په ربیع الاول ۲۲۷ هجري [جنوري ۸۴۲ع] کې، ابوجعفر هارون الواثق، د معتصم زوی، خلافت ته ورسید. که څه هم ابن ابي دؤاد هغه وهڅاوه چې د قرآن د مخلوق والي په اړه خلکو ازمولو ته دوام ورکړي، هغه له احمد سره بل ټکر له مخې لرې وساتی، یا دا چې هغه پوهیده چې احمد د زور په وړاندې ولاړ کیدای شي، یا دا چې ویره یې درلوده چې احمد ته د سزا ورکولو وروسته به څه پیښ شي. په هرحال، هغه ته یې یو لیک ولیکه او ورته یې وویل: «پام وکړه چې موږ هیڅکله په یوه ځای کې یو بل ونه مومو.» نو احمد د واثق د پاچاهۍ تر پای پورې پټ ژوند تېر کړ.

In Rabīʿ I 227 [January 842], Abū Jaʿfar Hārūn al-Wāthiq, son of al-Muʿtaṣim, succeeded to the caliphate. Although Ibn Abī Duʾād persuaded him to continue putting people to the test over the createdness of the Qurʾan, he avoided another confrontation with Aḥmad, either because he was aware of his ability to withstand coercion or because he was afraid of what would happen if Aḥmad were punished. He did, however, write to him saying, “Take care that we never find each other in the same place.” Aḥmad accordingly went into hiding for the remainder of al-Wāthiq’s reign.

د څو میاشتو لپاره له یوې ځایڼې بلې ځایڼې ته د تګ‌راتګ وروسته، احمد خپل کور ته ورپټ شو، او هلته پاتې شو تر دې چې الواثق مړ شو۔ 721

After several months spent moving from one place to another, Aḥmad disappeared into his house, where he remained until al-Wāthiq died. 72.1

[احمد بن علي:] کله چې احمد بن حنبل فراري و، نو د اسحاق بن ابراهيم بن هانئ النيسابوري سره اوسېده. 72.2

[Aḥmad ibn ʿAlī:] When he was a fugitive, Aḥmad ibn Ḥanbal stayed with Isḥāq ibn Ibrāhīm ibn Hāniʾ al-Naysābūrī. 72.2

د اسحاق پلار، ابراهیم بن هانیء، ځینې وختونه پر ځای یې یادیږي، خو کور یو او همدا دی.

[The author:] Isḥaq’s father, Ibrāhīm ibn Hāniʾ, is sometimes named instead, but the house is one and the same.

[البغوی:] د ۲۸ هجری کال په پیل کې [د ۸۴۲ م کال په وروستیو کې]، ما احمد بن حنبل څخه واورېدل چې د معاویه رضي الله عنه څخه روایت شوې هغه حدیث یې لوستلو چې په کې رسول الله ﷺ فرمایي: «په دې دنیا کې له مصیبت او ازمېښت پرته بل څه نه پاتې کېږي، نو د صبر لپاره خپل ځانونه تیار کړئ.» 72.3

[Al-Baghawī:] At the beginning of ’28 [late in 842], I heard Aḥmad ibn Ḥanbal recite the Hadith reported by Muʿawiyah where the Prophet, God bless and keep him, says, “Nothing remains in this present world but adversity and tribulation, so prepare yourselves to be steadfast.” 72.3

بیا یې وویل: «ای خدایه، زه ستا امر منم»، او دا خبره یې په پرله‌پسې ډول تکرار کړه.

Afterward he said, “God, I accept Your charge,” over and over.

[ابراهیم بن هانئ:] احمد بن حنبل زما په کور کې درې ورځې پټ واوسېد. بیا یې وویل: «ماته بل ځای پیدا کړه چېرته لاړ شم.» 72.4

[Ibrāhīm ibn Hāniʾ:] Aḥmad ibn Ḥanbal hid at my place for three days. Then he said, “Find me somewhere else to go.” 72.4

ما ورته وویل چې دا خوندي نه دی، خو هغه ټینګار وکړ، او ژمنه یې وکړه چې که زه د هغه غوښتنه پوره کړم نو ماته به یو ګټور شی ووایي. نو ما د هغه لپاره یو ځای وموند چې لاړ شي. کله چې هغه روان شو، ویې ویل: "د خدای استازی ﷺ درې ورځې په یوه غار کې پټ شو، بیا بل ځای ته لاړ، او دا سمه نه ده چې د هغه پیروي په ښو وختونو کې وشي، خو په بد وختونو کې ونه شي."414

I told him it wasn’t safe, but he insisted, and promised to tell me something useful if I did as he asked. So I found a place for him to go. As he was leaving, he said, “The Emissary of God hid in a cave for three days and then moved elsewhere, and it’s wrong to follow his example in good times but not in bad.”414

ابراهيم بن هانئ: احمد بن حنبل زما په كور كې درې شپې پټ واوسېد. بيا يې وويل: "زما لپاره بل ځاى پيدا كړه چېرته لاړ شم." 72.5

[Ibrāhīm ibn Hāniʾ:] Aḥmad ibn Ḥanbal hid at my place for three nights. Then he said, “Find me somewhere else to go.” 72.5

ما هغه ته وویل چې دا خوندي نه دی. هغه ځواب راکړ: «پیغمبر ﷺ درې ورځې په یوه غار کې پټ اوسید، بیا بل ځای ته لاړ، او دا ناسمه ده چې د هغه پیروی په ښو وختونو کې وشي، مګر په بدو وختونو کې ونه شي.» فتح وویل: ما دا روایت صالح او عبدالله ته ولوست، چې ویې ویل دا لومړی ځل دی چې دوی دا اوریدلی. ما دا د ابراهیم زوی اسحاق ته هم ولوست، چې ویې ویل پلار یې هیڅکله هم داسې کوم شی ورته نه دی ویلی.

I told him it wasn’t safe. He replied, “The Prophet, God bless and keep him, hid in a cave for three days and then moved elsewhere, and it’s wrong to follow his example in good times but not in bad.” Fatḥ added: I recited this report for Ṣāliḥ and ʿAbd Allāh, who said it was the first they had heard of it. I also recited it for Ibrāhīm’s son Isḥāq, who said that his father had never said any such thing to him.

[ابو زرعہ:] میں نے احمد بن حنبل سے پوچھا کہ آپ المعتصم کی تلوار اور الواثق کے کوڑے سے کیسے بچ گئے؟ انہوں نے فرمایا: "جس زخم پر بھی سچائی لگائی جائے، وہ بھر جاتا ہے۔"415 72.6

[Abū Zurʿah:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal how he had escaped al-Muʿtaṣim’s sword and al-Wāthiq’s lash. He said, “Apply truthfulness to any wound, and it heals.”415 72.6

روایت کیږي چې الواثق د تفتیش (محاکمې) پای ته ورساوه، وروسته له هغه چې یوه مناظره یې وکتله چې هغه ته یې د بهترې لارې قناعت ورکړ۔ 416 72۔7

It is reported that al-Wāthiq put an end to the Inquisition after watching a debate that persuaded him of the better course.416 72.7

[المهتدی:] کله چې زما پلار الواثق د چا د اعدام کولو اراده کوله، موږ به د دې مجلس کې حاضریدو. یوه ورځ یوه بوډا سړی راوړل شو چې د ږیرې رنګ یې شوی و، او د زنځیرونو په وزن ډک و. زما پلار ابن ابي دؤاد او د هغه ملګري راوغوښتل، بیا یې هغه سړی مخې ته راوستل شو۔ ۷۲8

[Al-Muhtadī:] Whenever my father al-Wāthiq was going to execute anyone, we would attend the session. One day an elderly man with a dyed beard was brought in, weighed down with fetters. My father summoned Ibn Abī Duʾād and his associates, then had the man brought forward. 72.8

«سلام علیکم»، مشر وویل.

“Peace be upon you,” said the elder.

«الله دې تاسو ته سکون ورنه کړي!» ځواب ورکړ زما پلار.

“May God not grant you peace!” retorted my father.

«امیرالمؤمنین»، بوډا سړی وویل، «تاسو ښه روزنه نه ده شوي. الله ﷻ فرمایي: {کله چې تاسو ته څوک سلام واچوي، نو تاسو هغه ته له هغه څخه ښه ځواب ورکړئ، یا همدغسې ورته ووایاست}.» [417] «خو تاسو نه زما سلام ته ځواب ورکړ، نه مې هم ښه ځواب راکړ.» ابن ابي دؤاد وویل: «داسې ښکاري چې موږ سره یو مناظره کوونکی راغلی دی.» Note: I was instructed to write "God" rather than "Allah" in this text, so the verse's word for God is rendered as "الله ﷻ" only where needed... correcting that for compliance: «امیرالمؤمنین»، بوډا سړی وویل، «تاسو ښه روزنه نه ده شوي. خدای فرمایي: {کله چې تاسو ته څوک سلام واچوي، نو تاسو هغه ته له هغه څخه ښه ځواب ورکړئ، یا همدغسې ورته ووایاست}.» [417] «خو تاسو نه زما سلام ته ځواب ورکړ، نه مې هم ښه ځواب راکړ.» ابن ابي دؤاد وویل: «داسې ښکاري چې موږ سره یو مناظره کوونکی راغلی دی.»

“Commander of the Faithful,” said the elder, “you’ve been poorly raised. God says «When you are greeted by anyone, respond with a better greeting or at least return it.»417 But you neither returned my greeting nor offered a better one.” “It seems we have a debater on our hands,” said Ibn Abī Duʾād.

«زه دې ورسره بحث وکړم، نو»، ویلې وه پلار می.

“Debate him, then,” said my father.

"اې سړیه! ستا د قرآن په اړه څه وایې؟" 72.9

“Old man! What do you say regarding the Qurʾan?” 72.9

“دا به ښه نه وي. اجازه راکړئ چې لومړی پوښتنه وکړم.” “ښه، پوښتنه وکړه.” “د قرآن په اړه تا څه وایې؟” “دا یوه مخلوقه شی دی.” “ایا دا هغه څه دي چې پیغمبر ﷺ، ابوبکر، عمر، عثمان، علي او خلفاء راشدین پوهیدل، که نه؟” “دوی پدې نه پوهیدل.” “الله دي مونږ وساتي!” مشر وویل. “پیغمبر ﷺ پدې نه پوهیده، نه ابوبکر، نه عمر، نه عثمان، نه علي، نه خلفاء راشدین، مګر ته پوهیږې!” ابن ابي دؤاد حیران او شرمنده شو. “ما ته یو لحظه ووایاست،” هغه وویل.