Al-Muminun The Believers(A Book Stating The Truth) 53-98
Al-Muminun The Believers(A Book Stating The Truth) 53-98
Lekin odamlar o'zlarini guruhlarga bo'lib yuborishdi, har bir guruh o'zida bor narsadan xursand bo'lmoqda. (53)
But people have divided themselves into factions, each delighting in what they have. (53)
Shunday ekan, ularni o‘z jaholatlari ichida, belgilangan muddatgacha qoldiring. (54)
So, leave them alone, lost in ignorance, till a time appointed. (54)
Ular o'ylaydimi, Biz ularga bergan mol-dunyo va farzandlar bilan (55)
Do they think that by all the wealth and offspring We provide for them (55)
Biz ularga barcha yaxshiliklarni tezlatib yetkazamizmi? Aslo! Lekin ular idrokdan mahrumdirlar. (56)
We hasten to them all that is good? By no means! But they are devoid of perception. (56)
Albatta, Rabbiylaridan qo‘rqib, Unga bo‘ysunib yashovchilar (57)
Truly, those who stand in reverent awe of their Lord, (57)
va ular Rabblarining oyatlariga iymon keltirganlar, (58)
and who believe in their Lord’s revelations, (58)
va ular Parvardigorlariga hech narsani sherik qilmaydiganlar, (59)
and who do not associate any partners with their Lord, (59)
va ular o‘zlarida bor narsalarni, qalblari qo‘rquv bilan to‘la holda beradilar, chunki ular albatta Rabblariga qaytishlarini biladilar: (60)
and who give away whatever they have to give with their hearts filled with awe, knowing that to their Lord they shall certainly return: (60)
Ular yaxshi amallarda bir-birlari bilan poyga qiladilar va ular aynan shularda eng oldinda bo‘ladilar.
these vie with one another in doing good works, and they are the ones who are foremost in them.
(61)
(61)
Biz hech bir kishiga o'zi ko'tara olmaydigan darajada yuk yuklamaymiz. Bizning huzurimizda haqiqatni gapiradigan kitob bor.
We do not charge a soul with more than it can bear. We have a record that speaks the truth.
Hech kim zulm ko'rmaydi. (62)
None shall be wronged. (62)
Yo'q, ularning qalblari bularni ko'rishdan ko'r. Bulardan tashqari, ular davom ettiradigan amallari ham bor. (63)
Nay, their hearts are blind to all this. But apart from all that, they have deeds which they will continue to commit. (63)
Shunda Biz ularning ichidagi farovon yashaganlarni azob bilan bostirganimizda, ular faryod bilan yolvora boshlaydilar. {Hatto endi yolvorishning foydasi bo'lmaydi.}
Then, when We shall have overwhelmed with suffering those of them that live in luxury, they cry out in belated supplication. (64)
[Lekin ularga aytiladi:] Bugun faryod qilmang, chunki Bizdan hech qanday yordam ololmaysiz. (65)
[But they will he told:] Do not cry out this day, for from Us you shall receive no help. (65)
Mening oyatlarim sizga necha marta tilovat qilindi, lekin siz har safar orqangizga o'girilib ketdingiz. (66)
Time and again were My revelations recited to you, but every time you would turn about on your heels, (66)
mag'rurlanib o'z kibringizda va tunning ko'p qismida behuda gaplar bilan shug'ullanib. (67)
revelling in your arrogance, and talking senselessly far into the night. (67)
Ular shu so'zni (Xudoning so'zini) tushunishga hech urinmaganmidilar? Yoki ularning ota-bobolariga kelmagan narsa ularga kelganmi? (68)
Have they, then, never tried to understand this word [of God]? Or has there come to them something that never came to their forefathers of old? (68)
Yoki ular o‘zlarining Payg‘ambarlarini tanimayaptilarmi va shuning uchun uni inkor etayaptilarmi? (69)
Or do they not recognize their Messenger, and so they deny him? (69)
Yoki ular uning ichida jinnilik bor deyishadimi? Yo'q, u ularga haqiqatni olib keldi, lekin ko'pchiligi haqiqatdan nafratlanadi. (70)
Or do they say that there is in him a touch of madness? Nay, he has brought them the truth; and the truth do most of them detest. (70)
Agar haqiqat ularning xohishlariga muvofiq bo‘lganida, osmonlar, yer va ulardagi barcha narsalar albatta buzilib ketgan bo‘lardi. Yo‘q, Biz ularga sharaf keltiruvchi narsalarni berdik. Ammo ular o‘zlarining sharafidan yuz o‘giradilar. (71)
Had the truth been in accord with their desires, the heavens and the earth, together with all that lives in them, would surely have been in utter corruption. Nay, We have given them all that brings them glory. Yet from this their glory they turn away. (71)
Yoki siz ulardan biror haq so'raysizmi? Holbuki Parvardigoringizning ajri eng yaxshidir, chunki U rizq beruvchilarning eng yaxshisidir. (72)
Or do you ask of them any recompense? But the recompense given by your Lord is best, since He is the best of providers. (72)
Albatta, siz ularni to‘g‘ri yo‘lga chaqirasiz.
Most certainly, you call them to a straight path.
(73)
(73)
Lekin oxiratga iymon keltirmaydiganlar to'g'ri yo'ldan og'ishga mahkumdirlar. (74)
But those who will not believe in the life to come are bound to deviate from the right path. (74)
Agar Biz ularga rahm qilib, ularni bosib turgan balo-mushkulotni ketkazganimizda ham, ular o'zlarining haddan oshgan takabburligida davom etib, ko'r-ko'rona sarson-sargardon bo'lib yuraverardilar. (75)
Even were We to show them mercy and remove whatever distress might afflict them, they would still persist in their overweening arrogance, blindly stumbling to and fro. (75)
Darhaqiqat, Biz ularni azobladik, lekin ular Parvardigorlari huzurida itoat bilan bo'ysunmadilar va Unga tavoze' bilan iltijo qilmadilar. (76)
Indeed, We took them to task, but they neither humbled themselves before their Lord, nor do they submissively entreat [Him]. (76)
Biz ulardan ayanchli azobning eshigini ochganimizda, ular umidsizlikka tushib qolurlar. (77)
Yet when We open before them a gate of truly severe suffering, they will plunge in despair. (77)
U Ollohdir, Oʻzi sizlarga eshitish, koʻrish va aql-idrok ato etgan. Siz qanchalik kam shukr qilasiz.
It is He who has endowed you with hearing, and sight, and minds. How seldom are you grateful.
(78)
(78)
Va U sizni yer yuzida ko'paytirgan Zotdir; Unga siz to'planasiz. (79)
And He it is who caused you to multiply on earth; and to Him you shall be gathered. (79)
Va U shunday Zotdirki, hayot baxsh etadi va o'lim beradi; kecha bilan kunduzning almashinishi ham Unga xosdir. Nahotki aql yuritmaysizlar? (80)
And He it is who grants life and causes death; and to Him is due the alternation of night and day. Will you not, then, use your reason? (80)
Lekin ular aytadilar, xuddi qadimgi odamlar aytganidek. (81)
But they say like the people of old times used to say. (81)
Ular deydilar: "Nahotki biz o'lib, tuproq va suyakka aylanganimizdan keyin, yana tiriltirilsak?" (82)
They say: ‘What! After we have died and become dust and bones, shall we be raised to life? (82)
"Bu biz va ota-bobolarimizga avvalroq va'da qilingan. Bu avvalgilarning ertaklaridan boshqa narsa emas", (83)
This we have been promised before, we and our forefathers! This is nothing but fables of the ancients.’ (83)
"Ayting: «Yer va undagi barcha jonzotlar kimniki? Agar bilsangiz, ayting».” (84)
Say: ‘To whom belongs the earth and all that lives therein? [Tell me] if you know.’ (84)
Ular: "Alloh uchundir", deydilar. Ayting: "Shunday bo'lsa, ibrat olmaysizlarmi?" (85)
They will reply: ‘To God.’ Say: ‘Will you not, then, reflect?’ (85)
«Ayting: "Etti osmonning Rabbi va Ulug' Arshning Rabbi kimdir?"» (86)
Say: ‘Who is the Lord of the seven heavens, and the Lord of the Supreme Throne?’ (86)
Ular: «[Barchasi] Allohga tegishli», deydilar. Ayting:
They will reply: ‘[They all belong] to God.’ Say:
«Shunday ekan, Undan qo‘rqmaysizmi?» (87)
‘Will you not, then, fear Him?’ (87)
"Ayting: «Kimning qo'lida barcha narsalarning hukmronligi bor? U hamma narsani himoya qiladi, lekin Unga qarshi hech kim himoya bera olmaydi. Agar bilsangiz, ayting», deb."
Say: ‘In whose hand rests the sovereignty of all things, protecting all, while against Him there is no protection? [Tell me] if you know.’ (88)
Ular: «[Barchasi] Allohga tegishli», deydilar. Ayting:
They will reply: ‘[They all belong] to God.’ Say:
«Unday bo‘lsa, qanday qilib shunchalik adashib ketishingiz mumkin?» (89)
‘How, then, can you be so deluded?’ (89)
Yo'q, Biz ularga haqiqatni nozil qildik; ammo ular, albatta, yolg'on gapirmoqdalar. (90)
Nay, We have revealed to them the truth; and yet, they are certainly lying. (90)
Hech qachon Xudo O‘ziga biror farzand olmagan va Uning yonida hech qachon biror iloh bo‘lmagan.
Never did God take to Himself any offspring, nor has there ever been any deity alongside Him.
[Agar u holda] har bir iloh albatta o'z yaratiqini olib ketgan bo'lardi va ular albatta bir-birlaridan ustunlik o'rnatishga urinishgan bo'lardilar. Ulug'vorligi cheksiz bo'lgan Alloh (Xudo) ular Unga nisbat berayotgan barcha narsalardan ancha yuqoridir.
[Had there been any] each deity would surely have taken away his own creation, and they would surely have tried to establish superiority over one another. Limitless in His glory is God, far above all that which they attribute to Him.
(91)
(91)
U U barcha ko'z bilan ko'rib bo'lmaydigan narsalarni va ko'rinadigan narsalarning hammasini biladi.
He knows all that is beyond the reach of human perception, and all that can be witnessed.
U Uning shirk keltirgan narsalaridan pokdir, O'ta yuksakdir. (92)
Sublimely exalted is He above anything they associate as a partner with Him. (92)
"Rabbim! Agar Sen ular ogohlantirilgan narsani menga ko'rsatishni irodang qilsang, (93)
Say: ‘My Lord! If it be Your will to show me that which they are warned against, (93)
«Parvardigorim, meni zolim qavm qatoriga qo‘shma.» (94)
then, my Lord, do not let me be one of those wrongdoing folk.’ (94)
Albatta, Biz ularga va’da qilganimizni sizga ko‘rsatishga qodirmiz. (95)
We are most certainly able to show you that which We promise them. (95)
Yomonlikni eng yaxshi narsa bilan qaytar. Biz ularning aytayotgan gaplarini yaxshi bilamiz. (96)
Repel evil with that which is best. We are fully aware of all that they say. (96)
Va ayting: «Ey Rabbim! Shaytonlarning vasvasalaridan Senga panoh tilayman, (97)
And say: ‘My Lord! I seek refuge with You from the promptings of the evil ones; (97)
va Parvardigorim, ular mening yoniga kelishlaridan Senga panoh tilayman!” (98)
and I seek refuge with You, my Lord, lest they come near me.’(98)
Umumiy ko'rinish
Overview
Ushbu uchinchi parcha Xudoning elchilarini ko‘rgan avlodlardan keyin insoniyatning erishgan holatini ko‘rsatish bilan boshlanadi. Bu Xudoning so‘nggi Elchisi topgan holatdir. Ular barcha Xudo elchilari tomonidan targ‘ib qilingan yagona haqiqat yuzasidan ixtilofda edilar.
This third passage begins by showing the state mankind reached after the generations which witnessed God’s messengers. This is the state God’s last Messenger found them in. They were in dispute over the single truth preached by all God’s messengers.
Sura bizga haqiqatni ko'rsatadi, ya'ni oxirgi Payg'ambar ularning ko'z o'ngiga qo'ygan haqiqatdan xabarsiz odamlarni tasvirlaydi. O'zlarining johilliklari tufayli ular o'zlarini kutayotgan oqibatlardan mutlaqo bexabar edilar. Aksincha, mo'minlar faqat Allohga ibodat qiladilar, yaxshi amallar qiladilar va o'zlarini kutayotgan narsalardan qo'rqib yashaydilar. Ular Allohning huzuriga albatta qaytarilishlaridan hayratda va qo'rquvdadirlar. Ikki holat bir-biriga to'liq qarama-qarshidir: mo'min ogoh, ehtiyotkor va ogohlantirishlarga quloq soluvchi bo'ladi, kofir esa johillik chuqurida, oldinda nima kutayotganini bilmay yashaydi. Note: The instruction to write "God" as the Uzbek word for God conflicts with the earlier rule about "Allah"; following the rule that the original's "God" must not be written as "Allah," the translation should read "Xudo" instead. Corrected version: Sura bizga haqiqatni ko'rsatadi, ya'ni oxirgi Payg'ambar ularning ko'z o'ngiga qo'ygan haqiqatdan xabarsiz odamlarni tasvirlaydi. O'zlarining johilliklari tufayli ular o'zlarini kutayotgan oqibatlardan mutlaqo bexabar edilar. Aksincha, mo'minlar faqat Xudoga ibodat qiladilar, yaxshi amallar qiladilar va o'zlarini kutayotgan narsalardan qo'rqib yashaydilar. Ular Xudoning huzuriga albatta qaytarilishlaridan hayratda va qo'rquvdadirlar. Ikki holat bir-biriga to'liq qarama-qarshidir: mo'min ogoh, ehtiyotkor va ogohlantirishlarga quloq soluvchi bo'ladi, kofir esa johillik chuqurida, oldinda nima kutayotganini bilmay yashaydi.
The sūrah shows people oblivious of the truth the final Messenger put before their eyes. In their ignorance, they were totally unaware of the consequences they were bound to face. By contrast, believers worship God alone, do good deeds and remain apprehensive of what lies before them. They are in awe over the fact that they will inevitably be returned to God. The two situations are in perfect contrast: a believer is alert, cautious and heeding the warnings, while an unbeliever is deep in ignorance, unaware of what lies ahead.
Bu parchada ularga turli yo‘llar bilan murojaat qilinadi: ba’zan ularning munosabatini qoralanadi, ba’zan esa ularning shubhalari muhokama qilinib, ularga aniq javoblar beriladi. Parchada, shuningdek, odamlarni ishonchga undovchi narsalar, ular o‘zlarining ichida bo‘ladimi yoki butun koinotda bo‘ladimi, ko‘rsatilib, ularning nozik tabiatiga ham e’tibor qaratiladi. Bundan tashqari, ular o‘z-o‘zidan tan olingan deb qabul qiladigan ba’zi narsalar ham ko‘tarilib, shu narsalar ularga qarshi dalil sifatida ishlatiladi.
Yaxshi ishlarda poyga
Competing In Good Works
Lekin odamlar o‘zlarini guruhlarga bo‘lib yuborishdi, har bir guruh o‘zida borini quvonch bilan olqishlaydi.
But people have divided themselves into factions, each delighting in what they have.
Shuning uchun ularni o‘z jaholatlarida, belgilangan muddatgacha qoldiring. Ular o‘ylaydilarmi, Biz ularga bergan mol-dunyo va farzandlar bilan ularga yaxshiliklarni tezlashtirib yetkazyapmiz deb? Yo‘q, aslo! Lekin ular idrokdan mahrumdirlar. (53-56-oyatlar)
So, leave them alone, lost in ignorance, till a time appointed. Do they think that by all the wealth and offspring We provide for them We hasten to them all that is good? By no means! But they are devoid of perception. (Verses 53-56)
Barcha payg'ambarlar (ularning barchasiga salom bo'lsin) bir ummatga mansub edilar, bir xil xabarni targ'ib qilar, bir xil ibodatni va bir xil yo'nalishni tutar edilar. Ammo payg'ambarlar o'tib ketgach, insoniyat turli guruhlarga bo'linib ketdi va qaysi yo'lni tutishda kelisha olmadi.
All messengers (peace be upon them all) belonged to a single nation, preaching the same message, worship and pursuing the same direction. But when the messengers had gone, mankind splintered into different groups which could not agree on what line to follow.
Qur’on bunday ajralishni odamlarning ziddiyatda bo‘lishi, guruhlarga bo‘linishi, janjallashishi va bir-biridan uzoqlashishi sifatida tasvirlaydi. Bu tasvirda harakat va tirishqoqlik ko‘p. Oxir-oqibat har bir guruh butunning faqat bir qismini qo‘lida qoldiradi va uni ushlab turish imkoniyatidan quvonadi. Shu sababli hech bir guruh o‘zida borligi taxmin qilingan narsadan boshqasini o‘ylamaydi. Har biri o‘z yo‘liga ketadi, hech bir nur sochilmasin va hech bir toza havo kirmasin deb barcha teshiklarni berkitadi. Hammasi o‘z alohida xonalarida yashaydi, qo‘lidagi narsa bilan band bo‘lib, boshqa hamma narsadan bexabar.
The Qur’ān portrays such divergence as people in conflict, splitting into factions, quarrelling and pulling apart from each other. The picture drawn here is full of effort and movement. In the end each faction is left with only a portion of the whole, delighting at their ability to hold on to this. Hence, no faction thinks of anything other than what it supposedly possesses. Each goes its separate way, shutting up all inlets so that no ray of light or fresh breath of air comes through. All live in their isolated quarters, busy with what they have, ignorant of everything else.
Bu tasvir chizilgandan so‘ng, sura Allohning Elchisiga murojaat qiladi: “Bas, ularni o‘z johilliklari ichida, belgilangan vaqtgacha qoldiring.” (54-oyat) Ular o‘z ishlari bilan band holda vaqtlarini o‘tkazsinlar, to belgilangan vaqtlari muqarrar kelib, taqdirlarini ochiq-oydin ko‘rsatguncha.
Nahotki ular tafakkur qilmaydilarmi?
Will They Not Reflect?
Islom o‘z izdoshlarining qalblarini doimo uyg‘oq holatda saqlaydi. Bu uyg‘oqlik iymon insonning qalbiga joylashgan paytdan boshlab hosil bo‘ladigan uyg‘oqlikdir. U inson kuchidan tashqarida emas va odamning uni saqlab turishi uchun juda og‘ir ham emas. Bu – mo‘minning Alloh bilan bog‘liqligi va barcha holatlarda gunohdan saqlanib, ehtiyot bo‘lishi bilan kuchaygan sezgirlik masalasidir. Iymon nuri qalblarda porlaganida, bu insonlarning qudratidan to‘liq tashqarida emas: “Biz hech bir nafsni o‘z tavonidan ortig‘iga mukallaf qilmaymiz. Bizning huzurimizda haqni so‘zlaydigan kitob bor. Ularga zulm qilinmas.” (62-oyat)
Islam ensures that its followers’ hearts are always alert. This is an alertness generated by faith right from the moment it settles in a person’s heart. It neither defies human power, nor is too hard for man to sustain. It is a question of sensitivity enhanced by a believer’s bond with God and his watchfulness in all situations, guarding against sin. It is perfectly within people’s power when the light of faith shines in their hearts: “We do not charge a soul with more than it can bear. We have a record that speaks the truth. None shall be wronged.” (Verse 62)
Alloh odamlarning mayllari va qobiliyatlarini bilgan holda ularning burchlarini belgilagan.
God has established people’s duties as He knows their inclinations and abilities.
U shunday ekanki, Alloh ularni o‘z qudratlari yetadigan darajada qilgan amallari asosida hisobga tortadi. U ularni tob-tarovatlari yetmaydigan narsa bilan yuklamaydi va ular qilgan hech bir kichik ishni ham e’tiborsiz qoldirmaydi. Ularning barcha amallari “haqiqatni so‘zlovchi kitob”da qayd etilgan bo‘lib, u ularni to‘liq qiymati bilan ko‘rsatib beradi. Shubhasiz, Alloh hisob-kitobda aniq va mukammaldir.
He will hold them to account on the basis of what they do within their ability. He neither charges them with what they cannot bear, nor dismisses any little thing they do. All their deeds are documented in a ‘record that speaks the truth,’ highlighting it in its full value. Needless to say, God is precise in His reckoning.
Biroq, odamlar haqiqatni e'tiborsiz qoldirishga moyil bo'ladilar, chunki ularning qalblari uning jonlantiruvchi nuriga tegmaydi. Shu sababli ular arzimas tashvishlar bilan band bo'lib, doimiy adashuv labirintida qolib ketadilar. Ular faqat muqarrar halokat bilan yuzma-yuz kelganda, kutayotgan azob-uqubatlarni ko'rib, xo'rlovchi va kuchli malomatga duch kelgandagina uyg'onadilar:
People, however, tend to overlook the truth because their hearts are not touched by its invigorating light. Hence, they remain preoccupied with petty concerns, lost in a perpetual maze. They are only awakened when faced with inevitable doom, looking at the suffering that awaits them and enduring a humiliatingly and strong reproach:
The Line The Truth Follows
The Line The Truth Follows
Sūraning bu ohirida, kofirlarga oxiratdagi bu malomat sahnasini ko‘rsatgach, ularni yana bu dunyoga qaytaradi va ularning munosabati haqida so‘raydi: Allohning Elchisi, ularning o‘zlari ishonchli inson deb bilgan zot, ularga aytayotgan narsani qabul qilishlariga nima to‘sqinlik qilmoqda? Ilohiy hidoyatga ergashishlariga to‘sqinlik qiladigan qanday shubhalari bor? Mutlaq haqiqatni ifodalayotganda, nega undan yuz o‘giradilar va uni masxara qiladilar?
Having shown the unbelievers this scene of reproach in the hereafter, the sūrah takes them back to this world, questioning them about their attitude: what stops them from accepting what they are told by God’s Messenger, whom they know to be a man of trust? What doubts do they have to prevent them from following divine guidance? Why do they turn away from it, ridiculing it when it represents the absolute truth?
Ular bu so'zni [Xudoning kalomini] tushunishga hech urinmaganmidilar? Yoki ularga o'tgan ota-bobolariga kelmagan narsa kelganmi? Yoki ular o'zlarining Payg'ambarini tanimayaptilarmi va shuning uchun uni inkor qilyaptilarmi? Yoki ular uning ichida jinnilikdan bir ozgina bor deyishyaptimi? Yo'q, u ularga haqiqatni keltirdi, lekin ularning aksariyati haqiqatdan nafratlanadi.
Have they, then, never tried to understand this word [of God] Or has there come to them something that never came to their forefathers of old? Or do they not recognize their Messenger, and so they deny him? Or do they say that there is in him a touch of madness? Nay, he has brought them the truth; and the truth do most of them detest.
Agar haq ularning xohishlariga muvofiq bo'lganida edi, osmonlar, yer va ulardagi barcha narsalar albatta buzilib ketgan bo'lardi. Yo'q, Biz ularga sharaf keltiradigan narsani berdik, ammo ular bu sharafdan yuz o'giradilar. Yoki sen ulardan biror mukofot so'rayapsanmi? Ammo Rabbingning bergan mukofoti eng yaxshidir, chunki U rizq beruvchilarning eng yaxshisidir. Albatta, sen ularni to'g'ri yo'lga chaqirayapsan. Ammo oxirat hayotiga ishonmaydiganlar to'g'ri yo'ldan og'ishgan bo'lurlar.
Had the truth been in accord with their desires, the heavens and the earth, together with all that lives in them, would surely have been in utter corruption. Nay, We have given them all that brings them glory. Yet from this their glory they turn away. Or do you ask of them any recompense? But the recompense given by your Lord is best, since He is the best of providers. Most certainly, you call them to a straight path. But those who will not believe in the life to come are bound to deviate from the right path.
Iltimos, tarjima qilinishi kerak bo'lgan matnni yuboring. Hozircha faqat "(Verses 68-74)" sarlavhasi keldi, lekin bu oyatlarning matni emas. Matnni to'liq yuborsangiz, uni o'zbek tiliga tarjima qilaman.
Ilhomlantiruvchi belgilar
Inspiring Signs
Bu kofirlar yo‘ldan adashgan kishilar bo‘lib, ularga yuborilgan sinovlardan — ko‘p va farovon hayotning sinovidan ham, qiyinchilik va mashaqqatning sinovidan ham — foyda ko‘rmaydilar. Shuning uchun ularga ne’mat bilan sinov berilganda, “Biz ularga mol-dunyo va bolalar beryapmiz, shu bilan ularga yaxshiliklarni tezlashtiryapmizmi?” deb o‘ylaydilar (55-56-oyatlar). Agar ular qiyinchilik va mashaqqat bilan sinalsalar ham, yuraklari yumshamaydi, vijdonlari uyg‘onmaydi. Ular o‘z mashaqqatlarini yengillatishni so‘rab, Allohga qaytmaydilar. Ular Qiyomat kuni yanada kattaroq azob bilan yuzlashmaguncha shunday holatda qoladilar. O‘shanda ular haqiqatan ham umidsizlikka tushib, hayron bo‘lib qolishadi.
These unbelievers are people who have lost their way and no longer benefit from the tests to which they are exposed, be they tests of plenty and affluence or those of hardship. Hence, when they are tested with favour “they think that by all the wealth and offspring We provide for them We hasten to them all that is good?” (Verses 55-56) Even if they are tested with difficulty and hardship, their hearts are not softened, nor are their consciences awakened. They do not turn back to God, appealing to Him to remove their hardship. They remain in such a condition until, on the Day of Judgement, they are visited with an even greater suffering. Then they will be truly desperate and bewildered.
Hatto Biz ularga rahm qilib, ularni boshiga tushgan zararni ketkazsak ham, ular yana o'zlarining kibrida davom etib, ko'r-ko'rona sarson bo'lib yuraverardilar.
Even were We to show them mercy and remove whatever distress might afflict them, they would still persist in their overweening arrogance, blindly stumbling to and fro.
Darhaqiqat, Biz ularni azobga giriftor qildik, lekin ular Parvardigorlariga bo'ysunmadilar va tavozeʼ bilan yolvormadilar. Ammo Biz ularga qattiq azobning eshigini ochganimizda, ular umidsizlikka tushib, unda hayron-sarson bo'lib qolurlar. (75–77-oyatlar)
Indeed, We took them to task, but they neither humbled themselves before their Lord, nor do they submissively entreat [Him]. Yet when We open before them a gate of truly severe suffering, they will plunge in despair. (Verses 75-77)
Bular bunday odamlarning umumiy xususiyatlaridir. Ular qattiqqo'l bo'lib, Allohga bo'lgan burchlaridan bexabar bo'ladilar va oxiratni inkor etadilar. Payg'ambar ﷺ o'z xabarini yetkazganlarida unga qarshi chiqqan butparastlar ham aynan shunday kishilar edi.
These are common features among such people. They are hard hearted, oblivious of their duties to God, and they deny the hereafter. The idolaters who opposed the Prophet when he delivered his message were of the same type.
Bitta javobli savollar
Questions With One Answer
Sura endi inkorchilar bilan bo‘lgan bahsini to‘xtatadi va ularning qiyomat va oxiratdagi hisob-kitob haqidagi da’volarini bayon qiladi. Bu muhokama Xudoning birligini va Uning hayot hamda o‘limni beruvchi yagona Yaratuvchi ekanini tasdiqlovchi ko‘plab belgilar va ishoratlardan keyin keladi.
The sūrah now stops its argument with the unbelievers, and reports their claims about resurrection and reckoning in the life to come. This discussion follows a long list of signs and pointers confirming God’s oneness and His being the only Creator who causes life and death.
Ular esa avvalgi kishilar aytgan gaplarni takrorlaydilar. Ular aytadilar: "Biz o'lib, tuproq va suyakka aylanganimizdan keyin ham qayta tiriltirilamizmi? Bu va'da bizga va ilgari ota-bobolarimizga ham berilgan edi. Bu avvalgilarning afsonalaridan boshqa narsa emas!"
But they say like the people of old times used to say. They say: ‘What! After we have died and become dust and bones, shall we be raised to life? This we have been promised before, we and our forefathers! This is nothing but fables of the ancients.’ (Verses 81- 83)
Ularning da'volari, surada Alloh taolloning puxta rejalashtirishi va yaratish maqsadining aniq ekaniga guvohlik beradigan ko'plab belgilar sanab o'tilganidan keyin, juda o'ziga xos ko'rinadi. Insonga eshitish, ko'rish va aql ato etgan Zot, shu bois u o'z amallari uchun javobgar bo'ladi. Shunday qilib, u yaxshi ishlari uchun katta mukofot yoki yomon ishlari uchun jazo oladi. Haqiqiy hisob-kitob va mukofot to'liq holda oxirat hayotida amalga oshadi. Bu hayotda ko'rganimiz shuki, yaxshi yoki yomon mukofot yer yuzida sodir bo'lmaydi. Ular o'z vaqti kelguncha, ya'ni oxirat hayotida ro'yobga chiqqunicha qoldiriladi.
Their claims sound exceptionally singular after the sūrah has enumerated many of the signs that testify to God’s elaborate planning and His definite purpose of creation. It is He who has granted man his hearing, eyesight and mind, so that he is responsible for his deeds. He will thus earn a generous reward for his good actions or punishment for his bad ones. True reckoning and reward occur in full in the life to come. What we see in this life is that reward, whether good or bad, does not take place on earth. These are left until they fall due in the life to come.
Xudo hayotni beradi va o'limni keltiradi. Shuning uchun qayta tirilish hech qanday holda qiyin emas. Har bir lahzada mavjudotlarga hayot ato etiladi, uning qayerdan kelishini esa faqat Xudo biladi.
God grants life and causes death. Hence, resurrection is by no means difficult. Life is breathed into beings at every moment, and it is only God who knows where it originates.
Haqiqiy Tangri tushunchasi
The True Concept Of God
Butun mushriklarning Xudo haqidagi, Unga o‘g‘il yoki sheriklar olganliklari haqidagi da’volarini rad etgach, surah Xudoning yagonaligi haqidagi haqiqiy tamoyilni aniq bayon qiladi, bu tamoyilni Uning Elchisi Muhammad ﷺ tushuntirgan.
Having refuted all the idolaters’ claims about God, taking to Himself a son or partners, the sūrah states in all clarity the true principle of God’s oneness as explained by His Messenger, the Prophet Muhammad (peace be upon him):
Yo'q, Biz ularga haqiqatni yetkazdik; ammo, ular albatta yolg'on gapirmoqdalar. Alloh hech qachon farzand tanlab olmagan va Uning yonida hech qachon hech qanday iloh bo'lmagan.
Nay, We have revealed to them the truth; and yet, they are certainly lying. Never did God take to Himself any offspring, nor has there ever been any deity alongside Him.
Agar Uning yonida boshqa xudolar bo‘lganida, har bir xudo o‘zi yaratgan narsani albatta olib ketgan bo‘lar edi va ular albatta bir-birlaridan ustun bo‘lishga intilgan bo‘lar edilar. Xudo sharafi ulug‘ bo‘lgan zotdir, ular Unga nisbat berayotgan narsalardan U yuqoridir. U g‘oyibni ham, ko‘rinib turgan narsani ham biluvchidir. Ular Unga sherik qilayotgan narsalardan U ulug‘ va balanddir. (90-92-oyatlar)
Had there been any, each deity would surely have taken away his own creation, and they would surely have tried to establish superiority over one another. Limitless in His glory is God, far above all that which they attribute to Him. He knows all that is beyond the reach of human perception, and all that can be witnessed. Sublimely exalted is He above anything they associate as partner with Him. (Verses 90-92)
Ushbu bayonda turli usullar va uslublar qanday qo'llanilganiga e'tibor bering. Birinchidan, mushriklar bilan bo'lgan barcha bahs yakunlanadi va ularning yolg'on gapirayotgani qat'iy ta'kidlanadi: "Yo'q, Biz ularga haqiqatni vahiy qildik; holbuki, ular albatta yolg'onchidirlar." (90-oyat) Keyin ularning yolg'onlaridan ba'zi tafsilotlar keltiriladi: "God hech qachon o'ziga farzand olmagan va Uning yonida hech qanday iloh bo'lmagan." (91-oyat) Shundan so'ng ularning barcha da'volarini puchga chiqaradigan, Unga sherik keltirishga asoslangan butparast e'tiqodlarning asossizligini ko'rsatadigan qat'iy dalil keltiriladi: "Agar Uning yonida boshqa ilohlar bo'lganida, har bir iloh o'z yaratiqlarini albatta olib ketgan bo'lardi." (91-oyat) Har bir iloh o'z mustaqilligini ta'kidlab, o'z yaratiqlarining ishlarini o'z qonuniga ko'ra boshqargan bo'lardi. Shunday qilib, koinotning har bir qismi va har bir jonzotlar guruhi turli asos va qonunlarga ega bo'lardi. Ularning hammasiga qo'llaniladigan yagona qonun bo'lmasdi. Demak, o'sha ilohlar "albatta bir-birlaridan ustunlikka intilgan bo'lardilar". (91-oyat) Bunday ustunlik koinotning muayyan qismida amal qiladigan murakkabroq qonun shaklida namoyon bo'lishi mumkin edi. Biroq koinot butun holda to'g'ri ishlashi uchun uning barcha qismlariga va unda yashovchi barcha jonzotlarga tatbiq etiladigan yagona qonunga bo'ysunishi shart.