16-§. Ummat Kengashi: Shura (maslahat) va Muhosaba
16 The Ummah Council The Consultation Shura and Accounting Muhasabah
Modda 105
Article 105
Musulmonlarning fikrini Xalifaga yetkazadigan vakillar Ummat Kengashi, viloyatlardagi xalqni vakil qiladiganlar esa Viloyat Kengashlaridir. Hukmdorlarning har qanday zulmi yoki Islom qonunlarini noto‘g‘ri qo‘llashi haqidagi shikoyatlarni yetkazish maqsadida kofirlarning Shura kengashida a’zo bo‘lishiga ruxsat etiladi.
The individuals who represent the Muslims’ views to the Khalifah are the Ummah Council, and the individuals who represent the people in the provinces are the Provincial Councils. It is permitted for non-Muslims to be members in the Shura council for the sake of raising any complaints against any oppression by the rulers or misapplication of the laws of Islam.
Bu Kengash musulmonlar umumiy fikrini ifodalovchi shaxslardan tashkil topgan bo‘lib, Xalifa turli masalalar yuzasidan maslahatlashish uchun unga murojaat qilishi mumkin. Ular, o‘z navbatida, hukmdorlarni hisobdor qilishda Ummatning vakillaridir. Bu xulosa Allohning Elchisi ﷺning Ansor va muhojirlardan o‘z qavmlarining vakili bo‘lgan ba’zi kishilar bilan maslahatlashganidan kelib chiqadi. Shuningdek, bu Payg‘ambar ﷺning ba’zi sahobalarini maslahat (shura) uchun tayinlaganidan ham kelib chiqadi. U ﷺ fikr so‘rashda ularga boshqalardan ko‘proq murojaat qilardi, masalan, Abu Bakr (ra), Umar (ra), Hamza (ra), Ali (ra), Salmon Forisiy (ra), Huzayfa (ra)…
This is a Council formed by individuals representing the opinion of the Muslims at large, to which the Khalifah can refer to, in order to consult on various issues. They in turn are the representatives of the Ummah in holding the rulers accountable. This is deduced from the Messenger of Allah (pbuh)’s consultation with some men from the Ansar and the emigrants who represented their people. It is also derived from the Messenger’s assigning some of his companions for consultation (Shura). He used to refer to them more than others for seeking opinion, such as Abu Bakr (ra), Umar (ra), Hamza (ra), ‘Ali (ra), Salman Al- Farisi (ra), Hudhayfah (ra)….
Bundan, Abu Bakr (ra) ba'zi bir voqea yuz berganda, uning yuzasidan fikr so'rash uchun Muhojirlar va Ansordan ba'zi kishilarni tayinlaganida ham dalolat topiladi. Abu Bakr (ra) davridagi shura ahli olimlar va fatvo berishga qodir kishilar edi. Ibn Sa'd Al-Qosimdan rivoyat qildi:
It is also deduced from the fact that Abu Bakr (ra) designated some men from the Muhajir and the Ansar for seeking their opinion when something happened. The people of the consultation (Shura) at the time of Abu Bakr (ra) were the scholars and the people capable of giving legal edicts. Ibn Sa’ad reported from Al-Qasim:
. أن أبا بكر الصديق كان إذا نزل به أمر يريد مشاورة أهل الرأي وأهل الفقه « فيه، دعا رجالاً من المهاجرين والأنصار، دعا عمر، وعثمان، وعلياً، وعبد الرحمن بن عوف، ومعاذ بن جبل، وأُبَيّ بن كعب، وزيد بن ثابت، وكل هؤلاء كان ي فُْتي في خلافة أبي بكر، وإنما تصير فتوى الناس إلى هؤلاء، فمضى أبو بكر على ذلك، ثم وَلِيَ عمرُ » فكان يدعو هؤلاء النَّ فَرَ .
. أن أبا بكر الصديق كان إذا نزل به أمر يريد مشاورة أهل الرأي وأهل الفقه « فيه، دعا رجالاً من المهاجرين والأنصار، دعا عمر، وعثمان، وعلياً، وعبد الرحمن بن عوف، ومعاذ بن جبل، وأُبَيّ بن كعب، وزيد بن ثابت، وكل هؤلاء كان ي فُْتي في خلافة أبي بكر، وإنما تصير فتوى الناس إلى هؤلاء، فمضى أبو بكر على ذلك، ثم وَلِيَ عمرُ » فكان يدعو هؤلاء النَّ فَرَ .
“Qachonki biror ish yuz berib, Abu Bakr ra’y egalari va fiqh ahlidan maslahat olmoqchi bo‘lganida, u muhojirlar va ansordan (kishilarni) chaqirardi. Umar, Usmon, Ali, Abdurahmon ibn Avf, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Ka’b va Zayd ibn Sobit (ular). Ular barchasi Abu Bakrning xalifaligi davrida o‘z fikrlarini bildirardilar. Odamlar ham fatvolarini ulardan olardilar. Umar xalifa bo‘lganda, u ham shu kishilarni chaqirardi”. Shuningdek, musulmonlarni hukmdorlarni hisobga tortishga chaqiruvchi dalillar ham bor. Musulmonlar, xuddi Richtigu Xulafo davrida bo‘lganidek, shunday hisob-kitob qilganlar. Ummat maslahatda (shuro) vakillik qilishi joiz bo‘lganidek, hisob-kitobda ham vakillik qilishi joizdir. Bularning barchasi shuni ko‘rsatadiki, Qur’on va Sunnat matni bilan joriy etilgan maslahat va hisob-kitobda ummatning vakili bo‘ladigan maxsus kengashni tashkil etish joizdir. U Ummat Kengashi deb ataladi, chunki u maslahat va hisob-kitobda ummatni vakil qiladi.
“when something happened and Abu Bakr wanted to consult the people of opinion and the people of jurisprudence, he called from the emigrants and the Ansar. Umar, ‘Uthman, ‘Ali, ‘Abd Al-Rahman b. ‘Awf, Mu’adh b Jabal, ‘Ubay b. Ka‘b and Zayd Bin Thabit. They all used to give their opinion during the Khilafah of Abu Bakr. People would also take their legal edicts (fatwa) from them. When Umar became Khalifah, he also called these people”. There are also evidences that call upon the Muslims to account the rulers. Muslims exercised such accounting as happened at the time of the Righteous Khulafaa’. As the Ummah is allowed to be represented in consultation (Shura), she is also allowed to be represented in accounting. All of this indicates that it is allowed to have a special council that represents the Ummah in accounting and in the consultation that is established by the text of the Quran and Sunnah. It is called the Ummah Council because it represents the Ummah in consultation and accounting.
Fuqaro bo‘lgan g‘ayrimusulmonlarning Kengashga a’zo bo‘lishi ruxsat etiladi, chunki ular hukmdorlar tomonidan ularga nisbatan qilingan har qanday zulm, ularga nisbatan Islomning noto‘g‘ri tatbiq etilishi, ularga ko‘rsatilmagan xizmatlar yoki shunga o‘xshash holatlar yuzasidan shikoyat berishlari uchun.
It is permitted for non-Muslim citizens to be members of the Council, in order to file complaints against any injustice perpetrated against them by the rulers or against any misimplementation of Islam upon them or the lack of services to them or the like.