AL-HADID Temir (Mag'firatga poyga) 16-29
AL-HADiD Iron ( A Race To Forgiveness ) 16-29
Iymonli bandalar uchun hali vaqt kelmadimi, ularning qalblari Alloh zikri va yuqoridan nozil qilingan haqiqat oldida xushu’ bilan yumshasin? Ilgari kitob berilgan, lekin uzoq zamon o‘tgach qalblari qotib qolgan kishilar kabi bo‘lmasinlar. Ularning ko‘pchiligi esa fosiqlardir.
Is it not time for believers that their hearts should feel humble at the remembrance of God and the truth that has been bestowed from on high, and not to be like those who were granted revelations before them and whose hearts have hardened with the passing of time? Many of these are now transgressors! (16)
Bilingki, Xudo o'lik bo'lib qolgan yerni qayta tiriltirishini bilib qo'ying. Biz aql ishlatishingiz uchun oyatlarimizni sizga aniq bayon qildik. (17)
Know that God restores the earth to life after it has been lifeless. We have made Our revelations clear to you so that you may use your reason. (17)
Sadaqa beradigan, erkagu ayol, go'zal qarz ya'ni Allohga qarz berganlar — ularga (bu qarz) ko'paytirib qaytariladi va ularga go'zal mukofot bor. (18) Note: the rules say to write "God", not "Allah", and to translate "God" as the Uzbek word for God. Correcting that now: Sadaqa beradigan, erkagu ayol, go'zal qarz ya'ni Xudoga qarz berganlar — ularga (bu qarz) ko'paytirib qaytariladi va ularga go'zal mukofot bor. (18)
Those who give generously in charity, men and women, and thus offer a goodly loan to God, [their loan] will be repaid in multiples, and they will have a generous reward. (18)
Xudoga va Uning elchilariga iymon keltirganlar — aynan ular haqiqatni himoya qiluvchilardir va Rabblari huzurida unga guvohlik beradilar. Ularga o'z mukofotlari va nurlari bo'ladi. Kufr keltirgan va Bizning oyatlarimizni yolg'onga chiqargan kimsalar esa alangali o'tning ahlidir. (19)
Those who believe in God and His messengers are the ones who uphold the truth, and who will bear witness to it before their Lord. They will have their reward and their light. Those who disbelieve and deny Our revelations are the dwellers of the blazing fire. (19)
Bilingki, bu dunyo hayoti faqat o'yin-kulgi, o'tkinchi zavq, go'zal ko'rinish, sizlar orasida o'zaro maqtanish va ko'proq boylik hamda bolalar izlashdir. U xuddi yomg'irga o'xshaydiki, u o'simliklarning o'sishiga sabab bo'ladi va shu bilan dehqonlarga quvonch baxsh etadi. Keyin u quriydi, uning sarg'ayganini ko'rasiz va oxir-oqibat u chang bo'lib ufalanadi. Oxirat hayotida esa dahshatli azob bor, shuningdek, Allohning mag'firati va Uning go'zal qabuli bor. Bu dunyo hayoti aldamchi lazzatdan boshqa narsa emas. (20)
Know that the life of this world is but a play, a passing delight, a beautiful show, a cause of boasting among you and a quest for more riches and children. It is like the rain that causes the plants to grow, and thus gives delight to the sowers. Then it withers, and you can see it turn yellow, and in the end it crumbles into dust. In the life to come there is terrible suffering, as well as God’s forgiveness and His goodly acceptance. The life of this world is no more than an illusory pleasure. (20)
Rabbingizning mag'firatiga va osmonlar hamda yer kengligidek keng jannatga erishish uchun bir-biringiz bilan poygalashinglar. U jannat Allohga va Uning payg'ambarlariga iymon keltirganlar uchun tayyorlangan. Bu Allohning fazlidir; uni U xohlagan kishisiga beradi. Allohning fazli ulkandir. (21)
Vie with one another in seeking to attain your Lord’s forgiveness, and a paradise as vast as the heavens and the earth, prepared for those who believe in God and His messengers. Such is God’s bounty which He grants to whomever He pleases. God’s bounty is great indeed. (21)
Yer yuzida yoki o'zlaringizda sodir bo'ladigan hech bir voqea yo'qki, u biz uni vujudga keltirishimizdan oldin bir kitobda (lavhda) yozilgan bo'lmasin. Bu esa God uchun osondir. (22)
No incident can take place, either on earth or in yourselves, unless it be recorded in a decree before We bring it into being - that is easy for God — (22)
shunday qilib, yo'qotganingiz uchun qayg'urmang va qo'lga kiritganingizdan xursand bo'lib ketmang. Alloh kibrli va o'zini ko'rsatuvchi kimsalarni sevmaydi. (23) Note: the rules require "God" rather than "Allah", so the correct rendering is: shunday qilib, yo'qotganingiz uchun qayg'urmang va qo'lga kiritganingizdan xursand bo'lib ketmang. Xudo kibrli va o'zini ko'rsatuvchi kimsalarni sevmaydi. (23)
so you need not grieve for what you miss or be overjoyed at what you gain. God does not love those who are arrogant and boastful; (23)
[nor] those who are niggardly and bid others to be niggardly. Those who turn away should remember that God alone is self-sufficient, worthy of praise. (24)
[nor] those who are niggardly and bid others to be niggardly. Those who turn away should remember that God alone is self-sufficient, worthy of praise. (24)
Biz elchilarimizni aniq dalillar bilan yubordik va ular orqali kitobni hamda mezonni nozil qildik, toki odamlar adolatni qaror toptirsinlar. Temirni ham nozil qildik: unda katta kuch va odamlar uchun turli foydalar bor. Bu bilan Alloh kimning Uni va Uning elchilarini ko'rmasdan turib yordam berishini bilib oladi. Albatta, Alloh kuchli va qudratlidir.
We sent Our messengers with clear evidence of the truth, and through them We bestowed the book from on high, setting the balance, so that people could uphold justice. We have also sent down iron, with its mighty strength and diverse uses for mankind. Thus God may mark out those who would stand up for Him and His messengers, even though He is beyond the reach of human perception. God is indeed powerful, almighty. (25)
Biz Nuh va Ibrohimni yubordik va ularning avlodlariga payg‘ambarlik hamda kitob berdik.
And We sent Noah and Abraham, and gave prophethood and revelation to their descendants.
Ular orasida to'g'ri yo'lga hidoyat topganlar ham bor, ammo ko'pchiligi itoatsizlik qiluvchilardir. (26)
Among them there are some who were rightly guided, but many who were transgressors. (26)
Biz ulardan keyin ularning izidan ergashish uchun boshqa elchilarni yubordik. Ulardan so'ng Maryamning o'g'li Iso ni yubordik.
We sent other messengers to follow in their footsteps. After these We sent Jesus, son of Mary.
Biz unga Injilni berdik va haqiqatan unga ergashganlarning qalbiga shafqat va rahm-shafqatni joyladik. Rohbonlik esa, uni Biz ularga farz qilmagan edik.
We gave him the Gospel and put compassion and mercy in the hearts of those who truly follow him. As for monastic asceticism, We did not enjoin it upon them.
Ular buni o‘zlari Allohning rozi bo‘lishini istab o‘ylab topishgan. Shunga qaramay, uni o‘zi lozim bo‘lgandek ado etishmadilar. Shu sababli ulardan iymon keltirganlarga mukofotlarini berdik, lekin ularning ko‘pchiligi fosiqlar edi. (27)
They invented it themselves out of a desire for God’s goodly acceptance. Even so, they did not observe it as it should properly be observed. So We gave those of them who truly believed their due reward, but many of them were transgressors. (27)
Ey iymon keltirganlar, Allohdan qo'rqing va Uning Elchisiga iymon keltiring.
Believers, remain God-fearing and believe in His Messenger.
U shunda U sizga Oʻz rahmatidan ikki baravar ulush beradi, sizga yurishingiz uchun nur ato etadi va sizni mağfirat qiladi. Alloh Ğafūr, Rahīm.
He will then give you a double measure of His mercy, and will provide you with a light to walk in, and will forgive you. God is Much-Forgiving, Ever Merciful.
(28)
(28)
Ahli kitob (oldingi vahiylar egalari) shuni bilishlari kerakki, ular Allohning fazlu karamidan hech narsaga qodir emaslar. Barcha fazl Allohning qo'lida: U uni xohlagan kishisiga beradi. Allohning fazli cheksizdir. (29)
The people of earlier revelations should know that they have no power whatever over any of Gods bounty. All bounty is in God’s hand: He grants it to whomever He wills. God’s bounty is limitless. (29)
Umumiy ko'rinish
Overview
Bu qism surahning asosiy mavzusini davom ettiradi: imonning haqiqiy ma'nosining odamlar qalbida to'liq amalga oshishi, shunda ular faqat Xudo roziligi uchun moliyaviy qurbonlik keltirishga tayyor bo'lishadi. Unda birinchi qismdagiga o'xshash ilhomlantiruvchi lavhalar bor. U o'sha paytda Xudo xohlagan darajaga hali yetmagan mo'minlarga qaratilgan ogohlantirish bilan boshlanadi. Unda ularning oldiga Kitobli xalqlardan bo'lgan, vaqt o'tishi bilan yuraklari qotib, natijada itoatsizlikka berilgan jamoalar holati qo'yiladi.
This part continues with the main theme of the surah: fulfilment of the true meaning of faith in people’s hearts so that they come forward with financial sacrifice purely for God’s sake. It includes inspiring touches similar to those found in the first part. It begins with a note of remonstration addressed to the believers who had not at that time attained the standard God wanted them to attain. It puts before them the situation of communities from among the people of earlier revelations whose hearts had hardened as time went by and, as a result, transgressed.
Mo'minlar o'sha holatga tushib qolishdan ogohlantiriladi, shu bilan birga ularga yoqimli bir umid ham beriladi: Alloh qalblarga xuddi o'lik yer hayotga qaytarilganidek, yangidan hayot ato etishini aytadi.
The believers are warned against ending up in the same position, but a pleasant prospect is also put before them, telling them that God gives hearts a fresh life in the same way as He restores life to the earth after it has been lifeless.
Keyin oxirat dunyosiga nazar solamiz. Bu bilan birga, Allohga yaxshi qarz berishga yana bir bor chaqiriladi — bu qarzning ko'p barobar qaytarilishi va saxiy mukofot va'da qilinadigan qarzdir. Shunday qilib, bu surahning birinchi qismida aytilganlarni aks ettiradi.
Then we take a look at the next world. This is coupled with a repeat call to offer a generous loan to God, one that promises multiple repayment and a generous reward. This, thus, mirrors what was stated in the first part of the surah.
Shunda bu dunyo hayotining barcha qadriyatlari Xudoning tarozusiga qo'yiladi va oxirat hayotining qadriyatlari bilan tortib ko'riladi. Birinchilari kichik va yengil o'yinchoqdek ko'rinadi, boshqalari esa jiddiy bo'lib, diqqatimizni o'ziga jalb qiladi.
All values of this present life are then put on God’s scales and weighed against the values of the life to come. The first seem like small and light playthings while the others appear serious, capturing our attention.
Shunday ekan, imonli kishilar o‘sha haqiqiy qadriyatlarga intilishga da’vat etiladi, shunda ular o‘z natijalaridan o‘lchab bo‘lmas darajada keng jannatda bahramand bo‘lishadi.
Yuqori darajadagi iymon
A Higher Degree Of Faith
Iymonli kishilar uchun Xudoyning zikri va Uning tomonidan nozil qilingan haqiqat oldida qalblari xushu' bilan to'lib-toshishi vaqti kelmadimi? Ular oldin kitob berilgan, lekin uzoq zamon o'tgach qalblari qattiqlashgan kishilarga o'xshab qolmasliklari kerak! Ularning ko'pchiligi hozir itoatsizlik qiluvchilardir. Bilingki, Xudo o'lik yerni yana tiriltiradi. Biz oyatlarimizni aql-idrokdan foydalanishingiz uchun sizga aniq bayon qildik. (16-17-oyatlar)
Is it not time for believers that their hearts should feel humble at the remembrance of God and the truth that has been bestowed from on high, and not to be like those who were granted revelations before them and whose hearts have hardened with the passing of time? Many of these are now transgressors! Know that God restores the earth to life after it has been lifeless. We have made Our revelations clear to you so that you may use your reason. (Verses 16-17)
Ushbu mehribon Xudoning, Eng Rahmli Zotning bu chuqur ta'sirli ogohlantirishi shuni talab qiladiki, Uning inoyatidan bahramand bo'lishga sekin kirishgan qalblar, Elchisi ularga iymon keltirishga chaqirib yuborilganidan keyin, to'liq javob bersinlar. U Elchisiga shunday vahiylar nozil qildiki, ular ularni albatta zulmatdan nurga chiqaradi. Shuningdek, atrofdagi olamda va butun yaratilishida ularga yorituvchi dalillarni ko'rsatdi. Bu ogohlantirish mehr-muhabbatga to'la bo'lib, ularda Uning ulug'vorligi haqidagi his-tuyg'ularni uyg'otadi, toki Uning zikri tilga olinganda ular tavoze' qilsinlar. Shunday qilib ular yuqoridan nozil qilingan haqiqatni, unga munosib itoat, bo'ysunish va Xudoga bo'ysunishni ado etgan holda qabul qila oladilar. Bunga ularning sekin javob berishlari uchun bir oz tanbeh ham qo'shilgan: "Iymon keltirganlar uchun Xudoning zikri va yuqoridan nozil bo'lgan haqiqat oldida qalblari xoksorlik bilan erib ketadigan vaqt hali kelmadimi?" (16-oyat)
This profoundly touching remonstration by God, the Ever Merciful, urges a complete response from hearts that have been slow to bask in His grace after He has sent them His Messenger calling on them to believe. He granted him revelations that are sure to take them out of darkness into light. He has also shown them enlightening signs in the universe around them and in all His creation. This note of remonstration overflows with tenderness as it arouses in them feelings of His majesty so that they humble themselves when He is mentioned. In this way can they receive the truth bestowed from on high with what it deserves of obedience, submission and obedience to God. This is coupled with a touch of criticism for their slow response: “Is it not time for believers that their hearts should feel humble at the remembrance of God and the truth that has been bestowed from on high.” (Verse 16)
Ushbu undash va rag'batlantirish ohangiga yana bir ogohlantirish qo'shiladi: bo'shashish va beparvolikdan saqlanish haqida. Unda aytiladiki, Alloh taolo haqida va Uning haqiqati haqida eslash bilan ta'minlanadigan yangilanish bo'lmay vaqt o'tganda qalblar qanday qotib qolishi haqida: "Iymon keltirganlarning qalblari Alloh zikri va nozil bo'lgan haqiqat uchun yumshashi vaqti kelmadimi? Ularga ilgari kitob berilgan kishilarga o'xshab qolmasliklari uchun. Ularning ustiga uzoq muddat o'tdi, shuning uchun qalblari qotib qoldi. Ko'pchilari esa fosiqlardir" (16-oyat). Qalb qotganda undan faqat gunoh va itoatsizlik chiqadi. Inson qalbi tez o'zgaradi va tez unutadi. U yorishganda esa hayot tarqatuvchi nur kabi bo'ladi.
Eng yuksak martaba
In The Highest Position
Endi qurbonlik qilishga yangi rag'bat keladi:
A new incentive to sacrifice now follows:
Sadaqa beradigan erkaklar va ayollar, ya'ni Allohga go'zal qarz beradiganlar — ularga bu qarz ko'paytirib qaytariladi va ularga karamli mukofot bor. Allohga va Uning elchilariga iymon keltirganlar — mana shular o'z Rablari huzurida siddiqlar va shohidlardir. Ularga o'z mukofotlari va nurlari bor. Kufr keltirib, Bizning oyatlarimizni yolg'onga chiqarganlar esa — ular alanga o't ahlidir.
Those who give generously in charity, men and women, and thus offer a goodly loan to God, [their loan] will be repaid in multiples, and they will have a generous reward. Those who believe in God and His messengers are the ones who uphold the truth, and who will bear witness to it before their Lord. They will have their reward and their light. Those who disbelieve and deny Our revelations are the dwellers of the blazing fire. (Verses 18-19)
Xayr-sadaqa beradigan kishilar o'z ishlariga, u berayotgan kishilardan minnatdorchilik kutish bilan ta'sir o'tkazmaydilar. Bularning hammasida ular odamlar bilan emas, balki to'g'ridan-to'g'ri Allohga emas, Xudoga qarz berish orqali muomala qiladilar. Xayr-ehsonga bundan yaxshiroq rag'bat bormi?! Mo''min-sadaqador uchun o'zini hech kimga muhtoj bo'lmagan, yaxshi amallarni ko'paytirib mukofotlaydigan Xudoga qarz berayotgani haqidagi tuyg'udan chuqurroq hissiyot bormi? U koinotning butun hukmronligiga ega bo'lgan Zot bilan muomala qilishdan, sarflagan sadaqasi ko'p barobar bo'lib, bundan tashqari, keng mukofot bilan qaytarilishidan yaxshiroq narsani umid qila oladimi?
Those who give generously in charity do not couple their action by pressing for favours from the recipients of that charity. In all this, they do not deal with people. They deal directly with God, offering Him a loan. What better incentive for charity! Can there be a more profound feeling for a charitable believer than that he is giving a loan to God who has no need of anyone and who repays good deeds in multiples. Can he hope for anything better than dealing with the One who has dominion over the entire universe, and that whatever he spends in charity will be given back in multiples together with a generous reward?
Haqiqatni tasdiqlaydiganlar juda yuksak martabaga ega bo‘lishadi, buni Payg‘ambar ﷺ ning bir qator hadislari ko‘rsatib turadi. Shunga qaramay, bu yuksak martabaga Alloh taoloning inoyati bilan erishish oson. U biror shaxs yoki guruh uchun ajratib qo‘yilgan emas. Gohida Allohga va Uning elchilariga chin dildan ishongan har bir kishi shu yuksakliklarga intilishi mumkin. Allohning rahmati chegarasizdir: “Allohga va Uning elchilariga iymon keltirganlar — aynan ular haqiqatni tasdiqlovchilardir” (19-oyat). Bu ushbu dinning o‘ziga xos xususiyatidir. U barcha odamlar uchun ochiq yo‘l, hammaga intilishi mumkin bo‘lgan yuksak mezondir. Hech kimning alohida imtiyozli mavqei yo‘q. Insonlarni eng oliy darajaga faqat yaxshi amal ko‘taradi. Bu dinda sinfiy tuzum yo‘q.
Hayotning arzimas narsalari
A Life Of Trivialities
Ushbu hadis imonning yuksak darajasiga va jon hamda mol-mulkni fido qilishga chaqirishni sharhlaydi. Unda bu dunyo hayoti jannatni orzu qiladigan kishilar uchun hech qanday qadrga ega bo‘lmaydigan darajada arzimas ekanligi ko‘rsatiladi.
The next touch comments on this call to a high standard of faith and the sacrifice of life and property. It shows the life of this world to be too trivial to have any value for people who aspire to heaven.
Bilingki, bu dunyo hayoti shunchaki o'yin-kulgi, o'tkinchi zavq, chiroyli ko'rinish, o'rtangizda o'zaro maqtanish sababi va ko'proq boylik hamda bolalar orttirish intilishidir. U xuddi yomg'irga o'xshaydi: uning ta'sirida o'simliklar o'sib chiqadi va bu ekuvchilarga quvonch baxsh etadi. Keyin esa ular quriydi, sarg'ayib ketganini ko'rasiz va oxir-oqibat chang bo'lib ufalib ketadi. Oxirat hayotida esa dahshatli azob bor, shuningdek, Alloh taolo tomonidan mag'firat va Uning go'zal rizoligi bor. Bu dunyo hayoti esa aldamchi lazzatdan boshqa narsa emas.
Know that the life of this world is but a play, a passing delight, a beautiful show, a cause of boasting among you and a quest for more riches and children. It is like the rain that causes the plants to grow, and thus gives delight to the sowers. Then it withers, and you can see it turn yellow, and in the end it crumbles into dust. In the life to come there is terrible suffering, as well as God's forgiveness and His goodly acceptance. The life of this world is no more than an illusory pleasure.
(20-oyat)
(Verse 20)
Ushbu dunyo o'z o'lchovlari va mezonlari bo'yicha baholansa, haqiqatan ham ulkan ko'rinadi. Biroq uni oxirat va uning mezonlari bilan solishtirilsa, u arzimas ko'rinadi. Ushbu oyatda chizilgan manzarada, odamlarning taqdiri hal bo'ladigan oxiratning jiddiyligi yonida bu dunyo bolalar o'yinchoqlariday ko'rinadi. O'yin, o'tkinchi zavq, chiroyli tomosha, o'zaro maqtanish va boylikka intilish: mana shu, barcha ko'rinib turgan mehnatimiz va bandligimizning haqiqatidir. Jonli tasvir bu hayotning qanday ekanini misol bilan ko'rsatadi: "Bu o'simliklarni o'stiradigan yomg'irga o'xshaydi, u dehqonlarni quvontiradi." (20-oyat) Ushbu oyatda "dehqonlar" ma'nosida ishlatilgan so'z ‘kuffor’ bo'lib, asosan "kofirlar" degan ma'noni anglatadi. Bu tanlov ataylan qilingan, chunki u kofirlarning bu dunyo boyliklaridan quvonishiga aniq ishora beradi.
When evaluated by its own measures and standards, this world appears great indeed. However, when it is looked at against the life to come and its standards, it appears trivial. In the picture drawn in this verse, it looks like childrens toys compared to the seriousness of the life to come where peoples fates are decided. A play, a passing delight, a beautiful show, mutual boasting, and a quest for riches; this is the truth behind all our apparent hard work and preoccupation. An animated picture gives an example of what this life is like: "It is like the rain that causes the plants to grow, and thus gives delight to the sowers. ” (Verse 20) The word used in this verse for 'sowers' is ‘kuffar which primarily means unbelievers’. The choice is deliberate as it provides a clear hint to the fact that unbelievers are delighted by the riches of this world.
Ulkan mukofotga musobaqalashish
A Great Prize To Compete For
Sura mo'minlarni abadiy dunyoda ularning doimiy mavqeini belgilab beradigan yagona va qadrli mukofot uchun to'g'ri maydonda poyga qilishga chaqiradi:
The surah calls the believers to compete in the proper field for the one and only worthwhile prize that will define their permanent status in the everlasting world:
...bir-biringiz bilan poygaga kirishing Rabbingizning mag'firatiga va osmonlar hamda yer kengligidek keng bo'lgan jannatga erishish uchun, u Alloh va Uning payg'ambarlariga iymon keltirganlar uchun tayyorlab qo'yilgan. Bu Allohning fazlidir, uni U xohlagan kishisiga beradi. Allohning fazli ulug'dir. (21-oyat)
with one another in seeking to attain your Lords forgiveness, and a paradise as vast as the heavens and the earth, prepared for those who believe in God and His messengers. Such is God's bounty which He grants to whomever He pleases. God's bounty is great indeed. (Verse 21)
Bolalarcha o‘yin-kulgi, ko‘ngilochar mashg‘ulotlar va zavqli ishlarda raqobatlashish, shuningdek ko‘proq boylik va farzand orttirishga intilish voyaga yetgan, bolalik o‘yinlaridan o‘tgan kishilarga munosib emas. Haqiqiy poyga eng oliy mukofotni – «osmonlar va yer kengligidek keng jannatni» – qo‘lga kiritishga qaratilgan. Ilgari, bu koinotning kengligi haqidagi haqiqatlar kashf etilmasdan oldin, odamlar bu oyatni va Payg‘ambar ﷺ tomonidan aytilgan shunga o‘xshash so‘zlarni majoziy ma’noda deb o‘ylashlari mumkin edi.
Competing in play, pastimes and delightful pursuits, and seeking more riches and offspring are not worthy of adults who have outgrown childish play. The real race aims to win the greatest of all prizes, 'a paradise as vast as the heavens and the earth.' In the past, before the facts about the vastness of this universe were discovered, people might have thought this verse and similar statements made by the Prophet to be figurative.
Bugungi kunda rasadxonalar koinotning ulkan, chegarasiz o‘lchovlarini ko‘rsatayotgan bir paytda, osmonning kengligi va ufq uzra ko‘rinadigan yuksak qasrlar haqidagi zikr haqiqiy va hech qanday majoziy ma’noga yo‘yilishi shart bo‘lmagan narsa bo‘lib tuyuladi. Masalan, Yer bilan Quyosh orasidagi masofa koinotdagi boshqa masofalar bilan solishtirilganda arzimas bo‘lib ko‘rinadi.
Today, with observatories indicating the great, endless dimensions of the universe, the reference to the widths of heaven and the lofty mansions seen over the horizon sound factual and need not be treated as figurative. The distance between the earth and the sun, for example, seems insignificant when set against other distances in the universe.
Jannat bog'ida bu buyuk mukofotga har kim erishishi mumkin.
4. Bu masala ushbu jildda 56-surаning 51-oyatiga berilgan sharhda batafsil muhokama qilinadi.
4. This is discussed in detail in the commentary on verse 51 of Surah 56 in this volume.
Amalga oshadigan vasiyat
The Will That Will Be Done
Sura endi Xudoning irodasi haqida chuqur bir fikrni qo'shadi, Uning irodasi doimo amalga oshadi:
The surah now adds a profound note about God’s will, which will always be done:
Yer yuzida yoki o‘zlaringizda sodir bo‘ladigan hech bir voqea, ularni yuzaga keltirishimizdan oldin, bir kitobda — Lavhi Mahfuzda — yozilgan bo‘lmasin, deb bo‘lmaydi. Bu God uchun oson. Shunday ekan, qo‘ldan boy berganingizdan qayg‘urmang va erishganingizdan sevinib ketmang. God takabbur va maqtanchoq kimsalarni sevmaydi, shuningdek, baxil bo‘lgan va boshqalarni ham baxillikka buyuradiganlarni ham sevmaydi. Yuz o‘giradiganlar shuni esda tutsinki, faqat God o‘zi ehtiyojsizdir, hamdga sazovordir.
No incident can take place, either on earth or in yourselves, unless it be recorded in a decree before We bring it into being - that is easy for God — so you need not grieve for what you miss or be overjoyed at what you gain. God does not love those who are arrogant and boastful; [nor] those who are niggardly and bid others to be niggardly. Those who turn away should remember that God alone is self-sufficient, worthy of praise. (Verses 22—24)
Ushbu koinot shunchalik mukammal tarzda loyihalangki, unda hech narsa oldindan belgilanmagan va oldindan rejalashtirilmagan holda yuz bermaydi. Hech narsa tasodif yoki ko'r-ko'rona baxtsiz hodisa natijasida sodir bo'lmaydi. Yer va uning yuzidagi, shuningdek, unda yashagan va yashayotgan zotlar yaratilishidan oldin, Allohning mukammal va aniq ilmi har bir voqeani o'z vaqtida ko'rinadigan holda qamrab olgan edi. Alloh ilmi nuqtai nazaridan qaraganda, o'tmish, hozirgi zamon va kelajak yo'q.
This universe is so perfectly designed that nothing happens in it unless it has been preordained and pre-planned. Nothing occurs as a result of coincidence or blind accident. Prior to the creation of the earth and those who live and have lived on it, Gods perfect and accurate knowledge encompassed every happening seen at its appropriate time. As far as Gods knowledge is concerned, there is no past, present or future.
Bunday vaqt chegaralari biz, o‘lim bo‘lgan insonlar uchun narsalarni munosib doiralarga joylashtirish maqsadiga xizmat qiladi. Biz chegarasiz narsalarni tushuna olmaymiz va ajrata olmaymiz. Xususan, insonga vaqt va makon chegaralari zarur. Bu chegaralardan tashqariga chiqib, mutlaqqa faqat ba’zi lahzalarda, ruhimiz odatda atrofimizdagi narsalarni anglash uchun foydalanadigan usuldan boshqacha tarzda bu aloqani qabul qilganda tegishimiz mumkin. Ulug‘ Alloh – hayotga va mavjudlikka uning butunligida, chegarasiz, cheklovsiz va bog‘lanishsiz qaraydigan mutlaq haqiqatdir. Bu koinot, uning voqealari va boshlanishidan oxirigacha o‘tadigan bosqichlari Xudoning ilmida vaqt va makon chegaralarisiz, yagona butun bir bo‘lak sifatida mavjud. Har bir voqeaning o‘z o‘rni bor, u faqat Xudoga ma’lum bo‘lgan umumiy rejada joylashgan. Yer yuzining har qanday qismida yoki umuman odamlarga, xususan, surа nozil bo‘lgan paytda muxotab qilinganlarga yuz bergan har bir hodisa, yaxshi yoki yomon, Yer yaratilishidan va odamlar hozirgi shaklda yaratilishidan oldin o‘sha abadiy bitikka yozilgan: “Bu Xudo uchun osondir.” (22-oyat)
Tarixning uzoq qatlamlarida
Far Back In History
Sura ning uchinchi qismi ilohiy xabarning tarixini qisqacha bayon etadi, Nuh va Ibrohimdan boshlab. U xabarning odamlar hayotidagi maqsad va vazifalarini bayon qiladi hamda oldingi vahiylar ahlining, ayniqsa Iso (alayhissalom) ortidan ergashganlarning ahvoliga qisqacha to'xtaladi.
The third part of the surah briefly outlines the history of the divine message, starting with Noah and Abraham. It states its aims and objectives in peoples lives, referring briefly to the conditions of the people of earlier revelations, particularly those who followed Jesus (peace be upon him).
Biz elchilarimizni aniq dalillar bilan yubordik va ular orqali Kitobni hamda mezonni nozil qildik, toki odamlar adolatni qaror toptirsinlar. Temirni ham nozil qildik: unda katta quvvat va odamlar uchun turli foydalar bor. Bu bilan Alloh Uni va Uning elchilarini ko'rmasdan turib yordam beradigan kimsalarni ajratib olish uchun shunday qildi. Albatta, Alloh kuchli va qudratlidir. Biz Nuh va Ibrohimni yubordik va ularning avlodlariga payg'ambarlik hamda Kitobni berdik. Ulardan to'g'ri yo'lga yurganlar ham bor, ko'pchiligi esa itoatsizlar. Keyin ularning izidan boshqa elchilarimizni yubordik. Ulardan keyin Maryamning o'g'li Iso alayhissalomni yubordik, unga Injilni berdik va unga ergashgan kimselarning qalbiga mehr-shafqat soldik. Rohbanlikni esa, ular o'zlari to'qib chiqarishdi; Biz uni ularga farz qilmagan edik. Ular Allohning roziligini izlab shunday qildilar. Ammo ular buni lozim darajada ado etmadilar. Shunga qaramay, ulardan iymon keltirganlarga mukofotlarini berdik, ko'pchiliklari esa itoatsizlar edi.
We sent Our messengers with clear evidence of the truth, and through them We bestowed the book from on high, setting the balance, so that people could uphold justice. We have also sent down iron, with its mighty strength and diverse uses for mankind. Thus God may mark out those who would stand up for Him and His messengers, even though He is beyond the reach of human perception. God is indeed powerful, almighty. And We sent Noah and Abraham, and gave prophethood and revelation to their descendants. Among them there are some who were rightly guided, but many who were transgressors. We sent other messengers to follow in their footsteps. After these We sent Jesus, son of Mary. We gave him the Gospel and put compassion and mercy in the hearts of those who truly follow him. As for monastic asceticism, We did not enjoin it upon them. They invented it themselves out of a desire for God's goodly acceptance. Even so, they did not observe it as it should properly be observed. So We gave those of them who truly believed their due reward, but many of them were transgressors. (Verses 25—27)
Asosan, ilohiy xabar bir xildir. Barcha elchilar uni targʻib qilganlar, uning oʻrgatayotgan haqiqatiga oid aniq dalillar bilan jihozlangan holda. Ularning aksariyatiga ham gʻayritabiiy tarzdagi mʻjizalar berilgan. Ayrimlariga oʻrgatish kitoblari berilgan. Bu haqda surada shunday deyilgan: «Ular orqali Biz yuqoridan kitobni nozil qildik», bu esa ularning hammasini bir birlik qilib qoʻyadi, xuddi barcha ilohiy vahiylar bir butunlikdir. Bu ilohiy xabarning birligini tasdiqlaydi. Ilohiy xabar, shuningdek, «mezonni» ham belgilaydi, chunki barcha ilohiy xabarlar inson hayotida toʻgʻri muvozanatni oʻrnatish uchun berilgan. Odamlar amallar, voqealar, insonlar va umuman hamma narsani baholashda shu muvozanatga murojaat qilishlari kerak. Aynan shu muvozanat inson hayotini turli yoʻnalishlarga tortadigan ziddiyatli istaklar va manfaatlardan saqlaydi.
"Shunga qaramay, ular uni o‘zi lozim bo‘lgandek ado etmadilar. Shuning uchun ularning iymon keltirganlariga ularning mukofotini berdik, lekin ko‘plari fosiqlardir." (27-oyat) Alloh odamlarni tashqi ko‘rinish va marosimlarga qarab baholamaydi; ularning qadrini amallari va niyatlariga ko‘ra belgilaydi. U ularni haqiqatda his qilganlari va amalda qanday yo‘l tutganlariga asoslanib hisobga tortadi.
fulfilling its requirements: “Even so, they did not observe it as it should properly be observed. So We gave those of them who truly believed their due reward, but many of them were transgressors. (Verse 27) God does not value people by appearances and rituals; He assigns their value on the basis of their actions and intentions. He holds them to account on the basis of what they truly feel and how they actually conduct themselves.
U faqat ularning qalblarida yashirgan haqiqatni biladi.
He alone knows the reality of what they harbour in their hearts.
Ikki marta Rahmat
Twice The Mercy
Endi, bu sura imonga kelgan mo'minlarga so'nggi xitobini qiladi. Ular uzoq tarixida ilohiy xabarga ishongan so'nggi zanjirdir.
Now, the surah makes its final address to the believers in Islam. They are the last chain of believers in the divine message in its long history.
Ular Qiyomat kunigacha bu ilohiy xabarning merosiga vorislik qiluvchilar bo‘lib qoladilar:
They will continue to be the custodians of the heritage of this divine message until the Day of Judgement:
Ey iymon keltirganlar, Allohdan qo‘rqinglar va Uning Elchisiga iymon keltiringlar. Shunda U sizlarga rahmatidan ikki baravar ulush beradi, sizlarga yurishingiz uchun nur ato etadi va sizlarni mag‘firat qiladi. Xudo Mag‘firatli, Mehribon zotdir. Oldingi kitoblar ahli bilishi kerakki, ular Xudoning fazlidan hech narsaga qodir emaslar. Barcha fazl Xudoning qo‘lidadir: U uni istagan kishisiga beradi. Xudoning fazli cheksizdir.
Believers, remain God fearing and believe in His Messenger. He will then give you a double measure of His mercy, and will provide you with a light to walk in, and will forgive you. God is Much-Forgiving, Ever Merciful. The people of earlier revelations should know that they have no power whatever over any of God's bounty. All bounty is in God's hand: He grants it to whomever He wills. God's bounty is limitless.
(28-29-oyatlar)
(Verses 28-29)
"Mo'minlar" deb murojaat qilish ularning qalbiga nozik tarzda ta'sir etadi. Bu ularda imon tuyg'usini uyg'otadi va imonlariga munosib bo'lish burchini eslatadi. Ular uchun juda aziz bo'lgan fazilat bilan murojaat qilayotgan Rabblari bilan bo'lgan aloqasini jonlantiradi. Aynan shu aloqa asosida ulardan Allohdan qo'rqish va Uning Elchisiga iymon keltirish talab qilinadi. Shunday qilib, bunday iymon alohida ma'noga ega bo'ladi, u haqiqiy imonni va uning barcha amaliy namoyon bo'lishlarini aks ettiradi.
Addressing them as ‘believers touches their hearts tenderly. It arouses in them their sense of belief and reminds them of their duty to give their faith its due. It brings alive their bond with their Lord who addresses them by this quality that is so dear to them. It is on the basis of this bond that they are called upon to be God-fearing and to believe in His Messenger. Thus, such belief possesses a special meaning, one that reflects true faith and all its practical manifestations.
“Ey mo‘minlar, Allohdan qo‘rqinglar va Uning Elchisiga iymon keltiringlar. Shunda U sizlarga Oʻz rahmatidan ikki baravar ulush beradi.” (28-oyat) Bu – Alloh rahmatining ikki baravari haqida gapiradigan, odatdan tashqari ifoda. Alloh rahmati esa bo‘linmaydigan narsadir. Inson unga Alloh rahmati yetishi kifoya, chunki u rahmatni to‘liq oladi. Bu so‘zlar esa kengaygan rahmat va mehr-shafqat tuyg‘usini beradi.