[المَرُّوذي:] ما احمد څخه واورېدل چې ويل یې: «زه تر څلویښتو کلنۍ پورې واده ونه کړ.» ۶۲1

[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say, “I didn’t marry until I was forty.” 62.1

د هغه لومړۍ ښځه عباسه بنت الفضل وه، چې د صالح مور وه۔

[The author:] His first wife was ʿAbbāsah bint al-Faḍl, who was Ṣāliḥ’s mother.

[الخلال:] د احمد بن حنبل نواسه زهیر دا خبره موږ ته املا کړه.

[Al-Khallāl:] Aḥmad ibn Ḥanbal’s grandson Zuhayr dictated the following to us.

زما نیکه، د خدای ورته رحم وکړي، زما د پلار مور عباسه بنت الفضل سره واده وکړ، هغه یوه عرب ښځه وه چې د مدینې منورې څخه یوازې یوه فاصله لرونکې سیمه کې اوسېدله. هغې یوازې یو اولاد درلود—زما پلار—او بیا مړه شوه۔ 62۔2

“My grandfather, God have mercy on him, married my father’s mother, ʿAbbāsah bint al-Faḍl, an Arab from just outside Medina. She had only one child—my father—and then she died.” 62.2

امام المَرُّوذي: مې احمد ته داسې وایې واورېدل: «زما او د صالح مور دېرش کاله یوځای ژوند وکړ، او هېڅکله مو تر منځ جنجال نه و.» 315 62.3

[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say, “Ṣāliḥ’s mother and I lived together for thirty years and never had an argument.”315 62.3

دویمه میرمن، ریحانه، د عبدالله مور316

HIS SECOND WIFE, RAYḤĀNAH, ʿABD ALLĀH’S MOTHER316

[زهیر:] د صالح د مور عباسه له مړینې وروسته، زما پلار یوې عربې ښځې چې نومېده ریحانه، سره واده وکړ. هغې ته یوازې یو اولاد زېږېد: زما تره عبدالله. 62.4

[Zuhayr:] After Ṣāliḥ’s mother, ʿAbbāsah, died, my father married an Arab woman named Rayḥānah. She bore him only one child: my uncle ʿAbd Allāh. 62.4

[محمد بن بحر:] ما خپل مامان ته اورېدلي دي چې ویل یې: «کله چې موږ ټول د احمد او محمد بن ریحان د خور د واده لپاره راټول شو، د هغې پلار هغه ته وویل: "ابو عبد الله، دا—" او د خپل سترګې په یوه ګوته کېښوده، یعنې "دا یو سترګې ده."» 62.5

[Muḥammad ibn Baḥr:] I heard my uncle report: “When we all gathered to marry Aḥmad and Muḥammad ibn Rayḥān’s sister, her father said to him, ‘Abū ʿAbd Allāh, she’s—’ and laid a finger on his eye, meaning ‘She’s one-eyed.’ 62.5

«احمد وویل: ما دا پوهیدم.» [احمد بن عنبر:] کله چې د صالح مور مړه شوه، احمد د کور له یوې ښځې ته وویل: «ډېره ښه، زما د تره زوې فلانۍ ته لاړ شه او ورڅخه وپوښته چې زما سره واده کولو ته راضي ده که نه.» 62.6

“Aḥmad said, ‘I knew that.’” [Aḥmad ibn ʿAnbar:] When Ṣālih’s mother died, Aḥmad said to one of the women of the house, “Go to my cousin So-and-So and ask her if she’ll agree to marry me.” 62.6

ابن العم روایت کوي: "نو زه لاړم او غوښتنه مې وکړه، هغې منظوره کړه. خو کله چې بیرته راغلم، هغه ما ته وویل: 'ایا د هغې خور اوریدل؟' ما ورته وویل چې خور یې—چې یوه سترګه لرله—اوریدونکې وه. هغه وویل: 'لاړ شه او هغې ته ورشه چې یوه سترګه لري، د هغې غوښتنه وکړه.' نو ما داسې وکړه او هغې ومنله." دا د عبدالله مور وه. د اوو کلونو واده وروسته، هغې ځان ته وویل: "ابن عمه، ستا په نظر څنګه ځي؟ ایا داسې څه شته چې ته یې نه خوښوې؟" هغه ځواب ورکړ: "هیڅ نه، پرته له دې چې ستا دا بوټان ږغیږي." الخلال هم وویل: "زه یادوم چې خطاب بن بشر ویل چې د احمد یوې میرمنې، کورنۍ ته د راتګ څو ورځې وروسته، ورته وویل: 'ایا زه کوم غلط کار کوم؟' 62."7

The cousin reported: “So I went and asked, and she agreed. But when I came back, he asked, ‘Was her sister listening?’ “I told him that the sister”—who was one-eyed—“had been listening. He said, ‘Go back and ask for the one with one eye.’ So I did, and she accepted.” This was ʿAbd Allāh’s mother. After seven years of marriage, she asked him, “Cousin, how do things seem to you? Is there anything you don’t like?” “Nothing,” he answered, “except that those sandals of yours squeak.” Al-Khallāl also said: “I remember Khaṭṭāb ibn Bishr saying that one of Aḥmad’s wives said to him a few days after she came into the household: ‘Is there anything I’m doing wrong?’ 62.7

«نه»، هغه ځواب ورکړ، «پرته له دې څخه چې هغه څپلۍ چې ته یې اغوندې، د پیغمبر ﷺ په وخت کې نه وې.» نو هغې هغه څپلۍ وپلورلې او یو مقطوع (د پوټکي پرتۀ جوړه شوې څپلۍ) واخیست چې هغه به یې اغوستله۔

“‘No,’ he answered, ‘except that those sandals you’re wearing didn’t exist at the time of the Prophet, God bless and keep him.’” So she sold them and bought a maqṭūʿ,317 which she would wear.

الخلال زیاته کړه چې هغه ښځه چې هغه یې یادونه کوله دا ده: یعنې د عبد الله مور.

Al-Khallāl added that the woman he was talking about is this one: that is, ʿAbd Allāh’s mother.

هغه همدارنګه واورېدل چې المروذي وویل: احمد د یوې ښځې یادونه وکړه او د الله څخه یې د هغې لپاره رحمت وغوښت. بیا یې وویل: "موږ شل کاله سره ژوند وکړ او هېڅکله مو جګړه نه وه کړې." دا هماغه ښځه ده: د عبدالله مور.

He also heard al-Marrūdhī say that he heard Aḥmad mention a wife and ask God to have mercy on her. Then he said, “We lived together for twenty years and never had an argument.” That’s this woman: ʿAbd Allāh’s mother.

[مؤلف:] ما پخوا د احمد دا قول نقل کړی و چې د صالح مور د هغه سره دېرش کاله ژوندی وه، او دا وروستی روایت وايي چې هغه او یوه ښځه ويشت کاله یوځای ژوند کړی. که څه هم دواړه روایتونه المروذي ته منسوب دي، یو له دواړو باید غلط وي. احمد تر څلوېښتو کلنۍ پورې خو واده ونه کړ او دويم واده یې د صالح د مور له مرګ وروسته وکړ. که هغه دېرش کاله د لومړۍ ښځې سره او نور ويشت کاله د دويمې ښځې سره تېر کړي وای، نو اوږدوالی یې نهه کاله کېدل. مګر هغه یوازې اووه ويشت کلن شو. سربېره پر دې، که هغه د عبدالله مور سره واده کړی وای، نو دا به یې د اووه کلنۍ څخه وروسته کړی وای، حال دا چې موږ پوهېږو چې د مرګ په وخت کې عبدالله دمخه د هغه روایتونه نقلول او له هغه سره سفرونه کول. احمد به ويل چې عبدالله — چې دمخه یې د حدیث زده کړه پیل کړې وه او د خپل پلار په ژوند کې یې ډېرو استادانو څخه حدیثونه اوريدلي وو — د حدیث د یادولو ښه وړتیا لري. له همدې امله زه فکر کوم چې هغه ښځه چې احمد ورسره ويشت کاله ژوند کړی، د صالح مور وه — مګر الله ښه پوهېږي. ۶۲8

[The author:] I’ve already quoted Aḥmad as saying that Ṣāliḥ’s mother lived with him for thirty years, and this last report says that he and a wife lived together for twenty. Although both reports are attributed to al-Marrūdhī, one of them must be wrong. Aḥmad did not marry at all until he was forty and did not marry again until after Ṣāliḥ’s mother had died. If he spent thirty years with her and another twenty with the second wife, he would have to have lived for ninety years. Yet he only lived to be seventy-seven. Moreover, he would need to have married ʿAbd Allāh’s mother when he was over seventy, but we know that by the time he died, ʿAbd Allāh was already transmitting his reports and traveling with him. Aḥmad used to say that ʿAbd Allāh— who had already begun seeking Hadith and had heard many teachers while his father was still alive—had a good head for memorizing Hadith. Therefore, I think that the person Aḥmad lived with for twenty years was Ṣāliḥ’s mother—though God knows best. 62.8

دا په هر حال هغه دوه ښځې دي چې د هغه د ښځو په توګه پیژندل شوي دي. موږ د دریمې ښځې په اړه هیڅ نه یو اورېدلي.

These, in any case, are the two wives he is known to have had. We have not heard of a third.