Fotir — Yaratuvchi (Shaxsiy mas'uliyat) 15–26
Fatir The Originator ( Individual Responsibility ) 15-26
Ey insonlar! Siz Allohga muhtojsiz, Uning Özi esa hech narsaga muhtoj emas, hamdga loyiq Zotdir. (15)
People! It is you who stand in need of God, whereas He alone is free of all wants, worthy of all praise. (15)
Agar U xohlasa, sizlarni yo‘q qilib, o‘rningizga yangi yaratilmani keltirishi mumkin. (16)
If He so wishes, He can do away with you and bring in your place a new creation; (16)
Bu Xudo uchun qiyin emas. (17)
this is not difficult for God. (17)
Hech bir joniga boshqaning yukini ko‘tarmas. Og‘ir yukni ko‘tarib kelgan biror jon boshqalarni yordamga chaqirsa, uning yukidan hech narsa, hatto yaqin qarindoshi ham ko‘tarmaydi. Shuning uchun sen faqat Rabbiylaridan qo‘rqadigan va ko‘rmasdan Unga itoat etadigan, namozni to‘kis ado etadigan kishilarnigina ogohlantirishing mumkin. Kim o‘zini poklasa, u faqat o‘zi uchun poklanadi. Barcha qaytish manzili Alloh huzuridadir. (18)
No soul will bear the burden of another. If a heavily laden soul should call upon others for help, nothing of its load shall be carried by anyone, not even by a close relative. Hence, you can truly warn only those who stand in awe of their Lord, even though He is beyond the reach of their perception, and attend regularly to prayers. Whoever purifies himself does so for his own benefit. With God is all journeys’ end. (18)
Ko‘zi ojiz va ko‘zi ochiq teng emas; (19)
The blind and the seeing are not equal; (19)
va zulmat ham, nur ham emas; (20)
nor are darkness and light; (20)
na ham salqin soya, na ham kuydiruvchi issiqlik; (21)
nor the [cooling] shade and the scorching heat; (21)
Va tirik bilan o‘lik teng emas.
and neither are equal the living and the dead.
Xudo xohlagan kishisini eshittirishi mumkin, sen esa qabrda bo‘lganlarni seni eshittira olmaysan. (22)
God can make hear whoever He wills, whereas you cannot make those who are in their graves hear you. (22)
Siz faqat ogohlantiruvchisiz. (23)
You are only a warner. (23)
Biz seni haqiqat bilan, xushxabar beruvchi va ogohlantiruvchi sifatida yubordik. Hech bir ummat yo'q ediki, unga ogohlantiruvchi kelmagan bo'lsin. (24)
We have sent you with the truth, as a bearer of happy news and a warner. There was never a community that has not had a warner. (24)
Agar ular seni yolg'onchilikda ayblasalar, ulardan oldin o'tgan ummatlar ham, haqiqatning barcha dalillari, hikmatli kitoblar va nurli vahiylar bilan kelgan payg'ambarlarini shunday ayblagan edilar. (25)
If they accuse you of lying, other communities before them made similar accusations when there came to them messengers with all evidence of the truth, and with books of divine wisdom, and with light-giving revelations; (25)
Lekin oxirida men kofirlarni jazoladim: ularga qanchalik dahshatli bo‘lgan mening azobim! (26)
but in the end I took the unbelievers to task: how terrible was My condemnation. (26)
Umumiy ko'rinish
Overview
Yana bir bor bu sura insonlarni Alloh bilan bo‘lgan munosabatlariga va o‘zlariga qarashga chaqiradi. Shuningdek, u Payg‘ambarni (ﷺ) tasalli beradi, ularning uning da’vatini rad etishlaridan kelib chiqqan qayg‘usini yengillashtirishga intiladi. Bu aslida oldingi parchaning davomi bo‘lib, sura bu yerda ilohiy hidoyatga ergashish va adashish mohiyati haqida ham so‘z yuritadi. U shuni aniq qiladiki, ular o‘rtasidagi farq ko‘rish bilan ko‘rmaslik, nur bilan zulmat, salqin soya bilan kuydiruvchi issiqlik, hayot bilan o‘lim o‘rtasidagi farq kabi chuqurdir. Sura ilohiy hidoyatga ergashish, ko‘rishga ega bo‘lish, nur, salqin soya va tirik bo‘lishning o‘xshash va bir-biriga bog‘liq ekanini tasdiqlaydi. Xuddi shuningdek, ko‘rlik, zulmat, haddan tashqari issiqlik va o‘lim ham o‘xshash va bir-biriga bog‘liqdir. Parcha oldingi ummatlarning taqdiriga ishora qilish bilan yakunlanadi va bu ogohlantirish vazifasini bajaradi.
Once more the sūrah urges people to look at their relation with God and at themselves. It also comforts the Prophet, seeking to alleviate his distress at their rejection of his message. This is in fact a continuation of the previous passage, but the sūrah adds here a reference to the nature of following divine guidance and the nature of going astray. It makes it clear that the difference between them is as profound as the difference between blindness and sight, light and darkness, coolness and scorching heat, life and death. It asserts that following divine guidance, having eyesight, light, cooling shade and being alive are similar, interlinked. Likewise, blindness, darkness, excessive heat and death are similar, interlinked. The passage ends with a reference to the fate met by earlier communities, serving as a warning.
Almashtiriladigan yaratilish
Replaceable Creation
Ey insonlar! Siz Allohga muhtojsiz, U esa hech narsaga muhtoj emas, Hamdga loyiqdir. Agar xohlasa, sizlarni yo'q qilib, o'rningizga yangi bir xalqni keltirishi mumkin. Bu Alloh uchun qiyin emas.
People! It is you who stand in need of God, whereas He alone is free of all wants, worthy of all praise. If He so wishes, He can do away with you and bring in your place a new creation; this is not difficult for God. (Verses 15-17)
Insonlarga bu haqiqatni eslatib turish kerak — Xudoning xabari doirasida ularni uni qabul qilishga va unga ergashishga da'vat etish, ularni hozir turgan zulmatdan chiqib, Uning hidoyati nuriga o'tishga undash kerak. Ular Xudoga muhtoj ekanliklarini, Xudo esa ularga yoki boshqa hech kimga muhtoj emasligini eslatib turish zarur. Ularni Xudoga iymon keltirishga, Unga ibodat qilishga va Uning ne'mat hamda inoyatlari uchun Uni hamd bilan ulug'lashga chaqirilganda, ular shuni esda tutishlari kerakki, Xudo bunday ibodat va hamdga muhtoj emas, chunki U — Hamdga sazovor Zotdir. Ular Xudoning ular haqida irodasidan xoli emaslar. Agar Xudo xohlasa, ularni olib ketishi va o'rniga o'z turidagi yoki butunlay boshqa turdagi yangi bir mavjudotni yaratishi mumkin. Bu Uning uchun juda oson.
People need to be reminded of this truth within the context of God’s message, inviting them to accept and follow it, and urging them to abandon the darkness they are in to emerge into the light of His guidance. They need to be reminded that they are in need of God, while He has no need of them or of anyone else. When they are invited to believe in God, worship Him and praise Him for His bounty and favours, they must remember that He has no need for such worship and praise, because He is the Praised One. They are not immune to whatever God wishes of them. Should He wish, He can take them away and replace them by a new creation, either of their own type or of a totally different type. It is all so easy for Him.
Odamlar bunga eslatib turilishi kerak, toki o‘zlarini ortiqcha katta tutmasinlar. Ular eslatilishi kerak: cheksiz ulug‘vorligi bilan Xudo ularga g‘amxo‘rlik qiladi va ularni zulmatdan nurga chiqarish uchun astoydil harakat qiladigan elchilarni yuboradi.
People need to be reminded of this so that they do not give themselves airs. They need to be reminded that God in His limitless glory takes care of them and sends them messengers who strive hard to bring them out of the darkness into the light.
Ular Alloh huzurida o'zlarini juda muhim his qilmasliklari kerak, shuningdek, ularning ibodatlari yoki Uning xabariga ergashishlari Uning shohligini qandaydir tarzda kengaytiradi, deb o'ylamasliklari kerak. Darhaqiqat, Xudo barcha ehtiyojlardan xoli va barcha hamdu sanolarga sazovor Zotdir. Xudo taolo O'z bandalariga shunday katta g'amxo'rlik va rahm-shafqat ko'rsatadi va bunga qo'shimcha ravishda ularga Elchilarini yuboradi, ular esa O'zining ilohiy xabarini rad etganlar tomonidan ko'p azob-uqubatlarga duchor bo'ladilar. Ko'p ato etish va hisob-kitobsiz berish Uning zotiy sifatlarining barchasiga kiradi. Oddiy insonlar bo'lgan qabul qiluvchilar Xudoning hidoyatiga ergashish orqali Uning shohligiga hech narsa qo'shmaydilar va undan ko'r-ko'rona yuz o'girganlarida ham uni hech qanday tarzda kamaytirmaydilar. Ular almashtirib bo'lmaydigan kishilar emaslar.
Har kim o'z holicha
Everyone On Their Own
Keyin surah shaxsiy mas'uliyatni ta'kidlaydi, ya'ni har bir inson o'ziga munosib narsaga ega bo'ladi. Hech kim hech kimga hech qanday yo'l bilan foyda keltirmaydi. Payg'ambarning odamlarni haqiqatga yo'naltirishda hech qanday shaxsiy manfaati yo'q. Har bir inson o'z yukini, yolg'iz, hech kimning yordamisiz ko'taradi. Shuning uchun poklanishni istagan kishi bu harakatdan faqat o'zi foyda ko'radi. Oxir-oqibat, masalani hal qilish Allohga emas, balki Xudoga havola qilinadi:
The sūrah then emphasizes individual responsibility, which means that everyone will have what they deserve. No one benefits anyone else in any way. The Prophet has no personal interest in guiding people to the truth. Everyone bears his or her own burden, alone, without help. Therefore a person who seeks to be pure will be the only one to benefit from this endeavour. The matter is ultimately left to God to determine:
Hech bir jon boshqasining yukini ko'tarmaydi. Og'ir yuk ostida qolgan jon boshqalarni yordamga chaqirsa, uning yukidan hech narsa, hatto yaqin qarindoshi tomonidan ham ko'tarilmaydi...
No soul will bear the burden of another. If a heavily laden soul should call upon others for help, nothing of its load shall be carried by anyone, not even by a close relative...
Kim o‘zini poklasa, o‘z foydasi uchun poklaydi. Barcha yo‘llarning oxiri Xudoning huzuridadir.
Whoever purifies himself does so for his own benefit. With God is all journeys’ end.
(18-oyat)
(Verse 18)
Shaxsiy mas'uliyat va mukofot haqidagi haqiqat axloq va xulq-atvorga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadi. Odamlar o'z amallariga ko'ra mukofotlanishini, hech kim boshqasining javobgarligini o'z zimmasiga olmasligini va hech kim mas'uliyatdan qochib qutula olmasligini to'liq anglaganda, ular javob berishdan oldin o'z amallarini tekshirib chiqish zarurligini tushunadilar. Shu bilan birga, bu tasalli beruvchidir, chunki hech bir shaxs o'z jamoasining amallari uchun javob berishdan xavotirlanishi shart emas. U o'z burchini ado etib, jamoasiga ilohiy hidoyatga ergashish yuzasidan nasihat qilgan ekan, unga boshqa mas'uliyat yuklatilmaydi. Yaratguvchi Alloh Taolo insoniyatni ularning jamoaviy amallari uchun hisobga tortmaydi. Ular Unga alohida-alohida, har biri o'z ishi uchun javob beradi. Boshqalarga nasihat qilish va ularni to'g'ri yo'lga solish uchun astoydil harakat qilish har bir shaxsning burchidir.
The fact of individual responsibility and reward has a decisive effect on morality and behaviour. When people are fully aware that they are rewarded according to their own deeds, that none will be responsible for anyone else, and that none can escape responsibility, they realize the need to take stock of their actions before they have to answer for them. At the same time, this is reassuring, because no individual needs to worry about answering for the actions of his community. As long as he has done his duty, giving advice to his community to follow divine guidance, no further responsibility is laid on him. God Almighty does not hold mankind to account for their collective actions. They account to Him individually, each for their own work. It is the duty of the individual to advise others and try hard to bring them into line.