‘Abdul-Karim Rafeq, een vooraanstaand Syrisch historicus die er als eerste mee begon de rechtbankregisters van de sharia (islamitisch recht) (sijillat) te gebruiken als bronnen voor sociale en vooral stedelijke geschiedenis, en die uitgebreid schreef over Ottomaans Syrië en Palestina, kwam de Arabische term Filastin meerdere keren tegen (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51). Onder Rafeqs Arabische bronnen voor het Palestina van de late 19e eeuw bevond zich een Arabisch manuscript uit 1879 van de Damascener auteur Nu’man al-Qasatli, getiteld: ‘al-Rawda al-Numaniyya in the Travelogue to Palestine and some Syrian Towns’ (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51), dat een overzicht geeft van Palestina in de jaren 1870. Dit toenemende gebruik van de Arabische termen Falastin en Filastin in de tweede helft van de 19e eeuw, en de groeiende perceptie (lokaal, regionaal en internationaal) dat het moderne Palestina/Heilig Land verschillend was, zo niet afzonderlijk, van het moderne Syrië, behoorden tot de vele aanwijzingen voor de paradigmaverschuiving in de perceptie van het late Ottomaanse Palestina. Met betrekking tot het tekstuele ‘gebruik’ van de termen Filastin, Filistin en Falastin in inheemse ‘literair-wetenschappelijke’ bronnen in het Arabisch, moet echter altijd rekening worden gehouden met de context van de overwegend premoderne mondelinge/auditieve cultuur van Palestina. Bovendien, en cruciaal, had Palestina in tegenstelling tot de invoering van drukpersen in Europa in de 15e eeuw – die geleidelijk leidde tot massale geletterdheid en massapublicaties – zijn eerste drukpersen pas vijf eeuwen later, in de late 19e eeuw, en vervolgens werd een beroemde drukkerij in Jaffa ‘Palestine Press’ genoemd, مطبعة فلسطين – daarom was de omvang van de ‘literair-wetenschappelijke’ productie over Palestina in het Arabisch vóór de late 19e eeuw (vergeleken met de bergen bronnen in Europese talen) onvermijdelijk beperkt.

‘Abdul-Karim Rafeq, a distinguished Syrian historian who pioneered the use of sharia (Islamic law) court records (sijillat) as sources for social and especially urban history and wrote extensively on Ottoman Syria and Palestine, came across the Arabic term Filastin on a number of occasions (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51). Among Rafeq’s Arabic sources for late 19th century Palestine was an 1879 Arabic manuscript by Damascene author Nu’man al-Qasatli, entitled: ‘al-Rawda al-Numaniyya in the Travelogue to Palestine and some Syrian Towns’ (Rafeq 1990; Gerber 2008: 51), which provides an 1870s survey of Palestine. This increase in the use of the Arabic terminology of Falastin and Filastin in the second half of the 19th century and the growing perception (local, regional and international) that modern Palestine/Holy Land was distinct, if not separate, from modern Syria, were among the multiple indicators of the paradigm shift in the perception of late Ottoman Palestine. However, with reference to the textual ‘usage’ of the terms Filastin, Filistin and Falastin in indigenous ‘literary-scholarly’ sources in Arabic, the context of the predominantly pre-modern oral/aural culture of Palestine should always be kept in mind. Also, crucially, unlike the introduction of printing presses in Europe in the 15th century – which gradually led to mass literacy and mass publications – Palestine had its first printing presses five centuries later, in the late 19th century – and subsequently one famous printing press in Jaffa was called ‘Palestine Press’, مطبعة فلسطين‘ ’– therefore, inevitably the volume of ‘literary-scholarly’ output on Palestine in Arabic prior to the late 19th century (in comparison with the mountains of sources in European languages) was limited.