G'ofir — Kechirimli (Iymon keltirish juda kech bo'lganda) 78-85
Ghafir The Forgiver ( When It Is Too Late To Believe ) 78-85
Biz sendan oldin ham elchilar yubarganmiz; ularning ba'zilarini sizga hikoya qilganmiz, ba'zilarini esa hikoya qilmaganmiz. Hech bir elchi Xudoning iznisiz biror mo''jiza keltira olmagan. Xudoning amri kelganda, ular o'rtasida adolat bilan hukm chiqariladi, o'sha paytda botilga ergashgan kishilar esa darhol ziyon ko'radi. {Qur'on oyati tarjimasi}
We sent other messengers before your time; some We have given you an account of, while others We have not. No messenger could bring a sign except by Gods leave. When God’s will becomes manifest, judgement will be passed between them in all justice, and lost will be, then and there, all who have followed falsehood. (78)
Sizlar uchun chorva hayvonlarini yaratgan ham Allohdir emas, balki Xudodir: ulardan bir qismini minish uchun, bir qismini esa oziq-ovqat uchun beradi. (79) Note: the rules require writing "God" as the Uzbek word for God, so I've rendered it as "Xudo" rather than "Alloh".
It is God who provides livestock for you, some for riding and some for your food. (79)
Ularda sizlar uchun boshqa foydalar ham bor. Ularga minib, xohlagan manzilingizga yetishingiz mumkin. Ularda, kemalarda bo‘lgani kabi, siz yuk tashiysiz.
You have other benefits in them too. You can reach on them any destination you wish. On them, as on ships, you are carried. (80)
Va U sizga Oʻz belgilarini koʻrsatadi:
And He shows you His signs:
Qaysi Xudoning belgilarini hali ham inkor eta olasiz?(81)
which of God’s signs can you still deny?(81)
Ular yer yuzida sayr qilib, o'tganlarning oqibati qanday bo'lganini ko'rmadilarmi? Ular ulardan ko'proq, kuch-qudratda va yer yuzida qoldirgan izlarida ustun edilar. Ammo ular topgan-yig'gan narsalari ularga foyda bermadi. (82)
Have they not travelled through the land and seen what was the end of those who lived before them? They were more numerous than them, and greater in power and in the impact they left on earth. Yet what they achieved was of no avail to them. (82)
Alloh elchilari ularga haqiqatning barcha dalillari bilan kelganlarida, ular o'zlarida bor bilim bilan maqtanib ketdilar; shu sababli ular masxara qilib yurgan narsaning o'zi ularni o'rab oldi. (83)
When Gods messengers came to them with all evidence of the truth, they revelled in what knowledge they had; and so they were overwhelmed by the very thing which they mocked. (83)
Va ular Bizning azobimizni ko‘rgach, dedilar: «Biz faqat yagona Allohga ishonamiz va Unga sherik qilgan narsalarimizdan voz kechamiz». (84)
And then when they saw Our might, they said: ‘We believe in God alone, and we renounce those we used to associate as partners with Him.’ (84)
Lekin ular Bizning azobimizni ko‘rgach, iymon keltirishlari ularga hech qanday foyda bermas edi. Bu bandalari bilan muomala qilishda God‘ning doimiy yo‘li bo‘lgan. O‘sha paytda kofirlar halok bo‘ladilar. (85)
But accepting the faith after they had seen Our might was not going to benefit them at all. This has always been God’s way of dealing with His creatures. There and then the unbelievers will be lost. (85)
Umumiy ko'rinish
Overview
Ushbu surahning bu qismi oldingi qismning oxirida berilgan izohlarni davom ettiradi. U yana Payg'ambarga va mo'minlarga musibatlarda sabr qilishni buyuradi, to Alloh mo'minlarga va'da qilgan narsani hamda kofirlarni ogohlantirgan narsani amalga oshirguncha. Bu Payg'ambarning hayotlik davrida ro'y berishi mumkin yoki keyinroq vaqtga kechikishi mumkin. Bu yerda gap iymon, mo'minlar va uning haqiqatini inkor qilib bahslashadigan rad etuvchilar haqida bormoqda. Bularning barchasida hakam Allohdir. Xabarining borishini O'zi xohlagancha belgilovchi ham Oʻzidir.
This final part of the surah elaborates on the comments given at the end of the previous part. It again directs the Prophet and the believers to remain patient in adversity, until God wills to bring about what He has promised the believers and what He has warned the unbelievers against. This may take place during the Prophets lifetime or may be delayed until a later time. The question here is that of faith, the believers and the rejecters who dispute its truth. The arbiter in all this is God. It is He who determines the course of His message as He pleases.
Ushbu qismda sura ushbu masalaning ba'zi qo'shimcha jihatlarini bayon qiladi.
In this part the surah outlines some additional aspects of this point.
Ilohiy xabarning uzoq tarixi bor. U Payg‘ambar Muhammad ﷺ va Qur’onda mujassamlashgan islomiy xabar bilan boshlanmagan. Undan oldin ko‘plab elchilar o‘tgan; ularning ba’zilarini Alloh Payg‘ambarga zikr qilgan, ba’zilarini esa zikr qilmagan. Ularning barchasi rad etilish va takabburlikka duch kelgan. Ularning barchasidan mo‘‘jiza ko‘rsatish talab qilingan. Har biri Xudo unga shunday mo‘‘jiza berishini qattiq istagan, toki rad etuvchilar haqiqatga bo‘ysunishga majbur bo‘lsin. Biroq bunday belgi yoki mo‘‘jizani ko‘rsatish Xudo O‘z vaqtida belgilaydigan ishdir.
The Divine message has a long history. It did not start with the Prophet Muhammad and the Islamic message embodied in the Qur’an. Before him there were many messengers, some of whom God mentioned to the Prophet and some He did not. They all faced rejection and arrogance. They were all required to demonstrate miracles. Everyone of them dearly wished that God would give him a miracle which would force the rejecters to submit to the truth. However, showing such a sign or a miracle is a matter that God determines at His own time.
Xabar Uning (Allohning) va U o'z ishlarini boshqaradi.
The message is His and He conducts its affairs.
Shunga qaramay, koinotda har doim va hamma tomonidan ko‘rilishi mumkin bo‘lgan ko‘plab belgilar mavjud. Ulardan ushbu surada chorvapollar va kemalar eslatilgan, shuningdek, hech kim inkor eta olmaydigan boshqa belgilarga umumiy tarzda ishora qilingan.
Oldingi elchilar
Past Messengers
Biz sizdan oldin ham ko'plab elchilar yubordik; ulardan ba'zilarining hikoyasini sizga aytib berdik, ba'zilarining hikoyasini esa aytib bermadik. Hech bir elchi Allohning iznisiz bir mo''jiza keltira olmagan. Allohning amri kelganida, ular orasida adolat bilan hukm qilinadi va o'sha paytda botilga ergashganlar zarar ko'radi.
We sent other messengers before your time; some We have given you an account of while others We have not. No messenger could bring a sign except by God's leave. When God's will becomes manifest, judgement will be passed between them in all justice, and lost will be, then and there, all who have followed falsehood. (Verse 78)
Xabar masalasi bo‘yicha bunday ko‘plab o‘tmishdoshlar bor, ulardan ba’zilarini Alloh O‘z Elchisiga bu kitob — Qur’oni karimda aytib bergan.
This whole question of the message has had many precedents, some of which are told by God to His messenger in this book, the Qur’an.
Boshqalari, U unga aytmaslikni tanladi. Berilgan xabarlar Ilohiy da'vatning amalga oshirilishi lozim bo'lgan uzun va aniq belgilangan yo'lini ravshan ko'rsatadi. Ular, shuningdek, Xudo amalga kiritgan, o'zgartirib bo'lmaydigan qoidalarni ham bayon etadi. Bundan tashqari, o'tgan payg'ambarlar haqidagi bu xabarlar xabarning mohiyatini, payg'ambarlarning vazifasini va ular rioya qilishi lozim bo'lgan chegaralarni aniq ko'rsatib beradi.
Others, He chose not to tell him about. The accounts that have been given clearly show the long, clearly marked way that advocacy of the Divine message should take. They also outline the rules that cannot be altered, since God has set them into operation. Furthermore, these accounts of past messengers make clear the nature of the message, the role of the messengers and the limits they have to observe.
Mazkur oyat bir haqiqatni kuchli ta'kidlaydi, uni to'liq anglab olish zarur: "Hech bir payg'ambar Allohning izni bilan bo'lmasa, mo''jiza keltira olmaydi." (78-oyat). Har bir mo'min, hatto u Allohning elchisi bo'lmasa ham, Ilohiy xabarning g'alaba qozonishini chin dildan istaydi. Uni rad etish bilan qat'iy turganlar tez orada uning haqiqati oldida bo'ysunishini ular qattiq orzu qiladilar.
The present verse strongly emphasizes a fact that needs to be fully understood: “No messenger could bring a sign except by God's leave.” (Verse 78) Every believer, even though he may be a messenger of God, would love to see the Divine message victorious. They dearly wish that those who stubbornly reject it will soon succumb to its truth.
Shuning uchun ular qattiqqo'l inkorchilarning o'jarligini sindiradigan mo''jizani ko'rishni istardilar. Biroq Alloh O'zining tanlangan bandalari barcha qiyinchiliklar oldida mutlaqo sabr-toqatli bo'lishlarini xohlaydi. Shu sababli U ularga bu ishda hech qanday ixtiyorlari yo'qligini aniq bildiradi: ularning vazifasi xabarni yetkazib bergach, tugallanadi. Mo''jizalar O'zi tanlagan vaqtda yuz beradi. Shunday ekan, ular tasalli topishlari, ular orqali qo'lga kiritilgan natijalardan mamnun bo'lishlari kerak, yakuniy natijani esa O'zi xohlagancha belgilaydigan Allohga qoldirishlari lozim.
Belgilar har yerda
Signs Everywhere
Mo''jizalarni talab qilayotganlarga, ularning atrofidagi dunyoda hamma joyda mavjud bo''lgan Xudoning belgilarini o''ylab ko''rishga yo''naltiriladi. Bu belgilar uzoq vaqtdan beri tanish bo''lganligi sababli, ko''pincha unutiladi. Biroq, ularni o''ylab ko''rish ularning barcha talab qilgan dalillarini berish uchun yetarlidir. Ular Xudoning koinotdagi hamma narsaning Yaratuvchisi ekanligiga guvohlik beradi.
Those who demand miracles are directed to reflect on God’s signs that are present everywhere in the world around them. Because of the long familiarity of these, they are often forgotten. Reflection on them, however, is sufficient to give them all the evidence they want. They testify to the fact that God is the Creator of everything in the universe.
Hech kim bularni Allohdan boshqa biror kimsa yaratgan deb da'vo qila olmaydi; shuningdek, ularning Uni yaratmagan holda, hamma narsani rejalashtirgan Alloh tomonidan yaratilmasdan mavjud bo'lgan deb da'vo qilish ham mumkin emas.
No one can claim that these have been created by anyone other than God; nor can there be any claim that they existed without being created by God who has planned everything:
Sizlar uchun chorva hayvonlarini yaratgan ham Allohdir, ulardan bir qismi minish uchun, bir qismi esa ovqatingiz uchun. Ularda sizlar uchun boshqa foydalar ham bor. Ularning ustida xohlagan manzilingizga yetib borasiz. Ular ustida, kemalarda bo‘lgani kabi, tashib yurilasiz. Note: The original says "God", so per the rules I should write "Xudo" rather than "Alloh". Corrected translation: Sizlar uchun chorva hayvonlarini yaratgan ham Xudodir, ulardan bir qismi minish uchun, bir qismi esa ovqatingiz uchun. Ularda sizlar uchun boshqa foydalar ham bor. Ularning ustida xohlagan manzilingizga yetib borasiz. Ular ustida, kemalarda bo‘lgani kabi, tashib yurilasiz.
It is God who provides livestock for you, some for riding and some for your food. You have other benefits in them too. You can reach on them any destination you wish. On them, as on ships, you are carried.
Va U sizga Oʻz belgilarini koʻrsatadi: Xudoning qaysi belgilarini hali ham inkor qila olasiz?
And He shows you His signs: which of God's signs can you still deny?
(79—81-oyatlar)
(Verses 79—81)
Chorva mollarining yaratilishi, xuddi insonning yaratilishi kabi, avvalo bir mo'jizadir. Ularni shakllantirish, bezash va hayot ato etish – bularning barchasi insonlar da'vo qila olmaydigan mo'jizalardir. Yana bir mo'jiza shundaki, ularning ba'zilari insondan kattaroq va kuchliroq bo'lsa-da, bunday chorva mollari insonga bo'ysundirilgan. "Sizlar uchun chorva mollarini yaratgan ham Allohdir. Ulardan ba'zilari minish uchun, ba'zilari esa ozuqangiz uchun." (79-oyat). Bunday chorva mollari shunchaki mavjud bo'lib, qanday va nima uchun ekanligi bilan biz qiziqmasligimiz kerak, deyish qabul qilib bo'lmaydigan fikrdir. Ularning insonga va uning qudratiga nisbatan aniq mo'jiza emasligini, yoki ularni yaratgan, xuddi insonni yaratgani kabi, o'ziga xos xususiyatlar bergan Yaratuvchiga ishora qilmasligini da'vo qilish – mantiq va aql-idrokka zid bo'lgan asossiz da'volarni ilgari surishdir.
Tarix saboqlari
Lessons Of History
Sura shu juda kuchli ohang bilan yakunlanadi:
The surah concludes on a very powerful note:
Ular yer yuzida sayr qilib, o'tganlarning oqibati qanday bo'lganini ko'rmadilarmi? Ular bulardan ko'proq edilar, kuch-qudratda va yer yuzida qoldirgan izda ulardan ustun edilar.
Have they not travelled through the land and seen what was the end of those who lived before them? They were more numerous than them, and greater in power and in the impact they left on earth.
Ammo ular erishgan narsalari ularga foyda bermadi. Ularga Xudoning elchilari barcha dalillar bilan kelganida, ular o‘zlarida bor bilimdan mamnun bo‘lib oldilar; shu sababli, masxara qilgan narsalari ularni o‘rab oldi. So‘ngra Bizning qudratimizni ko‘rgach, dedilar: «Biz faqat Xudoga ishonamiz va Unga sherik deb bilgan narsalarimizdan voz kechamiz». Ammo Bizning qudratimizni ko‘rganlaridan keyin imon keltirishlari ularga hech qanday foyda keltirmas edi. Bu Xudoning o‘z bandalariga nisbatan doimo qo‘llab kelgan yo‘li edi. Shu zaholatda kofirlar halok bo‘lishadi. (82–85-oyatlar)
Yet what they achieved was of no avail to them. When God's messengers came to them with all evidence of the truth, they revelled in what knowledge they had; and so they were overwhelmed by the very thing which they mocked. And then when they saw Our might, they said: 'We believe in God alone, and we renounce those we used to associate as partners with Him. But accepting the faith after they had seen Our might was not going to benefit them at all. This has always been God's way of dealing with His creatures. There and then the unbelievers will be lost. (Verses 82-85)
Insoniyat tarixida ko‘plab jamoalar halok bo‘lgan. Ularning ba’zilarining taqdiri xarobalarida ko‘rinib turadi; boshqalari esa yozma ravishda yoki og‘zaki rivoyat orqali tarixda saqlanib qolgan. Qur’on ko‘pincha bizning e’tiborimizni shu tarixlarga qaratadi, chunki ular insoniy hayotni va tarix yo‘nalishini ko‘rsatadi. Ular, shuningdek, ongimiz va qalbimizga kuchli ta’sir qiladi. Qur’on inson tabiatiga, uni Qur’onni nozil qilgan Xudo inson tabiati haqida bilganicha, ya’ni unga nima ta’sir qilishi va uning qabul qiluvchi qismlarini nima ochishi haqida bilganicha murojaat qiladi. Ularning ba’zilariga engil turtki kifoya qiladi, boshqalari esa vaqt o‘tishi bilan ularni qoplagan qalin pardalar tufayli kuchli zarbalarni talab qiladi.
Many communities were destroyed during human history. What happened to some of these communities can be seen in their ruins; others are recorded in history, written or transmitted by word of mouth. The Qur’an often directs our attention to these histories because they are indicative of human life and its course of history. They also have a powerful effect on our minds and hearts. The Qur’an addresses human nature by what God, who revealed the Qur’an, knows of human nature: what influences it and what opens its receptors. Some of these receptors need only a light tap, while others require strong hammering because of the thick veils that have covered them over time.