په اسلام کې د اقتصادي نظام په اړه خبرې کولو لپاره لومړی باید د مادي بهترۍ د لټون په اړه د اسلام موقف روښانه کړو. دا ځکه چې لفظ «دنيا» (ژوند)، چې د مادي دولت یا دنیوي چارو سره تړلی دی، د ډېرو مسلمانانو لپاره یو بد لفظ شوی دی۔

In order to address the Economic System in Islam, we first of all need to clarify the position of Islam in relation to the quest for material well being. This is because the word dunya (life), which is associated with material wealth or worldly matters has become a dirty word for many Muslims.

د دین او دنیا جلاکول (یعنی سیکولرزم ښکاره کول) یو لویدیځ-عیسوي مفکوره ده چې په وروستیو کې مسلمانانو کې په پراخه کچه جذب شوې ده. له همدې امله، په اقتصادي یا دنیوي چارو کې د زیاتوالي هڅه بدې ګڼل کیږي، پداسې حال کې چې په لمانځه او نورو شخصي عبادتونو کې دوام اجر لرونکی ګڼل کیږي. په دې توګه، ډیری مسلمانان حیران پاتې کیږي او دوه ګوني ژوند کوي. ډیر ځله، یوې خوا پیسې خبرې کوي؛ دا حیثیت ورکوي او ژوند ښه کوي، نو هغوی یې په زوره لټوي. بلې خوا، دوی ځانونه ګناهکار احساسوي او فکر کوي چې د دوی هڅه باید په "مذهبي" دندو کې ولګیږي.

The separation of deen from dunya (i.e. the manifestation of secularism) is a Western-Christian concept that has recently become widely internalised amongst Muslims. Consequently, seeking to increase in economic or worldly matters is frowned upon, while continuous engagement in prayer and other personal ibadat is regarded as rewardable. As such, many Muslims get confused and conduct a double life. On the one hand, money talks; it gives status and makes life comfortable, so they seek it vigorously. On the other, they feel guilty, thinking that their effort should be spent on ‘religious’ duties.

دا د اسلام کې د اقتصادي پوښتنې د ځای په اړه د ناسم پوهې له امله دی۔ کومه شک نشته چې اسلام د راهبیت (تصوف او دنیا پرېښودنې) مخالف دی او د انسان اقتصادي فعالیتونه (چې د شریعت پر بنسټ وي) ډېر مشروع، او ځینې وختونه حتی واجب او ضروري ګڼي۔ په اسلام کې ډېر داسې احکام شتون لري چې دې ته اشاره کوي۔ د بېلګې په توګه، الله (ج) په قرآن کې فرمايي: {فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ} "نو کله چې لمونځ پای ته ورسېږي، نو په ځمکه کې خپاره شئ۔"

This is due to a misunderstanding of the position of the economic question in Islam. There is no doubt that Islam is opposed to monasticism and views the economic activities (based upon the Shari‘ah) of man as quite lawful and sometimes even obligatory and necessary. We find many injunctions in Islam that allude to this. For example, Allah (swt) says in the Qur’an: “Disperse through.

"په ځمکه کې خپریږئ او د الله فضل ولټوئ." [TMQ 62:10].

“Disperse through the land and seek the bounty of Allah.” [TMQ 62:10].

هغه همدارنګه وايي،

He also says,.

«الله تعالیٰ د سوداګرۍ اجازه ورکړې ده» [TMQ 2:275].

“Allah has permitted trade” [TMQ 2:275].

او په ډاګه ډول الله (سبحانه وتعالی) فرمایي:

and even more directly, Allah (swt) says,.

«په هغه څه سره آخرت وغواړه چې الله تا ته درکړي دي، او د دنیا څخه خپله برخه هم مه هیروه.» [TMQ 28:77]

“Seek the other world by means of that which Allah has bestowed upon you, and do not be negligent about your share in this world.” [TMQ 28:77].

دا ټول د اقتصادي فعالیت په اړه دي۔

These are all in reference to economic activity.

په سنت کې موږ وينو چې يو له ډېرو عام دعاګانو څخه چې پیغمبر ﷺ موږ ته ور زده کړې، دا ده: «ای زموږ رب! موږ ته په دنیا کې هم ښېګڼه ورکړه او په آخرت کې هم ښېګڼه.»

In the Sunnah, we find that one of the most commonly said du‘as that the Prophet (saw) taught us is: “Our Lord give us the good in this life and the good in the hereafter.”.

مګر له دې سره سره، موږ په قرآن کریم کې داسې څرګندونې وینو چې وايي:

But despite this, we find expressions in the Qur’an which state:

«دا دنیا ژوند یوازې یو دوکه دی».

“The life of this world is but a delusion” [TMQ 3:185].

د دنیا د نعمتونو د زیاتولو په لټه کې یو بل سره سیالي تاسو د ډېرو جدي شیانو څخه غافل کړي دي [التکاثر ۱۰۲:۱].

“The mutual rivalry for piling up the good things of this world diverts you from the more serious things” [TMQ 102:1].

او ډیرې نورې، چې وایي انسان د مال لپاره شهوت او حرص لري [89:20]، او دا چې هغه د دې حرص په سبب ترینه کیږي [100:8]، او دا چې هغه فخر کوونکی او مغرور کیږي [11:10]، او نور هم (دا ټول حوالې د قرآن کریم دي).

and many others, stating that man has lust and greed for wealth [89:20] and that he is violent at this greed [100:8] and that he becomes boastful and proud [11:10] and so on (all references to the Qur‘an).

دا بظاهر یو تضاد معلومیږي. مګر په حقیقت کې اسلام موږ ته دا ښوونه کوي چې د انسان د پیدایښت اصلي مقصد دا دی چې په دې دنیا کې د انسان په توګه ژوند کول، او نیک عملونو (یعنې د شریعت د تابعداري) په ذریعه د الله (ج) عبادت کول. نو هغه ټول شیان چې د دې ژوند لپاره ضروري دي، د انسان لپاره اړین ګرځي.

This apparently sounds like a contradiction in terms. But actually, what we are taught by Islam is that the real objective of our existence is to worship Allah (swt) through righteous conducts (i.e. obedience to the Shari‘ah) by living as humans in this world. So all those things that are necessary for this life become essential for man.

دا یو شی خبره ده چې ووایو مادي هوساینه مهمه ده او حتی لازمي ده، خو بل شی خبره ده چې دا هوساینه د ژوند وروستی موخه او د فکر او عمل مرکز وګڼل شي. په اسلامي اقتصادي مسئله کې همدلته ګډوډي راپیدا کیږي.

It is one thing to say that material well being is important and even compulsory but it is quite another to say that it is the ultimate goal and centre of thought and action in life. This is where the confusion arises about the Islamic economic question.

بنیادي توپیر چې د اسلامي اقتصاد او ټولو ماديګرو (يعنې سرمایه‌داري يا کمونیستي) اقتصادي نظامونو ترمنځ شتون لري، همدا دی. ماديګر په دې نظر دي چې د اقتصادي هوساينې ترلاسه کول د انساني ژوند نهايي موخه ده، پداسې حال کې چې اسلام وايي دا شيان ممکن ضروري او ناگزير وي، خو د ژوند حقيقي موخه نشي کېدای. اقتصادي هڅې يوازې هغه وخت فريب يا دام کيږي، کله چې انسان د هغو د تعقيب په وخت کې د خپلې حقيقي موخې له نظره ورک شي.

The fundamental difference between Islamic economics and all materialist (i.e. Capitalist/Communist) ones is precisely this. The materialists view that economic well being is the ultimate end of human life, while Islam says that these things may be necessary and indispensable, but cannot be the true purpose of life. Economic endeavours only become an allurement or delusion if man loses sight of his real purpose in their pursuit.

دغه نو سم لاره داده چې د دنیا په اقتصادي ژوند کې په بشپړ ډول برخه واخیستل شي، هغسې لکه چې الله (ج) او د هغه رسول ﷺ یې لاره ښودلې ده، هم په ټولنیز سطح او هم په انفرادي سطح. رسول الله ﷺ فرمایلي دي: "د خپل دنیوي ژوند لپاره داسې کار وکړئ لکه چې تاسو به تل ژوند کوئ، او د راتلونکي ژوند لپاره داسې کار وکړئ لکه چې تاسو به سبا مړ شئ."

The right path to follow therefore is to fully engage into worldly economic life in the manner prescribed by Allah (swt) and His Prophet (saw), both at a societal and individual level. The Prophet (saw) said: “Work for your worldly life as if you were going to live forever, but work for the life to come as if you were going to die tomorrow.”