Bu doğrudur, elbette. Kuran bir fen kitabı değildir. Ancak bazı Müslümanlar bu iddiayı dile getirirken, dolaylı olarak başka bir şey kastederler.
This is true, of course. The Quran is certainly not a science textbook. But, when some Muslims make this claim, they implicitly mean something else.
Yukarıda gördüğümüz gibi, bilim ile Kur'an'ın uyumunu aşırı vurgulayan, bilim ile Kur'an'ın asla çelişmediğini iddia eden Müslümanlar vardır. Öte yandan, "Kur'an bir fen kitabı değildir" diyen Müslümanlardan bazıları, Kur'an'ın (ve genel olarak dinin) dış dünya hakkında söyleyecek hiçbir şeyi olmadığını kastetmektedir. Biyolog Stephen Jay Gould'un kullandığı terimle ifade edersek, bu Müslümanlar bilim ile dinin "örtüşmeyen öğretim alanları" yani birbirinden ayrı ve farklı otorite ve uygulama alanlarına sahip olduğuna inanmaktadır. Başka bir deyişle, bilimin otoritesi çevremizdeki dünya hakkındaki sorulara cevap vermede yatarken, dinin otoritesi ahlak, maneviyat ve "her şeyin anlamı" hakkındaki sorulara cevap vermede yatmakta; ikisi de diğerinin işine karışmamalıdır.
As we have seen, there are Muslims who overemphasize the compatibility of science and the Quran, claiming that science and the Quran never conflict. On the other hand, of the Muslims who declare that “the Quran is not a science textbook,” some of them mean to say that the Quran (and religion, in general) have nothing to say about the world at large. To borrow the term used by biologist Stephen Jay Gould, these Muslims believe science and religion to occupy “non-overlapping magisteria,” i.e., distinct and separate domains of authority and applicability. In other words, science’s authority lies in answering questions about the world around us while religion’s authority lies in answering questions about morality, spirituality, and the “meaning of it all,” and neither should meddle in the business of the other.
Bu ise Kur'an'a dair bir yanlış nitelendirmedir; çünkü Kur'an, etrafımızdaki dünya hakkında uzun uzadıya konuşur. Kur'an modern bilimsel dili kullanmaz, bu doğrudur. Yine de Kur'an'ın dünya ve tarih hakkındaki ifadelerle dolu olduğunu inkâr etmek mümkün değildir. Birkaç seçkin örnek:
This, however, is a mischaracterization as far as the Quran is concerned for the simple reason that the Quran speaks about the world around us at length. It is true that the Quran does not use modern scientific language. Nonetheless, it is undeniable that the Quran is replete with statements about the world and history. Some choice examples:
35. Ebu Davud, Tirmizi.
35. Abu Dawud, Tirmidhi.
1. Evrenin yaratılmış oluşu.
1. The createdness of the universe.
2. Meleklerin varlığı ve dünyadaki faaliyetleri.
2. The existence of Angels and their activity in the world.
3. Cinlerin varlığı ve dünyadaki faaliyetleri.
3. The existence of Jinn and their activity in the world.
4. Bilincin bir beden veya beyin olmaksızın var olabilme yeteneği (başka bir deyişle, maddi olmayan ruhun varlığı).
4. The ability for consciousness to exist without a body or brain (in other words, the existence of the immaterial soul).
5. Canlıların ölümden ve bedensel çürümeden sonra yeniden diriltilmesi.
5. The resurrection of organisms after death and bodily decomposition.
6. Cennet ve Cehennemin varlığı.
6. The existence of Heaven and Hell.
7. Miraç ve İsra
7. The Night Journey and Ascension.
8. Peygamberlerin çeşitli mucizeleri (ör. ayın yarılması, denizin yarılması, ölülerin diriltilmesi vb.).
8. The various prophetic miracles (e.g., splitting of the moon, parting of the sea, raising the dead, etc.).
9. Bazı kişilerin olağanüstü uzun ömürleri (örneğin Nuh ve mağara ashabı gençleri) [29:14, 18:11].
9. The extraordinarily long lives of certain persons (e.g., Nuh, the youth of the cave) [29:14, 18:11].
10. Yüce Allah'ın Arşı ve Kürsîsi.
10. The Throne and Footstool of the Almighty.
1. Yedi gök (örneğin [65.12] ve diğer birçok ayet).
11. The seven heavens (e.g., [65.12] and many others).
12. Göklerin, yerin ve dağların emaneti, yani ahlaki sorumluluğu üstlenmekten kaçınması [33:72].
12. The rejection of the amana, or moral trust, by the heavens, earth, and mountains [33:72].
13. Rablerini tesbih eden ve peygamberlerle iletişim kuran yaratıklar.
13. The creatures singing praises of their Lord and communicating with prophets.
14. Adem'in Cennet'te yaratılması.
14. The creation of Adam in Paradise.
15. Süleyman'ın yetenekleri.
15. The capabilities of Sulayman.
16. Sihrin ve "Nazar"ın varlığı. 17. Kabirde hayatın varlığı.
16. The existence of Magic and the “Evil Eye.” 17. The existence of life in the grave.
18. Belirli toplulukların, tövbe etmeyen suçluluklarından ötürü Allah tarafından yok edilmesi.
18. The annihilation of certain peoples by God due to their unrepentant criminality.
19. Bereketin, yani kutsallığın gerçekliği.
19. The reality of barakah, or blessing/sanctity.
Bu örnekler, modern bilim ve tarihle bilerek karşılaştırılmak üzere seçilmiştir. Kur'an'ın birçok ayetinin yağmurun yağışı, insan embriyosunun gelişimi, gök cisimlerinin hareketi gibi günlük olgulardan da söz ettiği belirtilmelidir.
These examples were deliberately chosen to contrast with modern science and history. It should be noted that many verses in the Quran also mention everyday phenomena like rainfall, the development of the human embryo, the movement of celestial bodies, etc.
Bu ayetleri ve benzer nice ayetleri okuyup bilimsel çağda yaşayan Müslümanlar ne sonuca varmalıdır? Bu ayetlerin hepsi — ki düz okunduğunda modern bilimle çeliştikleri görülür — yalnızca ahlaki/manevi değerleri anlatmak için kullanılmış renkli benzetmeler ve masallar mıdır? (Umarım Müslümanların çoğu böyle düşünmez.) Yoksa bu ayetlerin hepsi mucizelere ve/veya Gayb'a (yani "Görünmeyen" âleme) mı işaret eder ve bu yüzden bilim ve deneysel bilginin alanının dışında mı kalır? Yoksa bunların bir kombinasyonu mudur?
Reading these verses and many others like them, what should Muslims living in this scientific age conclude? Are all these verses — all of which, on a plain reading, conflict with modern science — just colorful metaphors and fables intended to be understood purely for their moral/spiritual import? (Hopefully most Muslims do not believe this.) Or, perhaps, all these verses refer to miracles and/or the Ghayb (i.e., “Unseen”) and, therefore, remain outside the domain of science and empirical knowledge? Or some combination thereof?
Açıkça görülüyor ki, listelenen her şey "mucize" başlığı altına girmez. Ayrıca her şeyin geniş anlamda Gayb kapsamına girip girmediği de tartışmalıdır. Modern Müslümanlar arasında yaygın bir kanı var: Gaybın sınırlarının tam olarak ampirik bilimin sınırlarıyla örtüştüğü varsayılıyor. Oysa üst üste binmeyen magisteriumlar (ayrı bilgi alanları) inancı göz önüne alındığında bu, fazlasıyla elverişli bir varsayımdır.
Clearly, not all listed things fall under the heading of “miraculous.” And, it is questionable whether everything falls under the broad heading of the Ghayb. It is a common assumption among modern Muslims that the boundaries demarcating the Ghayb perfectly coincide with the limits of empirical science, which is all too convenient given the overarching belief in non-overlapping magisteria.
Başka bir deyişle, klasik İslami kategoriler olan ghayb ("gayb", yani görünmeyen) ve hiss (kabaca "duyulur olan", yani algılanabilir) ile modern Batılı "deneysel" ve "bilimsel gözlem" kavramlarının birbiriyle mükemmel biçimde örtüşmesi, ancak çok şaşırtıcı bir tesadüf olurdu. Örneğin, Higgs bozonu gibi atomaltı parçacıklar, cinler gibi gayb içinde mi sayılır? Higgs bozonu hiçbir duyumuz tarafından algılanamaz ve parçacık çarpıştırıcılarının verileri ancak yakın zamanda varlığına dair ipuçları sağlamıştır. Ama hiçbir göz Higgs bozonunu görmemiştir ve gerçekte hiçbir göz de görmeyecektir.
To put it another way, it would be an amazing coincidence if the classical Islamic categories of ghayb (“the unseen”) and hiss (roughly, “the perceptible”) for example, perfectly aligned with modern Western notions of the “empirical” and “scientific observation.” For example, would subatomic particles like the Higgs boson be considered part of the Ghayb in the same way that jinn are Unseen? Certainly, the Higgs boson is invisible to all our senses, and only recently has data from particle colliders provided hints of its existence. But, no eye has ever seen the Higgs boson, and, as a matter of fact, no eye ever will.
Bu tür varlıkları sınıflandırmadaki güçlük, asıl sorunun neyi gösterdiğini ortaya koyuyor. Bütün varlıklara uygulanabilecek tutarlı bir sınıflandırmamız yok; klasik anlayışlarla uyumlu ama aynı zamanda modern bilimi de kapsayabilecek ilkeli bir sınıflandırma eksik. "İlkeli" vurgusunu yapıyorum, çünkü "modern bilimin görmediği her şey fiilen Ghayb'dır" demek işe yaramaz bir önerme olur. Bunun nedeni, bilimin de sürekli değişmesidir. Bugün bilime görünmez olan şey yarın görünür olabilir. Üstelik bir varlığın Gayb olarak sınıflandırılmasının, rastgele bilim insanlarının o an alanlarında ne yaptığına bağlı olmayıp varlığın kendi özüne ilişkin olması gerektiğini düşünürüz. Elbette ben böyle bir sınıflandırma şemasını kendim formüle etmeye kalkışmayacağım ve bunu yapmakta bir çıkarım da yok. Bu işi yetkin ilahiyatçılara bırakabiliriz.
The difficulty in categorizing such entities is revealing of the underlying problem. We lack a consistent categorization to apply across all entities, a principled categorization that is consistent with classical understandings but also accommodates modern science. I emphasize “principled” because simply stipulating that “whatever is invisible to modern science is de facto Ghayb” is toothless. This is because science, again, is continuously changing. What once was invisible to science may not be in the future. And, we would think that categorizing an entity as Unseen has to do with the inherent nature of the entity itself rather than merely being contingent on what random scientists are doing in their field at any given time! Of course, I would not attempt to formulate such a categorization scheme myself, nor do I have an interest in doing so. We can leave that to qualified theologians.
Bununla birlikte, bence burada önemli olan şudur: Kur'an'ı okuduğumuzda, evrenin temel doğası hakkında pek çok şey öğrendiğimizi fark ederiz. Hatta öğrendiğimiz bu hakikatler, bilimin asla üretemeyeceği kadar önemli ve derin bilgilerdir.
That being said, what I see as important here is that, when we read the Quran, we realize that we are learning a great deal about the fundamental nature of the universe. In fact, we learn much more significant and penetrating facts than science could ever produce.
Yaşadığımız çağda birçok Müslümanın, bu listedeki şeylerin gerçekliğini, bilim tarafından kabul edilen varlıkların gerçekliğini hissettikleri gibi içten içe hissetmediğini gözlemliyorum; oysa ikincisi, cennet, cehennem, mucizeler gibi günlük deneyimlerinden cennetle olduğu kadar uzak olsa bile.
My observation is that, living in modern times, many Muslims do not viscerally feel the reality of the things on this list in the same way they feel the reality of entities acknowledged by science, even when the latter are as far removed from their daily experience as heaven, hell, miracles, etc.
Örneğin, bilimsel bir eğitimi olmayan, hayatında hiç bilimsel bir makale okumamış, bir bilim laboratuvarına hiç girmemiş Müslümanlar vardır; yine de evrim teorisine ya da atomların gerçekliğine tam bir kesinlikle (yakîn) inanırlar, buna karşılık melekler, cinler, berzah vb. konularda yakîn düzeyinden daha az bir inanca sahiptirler. Buradaki amaç bilimin değerini küçümsemek ya da onun meşruiyetini sorgulamak değildir. Bununla birlikte, Ümmet içinde giderek daha sık rastladığımız bu tür tutumlar, modern Müslüman ontoloji ve epistemolojisinin parçalanmış yapısının bir belirtisidir.
For example, you have Muslims who have no science education, have never read a scientific paper in their lives, have never been to a science lab, yet have utmost conviction (yaqin) in, say, the theory of evolution or the reality of atoms, while having less than yaqin when it comes to angels, jinn, the barzakh, etc. The aim here is not to impeach the value of science or question its legitimacy. Nonetheless, such attitudes we increasingly find in the Ummah are symptomatic of the fractured nature of modern Muslim ontology and epistemology.
Peki, özetle ne söylemek istiyoruz? Sonuç olarak, örtüşmeyen magisteria (ayrı alanlar) anlayışını terk etmemiz gerekir. Gördüğümüz gibi, Kur'an evrenle ve onun nasıl işlediğiyle ilgili çok geniş bir bilgi içermektedir. Yalnızca bilimin dünyamızı tanımlama epistemolojik yetkisine sahip olduğunu söylediğimiz anda, Kur'an'da anlatılan gerçekler bilerek ya da bilmeden zihnimizde geri plana itilir ve bilimin onayladığı varlıklardan daha düşük bir doğruluk düzeyine indirgenir. Bunun doğurabileceği derin olumsuz manevi sonuçları hayal etmek zor değildir.
So, what is the takeaway message? Ultimately, we must do away with the notion of non-overlapping magisteria. As we have seen, the Quran contains vasts amount of knowledge regarding the universe and how it works. As soon as we say that only science has the epistemological authority to describe the world in which we live, realities detailed in the Quran wittingly or unwittingly take a back seat in our minds, relegated to a lower level of veridicality than entities sanctioned by science. It is not difficult to imagine the deeply negative spiritual consequences that can result from this.
Pratik olarak, Kur'an'ın (ve Sünnet'in) vahiy yönelimini içselleştirmeye, okuduğumuzda o görsel ve canlı "gerçeklik" duygusunu, yani yakîni geliştirmeye kendimizi adamalıyız. Örneğin, bizi aldatmak ve bize karşı komplo kurmak için aktif olarak çalışan bir şahsiyetin (İblis'in) varlığını, dağların, göklerin, yerin ve içlerindeki her şeyin (yani günlük hayatımızda etrafımızdaki, cansız ve bilinçsiz görünse bile her şeyin) Allah'ı tesbih ettiğini (34:10, 17:44) ya da başımıza gelen her şeyin, ne kadar küçük ya da sıradan olursa olsun, Allah'ın dilemesiyle gerçekleştiğini okuduğumuzda bu gerçekliği hissetmeliyiz.
Practically speaking, we should personally strive to internalize the revelatory thrust of the Quran (and Sunnah), to cultivate that visceral sense of “realness” and yaqin when we read, for example, that there is a personage actively trying to sabotage and conspire against us (Iblis) or that the mountains, the heavens, the earth, and everything in them (i.e., everything around us in day to day life, even if inanimate and seemingly unconscious) sing the praises of Allah (34:10, 17:44) or that everything that happens to us, no matter how miniscule or quotidian, happens because of Allah’s willing it so.