7 Hokimlar
7 The Governors
Modda 52
Article 52
Davlat boshqaruvidagi yerlar birliklarga bo‘linadi, va har bir birlik Viloyat (wilayah) deb ataladi. Har bir viloyat yana birliklarga bo‘linadi va har bir birlik ’Imalah (tuman) deb ataladi. Viloyatni boshqaruvchi shaxs Vali (hokim) yoki Amir deb ataladi, ’Imalahni boshqaruvchi shaxs esa ’Aamil (xodim) yoki Hakim (boshqaruvchi) deb ataladi.
The lands which are ruled by the State are divided into units, where each unit is called a Wilayah (province). Each province is divided into units and each unit is called an ’Imalah (district). The one who governs the province is called the Wali (governor) or Amir and the one who governs the ’Imalah is called the ’Aamil (worker) or Hakim (ruler).
Hokimlar hukmdor hisoblanadi, chunki hokimlik — hukmronlikdir. Bu haqda "Al-Muhit" lug'atida shunday deyilgan: "Biror narsani boshqarish — unga nisbatan hokimlik (Wilayah) va homiylik (Wilayah) qilish demakdir; bu asl ildiz bo'lib, wilayah — rejalashtirish, yetakchilik va vakolatdir". Hokimlik Xalifaning vakolat berishini talab qiladi, yoki Xalifa vakolat berishni topshirgan kishi tomonidan beriladi; shu sababli hokim faqat Xalifa tomonidan tayinlanadi. Hokimlik yoki yetakchilikning, boshqacha aytganda, hokim va yetakchilardagi asosi Payg'ambar ﷺ ning ishidir. Tasdiqlanganki, u yerlarga hokimlar tayinlagan va ularga viloyatlarni boshqarish huquqini bergan. U Mu'oz ibn Jabalni Al-Jundga, Ziyod ibn Labidni Hadramavtga, Abu Musa al-Ash'ariyni esa Zabid va Adanga hokim qilib tayinlagan. Hokim Xalifaning vakili bo'lib, u vakolat berilganiga ko'ra, Xalifani namoyon etgan har qanday ishni bajaradi. Shariatga ko'ra hokimlikning aniq chegarasi yo'q, shuning uchun hukmronlik ishining istalgan turida Xalifa nomidan ish yurituvchi har bir kishi o'sha ishda hokim hisoblanadi, Xalifa tayinlash vaqtida belgilagan so'zlarga muvofiq. Biroq yerlar hokimligi yoki yetakchilik aniq hudud ustidan bo'ladi, chunki Payg'ambar ﷺ hokim bo'ladigan hududni belgilar yoki yetakchi uchun yetakchilik vakolatini belgilab berar edi. Bu hokimlik ikki turli bo'ladi — umumiy yoki xususiy. Umumiy hokimlik hukmronlikning barcha masalalarini o'z ichiga oladi; bunday vakolat berilganda Xalifa unga shahar yoki hokimlik hududining barcha aholisi ustidan yetakchilikni va barcha ishlarni hal etishni topshiradi, shu bois u keng nazoratga ega bo'ladi. Xususiy yetakchilik esa yetakchining vakolati o'sha hudud yoki shaharda qo'shin boshqarish, fuqarolarni idora qilish, chegaralarni himoya qilish va muqaddas narsalarni himoya qilish bilan cheklangan bo'lganda yuzaga keladi. U'ning sud hokimiyatiga va soliqlarni yig'ishga aralashishga haqqi yo'q.