په داسې حال کې چې د المأمون د مرګ اعلان شو، احمد بن حنبل او محمد بن نوح سمدستي په زنځيرونو کې عراق ته بيرته واستول شول، لکه څنګه چې مو وليدل. محمد بن نوح په لاره کې ومړ، او احمد، لا هم په زنځيرونو کې، سفر بشپړ کړ. 68.1

As soon as al-Maʾmūn’s death was announced, Aḥmad ibn Ḥanbal and Muḥammad ibn Nūḥ were sent back to Iraq in irons, as we have seen. Muḥammad ibn Nūḥ died on the way and Aḥmad, still in chains, completed the journey. 68.1

[البوشنجی:] د المامون په دوره کې احمد د بیزانسي سرحد ته بوتلل شو. هغه تر الرقه پورې سفر کړی و چې المامون په البدندون کې مړ شو، نو دواړه هیڅکله یو بل ونه لیدل.347 دا په ۲۱۸ هجري [۸۳۳ عیسوي] کال کې وه۔ 68.2

[Al-Būshanjī:] During the reign of al-Maʾmūn, Aḥmad was taken away to the Byzantine frontier. He had traveled as far as al-Raqqah when al-Maʾmūn died at al- Badhandūn, so the two never met.347 That was in 218 [833]. 68.2

ابو العباس الرقی، یو محدث، ماته وویل چې هغه او یو شمیر نور د الرقه کې د احمد د بندیتوب په وخت کې د هغه لیدو ته لاړل. هلته دوی هغه ته هغه روایتونه وروښودل چې یو مسلمان ته اجازه ورکوي چې کله د هغه ژوند په خطر کې وي، خپل عقیدې پټې کړي.

Abū l-ʿAbbās al-Raqqī, a Hadith scholar, told me that he and some others went to visit Aḥmad during his imprisonment in al-Raqqah. There they confronted him with the reports that allow a Muslim to conceal his beliefs when his life is in danger.

«مګر تاسو د خبّاب روایت سره څه کوئ؟» ځواب ورکړ احمد، «هغه روایت چې وايي:»

“But what do you do,” responded Aḥmad, “with Khabbāb’s report that says:

«آیا دا نه دی ویلي چې ستاسو له وخت نه مخکې داسې مؤمنان وو چې دوی به په دوو برخو وېشل کېدل، خو خپل دین به یې نه پرېښود؟» کله چې دوی دا واورېدل نو امید یې پرې کړ.

‘Before your time there were believers who could be sawed in half without renouncing their faith’?” When they heard that they gave up hope.

«زه پروا نه لرم که دوی ما بندی کړي،» هغه دوام ورکړ. «زما کور همدا اوس د زندان په شان دی. زه دا هم نه ویاړم چې ما په تلوار وژني. یوازې هغه څه چې زه یې ویریږم کوړړې وهل دي. که زه دې ته ونه کړای شم نو څه؟» یو له زندانیانو دا خبرې واوریدې. «اندېښنه مه کوه احمده،» هغه وویل. «د دوه کوړو وهلو وروسته نور نه احساسېږي.» احمد ارامه شو.

“I don’t care if they keep me locked up,” he went on. “My house is already a prison. I don’t care if they kill me by the sword, either. The only thing I’m afraid of is being flogged. What if I can’t take it?” One of the prisoners had overheard him. “Don’t worry, Aḥmad,” he said. “After two lashes you don’t feel the rest.” Aḥmad looked relieved.

بعد از هغه هغه له الرقه څخه بیرته راوړل شو او بغداد کې زندان ته واچول شو.

After that he was brought back from al-Raqqah and jailed in Baghdad.

[صالح:] جب ماموں کی وفات کی خبر آئی تو محمد بن نوح اور میرے والد، جو ابھی تک زنجیروں میں جکڑے ہوئے تھے، رقہ واپس بھیج دیے گئے۔ وہاں سے وہ ایک قیدی کشتی پر اپنا سفر جاری رکھتے ہوئے آگے بڑھے۔ جب وہ عانات پہنچے تو محمد بن نوح کا انتقال ہو گیا اور انہوں نے اسے وہیں دفن کر دیا۔ آخر کار میرے والد، جو ابھی تک زنجیروں میں تھے، بغداد پہنچ گئے۔ 68۔3

[Ṣāliḥ:] When the news came that al-Maʾmūn had died, Muḥammad ibn Nūḥ and my father, still in chains, were sent back to al-Raqqah. From there they continued their journey on a prison ship. When they reached ʿĀnāt, Muḥammad ibn Nūḥ died and they buried him there. Finally my father, still in chains, reached Baghdad. 68.3

پر هغه څو ورځې په یاسیریه کې واوسېد۔ بیا دوی هغه په یوه کور کې چې د همدې مقصد لپاره د عماره د مرکزي ماڼۍ سره نږدې کرايه شوی و، بند کړ۔ وروسته هغه د عامو خلکو په زندان کې چې د موصلي کوڅې کې و، ولېږل شو، یا د بل روایت له مخې، د موصلیه په نوم یوې کوڅې کې۔351

First he stayed for a few days in Yāsirīyah.348 Then they held him in a house rented for that purpose near the Palace of ʿUmārah.349 After that he was transferred to the Commoners’ Prison350 in Mawṣilī Street—or, according to another report, a street called al-Mawṣiliyyah.351

صالح: زما پلار وویل، «زه به له ځنځیرونو سره بندیانو ته لمونځ کوم، په داسې حال کې چې ځنځیرونه لا زما په پښو کې وي.»352 68.4

[Ṣāliḥ:] My father said, “I used to lead the prisoners in prayer with the chains still on me.”352 68.4

ابوبکر العیان: ما آدم العسقلانی ته وویل چې زه بغداد ته سفر کوم، او له هغه څخه مې وپوښتل چې ایا هغه څه غواړي؟ 68.5

[Abū Bakr al-Aʿyan:] I told Ādam al-ʿAsqalānī I was traveling to Baghdad and asked him if he wanted anything. 68.5

هغه وویل: «هو، کله چې هلته ورسیږې، احمد بن حنبل ته ورشه، زما څخه ورته سلام ووایه، او دا ورته ووایه: "ای ته! له خدای څخه ووېره، او له هغه سره نږدې کېدو لپاره په خپل لاره ودرېږه. هیڅوک دې مه ستړی کوه: ان شاء الله، ته د جنت په دروازه کې ولاړ یې." او ورته ووایه: "موږ واورېدل چې الليث بن سعد د محمد بن عجلان څخه روایت کاوه، هغه د ابو الزناد څخه، هغه د الاعرج څخه، هغه د ابو هريره څخه، چې پیغمبر ﷺ وفرمایل: که څوک تاسو ته امر وکړي چې د خدای نافرماني وکړئ، هغه ته غوږ مه ږدئ."» نو زه احمد بن حنبل ته په زندان کې لاړم. کله چې هغه ومومه، ورته سلام مې وکړ، د العسقلاني سلام مې ورساوه، او د هغه خبرې، د حدیث سره یوځای، ورته تکرار کړې.

“Yes,” he said. “When you get there, go to Aḥmad ibn Ḥanbal, greet him for me, and tell him this. ‘You there! Fear God, and seek closeness to Him, by staying the course. Let no one dismay you: you stand—God willing—at the very gate of the Garden.’ And tell him: ‘We heard al-Layth ibn Saʿd report, citing Muḥammad ibn ʿAjlān, citing Abū l-Zinād, citing al-Aʿraj, citing Abū Hurayrah, that the Prophet, God bless and keep him, said: “If any ask you to disobey God, heed him not.”’” So I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal in jail. When I found him, I greeted him, conveyed al-ʿAsqalānī’s greeting, and repeated his words, along with the Hadith.

احمد لږ وخت خپل نظر ښکته وساته، بیا یې سر پورته کړ او وې ویل: "الله دی په ژوند او مرګ دواړو کې وروباندې رحم وکړي! په حقیقت کې دا ښه نصیحت دی." [الأعیان:] زه ادم بن ابي ایاس [العسقلانی] ته ورغلم او ورته مې وویل چې عبدالله بن صالح ستا سلام راته لیږلی دی۔ 68.6

Aḥmad lowered his gaze for a time, then raised his head and said, “God have mercy on him in life and death alike! His is good counsel indeed.” [Al-Aʿyān:] I went to Ādam ibn Abī Iyās [al-ʿAsqalānī] and told him that ʿAbd Allāh ibn Ṣāliḥ had sent him his regards. 68.6

«زما لپاره د هغه څخه هیڅ سلام مه رسوه،» ويې ويل، «او نه زه د هغه لپاره د هغه څخه سلام رسوم!» ما پوښتنه وکړه: «ولې؟»

“Convey no greetings to me from him,” he said, “or to him from me!” “Why not?” I asked.

"په دې دلیل چې هغه ویلي وو چې قرآن مخلوق دی." "هغه یوازې روښانه کړې چې مطلب یې دا نه و،" ما وویل، "او هغه په ټولو کې اعلان کړی چې هغه خبره چې کړې وه بیرته اخلي." "په دې صورت کې، سلام راورسوه." کله چې زه وتلم، ما العسقلاني ته وویل چې زه بغداد ته ځم او پوښتنه مې ترې وکړه چې کوم شی غواړي که نه.

“Because he said that the Qurʾan is created.” “He’s just explained that he didn’t mean it,” I said, “and he’s announced to everyone that he takes back what he said.” “In that case, convey my greetings.” As I was leaving, I told al-ʿAsqalānī I was going to Baghdad and asked him if he wanted anything.

ــــ هغه وویل: "هو، لاړ شه او ابن حنبل ته زما سلام ورسوه. ورته ووایه: 'ای ته! د خدای څخه ویره وکړه، او د هغه قرب ولټوه، د دې لپاره چې په خپل حق کې ثابت قدم پاتې شې. هیڅوک دې تا نه ګډوډ نه کړي: ته، که خدای وغواړي، د جنت په دروازه کې ولاړ یې.'" او ورته ووایه: "موږ واورېدل چې الليث بن سعد د محمد بن عجلان څخه روایت کوي، هغه د ابو الزناد څخه، هغه د الاعرج څخه، هغه د ابو هریره څخه، چې نبي ﷺ وفرمایل: ..."

“Yes,” he said. “Go to Ibn Ḥanbal and give him my regards. Tell him this: ‘You there! Fear God, and seek closeness to Him, by staying the course. Let no one dismay you: you stand—God willing—at the very gate of the Garden.’ And tell him: ‘We heard al-Layth ibn Saʿd report, citing Muḥammad ibn ʿAjlān, citing Abū l-Zinād, citing al-Aʿraj, citing Abū Hurayrah, that the Prophet, God bless and keep him, said:

«که کوم څوک تاسو ته وايي چې د خدای نافرمانی وکړئ، هغه ته غوږ مه ږدئ».» نو زه احمد بن حنبل ته په زندان کې لاړم. چې کله مې هغه وليد، د العسقلاني سلام او نصيحت، او همدارنګه هغه حديث مې ورته ورساوه. احمد يو شېبه سر ټيټ کړ، بيا وويل: «الله ورباندې په ژوند او مرګ دواړو کې رحم وکړي! د هغه نصيحت واقعاً ښه نصيحت دی.»

“If any ask you to disobey God, heed him not.”’” So I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal in jail. When I found him, I conveyed al- ʿAsqalānī’s greeting and his advice, along with the Hadith. Aḥmad lowered his gaze for a moment, then said, “God have mercy on him in life and death alike! His is good counsel indeed.”