[ʿAbd Allāh:] Ebû Zür'a'nın, Ahmed b. Hanbel'in bir milyon hadis rivayeti bildiğini söylediğini işittim. 8.1

[ʿAbd Allāh:] I heard Abū Zurʿah say that Aḥmad ibn Ḥanbal knew a million Hadith reports. 8.1

“Bunu nereden bileceksin?” diye soruldu ona.

“How would you know?” he was asked.

"O ve ben onları birbirimize okuduk ve farklı konuları gözden geçirdik."49

“He and I recited them to each other, and we went through the different topics.”49

[Ṣāliḥ:] Babam bana bir adamın İbn ʿUlayyah'ın kapısına Hushaym'in hadis kitaplarıyla geldiğini anlattı. 8.2

[Ṣāliḥ:] My father told me that a man once came to Ibn ʿUlayyah’s door with Hushaym’s Hadith books. 8.2

Bana rivayetleri okumaya başladı ve ben her birinin senedini söylerdim. El-Muayti de hadis ezberlerdi ve geldiğinde onu devralması için rica ettim, ama kabul etmedi.50

“He started reading the reports out to me, and I would say the chain of transmitters for each one. Al-Muʿayṭī also used to memorize Hadith, and when he arrived I asked him to take over, but he wouldn’t.”50

Babam şöyle dedi: "Hüşeym'den rivayet edilen, ondan doğrudan hiç işitmediğim hadisleri bile bilirdim." [Ahmed:] Hüşeym hayattayken ondan işittiğim her şeyi ezberlemiştim. 8.3

My father said, “I even knew of reports [transmitted by Hushaym] that I had never heard directly from him.” [Aḥmad:] I memorized everything I heard from Hushaym while he was still alive. 8.3

[İbn Ebî Hâtim:] Saîd b. Amr el-Bardaî bir keresinde Ebû Zur'a'ya, ezber bakımından kimin daha çok hadis bildiğini sordu: kendisi mi, yoksa Ahmed b. Hanbel mi? (8)4

[Ibn Abī Ḥātim:] Saʿīd ibn ʿAmr al-Bardhaʿī once asked Abū Zurʿah who had memorized more, he or Aḥmad ibn Ḥanbal. 8.4

"Elbette Ahmed b. Hanbel." "Bunu nereden biliyorsun?" "Onun kağıtlarına baktığımda," dedi Ebû Zür'a, "her bir kırkın başında53 hangi râvilerden hadis dinlediğini yazmadığını gördüm. Bunun yerine her kırk için râvilerin isimlerini ezbere biliyordu. Ben bunu hiç yapamadım." [Et-Tüsterî:] Ebû Zür'a'ya, ileri gelen râviler arasında en iyi hafızaya sahip olanın kim olduğu soruldu. 8.5

“Aḥmad ibn Ḥanbal, of course.” “How do you know that?” “When I looked at his papers,” said Abū Zurʿah, “I saw that at the front of each quire,51 he didn’t list the names of the transmitters he heard reports from. Instead, for every quire, he knew the names of the transmitters by heart. I could never do that.” [Al-Tustarī:] Abū Zurʿah was asked which of the senior transmitters had the best memory. 8.5

"Ahmed ibn Hanbel," dedi. "Öldüğü gün, geriye bıraktığı kâğıtların miktarını tahmin ettiler. On iki buçuk yük tuttuğu hesaplandı. Hiçbir dış sayfasında 'Falancanın hadisi' veya 'Falanca bize rivayet etti' diye yazmamıştı, iç sayfalarının hiçbirinde de bunu yazmamıştı. Bütün bunları ezberinde tutuyordu." [Ebû Zür'a:] Ahmed ibn Hanbel'in yanına gittim ve Süfyân'ın hadisini bulup bana getirmesini istedim. Hepsinin üzerinde yalnızca "Süfyân" yazan, tek bir rivayetin bile "Falanca tarafından nakledilmiştir" diye işaretlenmediği defterler çıkardı. Hepsinin aynı kişiden nakledildiğini sandım. Ama bazılarını seçip okuması için ona verdiğimde, her hadis için "Vekî'" ya da "Yahyâ" ya da kim olursa olsun, "bize rivayet etti..." diyordu. Hayrete düştüm. Bunu birçok kez denemiştim, ama hiçbir zaman başaramamıştım. 8.6

“Aḥmad ibn Ḥanbal,” he said. “The day he died, they made an estimate of the number of papers he left behind. It came to twelve and a half loads.52 Nowhere on any of the outside pages had he written ‘the Hadith of So-and-So,’ or ‘So-and-So reported to us’ on any of the inside pages. All of that he knew by heart.” [Abū Zurʿah:] I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal and asked him to find Sufyān’s Hadith for me. He brought out quires all labeled Sufyān, just Sufyān, without marking a single report as “Transmitted by So-and-So.” I thought they must all have been transmitted by the same person. But when I picked some out for him to read back, he would say for each Hadith, “Wakīʿ,” or “Yaḥyā,” or whoever, “reported to us …” I was amazed. More than once I’ve tried to do something like that, but I’ve never been able to. 8.6

[Ahmed:] Vekî'ye, Sevrî'nin hadislerini ezberden okumasını teklif ederdim. Vekî', gecenin son namazını kıldığında mescidden çıkıp evine giderdi. Ben de onu bu konuda sınardım; çoğu zaman dokuz ya da on rivayeti sıralardı ve ben bunları ezberlerdim. O gittikten sonra hadis âlimleri benden bu rivayetleri kendilerine yazdırmamı isterlerdi ve ben de yazdırırdım. 8.7

[Aḥmad:] I used to challenge Wakīʿ to recite al-Thawrī’s Hadith reports from memory. Whenever Wakiʿ finished the last prayer of the night, he would leave the mosque and head for home. I would challenge him and he would often reply by citing nine or ten reports, which I would then memorize. After he left, the Hadith scholars would ask me to dictate the reports to them, and I would. 8.7

[İbn Saʿîd:] Vekîʿ, hadis halkasından akşam namazını kılmak üzere ayrıldığında, Ahmed İbn Hanbel de onunla birlikte giderdi ve Vekîʿ kendisine rivayetler hakkında soru sormaya devam ederken kapının yanında dururdu. Bir gece Vekîʿ, ellerini kapı kasasına dayayarak kapının eşiğinde durdu ve şöyle dedi: “Sana Süfyân'ın hadisi hakkında bir imtihan yapacağım.” 8.8

[Ibn Saʿīd:] Whenever Wakīʿ would leave the Hadith-circle to pray the evening prayer, Aḥmad ibn Ḥanbal would go with him and stand by the door while Wakīʿ kept quizzing him about reports. One night, Wakīʿ stopped in the doorway with his hands on the jamb and said, “I’m going to test you on the Hadith of Sufyān.” 8.8

"Devam et," dedi İbn Hanbel.

“Go ahead,” said Ibn Ḥanbal.

"Sufyân'ın Selemetü'bnü Kuheyl'den rivayet ettiği hadisi ezberledin mi?" diye sordu Vekî', hadisi okuyarak.

“Have you memorized what Sufyān transmitted citing Salamah ibn Kuhayl … ?” asked Wakīʿ, reciting the Hadith.

"Evet," dedi Ahmed. "Yahya'nın rivayet ettiğini işittik," ve ravisini bildirdi.

“Yes,” said Aḥmad. “We heard Yaḥyā report,” giving the transmitter.

"Şu şu konuda Selemе ne dersin?" "Abdurrahman'ın rivayet ettiğini duyduk," dedi Ahmed.

“What about Salamah on such-and-such?” “We heard ʿAbd al-Raḥmān report,” said Aḥmad.

“Sufyān’dan Selemeh’e dayanarak şu ve bu hakkında ne dersin?” “Bunu sizden duymuştuk.” Ve böylece Selemeh’in rivayet ettiği bütün haberler tamamlanıncaya kadar devam ettiler. Sonra Ahmed sordu: “Selemeh’in … hakkındaki rivayetini biliyor musun?” ve hadisi zikretti.

“What about Sufyān from Salamah on such and-such?” “We heard that from you.” And so they continued until they had covered all of the reports transmitted by Salamah. Then Aḥmad asked: “Do you know Salamah’s report about … ?” giving the Hadith.

"Hayır," dedi Vekî'.

“No,” said Wakīʿ.

Ahmed daha sonra birbirinin ardına rivayetler hakkında sormaya başladı. Her seferinde Vekī' şaşırıp kaldı. Ahmed, diğer önemli râvilerin rivayetlerini tek tek inceledi.

Aḥmad then began asking about one report after another. Each time, Wakīʿ was stumped. Aḥmad went through the reports of the other major transmitters one by one.

O hâlâ orada duruyordu ki hizmetçi kız göründü ve “Sabah yıldızı” —ya da “Zühre”— “doğdu!” dedi. [Ahmed:] Vekî', rivayetleri, hepsi aynı senet zinciriyle nakledilmiş gibi okurdu; sanki hepsini böyle ezberlemişti. Ben geceleri bunlardan on beş ya da on tanesini ezberlerdim.53 8.9

He was still standing there when the servant girl appeared and said, “The morning star”—or “Venus”—“is up!” [Aḥmad:] Wakīʿ used to recite reports that all had the same chain of transmitters, as if he had memorized them all that way. At night I used to commit ten or fifteen of them to memory.53 8.9

[ʿAbd Allāh:] Babam bana derdi ki, “Vekiʿ'in derlemesindeki kitaplardan herhangi birini al, bana herhangi bir rivayetin ne dediğini söyle, ben de sana o rivayetin senet zincirini söyleyeyim.”

[ʿAbd Allāh:] My father used to tell me, “Take any of the books of Wakīʿ’s collection and tell me what any report says and I’ll tell you the chain of transmitters.

"Ya da bana senedi söyleyin, ben de rivayetin ne dediğini size söyleyeyim."54 8.10

Or tell me the chain and I’ll tell you what the report says.”54 8.10