[Al-Marrūdhī:] Ahmed'in şöyle dediğini duydum: "Kırk yaşıma gelene kadar evlenmedim." 62.1

[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say, “I didn’t marry until I was forty.” 62.1

[Yazar:] İlk eşi, Ṣāliḥ'in annesi olan ʿAbbāsah bint al-Faḍl'dı.

[The author:] His first wife was ʿAbbāsah bint al-Faḍl, who was Ṣāliḥ’s mother.

[Al-Khallāl:] Aḥmad ibn Ḥanbal'in torunu Züheyr bize şunları yazdırdı.

[Al-Khallāl:] Aḥmad ibn Ḥanbal’s grandson Zuhayr dictated the following to us.

“Büyükbabam, Allah rahmet eylesin, babamın annesi olan, Medine'nin hemen dışından bir Arap kadını ʿAbbāsah bint al-Faḍl ile evlendi. Onun babam olan tek bir çocuğu oldu, sonra da vefat etti.” 62.2

“My grandfather, God have mercy on him, married my father’s mother, ʿAbbāsah bint al-Faḍl, an Arab from just outside Medina. She had only one child—my father—and then she died.” 62.2

[El-Merrûzî:] Ahmed'in şöyle dediğini işittim: "Sâlih'in annesiyle otuz yıl birlikte yaşadık ve hiç tartışmadık."315 62.3

[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say, “Ṣāliḥ’s mother and I lived together for thirty years and never had an argument.”315 62.3

İKİNCİ EŞİ RAYḤĀNAH, ʿABDULLĀH'IN ANNESİ316

HIS SECOND WIFE, RAYḤĀNAH, ʿABD ALLĀH’S MOTHER316

[Zuhayr:] Ṣāliḥ'ın annesi ʿAbbāsah vefat ettikten sonra babam, Rayḥānah adında bir Arap kadınla evlendi. Bu kadın ona yalnızca bir çocuk doğurdu: amcam ʿAbd Allāh. 62.4

[Zuhayr:] After Ṣāliḥ’s mother, ʿAbbāsah, died, my father married an Arab woman named Rayḥānah. She bore him only one child: my uncle ʿAbd Allāh. 62.4

[Muhammed ibn Bahr:] Amcamın şöyle rivayet ettiğini duydum: "Ahmed ile Muhammed ibn Reyhan'ın kız kardeşiyle evlenmek için hep birlikte toplandığımızda, babası ona, 'Ebu Abdullah, o...' dedi ve parmağını gözüne koydu; yani 'Tek gözlüdür' demek istiyordu." 62.5

[Muḥammad ibn Baḥr:] I heard my uncle report: “When we all gathered to marry Aḥmad and Muḥammad ibn Rayḥān’s sister, her father said to him, ‘Abū ʿAbd Allāh, she’s—’ and laid a finger on his eye, meaning ‘She’s one-eyed.’ 62.5

"Ahmed, 'Bunu biliyordum' dedi." [Ahmed ibn Anber:] Salih'in annesi vefat ettiğinde Ahmed, evdeki kadınlardan birine şöyle dedi: "Git, kuzenim falancaya, benimle evlenmeyi kabul edip etmeyeceğini sor." 62.6

“Aḥmad said, ‘I knew that.’” [Aḥmad ibn ʿAnbar:] When Ṣālih’s mother died, Aḥmad said to one of the women of the house, “Go to my cousin So-and-So and ask her if she’ll agree to marry me.” 62.6

Kuzen şöyle rivayet etti: "Gidip sordum, o da kabul etti. Fakat geri döndüğümde, [Peygamber ﷺ] bana, 'Kız kardeşi dinliyor muydu?' diye sordu." "Kız kardeşinin - ki tek gözlüydü - dinlediğini söyledim. O da, 'Git ve tek gözlü olanı iste' dedi. Ben de öyle yaptım ve o kabul etti." Bu, Abdullah'ın annesiydi. Yedi yıl evlilikten sonra, kocasına şöyle sordu: "Kuzen, işler sana nasıl görünüyor? Hoşlanmadığın bir şey var mı?" "Hiçbir şey," diye cevap verdi, "yalnız o terliklerin gıcırdıyor." El-Hallâl ayrıca şöyle dedi: "Hatırlıyorum, Hattâb ibn Bişr, Ahmed'in eşlerinden birinin, evine geldikten birkaç gün sonra ona şöyle dediğini söylerdi: 'Yanlış yaptığım bir şey var mı?'" 62.7

The cousin reported: “So I went and asked, and she agreed. But when I came back, he asked, ‘Was her sister listening?’ “I told him that the sister”—who was one-eyed—“had been listening. He said, ‘Go back and ask for the one with one eye.’ So I did, and she accepted.” This was ʿAbd Allāh’s mother. After seven years of marriage, she asked him, “Cousin, how do things seem to you? Is there anything you don’t like?” “Nothing,” he answered, “except that those sandals of yours squeak.” Al-Khallāl also said: “I remember Khaṭṭāb ibn Bishr saying that one of Aḥmad’s wives said to him a few days after she came into the household: ‘Is there anything I’m doing wrong?’ 62.7

“Hayır,” diye cevap verdi, “ancak giydiğin o sandaletler Peygamber ﷺ zamanında yoktu.” Bunun üzerine kadın o sandaletleri sattı ve giymek için bir maqṭūʿ satın aldı.

“‘No,’ he answered, ‘except that those sandals you’re wearing didn’t exist at the time of the Prophet, God bless and keep him.’” So she sold them and bought a maqṭūʿ,317 which she would wear.

Al-Khallāl ekledi ki bahsettiği kadın şudur: yani Abdullah'ın annesi.

Al-Khallāl added that the woman he was talking about is this one: that is, ʿAbd Allāh’s mother.

Ayrıca, el-Merrûzî'nin Ahmed'in bir eşinden bahsederken ona rahmet etmesi için Allah'a dua ettiğini duyduğunu da işitmiş. Sonra şöyle demiş: "Yirmi yıl birlikte yaşadık ve hiç tartışmadık." İşte bu kadın, Abdullah'ın annesidir.

He also heard al-Marrūdhī say that he heard Aḥmad mention a wife and ask God to have mercy on her. Then he said, “We lived together for twenty years and never had an argument.” That’s this woman: ʿAbd Allāh’s mother.

[Yazar:] Aḥmad'ın Ṣāliḥ'in annesiyle otuz yıl birlikte yaşadığını rivayet ettiğini zaten aktarmıştım; bu son rivayet ise onun bir eşiyle yirmi yıl birlikte yaşadığını söylüyor. Her iki rivayet de el-Merrûzî'ye isnad edilmesine rağmen, bunlardan birinin yanlış olması gerekir. Aḥmad kırk yaşına kadar hiç evlenmedi ve Ṣāliḥ'in annesi vefat edene kadar tekrar evlenmedi. Eğer otuz yılını onunla, bir yirmi yılını da ikinci eşiyle geçirmiş olsaydı, doksan yıl yaşamış olması gerekirdi. Oysa yalnızca yetmiş yedi yaşına kadar yaşadı. Üstelik Abdullah'ın annesiyle, yetmişin üzerindeyken evlenmiş olması gerekirdi; ama biliyoruz ki vefat ettiğinde Abdullah zaten onun rivayetlerini aktarıyor ve onunla seyahat ediyordu. Aḥmad, babası hayattayken hadis talebine başlamış ve birçok hocadan dinlemiş olan Abdullah'ın hadis ezberinde iyi olduğunu söylerdi. Bu yüzden, Aḥmad'ın yirmi yıl birlikte yaşadığı kişinin Ṣāliḥ'in annesi olduğunu düşünüyorum; doğrusunu Allah en iyi bilir. 62.8

[The author:] I’ve already quoted Aḥmad as saying that Ṣāliḥ’s mother lived with him for thirty years, and this last report says that he and a wife lived together for twenty. Although both reports are attributed to al-Marrūdhī, one of them must be wrong. Aḥmad did not marry at all until he was forty and did not marry again until after Ṣāliḥ’s mother had died. If he spent thirty years with her and another twenty with the second wife, he would have to have lived for ninety years. Yet he only lived to be seventy-seven. Moreover, he would need to have married ʿAbd Allāh’s mother when he was over seventy, but we know that by the time he died, ʿAbd Allāh was already transmitting his reports and traveling with him. Aḥmad used to say that ʿAbd Allāh— who had already begun seeking Hadith and had heard many teachers while his father was still alive—had a good head for memorizing Hadith. Therefore, I think that the person Aḥmad lived with for twenty years was Ṣāliḥ’s mother—though God knows best. 62.8

Bunlar, her hâlükârda, onun sahip olduğu bilinen iki eştir. Üçüncü bir eşinden söz edildiğini duymadık.

These, in any case, are the two wives he is known to have had. We have not heard of a third.