[البوشنجی:] د احمد په زمانه کې چې ما څومره خلک ولیدل، د دین په پام کې، په احتیاط کې، په ځان ساتنه کې او په زهد کې د احمد په شان ماته بل چا نه دی لیدلی، نه د دین په علم او په بصیرت کې د هغه په شان بل څوک ما ولیدل، نه د زړه په سخاوت، په ټینګ زړه والي، په ملګرتیا کې د خوښې والي او په ښکاره اخلاص کې د هغه په شان بل څوک. [196] 381

[Al-Būshanjī:] Of all the people I saw in Aḥmad’s time, I never met anyone as mindful of religion, as careful, as self-controlled, or as abstinent as Aḥmad, nor anyone as learned or as discerning in matters of religion, nor anyone so generous in spirit, so firm of heart, so congenial in company, or so unmistakably sincere.196 38.1

[علی بن المدینی:] احمد بن حنبل نے ایک بار مجھ سے کہا، "میری خواہش ہے کہ میں آپ کے ساتھ مکہ جاؤں، لیکن ڈرتا ہوں کہ کہیں میں آپ کی صحبت سے اُکتا نہ جاؤں، یا آپ میری صحبت سے۔" 38۔2

[ʿAlī ibn al-Madīnī:] Aḥmad ibn Ḥanbal once said to me, “I wish I could accompany you to Mecca, but I’m afraid I’ll get tired of your company, or you of mine.” 38.2

کله چې زه د خدای په امان ووایم ورغلم، ما ترې وپوښتل چې ایا غواړې؟ هغه وویل: زه غواړم چې ته د خدای نه ویره لرې او د آخرت یادونه وکړې۔ [حنبل:] زه یادوم چې احمد بن حنبل به هرکله چې پاڅیدل غوښتل، نو په هغه چا ته چې د هغه سره وو به یې ویل: د اجازې سره۔ 38۔3

When I came to say good-bye, I asked him if he wanted anything and he said, “I want you to remain fearful of God and mindful of the afterlife.” [Ḥanbal:] I remember that whenever Aḥmad ibn Ḥanbal wanted to get up, he would say to whoever was with him, “By your leave.” 38.3

د احمد بن حنبل سره ناستل د آخرت خبرو کولو معنا لرله؛ د دې دنیا خبرې هیڅکله نه کیدې. ما هیڅکله ونه لیدل چې هغه د دې دنیا په اړه خبرې وکړي. ۳۸4

[Al-Sijistānī:] Sitting with Aḥmad ibn Ḥanbal meant talking about the next world; the things of this world were never mentioned. I never saw him talk about this world at all. 38.4

[ابن المنادی:] میں نے اپنے دادا کو کہتے سنا: "احمد انتہائی حیادار تھے، مگر دل کے سخی؛ وہ میں نے دیکھے ہوئے سب سے زیادہ سوچ سمجھ کر اور لحاظ رکھنے والے لوگوں میں سے تھے۔ وہ زیادہ تر وقت سر جھکائے اور نظریں نیچی کیے بیٹھے رہتے، اور کسی نامناسب یا بے فائدہ بات سے گریز کرتے۔ جب وہ بات کرتے تو حدیث کے تبادلے یا نیک لوگوں اور زاہدوں کے نمونے یاد کرنے کے لیے، اور یہ سب وہ پُرسکون وقار اور فصاحت کے ساتھ کرتے۔ لوگوں سے ملتے تو مسکراتے اور پوری توجہ دیتے۔ علم کے بزرگ لوگوں کے ساتھ وہ بڑا ادب کرتے، اور وہ بھی ان کی بہت قدر کرتے۔ یحییٰ بن معین کے ساتھ انہوں نے سب سے زیادہ تعظیم کا رویہ اپنایا، جو ان سے سات برس کے لگ بھگ بڑے تھے۔" 38۔5

[Ibn al-Munādī:] I heard my grandfather say, “Aḥmad was extremely modest, but generous in spirit; he was one of the most thoughtful and considerate people I’ve ever seen. He would sit with his head bowed and his eyes averted much of the time, and avoid talking about anything unseemly or frivolous. When he did talk, it was to exchange Hadith or recall the example set by righteous men and renunciants, which he did with quiet dignity and eloquence. When meeting people, he would smile and give them his full attention. He showed great deference to senior men of learning, who in turn respected him enormously. He displayed the greatest veneration for Yaḥyā ibn Maʿīn, who was seven or so years older than he.” 38.5

[عبداللہ:] کہ جب بھی میرے والد مسجد سے گھر میں داخل ہونے کے لیے نکلتے تو اپنی جوتی زمین پر مارتے تاکہ لوگ ان کے آنے کی آواز سن لیں۔ وہ اکثر گلا صاف کرتے تاکہ لوگوں کو معلوم ہو جائے کہ وہ اندر آ رہے ہیں۔ 38۔6

[ʿAbd Allāh:] Whenever my father left the mosque to come into the house, he would slap his sandal against the ground so people could hear him coming. He would often clear his throat, too, to let people know he was coming in. 38.6

[مُهَنَّا:] ما احمد بن حنبل ته یو یا دوه ځله نه بلکې ډېر ځله لیدلی دی، د دریو، څلورو یا پنځو ځلو څخه هم ډېر، چې خلک د هغه مخ، سر یا غالۍ ښکلوي. هغه هیڅ ونه ویل، خو مخنیوی هم نه کاوه. ما سلیمان بن داود الهاشمي ولیدل چې د هغه سر او تندی ښکل کړ. هغه ورته مخنیوی ونه کړ او نه داسې بریښېده چې خوښ نه وي. ما یعقوب بن ابراهیم هم ولیدل چې د هغه تندی او مخ ښکلوي. ۳۸.7

[Muhannaʾ:] I saw Aḥmad ibn Ḥanbal more than once or twice—more than three or four or five times, really—letting people kiss his face, his head, or his cheek. He wouldn’t say anything, but he wouldn’t stop them, either. I saw Sulaymān ibn Dāwūd al-Hāshimī kiss him on the head and forehead. He didn’t stop him and he didn’t seem to disapprove. I also saw Yaʿqūb ibn Ibrāhīm kissing him on the forehead and the face. 38.7

[الخلّال:] ما زُهیر بن صالح څخه وپوښتل چې ایا هغه خپل نیکه احمد بن حنبل لیدلی و؟ 38.8

[Al-Khallāl:] I asked Zuhayr ibn Ṣāliḥ if he had ever seen his grandfather, Aḥmad ibn Ḥanbal. 38.8

«هو ښه،» هغه وویل. «زه شاوخوا اته کلنه وم کله چې لومړی ځل ورغلم. لس کلن وم کله چې هغه مړ شو.»197

“Yes,” he said. “I was about eight years old the first time. I was ten when he died.”197

«ایا تاسو هغه څه شی په یاد لرئ چې هغه څنګه وو؟» «زما خویندې او زه هر جمعه هغه ته لیدنې ته تلو. زموږ د کور او د هغه ترمنځ دروازه خلاصه پریښودل کیده. هغه به یو لیک هغه سړي ته لیکه چې له هغه څخه به یې مڼې او وچ میوه پیرودله، او ورته به یې ویل چې موږ هر یو ته د دوه سپینو پیسو ارزښت ورکړي، او موږ به لاړو او د دوه پیسو ارزښت مڼې یا میوه به مو اخیستې، او د خویندو لپاره هم به مو یو څه راوړل.»198

“Do you remember what he was like?” “My sisters and I used to visit him every Friday. The door between our house and his was left open. He used to write a note to a man he bought nuts and dried fruit from and tell him to give each of us two silver pennies’ worth, and we would go and take two pennies’ worth of nuts or fruit and bring something for our sisters too.198

ډېری وارې مې ولیدل چې هغه د لمر په رڼا کې ناست و، د ملا پر شا بې ستر او د زخمونو نښې ښکاره وې.

“Many times I saw him sitting in the sun with his back exposed and the scars showing.

زما یو کوچنی ورور وو چې نوم یې علي وو او کنیت یې ابو حفص وو. زما پلار غوښتل چې هغه ختنه کړي. هغه ډیر خواړه چمتو کړل او خلک یې ورته بلنه ورکړه چې راشي. کله چې وخت راورسید، هغه یو سړی واستاوه چې زما نیکه هم بلنه کړي. وروسته پلار ما ته هغه خبره وکړه چې هغه ویلې وه: "ما اوریدلي دي چې تاسو دا نوې کار کوئ، او ما اوریدلي دي چې تاسو په دې کې اسراف کړی دی. تاسو باید له بې وزله او ناروغانو څخه پیل وکړئ او لومړی هغوی ته خواړه ورکړئ." 38.9

“I had a younger brother named ʿAlī, with the nickname Abū Ḥafs. My father wanted to have him circumcised. He prepared a lot of food and invited people to come over. When the time came, he sent someone to invite my grandfather too. Later my father told me what he said: ‘I’ve heard about this new thing you’re doing, and I’ve heard that you’ve been wasteful about it. You should start with the poor and ill and feed them first.’ 38.9

دویم ورځ، کله چې څوک ویني کونکی (حجام) او کورنۍ غړي راغلل، زما پلار دننه ولاړ ترڅو زما نیکه ته خبر ورکړي. زما نیکه له هغه سره بهر راووت، د کوچني هلک په تر څنگ کښېناست او تر هغې پورې هلته پاتې شو، څو ختنه تر سره شوه. وروسته هغه دوه ګنډل شوي وړي کپړې راوویستې، یوه یې حجام ته ورکړه او بله هلک ته.

“The next day, when the cupper and the family members had arrived, my father went in to tell my grandfather. My grandfather came out with him, sat down next to the little boy, and stayed there while the circumcision took place. Afterward he took out two knotted pieces of cloth and gave one to the cupper and the other to the boy.

بیا هغه بیرته خپل کور ته لاړ. حجام هغه واړه کڅوړه وکتله او یوه درهم یې ومومه. موږ د هلک کڅوړه وکتله او هماغسې یو درهم مو وموند.

Then he went back into his house. The cupper looked into the little bag and found a single dirham. We looked into the boy’s bag and found the same.

موږ د فرش په ځمکه خپور شوي ډیری شیان لیرې کړي وو او هلک مو د ځینو رنګ شوو جامو په سر کیښود، چې یو کوچنی تخته یې جوړوله. زما نیکه ښایي دا کار نه خوښاوه.

“We had removed most of the things we had spread on the floor and put the boy on a little platform resting on some dyed garments. My grandfather didn’t seem to disapprove.

زما د نیکه مور له خوا ترور چې کنیت یې ابو احمد و، یوه ورځ له خراسانه راغی او زما د پلار سره یې میلمستیا وکړه. یوه ورځ د ماښام له لمانځه وروسته، زما پلار راته وویل چې ابو احمد لاس ونیسه او زما نیکه ته یې ننه کړه. زه د نیکه کور ته ورغلم او هغه یې د نورو لمونځونو په ترسره کولو بوخت وموند، نو ما کښېناست. کله چې فارغ شو، راڅخه یې پوښتنه وکړه چې ایا ابو احمد راغلی دی؟ 38.10

“Once my grandfather’s maternal cousin, who had the kunyah Abū Aḥmad, came from Khurasan and stayed with my father. One day after sunset prayers, my father told me to take Abū Aḥmad by the hand and show him in to my grandfather. I went into my grandfather’s house and found him doing more prayers so I sat down. When he finished, he asked me if Abū Aḥmad had arrived. 38.10

"«ہاں۔»" "«اسے اندر آنے کو کہو۔»" "میں باہر گیا، ابو احمد کو ڈھونڈ کر اندر لے آیا۔ وہ بیٹھ گیا۔ میرے دادا نے ایک بوڑھی عورت کو آواز دی، جو ان کی کرایہ دار تھی اور پہلے ان کے ہاں کام کیا کرتی تھی، اور وہ ایک بید کی ٹوکری میں تازہ روٹی، ہرا دھنیا، سرکہ اور نمک لے آئی۔"

“‘Yes.’ “‘Tell him to come in.’ “I went out, found Abū Aḥmad, and brought him back in. He sat down. My grandfather called out to an elderly woman—a tenant of his199—who used to work for him, and she brought out some bread, fresh herbs, vinegar, and salt on a wicker tray.

بیا یې یو له هغو لویو لوښو ته راوړ او زموږ په وړاندې یې کېښود. دا د وچ ماست202 څخه جوړ شوی یو پخلی و، چې ډېر غوښه او چوکړې ورسره وې. موږ خوړل پیل کړل او هغه هم زموږ سره یوځای شو. په خوړلو کې هغه له ابو احمد څخه د هغو کسانو په اړه پوښتنه وکړه چې لا هم په خراسان کې وو. ځینې وختونه ابو احمد د عربي ژبې ځینې خبرې نه پوهېدل، نو زما نیکه به ورسره په فارسي خبرې کولې. په دې ټول وخت کې هغه د غوښې ټوټې غوره کولې او ابو احمد او ما ته به یې هم ورکولې. وروسته هغه پخپله لوښی را واخست او یوې خوا ته یې کېښود، بیا یې یو بل لوی لوښی راوست چې ښې بارني خرما او کورپه شوي غوزان پکې وو، او په سیني کې یې زموږ په وړاندې کېښود. هغه وخوړل او موږ هم وخوړل، او هغه ابو احمد ته خپله خدمت کاوه. بیا موږ لاسونه مینځل، او هر یو زموږ څخه پخپله پاملرنه کوله. [العطار:] ما خپل ځوان زوی د یوې ښځې نوکرې سره احمد ته د سلام لېږلو لپاره ولېږه. هغه ماشوم ته ښه هرکلی وویل، هغه یې په غېږ کې کېناوه او ځینې پوښتنې یې ترې وکړې. هغه د یوې پودینګ غوښتنه هم وکړه، چې راوړل شو، د ماشوم په وړاندې کېښود شو، او هغه یې وهڅاوه چې وخوري، او ښځې ته یې هم وویل چې وخوري. بیا هغه د میوو، غوزانو او شیرینیو پلورونکي ته لاړ، او له ځانه سره د جامې په کڅوړه کې ځینې بادامونه او شکر راوړل. هغه ټول شیان یې وایستل، په یوه رومال کې یې وتړل، او نوکرې ته یې ورکړل. بیا یې ماشوم ته وویل: "ابو محمد ته ووایه چې زما سلام ورسوه."11

Later she brought out one of those big platters and put it in front of us. It was a driedwhey stew200 with lots of meat and chard. We started eating and he joined us. As we ate, he asked Abū Aḥmad about the members of the family who were still in Khurasan. Several times, Abū Aḥmad had trouble understanding things in Arabic and so my grandfather would speak to him in Persian. All the while, he would choose pieces of meat and serve them to Abū Aḥmad and me too. Afterward he picked up the platter himself and put it aside, then brought over a serving dish containing premium Barnī dates and shelled walnuts and put it in front of us on the tray. He ate and we did too, with him serving Abū Aḥmad. Then we washed our hands, with each of us taking care of himself.” [Al-ʿAṭṭār:] I sent my young son, along with a slave woman, to give my regards to Aḥmad. He welcomed the boy, held him in his lap, and asked him questions. He also sent out for a pudding,201 which he brought in, put in front of the boy, and coaxed him to eat, inviting the woman to eat as well. Then he went out to a vendor of fruits, nuts, and sweets, and came back with some almonds and sugar wrapped up in his gown. He took everything out, wrapped it up in a handkerchief, and gave it to the servant. Then he said to the boy, “Tell Abū Muḥammad I said hello.” 38.11

المَرُّوذِي: ما یوځل احمد ته ولیدم چې دوه درهمه یې د ختنه کوونکي په لوښي کې واچول۔ 38۔12

[Al-Marrūdhī:] I once saw Aḥmad toss two dirhams into a circumciser’s basin. 38.12

[المیمونی:] زه به ډیری وختونه احمد څخه یو شی پوښتم او هغه به ویل، «لبیک!» ۳۸.13

[Al-Maymūnī:] I would often ask Aḥmad about something and he would say, “At your service!” 38.13

[المروذی:] احمد هیڅکله بد زبانی نه کوله. که چا ورسره بد زبانی کوله، هغه به صبر کاوه. د غصې په ځای به یې ویل: «حسبي الله!» یعنی خدای مې بس دی.14

[Al-Marrūdhī:] Aḥmad was never abusive. If anyone was abusive to him, he would bear it patiently. Instead of getting angry, he would say, “May God suffice!”202 38.14

هغه کینه نه ساتله او نه یې بې‌سوچه خبرې کولې. یوځل د هغه تره د ګاونډیانو سره شخړه وکړه. کله چې دوي د احمد د لیدلو لپاره راتلل، هغه به هغوی هماغسې ډېر ادب او مهربانۍ سره ومنل لکه څنګه چې تل یې کاوه، پرته لدې چې د یوې خوا جانب ونیسي یا د خپل تره د ملاتړ لپاره بحث وکړي.

He didn’t bear grudges or speak rashly. His uncle once quarreled with the neighbors. When they would come to see Aḥmad, he would receive them as courteously as he always had, without taking sides or arguing his uncle’s part.

هغه ډیر متواضع وو او غریبانو سره یې مینه درلوده. ما هیڅکله داسې غریب سړي نه وو لیدلي چې د هغه په مجلس کې د هغه په څېر عزت ورکړل شوی وي. هغه به غریبانو ته ځانګړې پاملرنه کوله، پداسې حال کې چې شتمنانو ته به یې پام نه کاوه. هغه د آرام وقار سره ښایسته و. کله چې به ماسپښین ناوخته خپل معمولي ځای کې ناست وو او فتوې به یې ورکولې، تر هغه به خبرې نه کولې تر څو چې څوک ترې پوښتنه ونه کړي. کله چې به هغه خپل مسجد ته تللو، نو د مجلس په مینځ کې نه ناسته؛ بلکه چیرې چې ځای وو هلته به ناست. کله چې ناست وو، هیڅکله به یې پښه نه غزوله، ځکه چې د نورو په وړاندې بې ادبه ښکاره نشي. ﷺ

He was very humble and loved the poor. I never saw poor men treated as well as they were when sitting in his company. He would treat them with special consideration while disregarding the affluent. He was graced with a quiet dignity. Whenever, in the late afternoon, he would sit in his usual place and give legal opinions, he would not speak until someone asked him a question. If he went out to his mosque, he didn’t go sit in the center of the gathering; instead, he sat wherever there was room. When he sat, he would never extend his leg, for fear of seeming disrespectful of others.

هغه مهربانه، خوشحاله او خوش‌اخلاقه وو، او هیڅکله بد‌زبانه یا ناښایسته نه وو. هغه چې چا سره یې مینه درلودله، د خدای لپاره یې درلودله، او هم‌دارنګه هغه شیان چې هغه یې نفرت کاوه، د خدای لپاره یې نفرت کاوه. کله چې یو چا ته زړه ښه کاوه، د هغه د ښېګڼې او بهترۍ لپاره یې هماغسې اندېښنه درلوده لکه د خپل ځان لپاره، او په خپلو خوښیو او ناخوښیو او د ملګري په خوښیو او ناخوښیو کې یې هېڅ توپیر نه کاوه. له دې سره سره، دوستي هېڅکله هغه دې ته نه ږدله چې هغه یو چا ته، چې ورسره یې مینه وه، کله چې بد چال وکړي یا په بل چا ظلم وکړي، مداخله ونه کړي. کله چې به هغه واورېدل چې یو څوک صالح، یا زهد لرونکی، یا د عدالت ملاتړی، یا د دین د خدمت کوونکی دی، نو د هغه په اړه به یې پوښتنه کوله، د هغه سره د ملاقات د خوښې خبرې به یې کولې، او د هغه د حالاتو په اړه به یې تجسس ښود.

He was kind, cheerful, and accommodating, and never vulgar or coarse. What he loved, he loved for the sake of God, and likewise for the things he hated. When he liked someone, he would show as much regard for his well-being as he would for his own, making no distinction between his own wishes and aversions and those of his friend. Even so, friendship never prevented him from intervening when someone he cared for behaved badly or wronged anyone else. Whenever he learned that someone was righteous, or self-denying, or had stood up for justice, or furthered the cause, he would inquire about him, talk about wanting to meet him, and express curiosity about his circumstances.

هغه یو حساس سړی و: که یو څه یې نه خوښول، نو دا به یې ښکاره کاوه. هغه به خفه کیده، خو یوازې د خدای ﷺ د پاره؛ هیڅکله به یې د خپل ځان د پاره غوسه نه کوله او نه به یې د خپلو ګټو د پاره کوم کار کاوه. چیرې چې د دین مسئله وه، هغه به دومره غضبناکه کیده چې داسې ښکارېده گویا بل سړی شوی وي:

He was a sensitive man: if he didn’t like something, he showed it. He would become indignant, though only on behalf of God; he would never get angry on his own behalf or do anything to promote his own interests. Wherever a matter of religion was at stake, he would become so incensed that he seemed a different person altogether:

یو داسې سړی چې د ملامتۍ یا سرزنښت پروا نه کوي. له دې سره سره هغه له ځان سره اوسېدل اسانه وو، ځکه چې هغه به پرته له شکایته زغم کاوه. د هغه له ګاونډیانو یو - هغه سړی چې د هغه سره یوه دیوال شریکوي - ما ته دا کیسه وکړه.

one heedless of blame or reproach. All the same he was easy to live with because he would suffer without complaint. One of his neighbors—a man who shared a wall with him—told me this story.

موږ یوه کبوترخانه درلوده، چې په کې کبوتران وو، او دا د احمد د کور پر لور کتل. د ماشوم په توګه به زه هلته پورته ختلم او له هغه ته به مې کښته کتل. هغه دا زغمل او هیڅکله یې ماته ونه ویل چې ودریږم. بیا یوه ورځ زما تره هلته پورته لاړ او ولیدل چې کبوترخانه د احمد د کور پر لور کتل.

“We had a dovecote, with pigeons in it, overlooking Aḥmad’s house. As a boy, I would climb up there and look down at him. He put up with it and never told me to stop. Then one day my uncle went up there and saw that the dovecote overlooked Aḥmad’s house.

«تا ځان ته شرم وکړه!» هغه ماته وویل. «ایا ته نه وینې چې ته احمد ته زیان رسوې؟» «خو هغه ماسره هیڅ ونه ویل!» «ښه دا چې ماته دې مرغان راکړې، که نه نو!» هغه ماسره دومره زور واچاوه تر دې چې ما مرغان ورکړل. بیا یې دوی ذبح کړل او کبوترخانه یې ړنګه کړه. [هارون بن سفیان:] کله چې احمد بن حنبل وغوښتل هغه پیسې وبښي چې المتوکل ورکړې وې، زه ورغلم او هغه ما ته دوه سوه درهمه راکړل۔ 38.15

“‘Shame on you!’ he said to me. ‘Can’t you see that you’re disturbing Aḥmad?’ “‘But he never said anything to me!’ “‘You’d better give me those birds, or else!’ “He kept after me until I gave him the birds. Then he slaughtered them and tore down the dovecote.” [Hārūn ibn Sufyān:] When Aḥmad ibn Ḥanbal decided to give away the money that al-Mutawakkil had given him, I went to see him and he gave me two hundred dirhams. 38.15

ما ورته وویل: "ماته نور ته اړتیا ده."

“I need more,” I told him.

«هغه وویل: "دا ټول څه دي، خو زه تاسو ته یو کار کوم. زه به تاسو ته درې سوه درهمه درکړم او تاسو کولی شئ چې دا په خیرات کې ورکړئ." پیسې چې واخیستې، ما وویل: "احمده، زه به یو درهم هم چا ته خیرات نکړم." هغه یوازې موسکی شو.

“That’s all there is,” he said, “but I tell you what I’ll do. I’ll give you three hundred and you can give it away.” After I took the money I said, “Aḥmad, I’m not giving a single dirham away to anyone.” All he did was smile.

[الأنماطي:] یوه ځل زه د احمد په کور کې وم، هغه یوه حدیث یاد کړ چې زه یې لیکل غوښتل. د هغه مسی (د لیکلو) سیاه دان یې د هغه په مخ کې و، ما وپوښتل چې ایا زه یې کارولی شم. ۳۸16

[Al-Anmāṭī:] Once I was at Aḥmad’s and he mentioned a Hadith I wanted to write down. He had his inkwell in front of him, and I asked if I could use it. 38.16

«البته» ویې وویل بې‌رحمه ډول. «د تکلف ضرورت نشته!»203

“Of course,” he said gruffly. “No need to stand on ceremony!”203

[عبد الله:] یو څوک زما پلار ته پوښتنه وکړه چې ولې هغه د خلکو سره ډیر وخت نه تیروي۔ 38۔17

[ʿAbd Allāh:] Someone asked my father why he didn’t spend more time with people. 38.17

«ځکه چې زه د خدای ځای ویلو څخه کرکه لرم،» هغه وویل۔

“Because I hate saying good-bye,” he said.

ابراهیم الحربی: احمد به نکاحونو، ولیمو او ختنو کښې چې کله دعوت ورکړل شوی وای، ګډون کاوه، او هغه خواړه چې هلته ورکول کیدل، خوړل. [38]18

[Ibrāhīm al-Ḥarbī:] Aḥmad would attend marriages, weddings, and circumcisions if invited, and eat what he was served there. 38.18

ما یو ځل واورېدل چې هغه احمد بن حفص الوکیعي ته وویل: «زه تا ډېر خوښوم، ابو عبدالرحمن!» بیا یې دا روایت ولوست: «موږ یحیی څخه واورېدل، هغه د ثور څخه روایت کوي، هغه د حبیب بن عبید څخه، هغه د مقدام څخه، چې نبي ﷺ وفرمایل: "کله چې له تاسو څخه یو چاته د یو بل په اړه مینه پیدا شي، نو باید هغه ته ووایي."» [هارون:] یوه شپه احمد بن حنبل زما د دروازې په وهلو راغی۔ 38.19

I once heard him say to Aḥmad ibn Ḥafṣ al-Wakīʿī, “I’m very fond of you, Abū ʿAbd al-Raḥmān.” Then he recited, “We heard Yaḥyā report, cit ing Thawr, citing Ḥabīb ibn ʿUbayd, citing al-Miqdām, that the Prophet—God bless and keep him— said, ‘When one of you feels affection for another, he should tell him.’” [Hārūn:] One night Aḥmad ibn Ḥanbal came knocking on my door. 38.19

"دا چا دی؟" ما وپوښتل.

“Who is it?” I asked.

"دا احمد دی،" هغه وویل۔

“It’s Aḥmad,” he said.

زه دروازې ته په بېړه ورغلم. هغه ما ته ښه ماښام وویاړه او ما هم همداسې ځواب ورکړ. بیا مې ورنه وپوښتل چې ایا کومه ستونزه ده.

I rushed to the door. He wished me a good evening and I did likewise. Then I asked him if something was wrong.

“هو وویل: ‘هو، زه په تاسو اندیښمن وم.’ ما وپوښتل: ‘ولې؟’ هغه وویل: ‘نن کله چې زه ستاسو تر څنګ تیر شوم، تاسو د سیورې لاندې ناست وئ او حدیث لوستل، پداسې حال کې چې هغه خلک چې قلمونه او یادداشتونه په لاس کې وو، د لمر لاندې ناست وو. دا کار بیا مه کوه! کله چې ته درس ورکوې، پام وکړه چې د هغو خلکو سره کیني چې تا ته غوږ نیسي.’ [المصيصي:] یوځل زه د احمد بن حنبل په کور کې وم، کله چې خلکو حدیث لوست.”

“Yes,” he said. “I’ve been worried about you.” “Why?” “Today, when I walked by you, you were reciting Hadith sitting in the shade while the people holding the pens and notebooks were sitting in the sun. Don’t do that again! When you teach, make sure to sit with the people who are listening to you.” [Al-Maṣṣīṣī:] I was once at Aḥmad ibn Ḥanbal’s when they were reciting Hadith.

محمد بن یحییٰ النیسابوری یو ضعیف روایت بیان کړه، او احمد وویل: «داسې روایتونه مه نقلوه۔» 38۔20

Muḥammad ibn Yaḥyā l-Naysābūrī recited a weak report, and Aḥmad said, “Don’t cite reports like that.” 38.20

محمد بن یحییٰ شرمنده نظر آئے، مگر پھر احمد نے کہا: "میں نے یہ بات صرف آپ کے احترام کی وجہ سے کہی تھی۔" [احمد بن الحکم:] احمد بن حنبل حدیث کی تعلیم حاصل کرنے کے لیے کوفہ آئے۔ وہ باقاعدگی سے وکیع بن الجراح کی مجلس میں آتے اور ان سے بے شمار روایات سنتے۔ 38.21

Muḥammad ibn Yaḥyā looked abashed, but then Aḥmad said, “I said that only out of respect for you.” [Aḥmad ibn al-Ḥakam:] Aḥmad ibn Ḥanbal came to Kufa to study Hadith. He came regularly to hear Wakīʿ ibn al-Jarrāḥ and heard a great many reports from him. 38.21

[اسحاق بن هانیٔ:] یوں ہوا کہ ہم احمد کے گھر میں المروذی اور مُہَنَّأ بن یحییٰ الشامی کے ساتھ تھے۔ دروازے پر دستک ہوئی اور کسی نے پکارا: "کیا المروذی یہاں ہیں؟" 38۔22

[Isḥāq ibn Hāniʾ:] We were once at Aḥmad’s house with al-Marrūdhī and Muhannaʾ ibn Yaḥyā l-Shāmī. There was a knock on the door and someone called out, “Is al-Marrūdhī here?” 38.22

لکه څنګه چې المروذي نه غوښتل چې څوک د هغه ځای پوه شي، نو مهنا بن یحیی خپله ګوته د خپل لاس په پامه کېښوده او بیرته یې ویل: «المروذي دلته نه دی۔

Since al-Marrūdhī didn’t want anyone to know where he was, Muhannaʾ ibn Yaḥyā put his finger on the palm of his hand204 and called back, “Al-Marrūdhī’s not here.

"دا هلته څه کوي؟" احمد وخندل او داسې ښکاري چې نا‌خوښ نه و.

What would he be doing here anyway?” Aḥmad laughed and did not seem to disapprove.