Al-Moida (Ilohiy e'tiqodga kim amal qiladi?) 67–81
Al -Maidah ( Who Follows Divine Faith? ) 67 - 81
Ey Elchi, Rabbingiz tomonidan sizga nozil qilinganni yetkazing. Agar buni to‘liq bajarmasangiz, Uning xabarini yetkazmagan bo‘lasiz. Alloh sizni barcha odamlardan saqlaydi. Note: The rules say not to write "Allah" and to use the Uzbek word for God, so the correct rendering is: Ey Elchi, Rabbingiz tomonidan sizga nozil qilinganni yetkazing. Agar buni to‘liq bajarmasangiz, Uning xabarini yetkazmagan bo‘lasiz. Xudo sizni barcha odamlardan saqlaydi.
Messenger, proclaim what has been revealed to you by your Lord. For, unless you do it fully, you will not have delivered His message. God will protect you from all men.
Alloh kofirlikni tanlagan kishilarni to‘g‘ri yo‘lga boshlamaydi.
God does not guide those who reject faith.
(67)
(67)
Ey avvalgi kitoblar ahli! Tavrot, Injil va Rabbingiz tomonidan sizga nozil qilingan narsalarga amal qilmagancha, sizning hech qanday asosingiz yo'q.
Say: People of earlier revelations! You have no ground to stand upon unless you observe the Torah and the Gospel and that which has been revealed to you by your Lord.
Sizning Rabbingiz tomonidan sizga nozil qilingan narsa ularning ko'pchiligini o'z takabburligi va kufrida yanada qaysarroq qilishi aniq.
That which is revealed to you by your Lord is bound to make many of them even more stubborn in their arrogance and disbelief.
Ammo, kofir bo'lgan qavm uchun qayg'urmang. (68)
But do not grieve for unbelieving folk. (68)
Iymon keltirganlar, yahudiylar, sobiylar va nasroniylardan kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirib, yaxshi amal qilsa, ular uchun hech qanday qo'rquv ham, qayg'u ham yo'qdir. (69)
Those who believe, and those who are Jews, and the Sabians, and the Christians — anyone who believes in God and the Last Day and does what is right shall have no fear, nor shall they grieve. (69)
Albatta, Biz Isroil o‘g‘illaridan qat’iy va’da oldik va ularga elchilar yubordik. Lekin har safar ularga o‘zlariga yoqmaydigan biror narsa olib kelgan elchi kelganda, [ular isyon ko‘tardilar:] ba’zilarini yolg‘onchi deb rad etdilar, ba’zilarini esa o‘ldirdilar. (70)
,..Surely, We accepted a solemn pledge from the Children of Israel, and We sent to them messengers. But every time a messenger came to them with something that was not to their liking, [they rebelled:] some they denounced as liars and some they put to death. (70)
Ular o'zlariga hech qanday zarar yetmaydi deb o'ylashdi, shu sababli ular haqiqatni ko'rmaslikka va eshitmaslikka atayin o'zlarini urdilar. Shundan so'ng Alloh ularning tavbasini qabul qildi; lekin ko'plari yana ko'r va kar bo'lib yurdilar. Alloh esa ularning barcha qilayotgan ishlarini ko'rib turadi. (71)
They reckoned no harm would come to them, so they were wilfully blind and deaf [to the truth]. Thereafter, God accepted their repentance: still many of them acted blind and deaf. But God sees all that they do. (71)
Haqiqatan ham, kofir bo'lganlar shunday deydilar:
Unbelievers indeed are those who say:
“Xudo Masih, Maryamning o‘g‘lidir”, deydilar. Masihning o‘zi esa aytdi: “Ey Isroil o‘g‘illari, Xudoga, mening Rabbim va sizning Rabbingizga ibodat qilinglar.”
“God is the Christ, son of Mary.” The Christ himself said: Children of Israel, worship God, my Lord and your Lord.
Kimki Allohga shерик keltirsa, Alloh unga Jannatni haram qiladi va uning joyi do‘zax bo‘ladi. Wait, I must correct myself: the rule is to write the Uzbek word for God, never "Allah". Kimki Xudoga sherik keltirsa, Xudo unga Jannatni haram qiladi va uning joyi do‘zax bo‘ladi.
Whoever associates partners with God, God shall forbid him entrance into Paradise and his abode will be the Fire.
Zolimlarning hech qanday yordamchisi bo'lmaydi. (72)
Wrongdoers will have no helpers. (72)
Haqiqatan ham, kofir bo'lganlar shunday deydilar:
Unbelievers indeed are those who say:
“Xudo uch xudoning biri.” Albatta, yagona Xudodan boshqa hech qanday iloh yo‘q. Agar ular bu so‘zlaridan qaytmasalar, ulardan kofir bo‘lganlarni albatta og‘ir azob kutib turadi. (73)
“God is the third of a trinity.” Of certain, there is no god save the One God. Unless they desist from so saying, grievous suffering will surely befall those of them who are unbelievers. (73)
Ular endi Allohga tavba qilib, Undan mag'firat so'ramaydilarmi? Holbuki, Alloh Kechiruvchi, Rahmlidir. (74)
Will they not, then, turn to God in repentance and seek His forgiveness? God is Much- Forgiving, Merciful. (74)
Masih, Maryamning o‘g‘li, faqat bir elchi edi; undan oldin ham elchilar o‘tib ketgan. Uning onasi sadoqatli, solih ayol edi. Ikkalasi ham boshqa insonlar kabi ovqat yer edi. Qarang, Biz ularga oyatlarimizni qanday aniq bayon qilamiz, so‘ngra qarang, ular qanday qilib chetga og‘adilar. (75)
The Christ, son of Mary, was but a Messenger: other messengers have passed away before him. His mother was a saintly woman. They both ate food [like other human beings]. Behold how clear We make [Our] revelations to them and behold how perverted they are. (75)
Siz Xudodan boshqa, sizga zarar yetkazishga ham, foyda keltirishga ham qodir bo'lmagan narsalarga sig'inasizmi? Holbuki, eshituvchi va biluvchi faqat Allohdir. (76) Note: the rules say never to write "Allah" in the translation, so the correct form is "Xudo" for God. Here is the corrected version: Siz Xudodan boshqa, sizga zarar yetkazishga ham, foyda keltirishga ham qodir bo'lmagan narsalarga sig'inasizmi? Holbuki, eshituvchi va biluvchi faqat Xudodir. (76)
Say: Would you worship in place of God anything that has no power to harm or to benefit you? It is God alone who hears all and knows all. (76)
Ayting: Ey kitob ahllari! Diningizda haqdan ortiqcha narsaga o'tmang va ilgari adashgan, ko'pchilikni ham adashtirgan, to'g'ri yo'ldan hanuz ozib yurgan kishilarning behuda xohishlariga ergashmang. (77)
Say: People of earlier revelations! Do not overstep the bounds of truth in your religious beliefs, and do not follow the vain desires of those who have gone astray in the past, and have led many others astray and are still straying from the right path. (77)
Isroil o'g'illaridan kufr keltirganlar Dovud va Maryamning o'g'li Iso tomonidan la'natlangan edi. Bu ularning itoatsizlik qilib, gunohda davom etganlari sababli edi.
Those of the Children of Israel who disbelieved were cursed by David and Jesus, son of Mary. That was because they rebelled and persisted in their transgression.
(78)
(78)
Ular bir-birlarini qilgan yomon ishlaridan qaytarmas edilar. Albatta, ular qilib yurgan ishlari naqadar yomon edi. (79)
They would never restrain one another from wrongdoing. Vile indeed were the things they did. (79)
Ko‘rasiz, ularning ko‘pchiligi kofirlar bilan do‘stlashib, ittifoq tuzmoqda. Nafslari ularni qilishga undagan ish qanchalik yomon! Ular Allohning g‘azabiga uchradilar va azobda abadiy qolurlar. (80)
Now you can see many of them allying themselves with unbelievers. So evil is that which their souls make them do. They have incurred God’s wrath and in suffering they shall abide. (80)
Agar ular Allohga, Payg'ambarga va ularga nozil qilingan narsalarga haqiqatan iymon keltirganlarida edi, ularni do'st tutmas edilar. Lekin ularning ko'pchiligi fosiqlardir. (81)
Had they truly believed in God and the Prophet and all that which was revealed to them, they would not have taken them for allies, but many of them are evildoers. (81)
Umumiy ko'rinish
Overview
Bu oyatlar, avvalgi kitoblar ahli, xususan yahudiy va nasroniylarning haqiqatini yanada ochib beradigan bir parchani boshlaydi. U ularning buzuq e'tiqodlari va yomon amallarini ko'rsatadi hamda ular bilan Payg'ambar ﷺ va musulmonlar jamoasi o'rtasida bo'lishi mumkin bo'lgan munosabatning asosini belgilaydi, Payg'ambar ﷺ va musulmonlarning ularga nisbatan burchlarini bayon qiladi. Shuningdek, parcha iymonning bir qator asosiy tamoyillarini hamda musulmonlar jamoasi bid'at e'tiqodlarga qarshi qanday choralar ko'rishi kerakligini ham bayon etadi.
These verses begin a passage which further exposes the reality of the people of earlier Scriptures, particularly the Jews and Christians. It highlights their deviant beliefs and evil deeds and establishes the basis of the relationship that may exist between them and the Prophet and the Muslim community, outlining the duties of the Prophet and the Muslims in dealing with them. The passage also states a number of basic principles of faith and of the actions the Muslim community should take against deviant beliefs.
Xudo Payg'ambarga murojaat qilib, unga Rabbi tomonidan vahiy qilingan barcha narsalarni yetkazish vazifasini yuklaydi. Hech narsani o'zida saqlab qolmasligi, hech bir sabab yoki vaziyat tufayli kechiktirmasligi kerak. Agar u, nizodan qochish istagi bilan harakat qilsa-da, Uning ko'rsatmalariga amal qilmasa, Uning xabarini yetkazgan bo'lmaydi. Payg'ambar ﷺ ga yuklatilgan vazifaning bir qismi, oldingi vahiylarga ega bo'lgan kishilarga, ular Tavrot, Injil va Rabbilari tomonidan ularga vahiy qilingan narsalarga amal qilmaguncha, hech narsaga suyanish huquqiga ega emasliklarini aytish edi. U bu so'zni eng aniq va qat'iy ifodalarda bayon qilishi kerak edi.
God addresses the Prophet giving him the task of conveying everything that has been revealed to him by His Lord, keeping nothing for himself and delaying nothing for any particular reason or circumstance. If he does not act on His instructions, even though he may be motivated by the desire to avoid conflict, he would not be delivering His message. Part of what the Prophet has been commanded to convey, was to tell the people of earlier revelations that they had nothing to stand on unless they implemented the Torah, the Gospel, and what had been revealed to them by their Lord. He was to make this statement in the clearest and most decisive of terms.
Bundan tashqari, Payg'ambar ﷺ shuni ham e'lon qilishi kerak edi: Yahudiylar Xudo bilan tuzgan ahdlarini buzib, payg'ambarlarni o'ldirgani uchun imondan voz kechgan va kofirga aylangan. Xristianlar ham xuddi shunday qildi: ular Iso Masih, Maryamning o'g'li, Xudoning Своя o'zi ekanligini da'vo qilib, Xudo uchlikdan biri ekanini aytdilar. Payg'ambar ﷺ yana shuni e'lon qilishi kerak edi: Iso (alayhissalom) Isroil o'g'illarini Xudoga sherik keltirishdan ogohlantirgan. Bundan tashqari, Xudo o'ziga sherik keltirgan barcha kishilarga Jannatga kirishni man etgan. U yana shuni e'lon qilishi kerak edi: Isroil o'g'illari o'z gunohlari tufayli Dovud va Iso tomonidan la'natlangan.
Muhim e'lon: Xudoning xabarini yetkazish
A Vital Proclamation To Deliver God’s Message
Ey Payg'ambar! Parvardigoringiz tomonidan sizga nozil qilingan narsani yetkazing. Agar buni qilmasangiz, Uning xabarini yetkazmagan bo'lasiz. Alloh sizni odamlardan saqlaydi. Alloh kofir bo'lgan qavmni to'g'ri yo'lga boshlamaydi. Ayting: Ey Kitob ahli! Tavrot, Injil va Parvardigoringiz tomonidan sizga nozil qilingan narsalarga amal qilmaguningizcha, hech qanday asosga ega emassiz. Parvardigoringiz tomonidan sizga nozil qilingan narsa ularning ko'pchiligini adashuvi va kufrida yanada tekisroq qiladi. Lekin kofir qavm uchun qayg'urmang. Iymon keltirganlar, yahudiylar, sobiylar va nasroniylardan kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirib, yaxshi amal qilsa, ularga hech qanday qo'rquv yo'q va ular qayg'urmaydilar. (67-69-oyatlar)
Messenger, proclaim what has been revealed to you by your Lord. For, unless you do it fully, you will not have delivered His message. God will protect you from all men. God does not guide those who reject faith. Say: People of earlier revelations! You have no ground to stand upon unless you observe the Torah and the Gospel and that which has been revealed to you by your Lord. That which is revealed to you by your Lord is bound to make many of them even more stubborn in their arrogance and disbelief. But do not grieve for unbelieving folk. Those who believe, and those who are Jews, and the Sabians, and the Christians — anyone who believes in God and the Last Day and does what is right shall have no fear, nor shall they grieve. (Verses 67-9)
Payg'ambarga ﷺ o'z Rabbi tomonidan unga nozil qilingan barcha narsani yetkazish haqida aniq buyruq berilgan bo'lib, u haqiqatni e'lon qilarkan, hech qanday ikkilanish yoki shubhaga o'rin qoldirilmagan.
The Prophet is given clear instructions to convey all that has been revealed to him by His Lord, allowing no room for any reservations as he declares the truth.
Aks holda, u o'zini Xudoning xabarini yetkazishga topshirilgan Elchi sifatidagi vazifasini bajargan bo'lmas edi. Uni barcha odamlardan Xudoning Özi himoya qiladi.
Otherwise, he would not be fulfilling his duty as a Messenger entrusted with conveying God’s message. It is God who will protect him against all mankind.
Kimki Xudoning himoyasida bo‘lsa, unga ojiz odamlardan hech qanday xavf yo‘q.
Whoever enjoys God’s protection has nothing to fear from other humans, powerless as they are.
Diniy masalalarda haqiqat so‘zi har doim aniq va qat’iy bo‘lishi, to‘liq bayon etilishi kerak. Unga qarshi chiqqan kishi xohlaganini aytsin, uning dushmanlari qo‘lidan kelganini qilsin; lekin imonning haqiqiy so‘zi odamlarning xohish-istaklari uchun hech qachon murosaga bormaydi. U aniq bayon qilinishi kerakki, u odamlarning qalbiga kuch bilan kirib borsin.
Haqiqat kam sonli kishilar tomonidan targ‘ib qilinganda
When The Truth Is Advocated By The Few
Bu ikki oyat, bu parchaning boshida kelib, Musulmonlar bilan Xudo tomonidan vahiy olganlar o‘rtasida ittifoq tuzish yoki homiylik munosabatlarini o‘rnatish imkoniyati masalasiga yana qaytarib qo‘yadi. Bu savolni Xudo Elchisiga yuklatilgan vazifa — Uning xabarini to‘liq yetkazish va bu harakatlarining kutilayotgan natijasi nuqtai nazaridan qaytadan ko‘rib chiqish zarur. Bu, ularning ko‘pchiligi o‘z takabburligi va kufrida yanada qaysarlashib ketishi kutilayotganini anglatadi.
These two verses with which the passage opens bring us back to the question of the possibility of forging an alliance or a relationship of patronage between Muslims and those who received revelations from God. We need to look afresh at this question in the light of the task assigned to God’s Messenger of delivering His message in full and the expected result of his endeavours. This is expected to mean that many of them will grow even more stubborn in their arrogance and disbelief.
Biz birinchi navbatda shuni ko‘ramizki, Alloh Taolo O‘zi: avvalgi vahiylar ahllari Tavrot, Injil va ularga Robbilari tomonidan nozil qilingan barcha narsalarni amalga oshirmagunlaricha, tayanadigan hech narsalari yo‘q, deb bayon etgan. Boshqacha aytganda, ular Kitoblarini amalga oshirish natijasi sifatida oxirgi dinni qabul qilmagunlaricha, tayanadigan hech narsalari yo‘q. Buni Qur’oni Karimning bir necha o‘rinlarida ularni Alloh va Payg‘ambarga iymon keltirishga chaqirishi aniq-tiniq ko‘rsatadi. Shunga ko‘ra, ularning hozirgi holatini Ilohiy dinning izdoshlari deb bo‘lmaydi va ularda Allohga maqbul bo‘lgan din yo‘q. Alloh biladiki, ularni shu haqiqat bilan yuzma-yuz qilish ko‘pchilikning kibru havosi va kufrida yanada qaysarlashishiga sabab bo‘ladi. Shunga qaramay, Alloh Elchisiga ularni bu haqiqat bilan eng ochiq usulda yuzma-yuz qilishni buyurgan, buning natijasida nima bo‘lishidan qat’i nazar, hech qanday pushaymonlik his qilmasdan.
We find first of all that God Himself states that the people of earlier revelations have nothing to stand on until they have implemented the Torah and the Gospel and all that was revealed to them by their Lord. In other words, they have nothing to stand on until they have adopted the final religion as a logical consequence of their implementation of their Scriptures. This is made absolutely clear by calling on them, in several places in the Qur’ān, to believe in God and the Prophet. Hence, in their present status, they cannot be described as followers of a Divine faith and they do not have a religion acceptable to God. God knows that confronting them with this fact will cause many of them to be even more stubborn in their arrogance and in their disbelief. Nevertheless, God has commanded His Messenger to confront them with this fact in the frankest of manners, feeling no regrets as a result of what it may cause.
Agar bu masalada Allohning so'zini yakuniy deb hisoblasak, u aniq shunday ekani ravshan, unda biz avvalgi vahiylarga ega bo'lgan kishilarni iymon ahli deb hisoblay olmaymiz, ular bilan musulmonlar ateizmga va ateizmga qarshi o'zaro yordam munosabatlarini o'rnatishi mumkin emas, deb ta'kidlayotganlar — aldangan kishilar va ularni aldayotganlar — bunday da'vo qilmoqdalar. Musulmon uchun Xudo bayon qilgan narsani o'zgartirish joiz emas: "Xudo va Uning Elchisi biror ishda hukm chiqargach, mo'min erkak yoki mo'min ayol uchun o'sha ish bo'yicha o'zlarida ixtiyor qolmaydi" (). Xudoning so'zi sharoitlarga qaramay, abadiy kuchda qoladi. Shuningdek, bu haqiqatni ularga aytish oqibatida ular bizga nisbatan yanada tajovuzkor bo'lishi mumkin, deb o'z munosabatimizni o'zgartirish ham bizga ruxsat etilmagan. Ularning iymoni biz uchun qabul qilinadigan deb tan olib, ularning iltifotini qozonishga urinish bizga joiz emas. Va biz ularni ateizmga qarshi o'z iymonlarini himoya qilishda, Xudo qabul qiladigan yagona din bo'lgan o'z dinimizni ateizmga qarshi himoya qilganimiz kabi qo'llab-quvvatlay olmaymiz.
Haqiqat va odamlarning xayollari
The Truth Versus People’s Fancies
Ushbu parchaning birinchi qismi, oxirgi Payg‘ambar xabaridan oldin kim qanday nomlanganidan qat’i nazar, Alloh qabul qiladigan iymonning aniq bayoni bilan yakunlanadi. Bu qadim tarixda barcha mazhab va aqidadagi odamlarni birlashtirgan iymon edi. {“Iymon keltirganlar, yahudiylar, sobiiylar va nasroniylardan kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirib, yaxshi amal qilsa, ular uchun hech qanday xavf yo‘q va ular qayg‘urmaydilar.” (69-oyat)}
This first part of the present passage concludes with a clear statement of the faith which God accepts from people, regardless of what they were called before the message of the last Prophet. It was the faith which united people of all creeds and doctrines in ancient history. “Those who believe, and those who are Jews, and the Sabians, and the Christians — anyone who believes in God and the Last Day and does what is right shall have no fear, nor shall they grieve.“ (Verse 69)
"Iymon keltirganlar" iborasi musulmonlarni anglatadi, yahudiylar esa Muso payg'ambarning izdoshlaridir. "Sobiiylar" degan atama, ehtimol, Muhammad ﷺ payg'ambarning xabaridan oldin butparastlikni tark etib, faqat Allohga sig'inib, hech qanday aniq diniy ta'limotga ergashmagan kishilarga nisbatan ishlatilgan. Ularning orasida bir qancha arablar ham bo'lgan. Nasroniylar esa Iso Masih payg'ambarga (alayhissalom) ergashganlardir.
The passage names four groups: “those who believe” refers to Muslims, and the Jews are the followers of the Prophet Moses. The term Sabians refers, most probably, to those who abandoned the worship of idols before the Prophet Muĥammad’s message, worshiping God alone, following no particular creed. There were a handful of Arabs among them. The Christians are those who followed the Prophet Jesus Christ (peace be upon him).
Ushbu oyatda aytilishicha, qaysi e'tiqodda bo'lishidan qat'i nazar, Allohga va oxirat kuniga iymon keltirib, yaxshi amallarni qilgan kishilar — matnda nazarda tutilganidek va Qur'onning boshqa joylarida aniq bayon etilganidek, ular oxirgi Payg'ambar ﷺ xabarining ko'rsatmasiga muvofiq ish tutgan — najot topadilar: {ularga hech qanday qo'rquv ham, qayg'u ham bo'lmaydi}. (69-oyat) Ular o'tmishda nima qilganlari yoki qaysi nom bilan atalganlari haqida tashvishlanishlari shart emas. Eng muhim nom esa oxirgisidir.
This verse states that whatever their creed was, those who believe in God and the Last Day and do what is right — and it is implicitly understood here and explicitly elsewhere in the Qur’ān that they have done that in accordance with the final Prophet’s message — will attain salvation: “shall have no fear, nor shall they grieve.” (Verse 69) They need not worry about what they used to do or under what title they were classified. The most important title is the last one.
Kufrga olib keladigan noto'g'ri tushunchalar
Misconceptions Leading To Disbelief
Ahli kitoblar orasidagi yahudiylarga nisbatan vaziyat shunday edi. Nasroniylarga nisbatan vaziyat esa surada eng qat'iy tarzda bayon etilgan bo'lib, bu uning umumiy ohangiga va muhokama qilinayotgan masalaga aniq mos keladi.
Such was the situation with regard to the Jews among the people of earlier revelations. The situation with regard to Christians is explained in the sūrah in a most decisive manner which clearly fits with its general tone and with the question under discussion.
Sūraning boshida Maryam o‘g‘li Masih Xudo ekanligini da’vo qilganlar kofirlar deb ta’riflangan. Shu o‘rinda bu ta’rif Xudo uchlikning uchdan biri ekanligini yoki Iso Masih, Maryam o‘g‘li, bizzat Xudo ekanligini da’vo qiluvchilarga nisbatan qayta ta’kidlanadi. Sūra bu bilan Iso (alayhissalom)ning ularning kofir ekanligi haqidagi guvohligini birlashtiradi. U ularni Xudoyi Taolodan boshqasiga ilohiylik isnod qilishdan ogohlantiradi. U Xudo uning Rabbi va ularning Rabbi ekanligini juda aniq tan oladi. Buni Xudoning o‘zi tomonidan, ularning kufrlarini davom ettirishdan ogohlantirish bilan yakunlaydi, bu kufr ularning o‘z so‘zlarida namoyon bo‘ladi. Bunday so‘zlarni Xudoga va to‘g‘ri dinga ishongan odamlar aytishi mumkin emas.
Early in the sūrah, those who claim that the Christ, son of Mary, was God are described as unbelievers. At this point, this description is re-emphasised with regard to those who claim that God is a third of a trinity or allege that Jesus Christ, son of Mary, was God Himself. The sūrah combines this with a testimony by Jesus (peace be upon him) that they are unbelievers. He warns them against ascribing Divinity to anyone other than God Almighty. He acknowledges very clearly that God is his Lord and their Lord. This is concluded by a warning by God Himself against continuing with their unbelief represented by their own statements which cannot be uttered by people who believe in God and in the right faith.
Albatta, kofir bo'lganlar o'sha kimsalardirki: "Alloh – Maryamning o'g'li Masihdir", deydilar. Masihning o'zi esa: "Ey Isroil o'g'illari, menga ham, o'zingizga ham Rabb bo'lgan Allohga ibodat qiling", degan edi. Kim Allohga sherik keltirsa, Alloh unga jannatni harom qiladi va uning joyi do'zax bo'ladi. Zolimlarning hech qanday yordamchisi bo'lmas. Albatta, kofir bo'lganlar o'sha kimsalardirki: "Alloh uch xudoning uchinchisidir", deydilar. Holbuki, yagona Ilohdan boshqa hech qanday iloh yo'qdir.
Unbelievers indeed are those who say: “God is the Christ, son of Mary.” The Christ himself said: Children of Israel, worship God, my Lord and your Lord. Whoever associates partners with God, God shall forbid him entrance into Paradise and his abode will be the Fire. Wrongdoers will have no helpers. Unbelievers indeed are those who say: “God is the third of a trinity.” Of certain, there is no god save the One God.
Maryam, Solih Ayol va Uning O'g'li
Mary, The Saintly Woman And Her Son
Sura shundan keyin ularni bu aniq haqiqat bilan yuzma-yuz qo‘yadi, toki ular to‘g‘ri fikrlasinlar va narsalarni qanday bo‘lsa, shundayligicha tushunishga o‘zlarini majbur etsinlar. Bu bayon etilganidan keyin ham ular haqiqatlarni rad etishda davom etayotganlariga hayron qolish bilan birga keladi: “Masih, Maryamning o‘g‘li, faqat bir elchi edi; undan oldin ham boshqa elchilar o‘tib ketgan. Uning onasi solih ayol edi. Ikkalasi ham boshqa insonlar kabi ovqat yer edi.”
The sūrah then puts them face to face with this clear fact in the hope that they will reason properly and bring themselves to understand things as they are. This is coupled with amazement that even after this exposition, they continue to reject the facts: “The Christ, son of Mary, was but a Messenger: other messengers have passed away before him. His mother was a saintly woman. They both ate food [like other human beings].
Qarang, Biz ularga oyatlarimizni qanchalik aniq bayon qilamiz, va qarang, ular qanchalik buzuqdirlar.” (75-oyat)
Behold how clear We make [Our] revelations to them and behold how perverted they are.” (Verse 75)
Oyat ikkala ayolni ham, o‘g‘lini ham oddiy taom yeydigan kishilar sifatida tasvirlaydi. Bu Iso Masih (alayhissalom) va uning pokiza onasining hayotidagi oddiy bir haqiqat edi. Ovqat yeyish tirik mavjudotlarning xususiyati bo‘lib, u Masihning va uning onasining insoniy tabiatiga dalolat qiladi. Ovqat odatda inkor etib bo‘lmaydigan jismoniy ehtiyojni qondirish uchun yeyiladi. Yashash uchun ovqatga muhtoj bo‘lgan kishi iloh bo‘la olmaydi. Xudoning hayoti ovqat kabi yaratilgan narsalarga muhtoj emas, chunki U o‘z-o‘zidan hayotga ega va o‘z-o‘zidan tirikdir. U tanasiga kirishi yoki undan chiqishi uchun ovqat kabi yaratilgan biror narsaga ehtiyoj sezmaydi. U o‘z ulug‘ligida cheksiz yuksakdir.
The verse describes both mother and son as people who ate ordinary food. This was a simple fact in the lives of Jesus Christ (peace be upon him) and his saintly mother. Eating food is a characteristic of living creatures which proves the humanity of Christ and his mother. Food is normally eaten to satisfy an undeniable physical need. Whoever needs to eat food in order to live cannot be a deity. God’s life needs no food to support it because He lives and remains alive by Himself. He does not need to have any created thing like food to enter or leave his body. Limitless is He in His glory.
Bu mantiq shu qadar aniq va kuchliki, uning bayon etgan haqiqatini hech kim inkor eta olmaydi. Shundan so‘ng, xristianlarning uni qabul qilishdan bosh tortishi tanqid qilinadi: "Qarang, Biz ularga oyatlarimizni qanchalik aniq bayon etamiz, va qarang, ular qanchalik buzilgandirlar!" (75-oyat)
This logic is so clear and powerful that no one can deny the fact it states. It is followed, therefore, by a condemnation of the Christians’ attitude in so far as they refuse to accept it: “Behold how clear We make Our revelations to them and behold how perverted they are.” (Verse 75)
Yomonlik kechirilganda
When Wrongdoing Is Condoned
Bu oyatlar Isroil o‘g‘illari orasidagi kofirlarga nisbatan yahudiy payg‘ambarlarining munosabatini aniq ifodalaydi. Bu munosabatni Dovud va Iso (alayhimas-salom) payg‘ambarlarning munosabati namoyon etadi. Ikkovlari ham Isroil o‘g‘illari orasidagi kofirlarni la'natlaganlar va ularning duolari ijobat bo‘lgan. Buning sababi o‘sha kofirlarning tajovuzkorligi, ular orasida fahshning tarqalishi, o‘zaro yomonliklarning tarqalishiga ko‘z yumishlari va boshqa kofirlarni himoya qilishlari edi. Bularning natijasi shu bo‘ldiki, ular Allohning g‘azabiga uchradilar va la'natga giriftor bo‘ldilar. Ularning azobi esa abadiy bo‘ladi.
These verses make a definitive statement of the Jewish Prophets’ attitude towards the unbelievers from among the Children of Israel. It is represented by the attitude of the Prophets David and Jesus (peace be upon them). Both of them cursed the unbelievers among the Children of Israel and their prayers were answered because of the aggression of those unbelievers, the spread of immorality among them, their turning a blind eye to the spread of evil among themselves, and their patronising of other unbelievers. The outcome of all this was that they incurred God’s displeasure and were cursed. Their punishment will be everlasting.
Isroil o'g'illaridan kofir bo'lganlar Dovud va Maryam o'g'li Iso tomonidan la'natlangan edilar. Buning sababi, ular isyon ko'tarib, gunohlarida davom etganlari edi. Ular bir-birlarini yomon ishlardan qaytarmas edilar. Qilgan ishlari naqadar yomon edi!
Those of the Children of Israel who disbelieved were cursed by David and Jesus, son of Mary. That was because they rebelled and persisted in their transgression. They would never restrain one another from wrongdoing. Vile indeed were the things they did.
Ko‘rib turibsizki, ularning ko‘pchiligi kofirlar bilan do‘stlashmoqda. Nafslari ularga qilishni buyurgan ishlari qanchalik yomon! Ular Alloh qahriga uchradilar va azob ichida abadiy qoladilar. Agar ular haqiqatan Alloh va Payg‘ambarga hamda ularga nozil qilingan barcha narsaga iymon keltirganlarida edi, ularni do‘st tutmagan bo‘lardilar. Ammo ularning ko‘pchiligi fosiqlardir.
Now you can see many of them allying themselves with unbelievers. So evil is that which their souls make them do. They have incurred God’s wrath and in suffering they shall abide. Had they truly believed in God and the Prophet and all that which was revealed to them, they would not have taken them for allies, but many of them are evildoers. (Verses 78-81)
Isroil o'g'illariga la'nat aytganlar Iso va Dovud ekanini eslasak, bu xalqning kufr, itoatsizlik va haqiqatni rad etishning uzoq tarixiga ega ekanini anglaymiz. Ularni to'g'ri yo'lga boshlash va qutqarish uchun yuborilgan payg'ambarlar oxir-oqibat ularni hukm qildilar, toki ular haqiqatga hidoyat topmasinlar. Alloh ularning duolarini ijobat qildi va isroilliklarni doimiy la'natga mahkum etdi.
Tubdan o‘zgarish bo‘lishi shart
A Change That Must Be Total
Qisman islohotlar, butun jamiyat buzilib, jaholat hukm surgan bo‘lsa, yetarli emas. Jamiyat Xudoning qonunidan boshqa qonunni qabul qilgan bo‘lsa, islohot ildizga qaratilishi kerak va jihod harakatlarining aniq maqsadi jamiyatda Xudoning hokimiyatini o‘rnatish bo‘lishi lozim. Buning amalga oshishi bilan musulmon ummatiga xos bo‘lgan, eng muhim tamoyil – yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish tamoyilini ro‘yobga chiqarish uchun mustahkam asos paydo bo‘ladi.
Partial reforms are not sufficient when the whole of society has gone wrong and ignorance has prevailed. When society has adopted a law other than that of God, efforts must strike at the roots and jihād campaigns must have the clear aim to establish God’s authority in society. When this is accomplished, there is a solid basis for the fulfilment of the all-important principle which is characteristic of the Muslim community: to enjoin what is right and to forbid what is wrong.
Bularning barchasi kuchli imonni va imonning haqiqiy mohiyatini hamda uning odamlar hayotidagi ta'sir doirasini chuqur anglashni talab qiladi. Aynan shunday tushuncha orqali haqiqat da'vatchilari to'liq Allohga emas, balki Xudoga tayanadilar, Uning qo'llab-quvvatlashiga ishonadilar va mukofotni faqat Undan kutadilar. Ular adashgan jamiyatdan minnatdorchilik yoki mukofot kutmaydilar, zulmatda yashashni tanlagan odamlardan yordam izlamaydilar.
All this requires having strong faith and knowing the true nature of faith and the scope of its work in peoples’ lives. It is through such understanding that advocates of the truth come to rely totally on God, confident in His support, hoping to receive reward from Him only. They do not look to have reward or appreciation from a society that has gone astray or to receive support from those people who choose to live in darkness.
Barcha Qur’on oyatlari va hadislarda “yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish” haqida aytilganlar, aslida, Alloh taoloning hokimiyatini tan oladigan va Uning shariatini joriy etadigan musulmon jamiyatidagi musulmon shaxsning burchiga nisbatan aytilgan. Bunday jamiyat ba’zan zolim hukmronlik ostiga tushib qolishi yoki ayrim gunohkor amallarning yoyilishiga guvoh bo‘lishi mumkin. Shu sababli Payg‘ambar ﷺ shunday deganlar: “Jihodning eng afzali zolim hukmdor oldida haqiqat so‘zini aytishdir.” Payg‘ambar ﷺ hukmdorni “Imom” deb atagan, chunki Islom tizimida hukmdor birinchi imomdir. Alloh taoloning hokimiyatini va Uning shariatini joriy etish o‘z burchi ekanini tan olmagan hech bir hukmdorni imom deb atab bo‘lmaydi. Alloh nozil qilgan hukm bilan hukm qilmaydigan, boshqa qonunni joriy etadigan hukmdor Qur’onda boshqacha tarzda ta’riflangan: “Alloh nozil qilgan narsa bilan hukm qilmaganlar — aynan o‘sha kofirlardir.” (44-oyat) Shariatni joriy etishni rad etadigan johil jamiyatlarda barcha boshqa yomonliklarga sabab bo‘ladigan eng muhim yomonlik — Alloh taoloning ilohiyligini Uning qonunini rad etish orqali inkor etishdir. Musulmon jamiyatining sa’y-harakatlari ikkilamchi yomonliklarga qarshi kurashishdan oldin ana shu asosiy yomonlikni o‘zgartirishga qaratilishi kerak. Yaxshi odamlar, aslida Alloh taoloning ilohiyligini o‘zlashtirishga urinish va Uning qonunini e’tiborsiz qoldirib, Uning hokimiyatini rad etishdan kelib chiqadigan bunday kichik yomonliklarga qarshi turishga yoki ularni man etishga urinishlari befoyda.
Imonning muhim sharti
An Essential Requirement Of Faith
Yahudiylarning, Xudo tomonidan vahiy olganlariga qaramay, bunday munosabatda bo'lishining haqiqiy sababi shundaki, ular aslida Xudoga va Uning Elchisiga haqiqiy ma'noda iymon keltirmaydilar.
The real reason for this attitude of the Jews, despite their having received revelations from God, is that they do not really believe in God and His Messenger.
Ular Xudoning so'nggi xabarini qabul qilmadilar. Shu sababli ular kofirlardir. Agar iymon keltirganlarida edi, kofirlar bilan do'stlashmas edilar: «Ulardan ko'pchiligining kofirlar bilan do'stlashayotganini ko'rasiz. Nafslari ularga qilishni buyurgan narsa qanchalik yomondir! Ular Xudoning g'azabiga uchradilar va azob ichida abadiy qolurlar. Agar ular Xudoga, Payg'ambarga va unga nozil qilingan narsaga chindan iymon keltirganlarida edi, ularni do'st tutmas edilar, lekin ularning ko'pchiligi fosiqlardir».ﷺ (80-81-oyatlar)
They have not embraced God’s final message. Hence, they are unbelievers. Had they believed, they would not have allied themselves to unbelievers: “Now you can see many of them allying themselves with unbelievers. So evil is that which their souls make them do. They have incurred God’s wrath and in suffering they shall abide. Had they truly believed in God and the Prophet and all that which was revealed to them, they would not have taken them for allies, but many of them are evildoers.” (Verses 80-1)
Bu gap Allohning Elchisi (ﷺ) davridagi yahudiylarning ahvolini tavsiflaydi, u bugun, ertaga va har doim ham o‘z kuchini saqlaydi. Dunyoning ko‘p qismida bugungi kundagi avvalgi vahiylar ahllarining barcha xalqlariga ham bu gap xosdir.
This statement which describes the position of the Jews at the time of God’s Messenger (peace be upon him) also applies today, tomorrow and at all times. It is also true of all the peoples of earlier revelations in most parts of the world today.
Shuning uchun Qur’onni diqqat bilan o‘rganish va uning har bir musulmon jamoasi uchun, barcha avlodlar davomida beradigan saboqlarini o‘rganish bizning burchimizdir.
Hence, it is our duty to carefully study the Qur’ān and learn the lessons it has for every Muslim community throughout all generations.
Aynan, Yahudiylar kofirlar bilan ittifoqqa kirib, ularni musulmonlarga hujum qilishga undagan kishilar edi. Alloh Qur’onda ular haqida shunday deydi: "Ular kofirlarga: «Mo‘minlardan ko‘ra ular to‘g‘riroq yo‘ldadirlar», deydilar." (4: 51) Bu hol Xandaq jangida eng yaqqol ko‘rinib turgan bo‘lsa-da, undan oldin va keyin, hozirgi zamonimizgacha ham aniq namoyon bo‘lgan. Isroil Falastinda, bugungi kofirlar va dahriylar bilan ittifoqqa kirmasdan turib, vujudga kela olmas edi.