2015 yılında, yerel bir camide ataerkillik ve feminizm konusunda bir münazaraya katılmam istendi. Tarih belirlenip sosyal medyada duyurulduktan bir ay kadar sonra etkinlik, kendisine hiçbir zaman açıklanmayan nedenlerle aniden iptal edildi.

In 2015, I was asked to participate in a debate on patriarchy and feminism at a local masjid. A month or so after the date was set and announced on social media, the event was abruptly canceled for reasons that were never made clear to me.

Dürüst olayım: Bu, daha önce de benzer bir şeyin yaşanmış olması ilk değildi ve sanırım son da olmayacak. Bu belirli mescidin bu belirli etkinliği neden iptal ettiği konusunda spekülasyon yapmayacağım. İptali kimin yaptığını ve bunu tam olarak neden yaptığını bile bilmiyorum.

I’ll be honest: This was not the first time that something like this had happened and I’m sure it won’t be the last. I am not going to speculate as to why this particular masjid canceled this particular event. I don’t even know who was responsible for canceling the event or exactly why he/she/ they did so.

Debate hazırlığında, pozisyonumun temel fikrine dair kısa notlar hazırladım (aşağıda). Açıkçası, bazılarının son derece rahatsız edici bulduğu, hatta sansürlenecek kadar rahatsız edici bulduğu bir pozisyon bu. Ama bu önemli soruları, siyasi olarak doğru bulunmayan bu sorulara rağmen, artık sormamız gerektiğini düşünüyorum. Fikirleri saygılı ve akademik bir üslupla tartışabilmemiz gerektiğine inanıyorum; özellikle Müslüman toplum ve Müslüman zihin üzerinde büyük etkisi olan, pek çok şüphenin kaynağı olan fikirler için.

In preparing for the debate, I put together some brief notes on the basic thrust of my position (below). Obviously, it is a position some find deeply offensive — offensive enough to censor. But I think it is high time we ask these important questions even though, for whatever reason, they are considered politically incorrect. I think we should be able to debate ideas in a respectful and academic fashion, especially ideas that have such a major influence on the Muslim community and the Muslim mind and are the source of much doubt.

Ne yazık ki, böyle bir konuşmanın gerçekleşmesini istemeyen ve bunu başlatmaya çalışan herkesi susturmaya çalışan kimseler vardır.

Unfortunately, there are those who do not want to see such a conversation happen and will shut down anyone who tries to have it.

Herhalde yapmayı planladığım şey, pozisyonumu geniş bir argüman ve kanıt yelpazesiyle savunmaktı; bunlar tarihsel ve felsefi kaynaklardan olduğu kadar feministlerin kendi eserlerinden de geliyordu. Ayrıca, Müslüman feministlerin yıllar boyunca sert biçimde saldırdığı klasik âlimleri savunmak için de hazırladığım argümanlar vardı.

In any case, what I had planned to do was defend my position using a wide range of arguments and evidence from historical and philosophical material as well as the work of feminists themselves. I also had arguments lined up in defense of classical scholars that Muslim feminists have viciously attacked over the years.

Yaygın bir bakış açısı var ve İkinci Dalga feminizmin doğuşundan bu yana giderek daha etkili hale gelmiştir: her toplumdaki başlıca güç dinamiklerinden biri — sosyo-ekonomik sınıflar, ırklar, kabile mensubiyetleri vb. arasındaki dinamiklere ek olarak — cinsiyetler arasındaki güç dinamikleridir. Her toplumda farklı siyasi gruplar ve sınıflar iktidar için mücadele ettiği gibi, cinsiyetler de, erkekler kadınlara karşı, iktidar için mücadele eder. Bütün toplumlar bu açıdan bir güç farklılığı yaşamıştır ve evrensel olarak erkekler kadınlara hâkim olmuştur: buna ataerkillik denir. Günümüzde bu hâkimiyet, erkeklerin bilinçli olarak kadınlara hükmettiği şeklinde her zaman açık değildir, ancak bazı durumlarda bu da doğru olabilir. Bunun yerine, kadınları baskı altında tutmaya devam eden, kemikleşmiş güç yapılarına sahip ataerkil bir sistemi miras almış durumdayız. Feministlere göre bu ataerkil yapılarla mücadele etmek bizim ahlaki görevimizdir. Bütün bunlar İslam tarihine de fazlasıyla uygulanır. Burada feministler arasında bazı görüş ayrılıkları ortaya çıkar. Feminizmin önde gelen akademisyenlerinin temsil ettiği varsayılan feminist görüş, bütün dinlerin doğası gereği ataerkil ve bu nedenle kadınlara karşı baskıcı olduğudur. Müslüman feministler buna itiraz eder ve aksine, Tanrı'nın ataerkil olmadığını, kadınları erkeklere tabi kılmak istemediğini savunur. Onlara göre Tanrı'nın vahyettiği din olan İslam tamamen eşitlikçidir ve Müslüman kadınları baskı altına alan kuralları ve gelenekleri doğuran, yalnızca erkeklerin bu dini ataerkil biçimde yorumlamasıdır. Bu noktadan sonra farklı Müslüman feministler çizgiyi farklı yerlere çeker. Örneğin çok eşliliğin kuralları gerçek İslam'ın parçası mıdır, yoksa ataerkil eklemeler midir? Kimi evet, kimi hayır der. Kadınlarla ilgili belirli hadisler gerçek İslam'a mı aittir, yoksa yalnızca ataerkil uydurmalar mıdır? Kadınlar hakkında görüş bildiren belirli klasik âlimler, gerçek İslam'ın dürüst ve geçerli bir anlayışını mı sunmaktadır, yoksa görüşlerini renklendiren yalnızca ataerkil bir önyargı mıdır? Modern non-Muslim feminists, the average one, would view more than a hundred "controversial" examples in which Islam oppresses, or at least disenfranchises, women. Muslim feminists, in turn, adopt different strategies in responding to this perspective and in defending the notion that true Islam is egalitarian.

There is a common perspective that has grown increasingly more influential since the dawn of Second Wave feminism that one of the primary power dynamics within every society — in addition to the dynamics between different socio-economic classes, races, tribal affiliations, etc. — is the power dynamics between the genders. Just like different political factions and classes are vying for power in every society, so are the genders, men against women. All societies experience a power differential in this regard, and universally it has been the case that men dominate women — this is patriarchy. In our times, this domination is not necessarily overt such that men are consciously dominating women, though in some instances, that may be true as well. Rather, we have inherited a patriarchal system with ossified power structures that continue to subjugate women. It is our moral duty, argue feminists, to fight against these patriarchal structures. All of this applies in spades to Islamic history. Here feminists will have some disagreements. The default feminist position as represented by their leading scholars is that all religion is inherently patriarchal and therefore oppressive to women. Muslim feminists take issue with this and claim, to the contrary, that God is not patriarchal and does not desire to subjugate women to men. Rather, God’s revealed religion, Islam, is fully egalitarian and it is only a patriarchal reading of that religion by men which gives us rules and customs that oppress Muslim women. From this point, different Muslim feminists draw the line in different places. Are the rules of polygyny, say, part of true Islam or are they patriarchal accretions? Some say yes, some say no. Are certain hadith on women true Islam or just patriarchal fabrications? Are certain classical scholars opining on women presenting an honest, valid understanding of true Islam, or is it just a patriarchal bias coloring their views? There are over a hundred “controversial” examples of where, from the perspective of your average modern non-Muslim feminist, Islam oppresses, or at least disenfranchises women. And different Muslim feminists will take different strategies in countering that perspective in defending the notion that true Islam is egalitarian.

Benim görüşüme göre, hem laik hem de Müslüman türünden olsun, bütün feminist projeler yanlış yöndedir. Gerçekte, toplumsal cinsiyete dayalı çatışma fikrinin kendisinde hem kavramsal hem de kanıtsal açıdan ciddi sorunlar vardır. Erkeklerin, kadınları sistematik olarak sömürmek ve erkeklerin çıkarlarını kadınların çıkarlarının önüne koymak amacıyla evrensel bir yapı, yani ataerkilliği kurup sürdürdükleri düşüncesi, ne tarihî gerçeklerle ne de teorik incelemeyle desteklenmektedir. Evet, ataerkillik tarih boyunca her toplumda erkeklerin bir otoriteye sahip olduğu anlamında vardır. Ancak bu otorite yalnızca erkeklerin yararına ve kadınların zararına değil, herkesin yararına işlemiştir.

My view is that the entire feminist project, whether of the secular or Muslim variety, is misguided. In reality, there are major conceptual and evidential problems with the entire notion of societal conflict based on gender. The idea that men have constructed and maintained a universal structure, namely patriarchy, to systematically take advantage of women and prioritize men’s interests over women’s is not substantiated by historical facts or theoretical scrutiny. Yes, patriarchy exists in the sense that men have had authority in every society of history. But that authority was for the benefit of all, not merely the benefit of men at the expense of women.

Bu konuşmada ortaya çıkan temel sorular şunlardır. Müslüman âlimlerin 1400 yıllık ilmî geleneğini, büyük ölçüde ve bir dereceye kadar Allah'ın yol göstermesiyle, ataerkil baskının içinde görmenin teolojik sonuçları nelerdir? Geçmişteki ve günümüzdeki her toplumun ataerkillikten zarar gördüğünü iddia etmenin ontolojik sonuçları nelerdir; yani bu, insan tabiatı ve dolayısıyla o insan tabiatını ve o insan tarihini yaratan Allah'ın Kendisi için ne anlama gelir? Ataerkillik, Müslüman toplumların cinsiyet ilişkileri, aile içi istismar vb. konularda karşılaştığı sorunları açıklamak için yeterli ve doğru bir açıklama mıdır? (Yani, varlıklarını inkar etmediğim bu sorunları.)

As far as what is at stake in this conversation, these are some of the main questions that come to my mind. What are the theological implications of understanding 1400 years of the Muslim scholarly tradition as being by and large immersed in and, to at least some extent, guided by patriarchal oppression? What are the ontological implications of claiming that every society past and present suffered from patriarchy, i.e., what does this mean for human nature and, by extension, God Himself, who created that human nature and that human history? Is patriarchy an adequate or accurate explanation of the problems Muslim societies face with regard to gender relations, domestic abuse, etc. (i.e., problems that I do not deny exist)?

Bu soruların ima ettiği gibi, ataerkilliği kadınlara karşı erkek baskısının evrensel bir sistemi olarak görme fikri Müslüman zihin için son derece zararlıdır. Çünkü bu fikir, bütün dini ve dini otoriteyi fiilen ataerkilliğin bir uzvu haline getirmekte; bu da dinin ya tamamının ya da büyük bir kısmının erkeklerin çıkarı için kadınları ezmenin bir aracı olduğu anlamına gelmektedir.

As these questions are meant to imply, the idea of patriarchy as a universal system of male oppression against women is extremely damaging to the Muslim mind. This is because the idea effectively renders all of religion and religious authority as an arm of patriarchy, which means that religion, either in its entirety or in large part, is a tool to oppress women for the benefit of men.

Bu nedenle, Müslüman feministlerin giderek daha radikal ve sapkın görüşleri benimsemesi ve birçoğunun sonunda dinden çıkması şaşırtıcı mı?

Is it any surprise, then, that Muslim feminists accept and espouse increasingly radical and deviant views and many of them ultimately apostatize?

Elbette, dindar Müslüman kadınların bile feminizmin temel önermelerini, tarih boyunca uzanan evrensel ve baskıcı ataerkillik fikrini de içinde olmak üzere kabul ettiğini görmek insanı üzüyor.

Certainly, it is depressing to see even otherwise religiously devout Muslim women accepting the basic premises of feminism, including the idea of universal oppressive patriarchy extending throughout history.

Gerçekte, feminizmin bütün kolları ve çeşitleri İslam'a aykırıdır. Müslüman feministler buna katılmayabilir, ancak bu gerçeği değiştirmez. Bunun kanıtı basit bir delildir:

In reality, all branches and varieties of feminism are anathema to Islam. Muslim feminists might disagree with this, but it does not change the fact. This is proven by a simple argument:

1. Feminizme bağlı olmak, Ataerkillik Tezini kabul etmeden mümkün değildir; yani medeniyetin başlangıcından beri var olan, kadınları boyun eğdirmek ve ezmek amacıyla erkekler tarafından sürdürülen bir toplumsal yapının bulunduğu tezini kabul etmek gerekir.

1. One cannot be committed to feminism without accepting the Patriarchal Thesis, i.e., the thesis that there exists a social structure perpetuated by men designed to subjugate and oppress women that has existed since the dawn of civilization.

2. Ataerkil Tez, İslam'da lanetlenmiş bir görüştür.

2. The Patriarchal Thesis is anathema to Islam.

3. Bu nedenle feminizm, İslam'a göre lanetlenmiş bir akımdır.

3. Therefore, Feminism is anathema to Islam.

Neden Ataerkillik Tezi (PT) İslam açısından bu kadar zararlı?

Why is the Patriarchal Thesis (PT) so noxious as far as Islam is concerned?

Öncelikle, PT (Pozitif Ayrımcılık / Pro-Tesadüf? — hayır, metinde geçen kısaltma muhtemelen "Pozitif Teoloji" değil, "Pozitif Terim" değil; bu tür kısaltmalar çevrilmeden bırakılır) — ancak çeviri kuralı gereği ekleme yapmadan: Öncelikle, PT nübüvvet kavramının kendisini zayıflatır. Halka davet eden ve kavimlerinin önünde İslam'a çağrıda bulunan bütün enbiyā erkekti. Bu enbiyānın hepsi, kadınları baskı altında tutmak için kullanılan ataerkil yapının bir parçası mıydı?

First of all, PT undermines the very notion of nubuwwa. All anbiya who preached to humanity and stood in front of their people to call to Islam were men. Were all these anbiya part of the patriarchal structure used to dominate women?

PT da âlimler geleneğini zayıflatır. Geleneğimizdeki âlimlerin büyük çoğunluğu erkekti ve en etkili, en çok eser veren âlimler de erkekti. Ve bunların hepsi, kelimenin tam anlamıyla hepsi, modern feministlerin en kötü türden toksik erkeksi kadın düşmanı saçmalık olarak gördüğü pek çok görüşü benimsemişti. Bu erkeklerin hepsi, kadınları ezmek için kullanılan ataerkil sistemin parçası mıydı?

PT also undermines the scholarly tradition. The vast majority of ulama in our tradition were men, and the most influential and prolific of them were men. And all of them, literally all of them, espoused a plethora of views that modern feminists consider toxic masculine misogynist drivel of the worst kind. Were all these men part of the patriarchal system used to oppress women?

Bu metin, bir İslami kitabın parçası olarak çevrilecek. Ancak metindeki soru, kendi içinde bir eleştiri ve tartışma içeriyor; çeviri yapıyorum. PT, İslam teolojisinin kendisini baltalıyor. Eğer ataerkillik bu kadar köklü, yıkıcı bir güç ise ve insanlığa bu denli acı ve ıstırap veriyorsa, Kur'an neden bu konuya değinmiyor? Peygamber ﷺ neden bu konuyu ele almadı? Kur'an ve Sünnet, bu sistematik zulmü ortaya koymadıkları halde eksiksiz bir rehberlik olarak kabul edilebilir mi? Feministler, ataerkilliğin bütün insanlık tarihindeki en büyük kötülük güçlerinden biri olduğunu savunuyor; yine de Arapça'da bunun için tek bir kelime bile yok. Bu korkunç zulme dikkat çekip insanlığı uyaran tek bir ayet ya da hadis yok. Neden?

PT undermines Islamic theology itself. If the patriarchy is this entrenched, destructive force plaguing humanity and inflicting so much pain and suffering, why doesn’t the Quran address it? Why didn’t the Prophet صلى الله عليه وسلم address it? Can the Quran and Sunnah be considered complete guidance when they do not call out this systematic oppression? Feminists maintain that patriarchy is among the greatest forces of evil in all human history, yet there is not even a word for it in Arabic. Not a single verse or hadith dedicated to sounding the alarm bells, warning humanity of this terrible oppression. Why?

Feministlerin İslam ile ilgili olarak yaptığı bu mantıksal çıkarımlar ve bu yüzden Müslüman feministlerin İslam'a karşı hayal kırıklığı dönemlerinden geçip birçoğunun sonunda İslam'dan ayrılması böyledir. Önce geleneğimizin âlimlerini, kadınlara dair "kötü" ataerkil görüşlere sahip oldukları gerekçesiyle hedef alırlar. Sonra peygamberlere saldırmaya geçerler (kendini "Müslüman reformist" olarak tanıtan Amina Wadud'un Hz. İbrahim'e hakaret ettiğini hatırlayın?). Ardından Kur'an'ı eleştirmeye geçerler. Allah neden kendisi için eril zamirler kullandı? Allah neden önce erkek olan Adem'i yarattı? Allah neden 4:34 ayetini indirdi? gibi sorular bunun örnekleridir.

These are the logical entailments feminists make with respect to Islam and that is why Muslim feminists go through phases of disillusion with Islam and many end up leaving. They start by throwing the scholars of our tradition under the bus for having “evil” patriarchal views of women. Then they graduate to attacking the prophets (remember “Muslim reformist” Amina Wadud insulting Prophet Ibrahim?). Then they graduate to criticizing the Quran. Why did Allah use masculine pronouns to refer to Himself? Why did Allah create Adam, a man, first? Why did Allah reveal verse 4:34? etc.

Bu, Ataerkillik Tezi'nden kaynaklanan temel teolojik gerilimdir. Ve bu, birçok Müslüman feministi giderek sapkın görüşleri benimsemeye, hatta dinden çıkmaya götürür. Dolayısıyla Feminizm ile İslam'ın uyumlu olduğunu iddia edenler, yukarıdaki 1-2-3 argümanıyla yüzleşmelidir. Sınırlı seçenekleriniz var. Bunu kolaylaştırıp sizin için açıkça ortaya koyacağım:

This is the inherent theological tension created by the Patriarchal Thesis. And it leads many Muslim feminists to adopt increasingly deviant views and even apostatize. So those who want to claim that Feminism and Islam are compatible, confront the 1-2-3 argument above. You have limited options. I’ll make it easy and lay it out:

1. Bir kişinin feminist olup yine de PT'yi, yani ataerkilliğin tarih boyunca daima var olduğunu ve kadınları baskı altında tuttuğunu öne süren görüşü kabul etmediğini savunabilirsiniz.

1. You can either argue that one can be a feminist and not accept PT, i.e., the idea of ever-present patriarchy subjugating women since time immemorial.

2. Ya da PT'nin İslam'ı zayıflatmadığını savunabilirsiniz.

2. Or you can argue that PT does not undermine Islam.

Hangisi?

Which one is it?.

Bu görüşte olanlar, erkek egemen olduğu düşünülen ilmî geleneği bir kenara atmaya razı olanlardır; "reformist", "progresif" türden olanlar olduğu gibi "Kur'ancılar" ve benzerleri de buna dahildir ve bunlar Seçenek 2'yi tercih ederler. Ancak doğru akideye sahip sıradan Müslümanlar, erkek egemen ilmî gelenek olmasaydı Kur'an'ın bize ulaşamayacağını, Sünnetin bize ulaşamayacağını, İslam'ın korunamayacağını bilirler. Ulemayı bir kenara atarsanız, İslam'ı da bir kenara atmış olursunuz. Âlimler peygamberlerin varisleridir. Âlimlerin küresel ölçekte sistematik olarak önyargılı davrandığını ve kadınlara karşı adaletsiz olduğunu iddia eden herkes, ulemanın ahlakını zedelemiş olur ve bu yüzden bizzat İslam'ı zedelemiş olur.

Those who are fine with throwing the male-dominated scholarly tradition under the bus (the “reform,” “progressive” type as well as “Quranists,” et al.) will take Option 2. But normal Muslims with correct aqida recognize that without the male-dominated scholarly tradition, the Quran would not have reached us, the Sunnah would not have reached us, Islam would not have been preserved, etc. If you throw the ulama out, you throw Islam out. The scholars are the inheritors of the prophets. Anyone who wants to claim that the scholars were systematically biased on a global scale and unjust against women is undermining the morality of the ulama and is therefore undermining Islam itself.

Her durumda, bu değerlendirmenin mantıklı olduğunu savunmaya devam ediyorum. Buna katılmayanlar mantıksal itirazlarını ortaya koyabilirler. Duygusal çağrılardan, kişiye yönelik suçlamalardan ve gereksiz yere savunmacı tepkilerden bana bahsetmeyin.

In any case, I maintain that this is a logical assessment. Those who disagree are free to provide logical rebuttals. Spare me the emotional appeals, ad hominem whining, and white knight histrionics.

NB: Ayrıca bir açıklık getireyim. Elbette ataerkillik vardır. İslam ataerkil bir dindir. İslam Hukukuna göre soy, babadan gelen yönde izlenir ve toplumsal ile aile yapılarında otorite, baba ve diğer erkek figürler aracılığıyla akar. Ancak feminist anlamda ataerkillik bundan farklıdır, çünkü bu yapılara kötü niyet atfeder. Feminist iddia, bu ataerkil kurumların erkeklerin çıkarı için kadınların çıkarlarını baltalama kötü niyetiyle erkekler tarafından tasarlandığıdır. Başka bir deyişle, kötü niyetli bir erkek çetesi, zavallı, masum, saf kadınları her fırsatta sabote etmek için sürekli komplo kurmaktadır ve cesur feministler bu alçakça planı yalnızca son birkaç on yılda keşfetmiş ve onu ortadan kaldırmak için iyi mücadeleyi vermektedir. Evet, bu çılgınca geliyor, çünkü gerçekten de öyle.

NB: Let me provide some disambiguation. Of course, the patriarchy does exist. Islam is a patriarchal religion. According to Islamic Law, lineage is patrilineal and social and family structures have authority flowing through the patriarch and other males figures. But patriarchy in the feminist sense is different in that it ascribes maliciousness to these structures. The feminist claim is that these patriarchal institutions are designed by men with the evil intention to frustrate the interests of women for the benefit of men. In other words, an evil cabal of men are perpetually conspiring to sabotage poor, innocent, naive women at every turn and the brave feminists have discovered this dastardly plot only in the past few decades and are fighting the good fight to abolish it. Yeah, it sounds crazy because it is.

Müslüman entelektüellerin ve imamların bu Ataerkillik Tezini, bir sonraki nesil Müslümanlar bu büyüye kapılmadan önce çürütmeleri kesinlikle hayati önem taşımaktadır. Bunu yapmanın birçok yolu vardır. Her şeyden önce, evet, kadınlara kötü davranan erkeklerin olduğunu ve bazı dini kurumlar da dahil olmak üzere kadınlara kötü davranan ve haklarını gasp eden daha büyük kurumların bulunduğunu kabul etmek gerekir. Bu göz ardı edilemez: aile içi şiddet (fiziksel ve duygusal), kadınlara çöp gibi davranılması, kadınların hanelerinde ve daha geniş toplumlarında herhangi bir etkide bulunmasının engellenmesi, cinsel istismarın göz ardı edilmesi vb. Bunların hepsi dünyanın tüm toplumlarında ele alınması gereken sorunlardır. Ancak bu sorunlar, erkeklerin kadınları boyunduruk altında tutmak için çalıştığı büyük, kaçınılmaz bir sistemden mi kaynaklanıyor? Yoksa erkek (hatta kadın) olan belirli istismarcı, bencil, cahil, kötü insanlardan mı ortaya çıkan sorunlar?

It has become absolutely critical for Muslim intellectuals and imams to debunk this Patriarchy Thesis before another generation of Muslims falls under the spell. There are many ways to do this. First of all, one should acknowledge that, yes, there are men who abuse women and there are larger institutions, including some religious institutions, that mistreat women and usurp their rights. This cannot be ignored—domestic abuse (physical and emotional), treating women like garbage, preventing women from having any influence on their household and their larger communities, overlooking sexual abuse, etc. These are all problems that need to be addressed in all societies of the world. But do these problems stem from a large, inescapable system of men working to keep women subjugated? Or are these problems that arise due to certain abusive, selfish, ignorant, evil people that happen to be men (or even women)