Modda 83
Article 83
Apellyatsiya sudi ham, kassatsiya sudi ham yo‘q. Shu sababli sud tizimi ish ko‘rish usuli jihatidan bitta bosqichli. Agar qozi hukm chiqarsa, u majburiy kuchga ega bo‘ladi va boshqa qozining hukmi bilan bekor qilinishi mumkin emas, faqat u Islomdan boshqa qonun bilan hukm qilgan bo‘lsa, yoki Qur’on, Sunnat yoki sahobalarning ijmo’i bilan aniq tasdiqlangan matnga zid kelgan bo‘lsa, yoxud uning chiqargan hukmi vaziyat haqiqatiga zid ekanligi ayon bo‘lsa, bundan mustasno.
There is no court of appeal, and no court of cassation, so the judiciary, as far as the method by which the cases are treated, is of a single level. If the judge pronounced a verdict, it would become binding, and it cannot ever be annulled by the verdict of another judge unless he ruled by other than Islam, or contradicted a definite text from the Quran, Sunnah or Ijmaa’ of the companions, or it became clear that he gave a verdict that contradicted the reality of the situation.
Ushbu maqolada qozining hukmini bekor qilib bo‘lmasligi, na o‘zi va na boshqa biror qozi tomonidan, bayon etilgan. Qozining hukmi bekor qilinmasligiga dalil shuki, sahobalar bu borada ijmoga ega bo‘lganlar. Abu Bakr (roziyallohu anhu) masalalarda o‘z ijtihodiga ko‘ra hukm chiqargan, Umar (roziyallohu anhu) uning bilan ixtilof qilgan, ammo uning hukmlarini bekor qilmagan. Ali (roziyallohu anhu) ham Umar (roziyallohu anhu) bilan o‘z ijtihodida ixtilof qilgan, ammo uning hukmlarini bekor qilmagan. Ali (roziyallohu anhu) Abu Bakr (roziyallohu anhu) va Umar (roziyallohu anhu) ikkalasi bilan ham ixtilof qilgan, ammo ularning hukmlarini bekor qilmagan. Najron aholisi Ali (roziyallohu anhu) huzuriga kelib: “Ey mo‘minlar amiri, hukm sizning qo‘lingizda, avf etish esa o‘z tilingizdadir”, deyishdi. U: “Voy sizlarga! Umar to‘g‘ri yo‘lga boshlangan edi, men Umar chiqargan hukmni qaytarmayman”, dedi. Rivoyat qilinishicha, Umar (roziyallohu anhu) ulushli merosda ota tomonidan bo‘lgan aka-ukalarning huquqi bekor qilinadi, deb hukm chiqargan. Keyin ularga ulush berilishini buyurib: “Ushbu hukm u holatga, bu hukm esa bu holatga tegishli”, degan va ziddiyatga qaramay ikkala hukmni ham ijro etgan. Buni Ibn Qudama “Al-Mug‘niy”da va Al-Bayhaqiy al-Hakam ibn Mas’ud as-Saqafiydan rivoyat qilgan. U bobo masalasida boshqacha hukm chiqargan, lekin oldingi hukmlardan hech birini bekor qilmagan, buni Al-Bayhaqiy “As-Sunan al-Kubro”da keltirgan.