[الطرسوسی:] احمد بن حنبل یوه ځل د ویښتو د پرې کولو یوه جوړه کتره په کنوئ کې وغورځوله. د هغه یو کرایه دار راغی او هغه یې له کنوئ څخه وایست. احمد سمدستي هغې ته یو څه پیسې ورکړې، نیم درهم یا شاوخوا هغومره. 421

[Al-Ṭarasūsī:] Aḥmad ibn Ḥanbal once dropped a pair of clippers219 into the well. One of his tenants came along and fished it out. Aḥmad immediately handed him some money—half a dirham, more or less. 42.1

"د کترو ارزښت یو قیراط هم نه دی،" ویلې وو سړي، "زه هیڅ نه اخلم."220 یو څو ورځې وروسته احمد له هغه څخه وپوښتل، "ستاسو د دوکان کرایه څومره پاته ده؟" سړي ځواب ورکړ، "د دریو میاشتو کرایه، میاشت دریو درهمه."221

“The clippers aren’t worth more than a qīrāṭ,”220 said the man. “I won’t take anything.” A few days later, Aḥmad asked him, “How much rent do you owe on your shop?” “Three months’ worth,” said the man, “at three dirhams a month.”221

«ځان یې ورکړه شوې وګڼه،» وویل احمد، او خپل حساب ته یې یوه کرښه کاږله۔

“Consider it paid,” said Aḥmad, drawing a line through his account.

[عبداللہ:] ابو سعید بن ابی حنیفہ المؤدّب نے مجھ سے کہا: "جب میں تمہارے والد کے پاس آیا کرتا تھا تو وہ اکثر مجھے چیزیں دیتے اور کہتے: ’یہ وہ آدھا ہے جو ہمارے گھر میں ہے۔‘ ایک دن میں آیا اور دیر تک ٹھہرا رہا۔ انہوں نے چار روٹیاں نکالیں اور کہا: ’یہ وہ آدھا ہے جو ہمارے پاس ہے۔‘" 42۔2

[ʿAbd Allāh:] Abū Saʿīd ibn Abī Ḥanīfah al-Muʾaddib told me, “When I used to come see your father, he would often give me things and say, ‘This is half of what we’ve got in the house.’ One day I came and stayed for a long time. He brought out four loaves of bread and said, ‘This is half of what we have.’ 42.2

"‘میں تم سے یہ چار (درہم) لینا پسند کروں گا،’ میں نے اس سے کہا، ‘بجائے اس کے کہ کسی اور سے چار ہزار لوں۔’" [الوراق:] میں ایک بار محمد بن عبد الله بن نمیر کے پاس مدد مانگنے گیا۔ اس نے مجھے چار یا پانچ درہم دیے اور کہا، "یہ میرے پاس جو کچھ ہے اس کا آدھا ہے۔" 42۔3

“‘I’d rather have these four from you,’ I told him, ‘than four thousand from anyone else.’” [Al-Warrāq:] I once went to Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Numayr to ask for help. He gave me four or five dirhams, saying, “This is half of what I have.” 42.3

یوں ایک بار میں احمد بن محمد بن حنبل کے پاس گیا۔ انہوں نے چار درہم نکالے اور فرمایا: «بس یہی میرے پاس ہیں»۔ [المستملی:] ایک بار میں نے احمد سے کہا کہ ہمارے پاس کچھ باقی نہیں رہا۔ انہوں نے مجھے پانچ درہم دیے اور فرمایا: «بس یہی میرے پاس ہیں»۔ [المروذی:] احمد اکثر کھانا تقسیم کیا کرتے تھے۔ ایک دن ابو سعید الضریر مدد مانگنے آئے۔ 42۔4

Another time I went to Aḥmad ibn Muḥammad ibn Ḥanbal. He took out four dirhams and said, “This is all I have.” [Al-Mustamlī:] I once told Aḥmad that we had nothing left. He gave me five dirhams and said, “This is all I’ve got.” [Al-Marrūdhī:] Aḥmad often used to give away food. One day, Abū Saʿīd al-Ḍarīr came to ask for help. 42.4

«په دې ټول شي چې ما لرم دا د ونې تنه ده»، وویل احمد، «یو پورټر راوړه او دا یوړه.»222

“All I’ve got,” said Aḥmad, “is this tree trunk. Bring a porter and take it.”222

ما هغه په نهه درهمو او دوو دانقو وپلورل.223

I sold it for nine dirhams and two dāniqs.223

احمد د ډېرې مهربانې او عاجزانه طبیعت درلود، او شیان بخښل ټول وخت د هغه ډېر خوښ کاوه۔

Aḥmad was of the kindest and most unassuming disposition, and it always made him happy to give things away.

[النسائی:] یوں ایک عید کے دن احمد نے مجھے اندر بلایا۔ میں اندر گیا اور دیکھا کہ ایک میز پر پائے دار طشتری میں کچھ ہڈیوں والا ایک برتن رکھا ہے، اور ایک طرف ایک دیگچہ پڑا ہے۔ 425

[Al-Nasāʾī:] Once during a feast day, Aḥmad invited me in. I went in and saw a table table and a dish with some bones in it sitting on a footed tray, and a pot off to the side. 42.5

«راښه، لږ خواړه وخورئ»، ده وویل. کله چې ده وليدل چې زه د ده سره د خوړلو لپاره ډېر شرميږم، ده وویل: «الحسن به ویل: راځئ خوړل وکړو، د خدای په قسم! او ابن سیرین به ویل: خواړه د خوړلو لپاره دي.» او ابراهيم بن ادهم به خپل جامې ټوټې پلورل او پیسې به یې خپلو ملګرو ته مصرفولې. د ده لپاره د دې دنیا شیان د دې څخه زیات ارزښت نه درلود، ده وویل او یوې پرېښودل شوې کجورې ونې ټوټې ته اشاره وکړه.

“Have something to eat,” he said. Seeing that I was too shy to join him, he said, “Al-Ḥasan used to say, ‘Let us eat, by God!’ And Ibn Sīrīn used to say, ‘Food is there to be eaten.’ And Ibrāhīm ibn Adham used to sell pieces of his clothing and spend the money on his friends. For him, the things of this world were worth no more than that,” pointing to a discarded length of palm trunk.

په دې ټولو خبرو اوریدو سره زه آرام شوم او خوړل مې.

Hearing all that, I relaxed and ate.

[علی بن یحییٰ:] میں نے احمد بن حنبل کے پہلو میں جمعہ کی نماز ادا کی۔ امام کے نماز ختم کرنے کے بعد ایک سائل کھڑا ہوا اور صدقہ مانگنے لگا۔ احمد کو ایک سکہ ملا اور انہوں نے وہ اسے دے دیا۔ پھر ایک شخص نے سائل سے کہا: «میں اس سکے کے بدلے تمہیں ایک درہم دوں گا۔» وہ قیمت بڑھاتا گیا، یہاں تک کہ پچاس درہم تک پہنچ گیا، مگر سائل نے کہا: «میں یہ نہیں چھوڑوں گا۔ میں اسے اسی لیے چاہتا ہوں جس لیے تم چاہتے ہو!» [224] 426

[ʿAlī ibn Yaḥyā:] I prayed the Friday prayer next to Aḥmad ibn Ḥanbal. After the imam had dismissed the congregation, a beggar stood up and asked for alms. Aḥmad found a coin and gave it to him. A man then said to the beggar, “I’ll give you a dirham for that coin.” He kept upping the amount and finally reached fifty dirhams before the beggar said, “I’m not giving it up. I want it for the same reason you do!”224 42.6

[المروذی:] زما او احمد د سامرا په لار کې وو چې موږ په یوه منزل کې درېدلو. ما د وړې ډوډۍ یوه ټوټه راوویستله او د هغه مخ ته مې د اوبو یوه کوزه کېښوده. بیا یو سپی راښکاره شو. هغه د هغه تر څنګ په شاته پښو ودرېد او دمه یې خوځول پیل کړه. هغه ته یې یوه ټوټه ډوډۍ وغورځوله. لږ وروسته هره لقمه چې هغه پخپله خوړله، سپي ته یې هم یوه ټوټه ورکوله.

[Al-Marrūdhī:] I was with Aḥmad on the way to Samarra when we stopped at a way station. I took out a loaf of flatbread and put a jug of water before him. Then a dog appeared. It stood beside him on its hind legs and started wagging its tail. He tossed it a bit of food. Soon he was tossing it a bit to eat for every bite he took himself.

د دې ویرې څخه چې په دې حال کې احمد به لوږه پاتې شي، زه پورته شوم او سپی مې وشړ. بیا مې وکتل او وې لیدل چې احمد د شرم له امله سور شوی و. هغه وویل: "پرېږده."

Afraid that at that rate Aḥmad would starve, I got up and shooed the dog away. Then I looked and saw that Aḥmad was red with embarrassment. “Let it be,” he said.

د ابن عباس په وینا، دوی ناپاک نفسونه لري۔ 225 42۔7

“According to Ibn ʿAbbās, they have malicious souls.”225 42.7