif tartışmaların yapıldığı meclisler de topladı. (100.)46

Abū Jaʿfar ʿAbd al-Khāliq ibn ʿĪsā l-Hāshimī. Heard much Hadith from Abū l-Qāsim ibn Bishrān, Abū Muḥammad al-Khallāl, Abū Isḥāq al-Barmakī, al-ʿUshārī, Ibn al- Mudhhib, and others, and studied jurisprudence with Judge Abū Yaʿlā. He was a jurisprudent and compiler, and a pious and self-restrained man. He was certified by Judge Abū Yaʿlā and served Abū ʿAbd Allāh al-Dāmaghānī as a notary-witness but stopped before he died. He taught at a mosque in the Ragdealer’s Alley near the Basra Gate and at the mosque of al-Manṣūr, then moved to the East Side, where he taught at a mosque across from the caliphal palace. In ’66, after the flooding of the Muʿallā Canal, he moved to the Archway Gate, settling in Dīwān Street in al-Ruṣāfah and teaching in the mosque there as well as the mosque of al-Mahdī. He also convened sessions where speculative discussions took place. 100.46

Kadı Ebū Ya'lâ vefat yatağındayken ʿAbdülhâlik'ten cesedini yıkamasını istedi. Daha sonra, Halife el-Kâim bi-Emrillâh da vefat yatağındayken aynı isteği yineledi. ʿAbdülhâlik istenileni yerine getirdi, ama saraydan hiçbir şey almadı. Halifenin kendisine birçok vasiyet bıraktığı söylendi, fakat o hiçbir şey almayı reddetti. Sonunda ona halifenin gömleğini teklif ettiler ve bunun bir bereket kaynağı olabileceğini söylediler. Buna karşılık o, kendi belini sardığı bezi aldı, cesedi bununla kuruladı ve "İşte şimdi halifenin bereketine kavuştum" dedi. Ardından el-Muktedî tarafından hemen biat etmesi için çağrıldı. ʿAbdülhâlik biatını tek başına verdi.47

When Judge Abū Yaʿlā was on his deathbed he asked ʿAbd al-Khāliq to wash his corpse. Later, when the Caliph al-Qāʾim bi-Amr Allāh was on his deathbed, he made the same request. ʿAbd al-Khāliq did as he was asked but took nothing from the palace. He was told that the caliph had made him numerous bequests, but he refused to take anything. Finally they offered him the caliph’s shirt, saying he could gain a blessing from it. In response, he took his own waist-cloth, dried the body with it, and said, “Now I’ve got the caliph’s blessing.” He was then summoned by al-Muqtadī to offer the oath of allegiance on the spot. ʿAbd al-Khāliq tendered his oath alone.549 100.47

Muḥammad ibn Abī Ṭāhir ibn ʿAbd al-Bāqī ibn Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Rabīʿ ibn Thābit ibn Wahb ibn Mashjaʿah ibn al-Ḥārith ibn ʿAbd Allāh ibn Kaʿb ibn Mālik al-Anṣārī (üç Ensar'dan biri olup Tebük Seferi'nde geride kalanlardan biri).552 Hicri 42 yılının Safer ayında [Haziran–Temmuz 1050] Kerh'te doğdu. Şöyle derdi: "Doğduğumda babam bir falcı, annem de bir başka falcı getirtti. Onlar yıldızlara bakıp benim elli iki yıl yaşayacağım konusunda hemfikir oldular. Ama işte ben onuncu on yılımdayım!" 100.60

Muḥammad ibn Abī Ṭāhir ibn ʿAbd al-Bāqī ibn Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Muḥammad ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Rabīʿ ibn Thābit ibn Wahb ibn Mashjaʿah ibn al-Ḥārith ibn ʿAbd Allāh ibn Kaʿb ibn Mālik al-Anṣārī (one of the three Helpers who stayed behind).552 Born in Safar of ’42 [June–July 1050] in al-Karkh. He used to say, “When I was born my father brought in one astrologer and my mother brought in another. They took my horoscope and agreed that I would live for fifty-two years. But here I am in my tenth decade!” 100.60

O, Ebû İshâk el-Berm eki, Ebû’t-Tayyib et-Taberî, Ebû Tâlib el-Uşârî, Ebu’l-Hasan el-Bâkıllânî, Ebû Muhammed el-Cevherî ve başkalarından hadis rivayet eden sonuncusudur. Şöyle derdi: “Yedi yaşımda Kur’an’ı ezberledim ve tamamen ya da kısmen okumadığım hiçbir ilim dalı kalmadı. Ömrümün tek bir saatini bile boş şeylerle ya da eğlencelerle harcadığımı sanmıyorum.” Matematik ve miras hesabındaki ustalığı eşsizdi. Doksan üç yaşındayken onu ziyaret ettim ve melekelerinden hiçbirini kaybetmemişti. Hicri 535 yılının Recep ayının ikinci günü, Çarşamba günü öğleden önce vefat etti ve Bişr el-Hâfî’nin yakınına defnedildi. Hayatının son üç gününü durmadan Kur’an okuyarak geçirdi.

He is the last to have transmitted Hadith citing Abū Isḥāq al-Barmakī, Abū l- Ṭayyib al-Ṭabarī, Abū Ṭālib al-ʿUshārī, Abū l-Ḥasan al-Bāqillānī, Abū Muḥammad al- Jawharī, and others. He used to say, “I memorized the Qurʾan at the age of seven, and there’s no branch of learning I haven’t studied, either completely or in part. I don’t think I’ve wasted a single hour of my life with distractions or diversions.” He was unique in his mastery of mathematics and inheritance calculation. I went to see him when he was ninety-three, and he hadn’t lost any of his faculties. He died before noon on Wednesday, the second of Rajab 535 [February 11–12, 1141], and was buried near Bishr al-Ḥāfī. He spent the last three days of his life tirelessly reciting the Qurʾan.

Ebü'l-Berekât Abdülvehhâb ibnu'l-Mübârek el-Enmâtî. Gördüğüm hadis hocaları arasında en çok rivayet işitmiş ve ezberinde olmasına rağmen en çok yazan oydu. Okuyuşumuzu onun kadar sabırla düzelten bir hocam olmadı; olağan neşesine ve sıcak karşılamasına rağmen gözyaşlarına boğulmaya en yatkın olan da oydu. Hicrî 462, Recep ayında [Nisan–Mayıs 1070] doğdu, Muharrem 538'de vefat etti.

Abū l-Barakāt ʿAbd al-Wahhāb ibn al-Mubārak al-Anmāṭī . Of all the Hadith teachers I have seen, he had heard the most reports and copied the most despite knowing them by heart. I never had a teacher who corrected our reading more patiently, or one more likely to be moved to tears despite his customary cheerfulness and the warm welcome he extended. He was born in Rajab ’62 [April–May 1070] and died in Muḥarram 538

[Temmuz–Ağustos 1143]. Şūnīziyye'de defnedilmiştir. 100.63

[July–August 1143]. He is buried in al-Shūnīziyyah. 100.63

Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. Studied jurisprudence with Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwadhānī and excelled in it. He also outdid his fellows in disputation to the point that Asʿad al-Mīhanī said of him, "Abū Bakr al-Dīnawarī never saw an argument he couldn't poke a hole in." Whenever the righteous were mentioned, he would break down and weep, saying "Learned men have some standing with God, and perhaps …"553 I began attending his lectures after the death of my teacher Abū l-Ḥasan al-Zāghūnī and continued with him for some four years. He once recited to me: 100. Turkish translation: Ebû Bekir Ahmed bin Muhammed bin Ahmed ed-Dînevârî. Fıkıh ilmini Ebû'l-Hattâb el-Kelvezânî'den öğrendi ve bu alanda üstün oldu. Münazara konusunda da akranlarını geride bıraktı; öyle ki Es'ad el-Mîhânî onun hakkında şöyle demiştir: "Ebû Bekir ed-Dînevârî'nin, içinde bir delik bulamayacağı bir delil görmediği hiç olmamıştır." Salihler anıldığında ise dayanamaz, ağlardı ve şöyle derdi: "Âlimlerin Allah katında bir makamı vardır, belki de …"553 Hocam Ebû'l-Hasan ez-Zâgûnî'nin vefatından sonra derslerine devam etmeye başladım ve yaklaşık dört yıl boyunca onunla birlikte oldum. Bana bir keresinde şunu okudu: 100.64

Abū Bakr Aḥmad ibn Muḥammad ibn Aḥmad al-Dīnawarī. Studied jurisprudence with Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwadhānī and excelled in it. He also outdid his fellows in disputation to the point that Asʿad al-Mīhanī said of him, “Abū Bakr al-Dīnawarī never saw an argument he couldn’t poke a hole in.” Whenever the righteous were mentioned, he would break down and weep, saying “Learned men have some standing with God, and perhaps …”553 I began attending his lectures after the death of my teacher Abū l-Ḥasan al-Zāghūnī and continued with him for some four years. He once recited to me: 100.64

Bir âlimin ihtiyaç duyduğu şeyler altıdır.

Ebû Hakîm İbrâhîm b. Dînâr en-Nehrevânî. Ebü'l-Hattâb el-Kelvezânî ve diğer hocalarla görüştü. Fıkıh öğrendi, münazara yaptı ve çok hadis dinledi.

Abū Ḥakīm Ibrāhīm ibn Dīnār al-Nahrawānī. Met Abū l-Khaṭṭāb al-Kalwādhānī and other teachers. Studied jurisprudence, engaged in disputation, and heard much Hadith.

Mirası hesaplamada çok maharetliydi. Bildiğiyle amel eden bir âlimdi. Oruca ve ibadete düşkündü, son derece alçakgönüllüydü; görmezden gelinmeyi tercih ederdi. Sabrı ve kendini küçümsemesi darb-ı mesel hâline gelmişti; gerçekten bu konuda onun gibi birini hiç görmedim. Salı günü, Cemâziyelâhir ayının yirmi üçünde, 556 [MS 19–20 Haziran 1161] tarihinde vefat etti ve çarşamba sabahı Bişr el-Hâfî'nin yakınında defnedildi. 100.71

He was deft at calculating inheritances. He was a learned man who put what he knew into effect. He was given to fasting and worship, and he was extremely humble, preferring to be ignored. His forbearance and self-deprecation became proverbial; indeed I never saw anyone like him in that respect. He died Tuesday, the twenty-third of Jumādā II 556 [June 19–20, 1161], and was buried on Wednesday morning near Bishr al-Ḥāfī. 100.71

Her nesil için tüm şahsiyetleri zikretseydik veya andığımız kişilerin tam biyografilerini yazsaydık, kitap çok daha uzun olurdu. Bu yüzden yalnızca her nesildeki en önde gelen şahsiyetleri anmakla ve bu kişilerin nasıl insanlar olduklarına dair birkaç söz söylemekle yetindik. Allah'a şükrederiz ve yardım dileklerimizi doğrudan Ona yöneltiriz. 100.72

If we had mentioned all the figures in each generation, or written complete biographies of the men we have listed, the book would have grown much longer. We have therefore confined ourself to mentioning only the most prominent figures in each generation and saying a few words about the sort of people they were. We give God our thanks and to Him direct our pleas for help. 100.72

Kitap burada sona eriyor. Her zaman Allah'a hamd ederiz ve O'ndan, ümmî Peygamber ve yaratılmışların en hayırlısı Muhammed ﷺ'e, onun ailesine ve Ashâb'ına salât ve selâm etmesini niyaz ederiz.

Here ends the book. We give praise to God always, and ask Him to bless and save Muḥammad, the unlettered557 Prophet and the best of His creation, and his family and Companions.