د هغو مشهورو عالمانو په منځ کې چې دې فتنې ته تسلیم شول، علي بن الجعد، اسماعیل بن ابراهیم بن علیه، سعید بن سلیمان الواسطي چې سعدویه په نوم مشهور و، اسحاق بن ابي اسرائیل، ابو حسان الزیادي، بشر بن الولید، عبیدالله بن عمر القواریري، علي بن ابي مقاتل، الفضل بن غانم، الحسن بن حماد سجاده، اسماعیل بن ابي مسعود، محمد بن سعد چې د واقدي کاتب و، احمد بن ابراهیم الدورقي، اسماعیل بن داود الجوزي، یحیی بن معین، علي بن المديني، ابو خیثمه زهیر بن حرب، ابو نصر التمار، او ابو کریب وو۔ 76.1

Among the prominent men of learning who capitulated were ʿAlī ibn al-Jaʿd; Ismāʿīl ibn Ibrāhīm ibn ʿUlayyah;457 Saʿīd ibn Sulaymān al-Wāsiṭī, known as Saʿduwayh; Isḥāq ibn Abī Isrāʾīl; Abū Ḥassān al-Ziyādī; Bishr ibn al-Walīd; ʿUbayd Allāh ibn ʿUmar al-Qawārīrī; ʿAlī ibn Abī Muqātil; al-Faḍl ibn Ghānim; al-Ḥasan ibn Ḥammād Sajjadah; Ismāʿīl ibn Abī Masʿūd; Muḥammad ibn Saʿd, scribe to al-Wāqidī; Aḥmad ibn Ibrāhīm al-Dawraqī; Ismāʿīl ibn Dāwūd al-Jawzī; Yaḥyā ibn Maʿīn; ʿAlī ibn al- Madīnī; Abū Khaythamah Zuhayr ibn Ḥarb; Abū Naṣr al-Tammār; and Abū Kurayb. 76.1

احمد بن حنبل کیلئے سب سے زیادہ تکلیف دہ وہ مصالحتیں تھیں جو ابو نصر التمار، یحییٰ بن معین اور ابو خیثمہ کی طرف سے ہوئیں۔ ان سب کے بارے میں ان کی رائے بلند تھی اور انہیں یہ توقع نہیں تھی کہ ان میں سے کوئی اتنی جلدی جھک جائے گا۔ ابو نصر التمار ایک عبادت گزار شخص تھے جنہوں نے مالک، دونوں حمادوں اور دیگر بہت سے لوگوں سے حدیث سنی تھی، لیکن وہ محنہ (آزمائش) کا مقابلہ نہ کر سکے اور دب گئے۔ اس کے نتیجے میں احمد کی رائے یہ ہوئی کہ ان کی روایت کردہ احادیث لکھی نہ جائیں، اور جب ان کا انتقال ہوا تو احمد نے ان کی نمازِ جنازہ پڑھنے سے انکار کر دیا۔ 76۔2

The capitulations that were hardest for Aḥmad ibn Ḥanbal to bear were those of Abū Naṣr al-Tammār, Yaḥyā ibn Maʿīn, and Abū Khaythamah. He had a high opinion of them all and did not expect any of them to give in as quickly as they did. Abū Naṣr al-Tammār was a Worshipper who heard Hadith from Mālik, the two Ḥammāds, and many others, but was unable to withstand the Inquisition and caved in. Aḥmad consequently held that one should not write down the reports he transmitted, and refused to pray over him when he died. 76.2

[ابو حفص:] هغه ورځ چې ابو نصر التمار د اسحاق بن ابراهیم لخوا د پوښتنې لپاره ونیول شو، بشر ما ته وویل چې معلومه کړم چې څه پیښ شو. کله چې ما ورته وویل چې التمار تسلیم شوی دی، هغه څو ځله «موږ د خدای دی او موږ ورته بیرته ستنیدونکي یو!» ووایه، بیا یې وویل: «دا ږیره یې څومره ښکلې به وه که یې رنګ کړې وای» - یعنې په وینو - «او تر مرگه یې مقاومت کړی وای۔» 76.3

[Abū Ḥafṣ:] The day Abū Naṣr al-Tammār was taken in for questioning by Isḥāq ibn Ibrāhīm, Bishr asked me to find out what happened. When I told him that al- Tammār had capitulated, he recited «We are of God, and to Him we return!»458 several times, then said, “How beautiful that beard of his would have been if he had dyed it”— meaning with blood—“and resisted until death.” 76.3

[عبید اللہ:] ابو معمر القطیعی سنت کے ایسے پرجوش پیروکار تھے کہ وہ کہا کرتے تھے: "اگر میرا خچر بول سکتا تو وہ بھی کہتا کہ وہ سنی ہے۔" 76۔4

[ʿUbayd Allāh:] Abū Maʿmar al-Qaṭīʿī was such a fervent adherent of the sunnah that he used to say, “If my mule could talk, she’d say she was a Sunni.” 76.4

مګر کله چې هغه وازمویل شو، نو هغه تسلیم شو. خوشې کیدو وروسته هغه وویل: "موږ خپل دین انکار کړ او دوی موږ خوشې کړل." [ابن عسکر:] کله چې سعدویه ته غږ وشو، ما هغه د امیر د استوګنځای څخه راووتلو ته وليدل او ویې ویل: "هلکه، خره راوړه. ستا بادار خپل دین انکار کړی دی!" 76.5

But then when he was put to the test, he gave in. After he was released he said, “We denied our faith and they let us go.” [Ibn ʿAskar:] After Saʿduwayh was called in, I saw him come out of the emir’s residence and say, “Boy, bring the donkey. Your master has denied his faith!” 76.5

[مصنف:] زه وایم: سعدویه هغه سعید بن سلیمان ابوعثمان الواسطی دی چې د سعدویه په نوم مشهور دی. هغه د ابن سعد او نورو څخه حدیث روایت کړی او شپیته ځله یې حج ادا کړی دی.

[The author:] I say: Saʿduwayh is Saʿīd ibn Sulaymān Abū ʿUthmān al-Wāsiṭī, known as Saʿduwayh. He recited Hadith citing Ibn Saʿd and others and performed the pilgrimage sixty times.

[العجلی:] د هغه له تحقیق وروسته، سعدویه ته وپوښتل شو چې هغه څه کړي دي.

[Al-ʿIjlī:] After his interrogation, Saʿduwayh was asked what he had done.

«ما زمونږ ایمان ته انکار وکړ او دوی موږ ته اجازه ورکړه،» هغه وویل۔ ۷۶6

“We denied our faith and they let us go,” he said. 76.6