د هغه ماشومتوب
His Childhood
زمونږ اسوه احمد، لکه څنګه چې مونږ یادونه کړې ده، بغداد کې زیږیدلی و او هلته لوی شوی و۔
Our exemplar Aḥmad was born in Baghdad, as we have mentioned, and grew up there.
د شاره ښار د استادانو او د حدیث د علماؤ سره زده کړه وکړه، وروسته یې د نورو ځایونو ته هم د علم د لټون لپاره سفر پیل کړ۔ 31
After studying with the teachers and Hadith scholars of the city, he set out to seek learning elsewhere as well. 3.1
ابن کردی: د احمد بن حنبل کور په مستقیم ډول د "یو سترګی دجلہ" (ایک چشمی دجلہ) پر شا واقع و۔ ۳۔2
[Ibn Kurdī:] Aḥmad ibn Ḥanbal’s house had the One-Eyed Tigris15 directly behind it. 3.2
ابو عفیف: احمد د قرآن مکتب کې موږ سره وو کله چې هغه یوازې یو ماشوم وو۔
[Abū ʿAfīf:] Aḥmad was with us in Qurʾan school when he was just a little boy.
نو هم په دې وخت کې ځانګړی ښکاریده. په هغه وخت کې خلیفه په الرقہ کې اوسېده، او هغه درباریان چې هلته ده سره یوځای شوي وو، د بغداد کې خپلو کورنیو ته لیکونه لیکل پیل کړل.
Even then he stood out. At that time, the caliph was living in al-Raqqah and the courtiers who joined him there began writing letters to their families in Baghdad.
جب وہ کسی خط کا جواب دینا چاہتیں تو ان کی خواتین ہمارے استاد سے درخواست کرتیں کہ احمد بن حنبل کو ان کے گھروں میں بھیجیں۔ استاد انہیں روانہ کر دیتے اور وہ زمین کو غور سے دیکھتے ہوئے چل پڑتے۔ خواتین اکثر فحش الفاظ املا کراتیں مگر وہ انہیں لکھتے نہیں تھے۔ 33
When they wanted to reply to a letter, their womenfolk would ask our schoolmaster to send Aḥmad ibn Ḥanbal to their homes. The teacher would send him out and off he’d go, looking carefully at the ground. The women often dictated obscene words but he wouldn’t write them down. 3.3
ابو سراج وائی: کله چې موږ د احمد سره قرآن ښوونځي کې وو، ښځې به ښوونکي ته پیغامونه لیږل چې "ابن حنبل راولیږه چې زموږ د لاسه رارسیدلي خطونو ځوابونه ولیکي." هرکله چې هغه د ښځو په ځای کې ننوته، نو خپل سر به یې ښکته ساته، ترڅو دوی ته ونه ګوري.
[Abū Sirāj:] When we were in Qurʾan school with Aḥmad, women would send messages to the schoolmaster saying, “Send Ibn Ḥanbal to write for us so we can reply to the letters we’ve received.” Whenever he went in to where the women were, he would keep his head down so as not to look at them.
[المرُّوذی:] ابو سراج نے بھی بیان کیا کہ ان کے والد، جن کا نام انہوں نے ذکر کیا، احمد کے طرزِ عمل سے متاثر تھے: "ایک دن میرے والد نے ہم سے کہا، ‘میں اپنے بچوں کے لیے استاد رکھنے پر پیسہ خرچ کرتا ہوں، اس امید پر کہ وہ اچھے اخلاق سیکھیں گے، مگر اس کا کوئی خاص فائدہ نظر نہیں آتا۔ اور احمد بن حنبل کو دیکھو: وہ یتیم ہے، مگر دیکھو کتنا اچھا نکلا!’"¹⁶ وہ کافی دیر تک اس پر حیران ہوتے رہے۔ 3۔4
[Al-Marrūdhī:] Abū Sirāj also said that his father, whose name he gave, was impressed by how well Aḥmad conducted himself: “One day my father said to us, ‘I spend money to hire tutors for my children hoping they’ll learn to behave properly, but it doesn’t seem to do any good. Then take Aḥmad ibn Ḥanbal: he’s an orphan, but look how well he’s turned out!’16 He went on marveling for some time.” 3.4
[المروذی:] احمد نے مجھ سے کہا: «جب میں لڑکا تھا تو قرآن کے مکتب جایا کرتا تھا، پھر جب میں چودہ سال کا ہوا تو مجھ پر ذمہ داریاں آ گئیں۔»17 3.5
[Al-Marrūdhī:] Aḥmad told me, “When I was a boy, I would go to the Qurʾan school, and then when I was fourteen I took up duties.”17 3.5
[ابو المنبه:] جب ہمیں پہلی بار احمد بن حنبل کے بارے میں معلوم ہوا تو وہ یہ تھا کہ ان کے چچا کو حکام کی طرف سے ایک خط موصول ہوا۔ انہوں نے اس کا جواب لکھا اور احمد کو دیا تاکہ وہ اسے اس قاصد تک پہنچائیں جو اسی کا انتظار کر رہا تھا۔ لیکن احمد نے اسے دینے کے بجائے گھر میں موجود ایک طاقچے میں رکھ دیا۔ جب قاصد نے خط مانگا تو چچا نے جواب دیا کہ وہ تو پہلے ہی بھیج دیا گیا ہے۔ پھر انہوں نے احمد سے پوچھا: "وہ خط کہاں ہے جو میں نے تمہیں دروازے پر موجود آدمی کو دینے کے لیے کہا تھا؟" 3.6
[Abū l-Munabbih:] The first we heard of Aḥmad ibn Ḥanbal was when his uncle received a letter from the authorities. He wrote a reply which he gave to Aḥmad, who was supposed to pass it on to a courier who was waiting for it. But instead of handing it over, Aḥmad put it inside an alcove18 they had in the house. When the courier asked for it, the uncle replied that he had already sent it out. He then asked Aḥmad, “Where’s the letter I asked you to give the man at the door?” 3.6
«هغه یو اوږده آستینه جامه اغوستې وه»، هغه ځواب ورکړ. «ستاسو لیک په طاقچه کې به وموندئ.»20
“He was wearing a long-sleeved gown,”19 he replied. “You’ll find your letter in the alcove.”20
[العباس:] داود بن بسطام نے مجھے بتایا: "ایک بار جب بغداد سے آنے والی رپورٹ میں تاخیر ہوئی تو میں نے احمد کے چچا کو پیغام بھیجا کہ میں امید کر رہا تھا کہ خلیفہ کو بھیجنے کے لیے تمام مراسلات لکھ دوں، لیکن ان کا (مراسلہ) ابھی تک نہیں پہنچا۔ انہوں نے جواب دیا کہ انہوں نے اپنے بھتیجے کو اسے پہنچانے کے لیے بھیجا ہے۔ پھر انہوں نے احمد کو بلوایا، جو اُس وقت ابھی لڑکا ہی تھا۔ 3۔"7
[Al-ʿAbbās:] Dāwūd ibn Bisṭām told me: “Once when the briefing from Baghdad was delayed, I sent word to Aḥmad’s uncle telling him I was hoping to write up all the dispatches to forward to the caliph but his still hadn’t arrived. He replied that he had sent his nephew to deliver it. Then he sent for Aḥmad, who was only a boy at the time. 3.7
«آیا ما تاسو ته ونه ویل چې زما راپور ورسوئ؟» هغه وپوښتل.
“‘Didn’t I tell you to deliver my report?’ he asked.
«هو، ځواب ورکړ احمد.»
“‘Yes,’ replied Aḥmad.
«ولې نه؟» «ځکه چې زه به دغه راپورونه وړل، خو اوس نه وړم.»۲۱ هغه مې په اوبو کې وغورځاوه۔» بیا ابن بسطام «إنا لله وإنا إليه راجعون» ولوست،۲۲ او وې ویل: «کله چې یو هلک داسې پرهیزګاري ولري، نو موږ به چیرې ودریږو؟»23
“‘Why didn’t you, then?’ “‘I used to carry those reports but not any more.21 I threw it into the water.’” Ibn Bisṭām then recited «We are of God, and to Him we return!»22 adding: “When a boy has such scruples, where does that leave us?”23
[یونس المؤدب:] ما احمد بن حنبل ته هغه وخت وليدل چې هشيم لا ژوندی و، او هغه وخت هم هغه ډیر درناوی لرونکی و۔ ۳۔8
[Yūnus al-Muʾaddib:] I saw Aḥmad ibn Ḥanbal while Hushaym was still alive, and even then he was already well respected. 3.8
[المَرُّوذِي:] مې واورېدل چې احمد وویل: «کله چې هشيم مړ شو، زه شل کلن وم.»24
[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say, “When Hushaym died I was twenty years old.”24
[یو د حدیث طالب ملګری:] احمد تل په ځانګړي ډول ځلېده. یوه ورځ زه د اسماعیل بن علیه په ځای کې د احمد انتظار کاوه. هغه وخت احمد لا دېرش کلن نه و. مګر کله چې هغه راننوت، ټول خلک یې د ځای خلاصولو هڅه وکړه او ویې ویل: "دلته راشه کېنه!" ۳.9
[A fellow Hadith-seeker:] Aḥmad always stood out. One day, I was waiting for him at Ismāʿīl ibn ʿUlayyah’s. At the time, Aḥmad was not yet thirty. But when he came in, everyone tried to clear a space for him, calling out, “Come sit over here!” 3.9