As-Soffat — Saflarga tizilganlar (G'alaba kafolatlanganlarga) 149-182
Al-Saffat Ranged in Ranks ( To Whom Victory Is Guaranteed ) 149-182
Kofirlardan so'rang: Rabbingizga qizlar bor, lekin o'zlariga o'g'illar bo'lishi rostmi?
Now ask the unbelievers if it be true that your Lord has daughters, while they would have sons?
(149)
(149)
Yoki ularning huzurida farishtalarni ayol qilib yaratganmizmi? (150)
Or is it that We have created the angels female in their presence? (150)
Ular o‘zlarining yolg‘onchiligidan shunday deydilar: (151)
Out of their falsehood they say: (151)
Xudo farzand ko'rgan", deydilar. Albatta, ular yolg'onchilardir.
God has begotten children.’ They are lying indeed.
(152)
(152)
Shunda U o'g'illar o'rniga qizlarni afzal ko'rarmidi? (153)
Would He then choose daughters in preference to sons? (153)
Bu matn Islomiy kitoblardan olingan va tarjimasi kerak. Ammo sizning xabaringiz savol shaklida bo'lib, tarjima uchun berilgan matn ko'rinishida emas. Shuning uchun uni tarjima qilaman: Sizga nima bo'lgan? Siz qanday qilib hukm chiqarasiz? (154)
What is the matter with you? How do you make your judgement? (154)
Siz fikr qilmaysizmi? (155)
Do you not reflect? (155)
Yoki sizda aniq dalil bormi? (156)
Or do you perhaps, have a clear authority? (156)
Agar rostgo'y bo'lsangiz, dalillaringizni keltiring! (157)
Bring your scriptures, if you are speaking the truth! (157)
Ular Uning jinlar bilan qarindoshlik aloqasi bor, deb da'vo qilishadi; holbuki, jinlarning o'zlari ham hisob-kitob uchun [Xudo huzuriga] olib kelinishlarini bilishadi. (158)
They claim that He has kinship with the jinn; yet the jinn themselves know that they will be brought [before God] for judgement. (158)
Ulug'vor Alloh o'zining ulug'ligida cheksizdir, odamlar Unga isnod qilgan barcha narsalardan yuqoridadir. (159)
Limitless is God in His glory, above all what people attribute to Him. (159)
Haqiqiy Allohning bandalari bo‘lmagan (kishilar). (160)
Not so God’s true servants. (160)
Na siz va na siz ibodat qilayotganlaringiz (161)
Neither you nor what you worship (161)
Xudodan chalg'itishi mumkin bo'lgan har qanday (162)
can lure away from God any (162)
jahannamga tayinlangan kishidan tashqari. (163)
except one who is destined for hell. (163)
Bizning har birimizning belgilangan o'rnimiz bor:
Every single one of us has his appointed place:
(164)
(164)
Biz saf-safga tizilganmiz, (165)
we are ranged in ranks, (165)
va biz ham Uning cheksiz ulug'ligini ulug'laymiz. (166)
and we too extol His limitless glory. (166)
Ular uzoq vaqtdan beri shunday deb aytib kelganlar: (167)
They have long been saying: (167)
"Agar bizning oldida o'tmishdagilardan bir rivoyat bo'lganida edi..." (168)
‘If only we had before us a tradition from those of old, (168)
“Biz, albatta, Xudoning haqiqiy bandalari bo‘lardik”. (169)
we would certainly be true servants of God.’ (169)
Shunga qaramay, ular uni rad etmoqdalar. Vaqt o'tishi bilan ular bilib oladilar.
Yet they reject it. In time, they will come to know.
(170)
(170)
Darhaqiqat, Bizning bandalarimiz — elchilarga Bizning so'zimiz allaqachon berilgan: (171)
Our word has already been given to Our servants the messengers: (171)
Ular yordam beriladiganlar ular bo‘ladi, (172)
it is they who will be helped, (172)
Albatta, bizning lashkarlarimiz g'olib bo'luvchilardir.
and it is Our forces who will surely be victorious.
(173)
(173)
Shuning uchun, ulardan bir muddat yuz o'giring. (174)
So, turn away from them for a while, (174)
va ularni kuzatib tur; vaqt o'tishi bilan ular ham ko'rib yetadilar.
and watch them; in time, they too will come to see.
(175)
(175)
Ular Bizning azobimizni haqiqatan ham shoshilib so'rayaptimi?
Do they really wish to hasten Our punishment?
(176)
(176)
Ular orasida (azob) tushganda, ogohlantirilganlarning tongi qanday dahshatli bo'lar-a!
When it strikes in their midst, terrible will be the morning of those who were already warned. (177)
Ularga yana bir muddat yuz o'girib tur. (178)
And again, turn away from them for a while, (178)
va ularni kuzatib tur; vaqt o'tishi bilan ular ham ko'rib yetadilar.
and watch them; in time, they too will come to see.
(179)
(179)
Ulug‘ va buyuk qudrat egasi bo‘lgan Robbing, O‘zi haqida kishilar aytayotgan barcha narsalardan yuqori bo‘lib, shon-shuhrati cheksizdir. (180)
Limitless in His glory is your Lord, the Lord of almightiness, above all what people attribute to Him. (180)
Va Uning barcha elchilariga tinchlik bo‘lsin. (181)
And peace be upon all His messengers. (181)
Barcha hamd olamlarning Parvardigori bo'lgan Allohga xosdir. (182)
All praise is due to God, the Lord of all the worlds. (182)
Umumiy ko'rinish
Overview
Ushbu surraning bu so'nggi qismi ilgari muhokama qilingan asosiy mavzularga tayanadi, ayniqsa ikkinchi qismdagi tarixiy voqealarga, ular Xudo bilan Uning bandalari o'rtasidagi munosabatning haqiqiy mohiyatini ochib berib, arablar orasida tarqalgan xurofotlarni rad etadi. Shunday xurofotlardan birida arablar farishtalarni Xudoning qizlari deb da'vo qilgan, boshqasida esa Xudo bilan jinnlar o'rtasida nikoh munosabati mavjud deb ta'kidlaganlar. Endi sura ularga, ular Xudoning xabari yetib kelishidan oldin nima degan bo'lsalar, o'shani eslatadi. Ular Xudo ularga elchi yuborishini chin dildan orzu qilganlarida va bunday elchi keltirgan hidoyatga ergashishlarini ta'kidlaganlarida nima deganlarini esga soladi. Ammo Xudo ularga so'ragan Elchisini yuborganida, ular kufrga yuz burdilar. Sura Xudoning elchilariga bergan va'dasi bilan yakunlanadi: ular albatta g'alaba qozonadilar. Shuningdek, Xudo kofirlarning barcha da'volaridan poklanadi va butun olamlarning Robbi bo'lgan Xudoga hamd aytiladi.
This last part of the sūrah builds on the main themes already discussed, particularly the historical accounts given in the second part which explain the true nature of the relation between God and His servants to refute the superstitions circulated among the Arabs. In one such superstition the Arabs claimed that the angels were God’s daughters, and in another they alleged that a marriage relation existed between God and the jinn. The sūrah now puts before them what they said before God’s message was delivered to them. This was when they expressed dear hopes that God would send them a messenger and when they emphasized that they would follow the guidance such a messenger provided. Yet when God sent them the Messenger they asked for they resorted to disbelief. The sūrah concludes by stating God’s promise to His messengers that they will end victorious, disassociating God from all the unbelievers’ claims, and praising God, the Lord of all the worlds.
Xurofiy e'tiqodlar
Superstitious Beliefs
Ulardan so'ra: «Parvardigoringizning qizlari bordir, ularning o'g'illari esa yo'qmidir?» Yoki Biz farishtalarni ularning huzurlarida ayollar qilib yaratganmizmi? Ular o'z yolg'onlari bilan: «Alloh farzand ko'rgan», deydilar. Albatta, ular yolg'onchilardir. U o'g'illarni qo'yib, qizlarni tanlab olganmi? Sizlarga nima bo'ldi, qanday hukm qilyapsizlar? Nahotki o'ylamasangiz? Yoki sizlarda aniq dalil bormi? Agar rostgo'y bo'lsangiz, kitobingizni keltiringlar!
Now ask the unbelievers if it be true that your Lord has daughters, while they would have sons? Or is it that We have created the angels female in their presence? Out of their falsehood they say: ‘God has begotten children.’ They are lying indeed. Would He then choose daughters in preference to sons? What is the matter with you? How do you make your judgement? Do you not reflect? Or do you, perhaps, have a clear authority? Bring your scriptures, if you are speaking the truth! (Verses 149-157)
Sūra shu bayon qilish uchun barcha vositalardan foydalanadi: u kofirlarning da'volarini rad etadi, ularning soxta xurofotini uning haqiqiy mohiyatida ko'rsatadi hamda dalilini ularning o'z mantiqi va o'z muhitida qanday ishlashi asosida keltiradi. Ular o'g'il bolalarni qizlardan afzal ko'rar edilar, qiz farzand dunyoga kelishini bir navi fojia deb hisoblardilar. Shu bilan birga ular farishtalarning urg'ochi ekanligini va ular Allohning qizlari ekanligini da'vo qilardilar. Shuning uchun sūra ularning o'z mezonlari bilan bahslashib, da'volarining qanchalik aqlsiz ekanini ko'rsatadi: "Endi kofirlardan so'ra: Rabbingizga qizlar, o'zlariga esa o'g'illar bo'lganmi?" Agar urg'ochilar past darajada bo'lsa, ular qanday qilib Rabbiga qizlarni nisbat berib, o'zlariga o'g'illarni ajratadilar? Yoki U o'Zi uchun qizlarni tanladi-yu, ularga o'g'illarni berdimi? Ikkala ehtimol ham aqlga to'g'ri kelmaydi. Payg'ambar bu bema'ni da'vo haqida ulardan so'rashga buyuriladi. Shuningdek, u ulardan bu xurofotning manbai va qanday paydo bo'lgani haqida so'rashi kerak. Boshqacha aytganda, farishtalar urg'ochi ekanligi fikrini ular qayerdan olgan? Ular farishtalarning yaratilishiga guvoh bo'lib, ularning jinsini bilganmidilar? "Yoki Biz farishtalarni ularning huzurida urg'ochi qilib yaratdikmi?" (150-oyat)
The sūrah uses every means to refute the unbelievers’ claims; it shows their false superstition for what it is, draws its argument on the basis of their own logic and how it works in their own environment. They used to prefer boys to girls, considering the birth of a girl something of a tragedy. Yet they allege at the same time that the angels were female and that they were God’s daughters. Therefore, the sūrah takes up the argument, using their own standards to show how stupid their claims were: “Now ask the unbelievers if it be true that your Lord has daughters, while they would have sons?” If females are of a lesser rank, how could they assign daughters to their Lord and keep sons for themselves? Or was it that He chose for Himself daughters and gave them sons? Neither possibility stands to reason. The Prophet is instructed to question them about this worthless claim. He is also to ask them about the source of the superstition and how it came about. In other words, where did they get the idea that the angels were females? Did they witness their creation in order to know their sex? “Or is it that We have created the angels female in their presence?” (Verse 150)
Ishonchli va’da
An Unfailing Promise
Sūra shundan so‘ng mushriklar haqida so‘z yuritadi, ular bunday xurofotlarni tarqatadilar va ilgarigi vahiy egalariga hasad qilib, qilgan va’dalarini eslatadi. Ular: “Agar bizda avvalgi Ibrohim yoki boshqa payg‘ambarlardan qolgan an’analar bo‘lganida, albatta, Allohning haqiqiy bandalari bo‘lardik”, deb aytib yurar edilar: “Ular avvaldan: «Agar bizda avvalgilardan meros qolgan bir an’ana bo‘lganida, albatta, Allohning chin qullari bo‘lardik», deb aytib kelganlar” (167–169-oyatlar). Biroq ularga Yuqoridan nozil qilingan eng yaxshi vahiy kelganda, ular yuz o‘girdilar va berilgan va’dalarini unutdilar: “Ammo ular uni inkor etdilar. Tez orada bilib olurlar” (170-oyat). Bu oyatda, ochiq aytilgan istaklari va va’dalaridan qaytgan, kufrda davom etayotganlarga mos keladigan, yashirin tahdid bor: “Bilib olurlar.” Shu o‘rinda sūra Allohning o‘z payg‘ambarlariga qilgan, ishonchli yordam haqidagi va’dasini bayon etadi.
The sūrah then speaks about the idolaters who circulate such superstitions, mentioning the promises they made when they envied the people of earlier revelations for receiving such messages. They used to say that had they had some sort of traditional beliefs inherited from Abraham or later prophets, they would have had a degree of faith that would have enhanced their position with God: “They have long been saying: If only we had before us a tradition from those of old, we would certainly he true servants of God.” (Verses 167-169) Yet when they received the best revelations ever bestowed from on high, they turned away and forgot their promises: “Yet they reject it. In time, they will come to know.” (Verse 170) The verse carries an implicit threat, which is suitable for those who persist in disbelief, going back on expressed wishes and promises: “They will come to know.” At this point the sūrah states God’s promise to His messengers of His assured help.
Shunday qilib, ularga g‘alaba va'da qilingan: «Bizning so‘zimiz Bizning bandalarimiz bo‘lgan elchilarga oldindan berilgan: ular albatta yordam topadilar va albatta Bizning qo‘shinlarimiz g‘olib bo‘ladi». (171-173-oyatlar)
In this way victory is assured them: “Our word has already been given to Our servants the messengers: it is they who will be helped, and it is Our forces who will surely be victorious.” (Verses 171-173)
Va'da haqiqiy va'dadir, Allohning so'zi amalga oshadi. Haqiqiy imonning ildizlari yer yuzida mustahkam o'rnashgan, uning poydevori kofirlarning rad etishiga, mo'minlarga qilinayotgan zulmga va boshqa ko'plab to'siqlar va to'siqlarga qaramay, ko'tarilmoqda. Mushriklar va kofirlarning e'tiqodlari yo'qolib ketdi, ularning kuchi pasaydi, holbuki Allohning elchilari tomonidan targ'ib qilinayotgan din odamlarning aql-idroki va qalbiga murojaat qilmoqda. Darhaqiqat, unga bo'lgan jozibasi barcha to'siq omillarga qaramay kuchli bo'lib qolmoqda. Ilohiy dinni boshqa har qanday falsafa yoki mafkura foydasiga bostirishga qaratilgan barcha urinishlar, hatto ular boshlangan hududlarda ham, muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Allohning elchilariga bergan va'dasi amalga oshdi. Bu butun dunyoda va barcha avlodlarda o'z haqiqatini saqlab qolgan umumiy hodisadir.