MUHAMMAD (Qurbonlikka Da'vat) 32-38
MUHAMMAD (An Invitation to Sacrifice) 32-38
Haqiqatni ko'rganlaridan keyin ham kufr keltirgan, Alloh yo'lidan boshqalarni to'sgan va Payg'ambarga qarshi dushmanlik qilganlar esa Xudoga hech qanday zarar yetkaza olmaydilar; Ammo U ularning barcha amallarini albatta behuda qilib qo'yadi. (32)
Those who disbelieve and debar others from the path of God, and take a hostile stand against the Prophet after they have seen the light of guidance, can in no way harm God; but He will surely make all their deeds come to nothing. (32)
Ey iymon keltirganlar, Allohga itoat qiling va Payg'ambarga itoat qiling hamda amallaringizni bekor qilmang. (33)
Believers, obey God and obey the messenger, and do not let your deeds come to nothing. (33)
Kufr qilgan va Alloh yo'lidan boshqalarni to'sgan, so'ngra kofir holida vafot etganlarni Alloh hech qachon kechirmaydi. (34) Note: the rules say to write "God" as the Uzbek word for God, not "Allah." Following that instruction, the correct rendering is: Kufr qilgan va Xudo yo'lidan boshqalarni to'sgan, so'ngra kofir holida vafot etganlarni Xudo hech qachon kechirmaydi. (34)
Those who disbelieve and debar others from the path of God, and in the end die unbelievers shall not be granted forgiveness by God. (34)
Shuning uchun ruhan tushmang va sulh so'ramang. Ustunlik sizniki, va Alloh siz bilan birgadir. U sizlarning amallaringizni hech qachon zoe qilmaydi. (35)
Therefore, do not lose heart or sue for peace. It is you who have the upper hand, and God is with you. He will never let your deeds go to waste. (35)
Bu dunyo hayoti faqat o‘yin-kulgidir, lekin agar iymon keltirsangiz va taqvoli bo‘lsangiz, U sizga mukofotingizni beradi. U sizdan barcha mol-mulkingizni tark etishingizni talab qilmaydi. (36)
The life of this world is but play and amusement, but if you believe and are God-fearing, He will grant you your reward. He does not ask you to give up all your possessions. (36)
Agar U sizlardan (mol-mulkni) so'rab, sizlarni qistasa, siz baxillik qilgan bo'lardingiz va U sizlarning kinangizni ochib tashlagan bo'lardi. (37)
If He were to ask you all and press you hard, you would grow tight-fisted, and He would bring your malice to light. (37)
Sizlar Alloh yo'lida infoq qilishga chaqirilgansiz, lekin ichingizdan ba'zilaringiz baxillik qiladi.
You are called upon to give in God’s cause, but some among you will turn out to be niggardly.
Kim (Allohning yo‘lida) baxillik qilsa, o‘ziga nisbatan baxillik qilgan bo‘ladi. Xudo barcha boylikning manbaidir, sizlar esa muhtojsiz. Agar yuz o‘girsangiz, U sizlarning o‘rningizga boshqa xalqlarni qo‘yadi va ular sizlarga o‘xshamaydilar. (38)
Whoever is niggardly [in God’s cause] is niggardly towards himself. God is the source of all wealth, whereas you are the ones in need. If you turn away, He will substitute other people for you, and they will not be like you. (38)
Umumiy ko'rinish
Overview
Surahning bu so'nggi qismi avvalo Xudoning yo'lidan to'sishadigan va xabarning haqiqatini bilishlariga qaramay Payg'ambarga dushmanlik qiladigan kofirlar haqida gapiradi. Ehtimol, bu surahning oldingi qismida zikr qilingan butparastlarga ishora qiladi. Ular Islom xabariga nisbatan takabburlik bilan dushmanlik bildirish tavsifiga aynan mos keladigan kishilardir.
This last part of the surah speaks first about the unbelievers who debar others from God’s way and are hostile to the Prophet despite being aware of the truth of his message. Most probably this refers to the idolaters the surah spoke about earlier. They are the ones who fit the description of bearing arrogant hostility towards the Islamic message.
Ammo bu yangi xitob shunday dushmanona munosabat bilgan barcha kishilarga, jumladan Madinadagi yahudiylarga va munofiqlarga ham tegishli bo'lishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, mazkur oyatlarni, agar ular shunday munosabatni ochiqdan-ochiq yoki yashirincha tutsalar, ularga qaratilgan ogohlantirish sifatida ko'rish mumkin. Birinchi ehtimol, ehtimol, ko'proq to'g'ri keladi.
However, this new discourse may refer to all those who adopt such a hostile attitude including the Jews and the hypocrites in Madinah. In this light, the present verses may be seen as a warning to them, should they adopt such an attitude, in public or private. The first possibility is perhaps more likely.
Ushbu qism o'zining so'nggi oyatlarini mo''minlarga qaratilgan murojaatga bag'ishlaydi: ular o'z jihodlarini davom ettirishga, jonlari va mol-mulklarini fido qilishga tayyor bo'lishga, inkor etuvchi tajovuzkorlarga qarshi kurashda hech qachon bo'shashmaslikka va sulh chaqiriqlariga berilmaslikka da'vat etiladi. Ular o'zlarining zohiriy ojizligi yoki darhol manfaatlari bilan bog'liq hech qanday mulohazalar ta'siriga tushmasliklari kerak. Moliyaviy qurbonlik talab qilinganda ham ular saxovatsizlik qilmasliklari lozim. Axir, insonning o'z mulkini mahkam ushlab turish tabiiy moyilligini biladigan Alloh ulardan faqat osonlik bilan ajrata oladigan narsalarnigina berishni xohlaydi. Agar ular Uning xabarini targ'ib qilishga loyiq ekanliklarini isbotlay olmasalar, Alloh ularni bu sharafdan mahrum qiladi va ularning o'rniga boshqa bir qavmni keltiradi, ular mas'uliyatni o'z zimalariga oladi va vazifani bajaradi. Bu surah umumiy ruhiga mos keladigan qattiq ogohlantirishdir. Shuningdek, bu jamiyat ichidagi, ya'ni munofiqlar emas, balki haqiqiy musulmonlar orasidagi ayrim holatlarni bartaraf etish zarurligini ko'rsatadi. Bir guruh odamlar, Islom yo'lida jasorat, fidoyilik va barcha narsalarini qurbon qilishga tayyorlik namunasini ko'rsatgan kishilar bilan birga moliyaviy hissa qo'shishda qiyinchilik sezishi mumkin edi. Ikkala turdagi kishilar ham mavjud bo'lgan va Qur'oni karim quyi guruhni ko'tarilishga va boshqalarning oliy me'yorlariga yetishishga undashni maqsad qilgan.
Ular Allohga zarar yetkaza olmaydilar
They Cannot Harm God
Kofir bo'lgan va boshqalarni Alloh yo'lidan qaytargan, hidoyat nuri ularga ayon bo'lganidan keyin ham Payg'ambarga qarshi dushmanlik qilganlar Allohga hech qanday zarar yetkaza olmaydilar; Alloh esa ularning barcha amallarini albatta bekor qilib qo'yadi. (32-oyat)
Those who disbelieve and debar others from the path of God, and take a hostile stand against the Prophet after they have seen the light of guidance, can in no way harm God; but He will surely make all their deeds come to nothing. (Verse 32)
Ushbu oyat kofirlar va haqiqatga qarshi chiqadigan, uni odamlarga yetkazilishiga to‘sqinlik qilish maqsadida o‘z kuchi, boyligi va boshqa vositalaridan foydalanadiganlar haqida Allohning haqiqiy va’dasini bayon etadi. Bunday kishilar Payg‘ambarga dushman bo‘lib, uning hayoti davomida unga qarshi urush olib borgan va uni jismonan to‘sgan yoki vafotidan keyin uning dinini va hayot tartibini bostirib, da’vatchilarini ta’qib qilganlar. Shunga qaramay, bunday kishilar hidoyat nurini ko‘rgan va Islom xabarida mujassam bo‘lgan haqiqatni tan olganlar, ammo qat’iyat bilan unga ko‘r bo‘lib qolishni tanlaydilar va bunday munosabat ularning zudlik bilan manfaatlariga xizmat qiladi, deb hisoblaydilar.
This verse states a true promise by God in relation to those who disbelieve and oppose the truth, trying to prevent it from being delivered to people, using their power, money and other means for the purpose. Such people are hostile to the Prophet, waging war against him and physically opposing him during his lifetime or suppressing his faith and code of life and persecuting the advocates of his message after his death. Yet such people have seen the light of guidance and recognized the truth embodied in the Islamic message, but they stubbornly choose to remain blind to it and feel that their immediate interests are served by such an attitude.
Xudoning haqiqiy va’dasi shundaki, bunday odamlar “hech qanday yo‘l bilan Xudoga zarar yetkaza olmaydilar”. Ular Xudoga ta’sir o‘tkazish kontekstida eslatilishi uchun juda kichik va ojizdirlar. Bu, albatta, bu yerda nazarda tutilgan narsa emas.
Gods true promise is that such people “can in no way harm God” They are far too small and weak to be mentioned in the context of adversely affecting God. This is certainly not what is intended here.
Oyatning ma'nosi shuki, ular Xudoning dinini, Uning inson hayoti uchun belgilab bergan qonunlarini yoki Uning xabarini targ'ib qiluvchilarni zarar yetkaza olmaydilar.
What the verse means is that they cannot harm God’s faith, the code He laid down for human life, or those who advocate His message.
Qanchalik kuchli bo‘lmasin, bunday odamlar U zot o‘rnatgan tabiat qonunlariga ta’sir qila olmaydi va ularni buza olmaydi. Ular ma’lum muddat davomida ba’zi musulmonlarga zarar yetkazishi mumkin, ammo bu faqat God amalga oshirishni istagan maqsad uchun o‘tkaziladigan sinovdir. Bu God qonunlariga yoki Uning dinini va tizimini targ‘ib qiluvchi bandalariga haqiqiy zarar yetkazmaydi. Bundan tashqari, bunday dushman kofirlarning barcha harakatlarining yakuniy natijasi oldindan aniq belgilab qo‘yilgan: “U, albatta, ularning barcha amallarini behuda qilib qo‘yadi” (32-oyat).
Xasis odam
Niggardly Man
Yakuniy bosqichda mo'minlarning Xudo yo'lidagi moliyaviy qurbonliklarga chaqirilganda vujudga keladigan holati ko'rib chiqiladi. Ularning xasis munosabati xuddi Qur'on Xudoning yo'lida jang qilishga chaqirilganda shaxsiy qurbonlik berishdagi istiqbolsizlikni hal qilgani kabi hal etiladi:
The final step in this approach deals with the believers’ prevailing conditions when they are called upon to make financial sacrifices for God’s cause. Their niggardly attitude is dealt with in the same way that the Qur’an dealt with the reluctance to make personal sacrifices when people are called upon to fight for His cause:
Sizlar Alloh yo'lida infoq qilishga chaqirilasizlar, lekin ba'zilaringiz baxillik qiladilar. Kim baxillik qilsa, u o'z nafsiga nisbatan baxillik qilgan bo'ladi. Xudo boy-badavlatning manbaidir, sizlar esa muhtojlarsiz. Agar yuz o'girsangiz, U sizlarning o'rningizga boshqa qavmni keltiradi, ular sizlarga o'xshamaydilar.
You are called upon to give in God's cause, but some among you will turn out to be niggardly. Whoever is niggardly [in God's cause] is niggardly towards himself. God is the source of all wealth, whereas you are the ones in need. If you turn away, He will substitute other people for you, and they will not be like you. (Verse 38)
Bu oyat jamiyatning o'sha paytdagi holatini va har qanday jamoada odamlar qurbonlik qilishga chaqirilganda qanday munosabatda bo'lishini aniq tasvirlaydi. Unda ba'zi odamlar xasis bo'lishi aytiladi. Bu esa boshqalarning umuman xasis emasligini, ular bor narsalarini qurbon qilishga tayyor ekanini anglatadi. Bu, Payg'ambar ﷺning bir qancha sahobalari tomonidan sahih rivoyat qilinganidek, albatta, haqiqat edi. Darhaqiqat, Qur'oni karim turli suralarda bunday holatlarning bir necha misollarini bayon qilgan. Shu jihatdan Islom ko'plab odamlarni ko'rinib turgan quvonch bilan oldinga chiqib, haqiqatan ham ibratli qurbonliklar qilishga yetaklagan, bu esa mo''jizaviy hodisa edi. Biroq bu, qurbonlik berish qiyin kechgan kishilar bo'lmagani degani emas. Darhaqiqat, ba'zi odamlar uchun moliyaviy qurbonlik berishdan ko'ra hayotini xavf ostiga qo'yish osonroq bo'lishi mumkin.
This verse provides an accurate description of the Muslim community at the time and how people in all communities react when they are called upon to make sacrifices. It says that some people will be niggardly. This means that others are not niggardly at all; they are prepared to sacrifice everything they have. This was certainly true as is authentically reported by several of the Prophet’s Companions. In fact, the Qur’an describes several such instances in different surahs. In this respect, Islam produced miraculous examples of people coming forward, with apparent joy, and making really exemplary sacrifices. However, this does not mean that there were not individuals who found it hard to make sacrifices. Indeed, some people may find it easier to put their lives at risk than to make financial sacrifices.