Biyografilerine göre el-Me'mûn, Rakka'dan Bağdat polis şefi İshâk b. İbrâhîm'e 338 numaralı bir mektup gönderdi; halkı imtihan etmesini, o da bunu yaptı. 67.1

According to his biographers, al-Maʾmūn sent a letter from al-Raqqah 338 to the chief of the Baghdad police, Isḥāq ibn Ibrāhīm, telling him to put the community to the test, which he did. 67.1

[Sâlih:] Babamın şöyle dediğini duydum: "Bizi İshak İbn İbrahim'in huzuruna sorguya çektiklerinde, ilk iş olarak Tarsus'taki kişinin yazdığı mektubu okudular" — yani el-Me'mun'un. "Bize bazı ayetleri okudular, bunların arasında «O'nun benzeri hiçbir şey yoktur»340 ve «O, her şeyi yaratandır»341 da vardı. 'O'nun benzeri hiçbir şey yoktur' ayetini duyunca ben de «O, işitendir, görendir»342 ayetini okudum." 67.2

[Ṣāliḥ:] I heard my father say, “When they took us in to be questioned by Isḥāq ibn Ibrāhīm, the first thing they did was to read aloud the letter written by the one in Tarsus”—that is, al-Maʾmūn.339 “They recited some verses to us, including «Nothing is like Him»340 and «He is the creator of everything.»341 When I heard ‘Nothing is like Him,’ I recited «He is the One who hears and sees.»342 67.2

Ardından oradakiler imtihana tabi tutuldu. Onayı geri çevirenler alınıp hapsedildi. Hepsi içinde yalnızca dört kişi direndi. Adları şunlardır: Muhammed b. Nuh; Ubeydullah b. Ömer el-Kavârîrî; Sâcâda lakabıyla anılan el-Hasan b. Hammâd ve babam. Daha sonra Ubeydullah b. Ömer ile el-Hasan b. Hammâd da teslim oldu; böylece hapiste yalnızca Muhammed b. Nuh ile babam kaldı.

“Then those present were put to the test. Those who withheld their assent were taken away and locked up. Of them all, only four resisted. Their names are Muḥammad ibn Nuḥ; ʿUbayd Allāh ibn ʿUmar al-Qawārīrī; al-Ḥasan ibn Ḥammād, called Sajjādah; and my father. Later ʿUbayd Allāh ibn ʿUmar and al-Ḥasan ibn Ḥammād gave in too, leaving only Muḥammad ibn Nūḥ and my father in confinement.

Orada, birkaç gün sonra Tarsus'tan, ikisinin de oraya gönderilmesini emreden bir mektup gelene kadar kaldılar. Emre uygun olarak, birbirlerine zincirlenmiş halde gönderildiler. [Ebū Ma'mer el-Kaṭī'ī:] Ahmed b. Hanbel, Mihne sırasında saraya getirildiğinde ben de oradaydım. Her zaman yumuşak başlı bir adamdı; ama cemaatin üyelerinin onayladığını gördüğünde damarları şişti, gözleri kızardı ve bütün yumuşaklığı yok oldu. Onu görünce kendi kendime, "Bu adam Allah için ayağa kalkıyor" diye düşündüğümü hatırlıyorum. 67.3

There they stayed until, several days later, a letter arrived from Tarsus ordering the two of them to be transported there. They were duly sent, shackled one to the other.” [Abū Maʿmar al-Qaṭīʿī:] I was there when Aḥmad ibn Ḥanbal was brought to the palace during the Inquisition. He had always been a meek man, but when he saw the members of the community giving their assent, his veins swelled, his eyes went red, and all the meekness was gone. Seeing him, I remember thinking to myself, “He’s standing up for God.” 67.3

“Ebû Abdullah,” dedim ona, “bu güzel bir haber! Ebû Selemе b. Abdurrahman b. Avf'ın şöyle dediğini rivayet eden, el-Velid b. Abdullah b. Cumey'den naklen, Muhammed b. Fudayl b. Gazvan'ın rivayet ettiğini işitmedik mi? ‘Peygamber’in ashabından bazıları, dinin herhangi bir meselesinde kendilerine itiraz edildiğinde, deli gibi kaşlarını çatar ve gözlerini devirirdi.’” [İbn Ebî Usame:] Hatırlıyorum, Mihne sırasında birisinin Ahmed b. Hanbel'e, “Gördün mü? Hak kaybediyor, batıl kazanıyor!” dediğini duymuştum. 67.4

“Abū ʿAbd Allāh,” I told him, “this is good news! Haven’t we heard Muḥammad ibn Fuḍayl ibn Ghazwān report, citing al-Walīd ibn ʿAbd Allāh ibn Jumayʿ, citing Abū Salamah ibn ʿAbd al-Raḥmān ibn ʿAwf, who said, ‘Among the Prophet’s Companions were some who, if challenged on any matter of religion, would glower and roll their eyes like madmen’?” [Ibn Abī Usāmah:] I remember hearing that during the Inquisition, someone said to Aḥmad ibn Ḥanbal, “See? Right loses and wrong wins!” 67.4

“Hayır!” diye karşılık verdi. “Yanlış ancak insanların kalpleri dağılıp yollarını şaşırırsa galip gelir, ama bizimkiler henüz öyle olmadı.” [Ṣāliḥ:] Babam ile Muḥammad ibn Nūḥ zincirlenerek götürüldüler ve biz onlara el-Enbār’a kadar eşlik ettik. Orada Ebū Bekr el-Aḥvel babama sordu: “Ebū ʿAbdullāh, seni kılıçla tehdit ederlerse boyun eğer misin?” 67.5

“Never!” he retorted. “Wrong wins only if people’s hearts wander off and lose their way, but ours haven’t done that yet.” [Ṣāliḥ:] My father and Muḥammad ibn Nūḥ were carried off in chains and we went with them as far as al-Anbār. There Abū Bakr al-Aḥwal asked my father, “Abū ʿAbd Allāh, if they threaten you with a sword, will you give in?” 67.5

"Hayır," diye cevap verdi. Ardından kendisi ve Muhammed bin Nuh götürüldü.

“No,” he answered. Then he and Muḥammad ibn Nūḥ were taken away.

Daha sonra babam bana şunu söyledi:

Later my father told me:

“Raḥbah’a343 vardığımızda gece yarısıydı. Yola çıkarken bir adam yanımıza geldi ve, ‘Hangimiz Ahmed bin Hanbel?’ diye sordu. Biri beni işaret etti. Adam deveci’ye, ‘Yavaşla,’ dedi. Sonra bana dönüp, ‘Dinle, sen! Burada, şu anda öldürülsen ne olur ki? Hemen şimdi Cennet’e gireceksin,’ dedi. Ardından, ‘Seni Allah’a emanet ediyorum,’ diyerek ayrıldı.”

“When we got to al-Raḥbah343 it was the middle of the night. As we were leaving, a man came up to us and said, ‘Which of you is Aḥmad ibn Ḥanbal?’ “Someone pointed me out. ‘Slow down,’ said the man to the camel-driver. Then to me: ‘Listen, you! What does it matter if they kill you right here and now? You’ll enter the Garden, here and now.’ Then he said, ‘I leave you in the care of God,’ and left.

“Kim olduğunu sordum, bana şöyle dediler: ‘Rabîa kabilesinden, çölde şiir yazan Câbir ibn Âmir adında bir Arap. İnsanlar onu çok över.’” [İbrâhîm ibn Abdullah:] Ahmed ibn Hanbel şöyle demiştir: “Başımdan geçen o sıkıntılı süreçte bana söylenen en güçlü söz, Rahbetü Tavk’ta bir çöl Arabının bana söylediği şuydu: ‘Ahmed, hakikat uğrunda ölürsen şehit olursun, yaşarsan kahraman olarak yaşarsın.’” 67.7

“I asked who he was and they told me: ‘He’s an Arab of Rabīʿah named Jābir ibn ʿĀmir who composes poetry in the wilderness. People speak highly of him.’” [Ibrāhīm ibn ʿAbd Allāh:] Aḥmad ibn Ḥanbal said, “The most powerful thing anyone said to me during my ordeal was what a desert Arab said to me at Raḥbat Ṭawq: ‘Aḥmad, if you die for the truth you die a martyr, and if you live you live a hero.’” 67.7

Bununla birlikte kararlılığımı pekiştirdi.

With that he strengthened my resolve.

[Ahmed:] “Hiçbir şey, Raḥbat Ṭawq'lu bir çöl Arap'ının sözleri kadar üzerimde derin iz bırakmamıştır: ‘Ahmed, eğer hakikat uğruna ölürsen şehit olursun, yaşarsan kahraman olarak yaşarsın.’” 67.8

[Aḥmad:] “Nothing has ever made more of an impression on me than the words of a desert Arab from Raḥbat Ṭawq: ‘Aḥmad, if you die for the truth you die a martyr, and if you live you live a hero.’” 67.8

İbn Ebî Hâtim, babasının şöyle dediğini nakletti: "Sonunda haklı çıktı. Mihne sona erdiğinde, Allah Ahmed İbn Hanbel'i saygıya değer bir isim haline getirmişti." [Yazar:] Ayrıca Şâfiî'nin, Allah ondan razı olsun, bir rüyasında Peygamber'in ﷺ kendisinden Ahmed'i, Kur'an'ın yaratılmış olduğu konusunda imtihan edileceği konusunda uyarmasını istediğini de duyduk. Bu rivayet, senediyle birlikte rüyalar bölümünde verilecektir. 67.9

Ibn Abī Ḥātim quoted his father as saying, “In the end he was right. By the time the Inquisition was over, God had made Aḥmad ibn Ḥanbal a name to be reckoned with.” [The author:] We have also heard that al-Shāfiʿī, may God be pleased with him, had a dream where the Prophet asked him to warn Aḥmad that he would be tried regarding the creation of the Qurʾan. This report will be given along with its chain of transmitters in the chapter on dreams. 67.9

[el-Enbârî:] Ahmed b. Hanbel'in el-Me'mûn'un huzuruna götürüldüğünü öğrendiğimde, Fırat'ı geçtim ve Ahmed'i bir kervansarayda otururken buldum. Selam verdiğimde şöyle dedi: "Ebû Ca'fer, bu zahmete girmemeliydin!" 67.10

[Al-Anbārī:] When I found out that Aḥmad ibn Ḥanbal was being taken to see al- Maʾmūn, I crossed the Euphrates and found Aḥmad sitting in a caravanserai. When I greeted him he said, “Abū Jaʿfar, you shouldn’t have troubled yourself!” 67.10

"Sorun değildi," dedim ona. Sonra şöyle dedim: "Dinle beni! Bugünden itibaren, senin örneğini izlemeye hazır insanlar var. Kur'an'ın yaratılmış olduğunu söylersen, birçokları aynısını söyleyecek. Direnirsen, birçokları da direnecek. Düşün: O adam seni öldürmese bile, er ya da geç yine öleceksin. Öyleyse Allah'tan korkun ve boyun eğmeyin!" "Allah'ın dilediği olsun!" dedi Ahmed, ağlayarak. "Allah'ın dilediği olsun!" Sonra şöyle dedi: "Ebû Ca'fer, söylediklerini benim için tekrarla." Ben de tekrarladım, o da yine "Allah'ın dilediği olsun! Allah'ın dilediği olsun!" dedi. [Sâlih:] Babam bana şunu anlattı: "Adana'dan yeni çıkmıştık ki, arkamızdaki şehir kapısı açıldı ve biri şöyle bağırdı: 'Müjde! O adam öldü!'" 344 67.11

“It was no trouble,” I told him. Then I said, “Listen here! As of today, you have people prepared to follow your example. If you say the Qurʾan is created, many of them will say the same. If you resist, many of them will too. Think about it: even if that man doesn’t kill you, you’re going to die sooner or later anyway. So fear God and don’t give in!” “God’s will be done!” said Aḥmad, weeping. “God’s will be done!” Then he said, “Abū Jaʿfar, repeat what you said for me.” So I repeated it, and again he said “God’s will be done! God’s will be done!” [Ṣāliḥ:] My father told me: “We were just leaving Adana when the city gate opened behind us and someone called out: ‘Good news! That man is dead!’344 67.11

“Ona hiç rastlamamayı dua ediyordum.” [El-Bûşencî:] Ahmed b. Hanbel'in şöyle dediğini duydum: “Allah'tan üç kez bir şey istedim ve iki kez isteğimin kabul edildiğini gördüm. Onu Me'mûn'dan uzak tutmasını istedim ve Mütevekkil'i görmek istemediğimi söyledim. Gerçekten de Me'mûn'u hiç görmedim.”345 67.12

“I had been praying I would never meet him.” [Al-Būshanjī:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “Three times I’ve asked God for something and twice seen my request granted. I asked Him to keep me away from al- Maʾmūn, and I told Him I didn’t want to see al-Mutawakkil. Well, I never saw al- Maʾmūn.”345 67.12

Al-Ma'mūn, Bizans topraklarındaki bir nehir olan Badhandūn'da vefat etti; o sırada Ahmed, er-Rakka'da hapsedilmişti. El-Mu'tasım, Anadolu'da biat aldı ve Irak'a döndü. Ahmed, 218 [833] yılında Bağdat'a geri getirildi ve onu yargılayan el-Mu'tasım'dı. El-Mutevekkil'e gelince, Ahmed'i çocuklarına hadis öğretmesi için saraya getirdiğinde, onu gizli bir bölmeden gözetledi; yani Ahmed'i gördü, ama Ahmed onu hiç görmedi.

Al-Maʾmūn died at the Badhandūn—a river in Byzantine territory—while Aḥmad was locked up in al-Raqqah. Al-Muʿtaṣim received the oath of allegiance in Anatolia and returned to Iraq. Aḥmad was brought back to Baghdad in 218 [833], and it was al- Muʿtaṣim who tried him. As for al-Mutawakkil, when he brought Aḥmad to the palace to instruct his children in Hadith, he observed him from a secret compartment, meaning that he saw Aḥmad but Aḥmad never saw him.

[Ṣāliḥ:] Babam ve Muhammed İbn Nuh, Tarsus'tan hâlâ zincire vurulmuş olarak geri gönderildiler. Rakka'ya vardıklarında bir gemiye bindirildiler. Anat'ta,346

[Ṣāliḥ:] My father and Muḥammad ibn Nūḥ were sent back from Tarsus still in irons. When they reached al-Raqqah, they were put onto a boat. At ʿĀnāt,346

Muhammed ibn Nuh vefat etti ve zincirleri çıkarıldı. Babam onun cenazesi üzerine namaz kıldı. 67.13

Muḥammad ibn Nūḥ died and his chains were removed. My father prayed over his body. 67.13

[Hanbal:] Ahmed ibn Hanbal'in şöyle dediğini duydum: "Muhammed ibn Nuh kadar genç ve bilgisiz olup da Allah için bu kadar cesurca duran birini görmedim." Umarım öldüğünde Allah onu kurtarmıştır! 67.14

[Ḥanbal:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say: “I never saw anyone so young or so unlearned stand up for God more bravely than Muḥammad ibn Nūḥ. I hope God saved him when he died! 67.14

“Bir gün, ikimiz yalnız kaldığımızda bana şöyle dedi: ‘Ahmed, Allah’tan kork! Allah’tan kork! Sen ile ben hiç benzemeyiz. Sen insanların peşinden gittiği, herkesin ne yapacağını görmek için gözünü dikip beklediği bir adamsın. Allah’tan kork ve sebat et!’ Ya da buna benzer sözler. Beni güçlü tutmaya çalışıp doğru olanı yapmam konusunda uyarmaya çalıştığını düşünebiliyor musun! Bir de ona ne oldu, bil: hastalandı ve bir yol kenarında, bir yerde can verdi. Onun cenaze namazını kıldım ve onu toprağa verdim.” Şunu da eklemiş olabilir: “Bu, ʿĀnāh’ta oldu.” Ahmed İbn Ali İbn Sâbit, Muhammed İbn Nûh’un 218 [833] yılında vefat ettiğini rivayet etmiştir.

“One day, when the two of us were alone, he said to me, ‘Aḥmad, fear God! Fear God! We’re nothing alike, you and I. You’re a man people follow and everyone is watching and waiting to see what you’ll do. Fear God, and stand firm!’—or words to that effect. Imagine him trying to keep me strong and warn me to do the right thing! And look what happened to him: he fell sick and ended up dying by the side of a road somewhere. I prayed over him and buried him.” He may have added: “That was in ʿĀnāh.” Aḥmad ibn ʿAlī ibn Thābit reported that Muḥammad ibn Nūḥ died in 218 [833].