Xarojiy yerlardan yer solig'i ularning imkoniyatiga ko'ra to'lanadi. Ushriy yerlardan esa zakot haqiqiy hosildorlikka ko'ra olinadi.

Land tax is payable upon the Kharajiyyah land according to its capacity. Zakah is collected from the ‘Ushriyyah land according to the actual production.

Dalil shuki Az-Zuhriydan rivoyat qilingan narsadir, u aytdi:

The evidence is what has been reported from Al-Zuhri who said:

. فِيمَنْ أَسْلَمَ مِنْ أَهْلِ البَحْرَيْنِ أَنَّهُ قَدْ أَحْرَزَ دَمَهُ وَمَالَهُ إِلاَّ قَضَى رَسُولُ اللهِ « » أَرْضَهَ، فِإِنهََّا فيَْءٌ لِلْمُسْلِمِيَ؛ لأَنهَُّمْ لََْ يُسْلِمُوا وَهُمْ مُِْتَنِعُونَ .

. فِيمَنْ أَسْلَمَ مِنْ أَهْلِ البَحْرَيْنِ أَنَّهُ قَدْ أَحْرَزَ دَمَهُ وَمَالَهُ إِلاَّ قَضَى رَسُولُ اللهِ « » أَرْضَهَ، فِإِنهََّا فيَْءٌ لِلْمُسْلِمِيَ؛ لأَنهَُّمْ لََْ يُسْلِمُوا وَهُمْ مُِْتَنِعُونَ .

“Rasulullah ﷺ hukm qildilar: Bahraynda Islomni qabul qilgan kishilarning qoni va mol-mulki himoyalanadi, ularning yerlari bundan mustasno, chunki u musulmonlar uchun o‘ljа hisoblangan, sababi ular avvaliga Islomni qabul qilmagan, balki qarshilik ko‘rsatgan edilar” (Yahyo ibn Odam “Kitob al-Xaroj”da rivoyat qilgan). Ya’ni ular musulmonlarga qarshi turgan edilar. Bu dalil bo‘ladiki, zabt etilgan mamlakatlarning yerlari o‘ljaning bir qismi hisoblanadi. Biroq, bizning ustozimiz Umar (roziyallohu anhu) kelib, yerning mulkchiligini Bayt al-Mol (davlat xazinasi)da saqladi, uning foydasini esa u yerda yashovchilarga qoldirdi va shu foydalanish evaziga ulardan yer solig‘ini oldi. Bu soliqlar yerning salohiyatiga qarab belgilanar edi, qat’iy miqdorda emas edi. Shunga ko‘ra, Iroqning ba’zi hududlaridagi haydaladigan yerlar (jarib deb ataladigan) qofiz yoki dirham miqdorida soliq to‘lar edi, boshqa joylarda esa jaribdan boshqa turli o‘lchamdagi haydaladigan yer maydonlariga soliq solinar edi. Shomda ham turli o‘lchovlar qo‘llanilgan. Shundan ma’lum bo‘ladiki, u har bir yerni uning imkoniyatiga ko‘ra boshqargan.