د هغه عقیده

د هغه عقیده - د ابن حنبل ژوند | Quran Course

[احمد:] د مخلوق کلام ویلو کونکي د جهم پیروانو څخه بد دي۔ 20۔13

[Aḥmad:] The Proponents of Created Utterance are worse than the followers of Jahm. 20.13

ابن اللیث زیاتوي: ما یو ځل د احمد بن حنبل څخه د "الواقفہ" په اړه پوښتنه واورېده، هغه وویل: "زما په نظر، الواقفہ، د جهم پیروان، او د مخلوق قرآن قایلین ټول یو شان بد دي."۲۰14

Ibn al-Layth added: “I once heard someone ask Aḥmad ibn Ḥanbal about the Stoppers, and he said: ‘As far as I’m concerned, the Stoppers, the followers of Jahm, and the Proponents of Created Utterance are all equally bad.’” 20.14

[احمد:] که تاسو لمونځ وکړئ او ستاسو څنګ ته ودریدونکی سړی د جهم پیروی وکړي، نو لمونځ بیا وکړئ۔ 20۔15

[Aḥmad:] If you do the ritual prayer and the man next to you turns out to be a follower of Jahm, do it over. 20.15

سلمه بن شبیب وايي: زه احمد بن حنبل ته لاړم ترڅو له هغه وپوښتم چې د هغه څوک په اړه څه وايي څوک چې وايي: «قرآن د خدای خبرې دي.»16

[Salamah ibn Shabīb:] I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal to ask him what he thought of someone who says, “The Qurʾan is the speech of God.”130 20.16

«که ده نه وایی، ‹قرآن د خدای کلام دی، غیر مخلوق›، نو هغه ناشکره دی.» بیا یې وویل: «په دې کې شک مه کوه. که ده ونه وایی، ‹قرآن د خدای کلام دی، غیر مخلوق›، نو هغه وایی چې دا مخلوق دی. او هر هغه څوک چې وایی دا مخلوق دی، د خدای، لوی او ستر، په وړاندې ګناه کړې ده.» ما ترې وپوښتل چې ایا «ودرولو والا» (Stoppers) ناشکرې دي؟

“If he doesn’t say, ‘The Qurʾan is the speech of God, uncreated,’ then he’s an Ingrate.” He went on: “Have no doubt about it. If he doesn’t say, ‘The Qurʾan is the speech of God, uncreated,’ then he’s saying it’s created. And anyone who says it’s created has sinned against God, mighty and glorious.” I asked him if the Stoppers were Ingrates.

"دي." [احمد:] هر هغه څوک چې وايي چې د قرآن متن چې په غږ سره لوستل کېږي مخلوق شی دی، د جهم پیروی کوونکی دی۔ 20۔17

“They are.” [Aḥmad:] Anyone who says that the text of the Qurʾan spoken aloud is a created thing131 is a follower of Jahm. 20.17

عبد الله: ما خپل پلار ته وویل چې الکرابیسي وایي چې د قرآن هغه متن چې په لوړ آواز لوستل کیږي مخلوق دی۔ 20.18

[ʿAbd Allāh:] I told my father that al-Karābīsī was saying that the Qurʾanic text spoken aloud is a created thing. 20.18

“هغه دروغ وايي، دا هوښيار حرامي،” هغه وويل. “خدای ورته رسوایي وکړي! هغه د بشر المريسي133 کار دوام کوي.” [احمد:] پوه شه چې مانع کوونکی ناشکره دی. 20.19

“He’s lying, the tricky bastard,” he said. “May God expose him! He’s taken up where Bishr al-Marīsī132 left off.” [Aḥmad:] Have no doubt that a Stopper is an Ingrate. 20.19

[اسحاق بن ابراہیم بن ہانئ:] کسی نے احمد بن حنبل سے پوچھا کہ کیا ایسے امام کے پیچھے نماز پڑھنا جائز ہے جو یہ عقیدہ رکھتا ہو کہ قرآن کے زبان سے پڑھے جانے والے الفاظ مخلوق ہیں؟ 20۔20

[Isḥāq ibn Ibrāhīm ibn Hāniʾ:] Someone asked Aḥmad ibn Ḥanbal whether it was allowed to perform the ritual prayer behind a leader who believes that the text of the Qurʾan spoken aloud is a created thing. 20.20

«د هغه شا ته لمونځ مه کوئ، د هغه سره مه کیني، د هغه سره خبرې مه کوئ، او کله چې هغه مړ شي، د هغه جنازه هم مه کوئ.» [احمد:] هغه عالمان چې د جماعت څخه جلا کیږي بدعتیان دي.21

“No praying behind him, no sitting with him, no talking to him, and no praying over him when he dies.” [Aḥmad:] Scholars who are Secessionists133 are heretics.134 20.21

[صالح:] زما پلار څخه وپوښتل شو چې آیا د قدریہ (د ازاد اراډې پیروانو) تر شا لمونځ کول جائز دي؟ 20.22

[Ṣāliḥ:] My father was asked whether it was permissible to pray behind a Proponent of Free Will. 20.22

«که هغه وایي چې خدای تر هغه وخته پورې چې انسانان یې عمل ونه کړي، نه پوهیږي چې دوی به څه کوي، نو د هغه شا کې لمونځ نه کیږي؛ او نه د رافضي شا کې، که هغه د پیغمبر ﷺ د صحابه‌وو ملامتي کوي.» او ما د خپل پلار څخه هم اورېدلي دي چې ویل یې: «د جهم پیروان په درې ډلو وویشل شول.»

“If he says that God doesn’t know what human beings are going to do until they do it, then no praying behind him; or behind a Rejectionist,135 either, if he criticizes the Prophet’s Companions.” I also heard my father say: “The followers of Jahm have spilt into three groups.

یو وایي چې د قرآن مخلوق دی. بل وایي چې دا د خدای کلام دی، او همدې ځای ودریږي. او دریم وایي چې د قرآن هغه متن چې په غږ لوستل کیږي مخلوق دی. زه وپوښتل: "ایا موږ ته اجازه نه ده چې له هغو ودریدونکو سره خبرې وکړو؟" ویې ویل: "نه." "خو که څوک له دوی سره خبرې وکړي، نو څه؟" ویې ویل: "ورته ووایه چې ونه کړي. که هغه واوري، نو تاسو هم له هغه سره خبرې کولی شئ؛ خو که ونه اوري، نو تاسو نشئ کولی." زما پلار دا هم وویل: "د هغه چا شاته لمونځ مه کوه څوک چې وایي، 'د قرآن مخلوق دی.' که د داسې چا شاته لمونځ کړی وي، نو بیا یې ولولئ. همدا حکم د ودریدونکو او د مخلوق غږ ویونکو لپاره هم دی." [البلخي:] یوځل زه د احمد بن حنبل په کور کې وم چې د خلیفې له لوري یو استازی راغی او وې پوښتل چې ایا د مسلمانو بدعتیانو په دولتي خدمت کې ګمارل روا دي که نه.

One says that the Qurʾan is a created thing. One says that it’s the speech of God, and stops there. And one says that the text of the Qurʾan read aloud is a created thing.” “So we’re not allowed to talk to the Stoppers?” “No.” “But what if someone does talk to them?” “Tell him not to. If he listens, then you can talk to him; but if he doesn’t, then you can’t.” My father also said: “No praying behind anyone who says, ‘The Qurʾan is a created thing.’ If you’ve prayed behind someone like that, pray again. The same goes for Stoppers and Proponents of the Created Utterance.” [Al-Balkhī:] I was once at Aḥmad ibn Ḥanbal’s when a messenger came from the caliph to ask whether it was permissible to employ Muslim sectarians in state service.

هغه ځواب ورکړ چې نه دی. 20.23

He replied that it was not. 20.23

"مګر موږ یهودان او عیسویان په کار اخلو! نو ولې بدعتیان نه؟" "یهودان او عیسویان خلک د ځان خوا ته نه راکاږي، مګر بدعتیان داسې کوي."

“But we employ Jews and Christians! Why not sectarians?” “The Jews and Christians don’t try to win people over, but the sectarians do.”

[المطوعی:] یو ځل مې واورېده چې یو چا له احمد بن حنبل څخه د پیغمبر ﷺ د صحابه کرامو د فضیلت په اړه پوښتنه وکړه، هغه ځواب ورکړ: «دوی باید د ابن عمر د حدیث له مخې ترتیب شي.»۱۳۷ او تر دې چې د خلافت پورې اړه لري، ترتیب هماغه دی چې د سفینې په حدیث کې راغلی: لومړی ابوبکر، بیا عمر، بیا عثمان، بیا علی۔ ۲۰۔24

[Al-Muṭṭawwiʿī:] I once heard someone ask Aḥmad ibn Ḥanbal about the relative merits of the Prophet’s Companions, and he answered, “They should be ranked according to the Hadith of Ibn ʿUmar.137 As far as the caliphate is concerned, the order is the one given in the Hadith of Safīnah: first Abū Bakr, then ʿUmar, then ʿUthmān, then ʿAlī.” 20.24

"آیا دا روایت د حشرج لخوا نقل شوی و؟" "نه، د حماد بن سلمه لخوا." [مؤلف:] دا پوښتنه له دې امله پیدا شوه چې حماد بن سلمه او حشرج بن نُباته دواړو د سفینې حدیث روایت کړی، خو حشرج د اعتبار له مخې شکمن دی، پداسې حال کې چې حماد بن سلمه یوه نمونوي ثقه راوي دی.

“Was that report transmitted by Ḥashraj?” “No, by Ḥammād ibn Salamah.” [The author:] This question arose because both Ḥammād ibn Salamah and Ḥashraj ibn Nubātah transmitted the Hadith of Safīnah, but Ḥashraj is of dubious reliability while Ḥammād ibn Salamah is an exemplar.

عبد الله: ما خپل پلار نه د ابوبکر او عمر د جنت د کیدو په اړه د شاهدۍ په اړه پوښتنه وکړه. هغه وویل: "دا حق دی. زه د سعید بن زید حدیث پیروی کوم، چې وایي: زه شاهدي ورکوم چې پیغمبر ﷺ په جنت کې دی، او همداسې د هغه نهه صحابه هم." او پیغمبر ﷺ، الله ورباندې رحمت او سلامتیا وکړي، وفرمایل: "د جنت خلک په سل ویشت صفونو کې ولاړ وي، چې له هغو څخه اتیا صفونه زما د امت له خلکو ډک وي." که د هغه صحابه شامل نه وي، نو بیا بل څوک به شامل وي؟ 20.25

[ʿAbd Allāh:] I asked my father about the testimony that Abū Bakr and ʿUmar are in the Garden. He said, “It’s true. I follow the Hadith of Saʿīd ibn Zayd, which says, ‘I testify that the Prophet is in the Garden, and so are his nine Companions.’ And the Prophet, God bless and keep him, said, ‘The people in the Garden stand in a hundred and twenty rows, of which eighty are filled by members of my community.’ If his Companions aren’t included, then who would be?” 20.25

[المیمونی:] احمد بن حنبل نے مجھ سے کہا: "ابوالحسن! اگر تم کسی کو دیکھو کہ وہ رسول اللہ ﷺ کے صحابہ کے بارے میں کوئی برا بات کہہ رہا ہے، تو اس کے اسلام پر شک کرو۔" 20.26

[Al-Maymūnī:] Aḥmad ibn Ḥanbal said to me, “Abū l-Ḥasan, if you hear anyone saying anything bad about the Companions of the Prophet, God bless and keep him, then you should doubt his Islam.” 20.26

[احمد:] کله چې د الله رسول ﷺ ناروغ شو، هغه ابوبکر ته امر وکړ چې لمانځنه وکړي، با وجود دې چې نور کسان ځینې له هغه ښه قرآن لوستونکي وو.

[Aḥmad:] When God’s Emissary, God bless and keep him, fell ill, he sent Abū Bakr to lead the ritual prayer even though there were others who were better readers.

د دې خبرې موخه دا وه چې ښکاره کړي چې خلیفه باید څوک وي۔ 2027

The point was to show who the caliph should be. 20.27

[احمد:] د دې ټولنې غوره غړی، د پیغمبر ﷺ څخه وروسته، ابوبکر صدیق و، بیا عمر بن الخطاب، بیا عثمان بن عفان. موږ دا درې کسان لومړی ګڼو، لکه څنګه چې د رسول الله ﷺ صحابه کرامو دغسې ګڼلي، او پدې کې هیڅ اختلاف نشته.

[Aḥmad:] The best member of this community, after the Prophet, was Abū Bakr the Righteous, then ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb, then ʿUthmān ibn ʿAffān. We put those three first, as the Companions of God’s Emissary did, with no difference of opinion.

بیا د شورا د شپږ غړو څخه پنځه تنه: علي، زبیر، طلحه، عبدالرحمن بن عوف او سعد. هر یو له دوی د خلیفې کیدای شو، او ټول نمونې دي. دا د هغې روایت پر بنسټ دی چې ابن عمر وایي: «د الله رسول ﷺ ژوندی و، او صحابه یې ډیر وو، موږ به دوی یادول په دې ډول: ابوبکر، عمر، او عثمان، بیا به درېدو.» [20]28

Next come the five members of the Shūrā Council: ʿAlī, al-Zubayr, Ṭalḥah, ʿAbd al- Raḥmān ibn ʿAwf, and Saʿd. Any one of them could have been caliph, and all of them are exemplars. This follows the report where Ibn ʿUmar says, “While God’s Emissary, God bless and keep him, was alive, and his Companions were numerous, we used to list them by saying Abū Bakr, ʿUmar, and ʿUthmān, and then stopping.” 20.28

د شورا غړو وروسته هغه مهاجرین راځي چې د بدر په غزا کې یې جهاد کړی و، بیا هغه انصار چې هلته جهاد کړی و، د هجرت یا د اسلام د منلو په ترتیب سره. د دوی وروسته صحابه راځي، یعنی هغه نسل چې رسول الله ﷺ ته یې استازیتوب ورکړل شوی و.

After the Council members come the Emigrants who fought at Badr, then the Helpers who fought there, in order of their emigration or acceptance of Islam. After these come the Companions—that is, of the generation the Emissary was sent to.

هر څوک چې د هغه په صحبت کې یو کال، یا یوه میاشت، یا یوه ورځ، یا یوه ساعت پاتې شو، یا یې ولیدو، هغه د صحابه وو له جملې څخه ګڼل کېږي، او د هغه د اعزاز او درناوي اندازه د هغه د صحبت د موده او د هغه د اسلام د ژر راوړلو په اندازه ده، یا دا چې هغه څومره ځله د هغه خبرې اورېدلې یا هغه ته کتلي دي.

Anyone who was in his company for a year, or a month, or a day, or an hour, or saw him, counts as a Companion, to be honored according to the length of time he spent with him and how soon he started, or how often he heard him speak, or looked at him.

د هغه نسل تر ټولو کم مرتبه غړی هم د هغه وروستی نسل له هر غړي څخه لوړ مقام لري چې هغه يې نه دی ليدلی. کله چې دوی د خدای سره ملاقات کوي، هغه کسان چې د رسول الله ﷺ ملګری شول، هغه ولیدل او د هغه خبرې يې واوريدې، د خپلو اصحابو په توګه به د دوی فضيلت له هغو ټولو څخه زيات وي چې وروسته راغلي، که څه هم دا وروستي خلک هر ډول ښې عملونه کړي وي. څوک چې يو صحابي ته سپکاوی وکړي، يا د هغه په کوم کار چې کړی وي له هغه څخه کرکه وکړي، يا د هغه عيبونه يادوي، هغه د خطرناکو نوښتونو ملاتړی پاتې کيږي تر هغه چې ټولو ته بې کينې دعا ونه کړي. 20.29

The least distinguished member of that generation is more distinguished than any member of the generation that never saw him. When they meet God, those who joined the Prophet, saw him, and heard him speak will have greater merit by virtue of their being his Companions than any member of the next generation, even if the latter should have done all manner of good deeds. Anyone who disparages a Companion, or dislikes him for something he may have done, or lists his faults, remains a supporter of dangerous novelties138 until he blesses them all, without any ill feeling. 20.29

[صالح:] د یو چا له پلار څخه پوښتنه وشوه—پداسې حال کې چې زه هم حاضر وم—چې آیا هغه څوک چې وایي علي د عثمان څخه افضل دی، یو نوی او بد کار کوي؟ ۲۰30

[Ṣāliḥ:] Someone asked my father—with me present—whether someone who says that ʿAlī was better than ʿUthmān is doing something new and bad. 20.30

"هر هغه څوک چې داسې کوي، ملامت کېدو مستحق دی،" زما پلار وویل. "د رسول اللہ ﷺ صحابه کرامو عثمان—د خدای ورسره راضي شه—ته لومړیتوب ورکړ." [عمرو بن عثمان الحمصي:] کله چې احمد بن حنبل د سامرا څخه د روم د سرحد لور ته لېږدول شو، دوی دلته په حمص کې ودریدل. ما هغه وموند او د علي او عثمان په اړه یې د هغه نظر وپوښتل۔ 20.31

“Anyone who does that deserves to be denounced,” said my father. “The Companions of the Emissary put ʿUthmān—God be pleased with him—first.” [ʿAmr ibn ʿUthmān al-Ḥimṣī:] When Aḥmad ibn Ḥanbal was transported from Samarra to the Byzantine frontier, they stopped here in Homs. I found him and asked him his position on ʿAlī and ʿUthmān. 20.31

«پہلے عثمان، پھر علی»، اس نے کہا۔ «سنو، ابو حفص»، اس نے بات جاری رکھی۔ «جو کوئی علی کو عثمان پر مقدم رکھتا ہے، وہ شوریٰ کا مذاق اڑاتا ہے۔»139

“First ʿUthmān, then ʿAlī,” he said. “Listen, Abū Ḥafṣ,” he continued. “Anyone who puts ʿAlī before ʿUthmān is scoffing at the Council.”139

[محمد بن عوف:] له احمد بن حنبل څخه پوښتنه وکړه چې ځينې صحابه له نورو باندې فضيلت ورکول څه ډول دي. هغه وفرمايل: «هر هغه څوک چې عليؑ د ابوبکر ؓ څخه مخکې کړي، د خدای د رسول ﷺ د قضاوت پر وړاندې شک کوي. هر هغه څوک چې عليؑ د عمر ؓ څخه مخکې کړي، د خدای د رسول ﷺ او ابوبکر ؓ د قضاوت پر وړاندې شک کړی دی. هر هغه څوک چې عليؑ د عثمان ؓ څخه مخکې کړي، د خدای د رسول ﷺ، ابوبکر ؓ، عمر ؓ او مهاجرينو د قضاوت پر وړاندې شک کړی دی، او زه نشم کولی تصور وکړم چې داسې څوک د هغه نېکو عملونو څخه ګټه پورته کړي چې هغه ترسره کوي.» 20.32

[Muḥammad ibn ʿAwf:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal about putting some Companions before others. He said, “Anyone who puts ʿAlī ahead of Abū Bakr is questioning the judgment of God’s Emissary. Anyone who puts ʿAlī ahead of ʿUmar has questioned the judgment of God’s Emissary and Abū Bakr both. Anyone who puts ʿAlī ahead of ʿUthmān has questioned the judgment of God’s Emissary, Abū Bakr, ʿUmar, and the Emigrants, and I can’t imagine that someone who does that will benefit from any good works he does.” 20.32

[عبداللہ:] ایک دن میں اپنے والد کے پاس بیٹھا تھا کہ الکرخ کے کچھ لوگ اندر آئے۔ وہ ابوبکر، عمر اور عثمان کی خلافتوں کے بارے میں کافی دیر تک بات کرتے رہے۔ پھر وہ علیؓ کی خلافت کی طرف مڑے اور اس کے بارے میں لمبی باتیں کرتے رہے۔

[ʿAbd Allāh:] One day I was sitting with my father when some people from al-Karkh came in. They spoke for a good long while about the caliphates of Abū Bakr, ʿUmar, and ʿUthmān. Then they turned to the caliphate of ʿAlī and went on and on about it.

یو وخت وروسته زما پلار دوی ته وکتل او وی ویل: «تاسو د علی او خلافت په اړه ډیر خبرې وکړې، خو داسې نه ده چې د خلافت په منصب ناستو کیدو سره علی لوی شو. بلکې علی د خلیفه په توګه منصب ته لوی والی ورکړ.» 20.33

After a while my father looked up at them and said, “You’ve said a lot about ʿAlī and the caliphate, but it wasn’t holding the office that made ʿAlī great. It was having ʿAlī as caliph that made the office great.” 20.33

الصیاری وایی: ما دا قصه یوه شیعې ته وکړه، هغه وویل: «تاسو زما د احمد بن حنبل په وړاندې د کرکې نیمه برخه له مینځه یوړه۔» [عبدالله:] زما د پلار څخه د حدیث سفینه واورېدو وروسته، ما ترې وپوښتل: «پلاره، تا د ځینو صحابه‌وو د نورو په پرتله غوره کولو په اړه څه وایې؟» 20.34

Al-Sayyārī added, “I told this story to a Shiʿi, and he said, ‘You’ve just taken away half the resentment I had against Aḥmad ibn Ḥanbal.’” [ʿAbd Allāh:] After hearing my father recite the Hadith of Safīnah,141 I asked him, “Dad, what do you say about putting some Companions before others?” 20.34

"جانشینی کے بارے میں، یہ ابوبکر ہیں، پھر عمر، پھر عثمان۔" "علی بن ابی طالب کے بارے میں کیا؟" "بیٹے، علی نبی ﷺ کے اہلِ بیت میں سے تھے۔ ان کا کوئی مقابلہ نہیں کر سکتا۔" [احمد:] صحابہ میں سے کسی کے بھی علی بن ابی طالب جتنے ثابت شدہ فضائل نہیں ہیں۔ 20.35

“As far as the succession goes, it’s Abū Bakr, then ʿUmar, then ʿUthmān.” “What about ʿAlī ibn Abī Ṭālib?” “Son, ʿAlī was a member of the Prophet’s household. No one compares with them.” [Aḥmad:] None of the Companions has as many well-attested virtues as ʿAlī ibn Abī Ṭālib. 20.35

[احمد:] هر څوک چې دا انکار کوي چې علي د پیروۍ نمونه و، د کورنۍ خره هم د لارې موندلو کې له هغه ډېر بد دی۔ 20۔36

[Aḥmad:] Anyone who denies that ʿAlī was an exemplar is even worse at finding his way than the family donkey. 20.36

[حنبل:] ما له احمد بن حنبل څخه وپوښتل چې د علی رضي الله عنه خلافت صحیح و که نه؟ 20.37

[Ḥanbal:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal whether ʿAlī’s caliphate was valid. 20.37

«خدایه، مرسته وکړه!» هغه چیغ کړه. «علي د شرع پلی کوله او غلو لاسونه يې پرې کول؛ هغه زکات راټولاوه او بې له دې چې خپله برخه واخلي ويشلاوه. د خدای لپاره، څوک کولی شي د هغه د خلیفه کېدو اعتراض وکړي؟ هغه يو ښه سړی هم و: د خدای د رسول ﷺ ملګري هغه ملاتړ کاوه، د هغه پر شا لمونځ کاوه، د هغه په لښکرونو کې شامل شول، د هغه لپاره وجنګېدل، د هغه سره حج ته لاړل، او هغه يې په خوښې او بې له کوم شک او ستونزې "د مؤمنانو امیر" باله. موږ څوک یو چې بل ډول وکړو؟»

“God help us!” he cried. “ʿAlī upheld the law and cut off the hands of thieves; he collected the alms-tax and distributed it without taking his own share. How for God’s sake could anyone object to his being caliph? He was a good one, too: the Companions of God’s Emissary, God bless and keep him, supported him, prayed behind him, joined his expeditions, fought for him, went on pilgrimage with him, and called him Commander of Believers, willingly and without reservation. Who are we to do otherwise?”

[ابوبکر المروذی:] کله چې موږ سامراء کې وو، د خلیفې یو پیغامبر له احمد بن حنبل څخه پوښتنه وکړه چې د علي او معاویه ترمنځ د شخړې په اړه څه فکر کوي۔ 20۔38

[Abū Bakr al-Marrūdhī:] When we were in Samarra, one of the caliph’s messengers asked Aḥmad ibn Ḥanbal what he thought about the dispute between ʿAlī and Muʿāwiyah. 20.38

«زه د دوی په اړه له ښو خبرو پرته بل څه نه وایم.» او ما له ابن حنبل څخه هم اوریدلي چې کله یو چا د رسول الله ﷺ د ملګرو یادونه وکړه، نو ویې ویل: «الله دوی ټولو ته رحم وکړي! معاویه، عمرو بن العاص، ابو موسی الاشعري او مغیره ټول د الله په کتاب کې یاد شوي دي، چیرې چې فرمایي: «د دوی نښې د سجدو له اثره په مخونو کې دي.»»142

“I have nothing but good to say about them.” I also heard Ibn Ḥanbal say, after someone mentioned the Companions of God’s Emissary: “God have mercy on them all! Muʿāwiyah, ʿAmr ibn al-ʿĀṣ, Abū Mūsā l- Ashʿarī, and al-Mughīrah are all described in the Book of God, where it says, «Their marks are on their faces, the traces of their prostrations.»”142

[ابراهیم بن آزر:] یوم یوم من د ابن حنبل په کور کې وم کله چې یو سړی د علي او معاویې ترمنځ هغه څه پوښتنه وکړه چې پېښ شوي وو. ابن حنبل هغه ته پام ونکړ. بیا کله چې ورته ووییل شول چې دا سړی د هاشم له کورنۍ دی، هغه ورته مخ واړاوه او دا شعر یې ووایه:

[Ibrāhīm ibn Āzir:] I was once at Ibn Ḥanbal’s when a man asked him about what had happened between ʿAlī and Muʿāwiyah. Ibn Ḥanbal ignored him. Then, when he was told that the man was from the house of Hāshim, he turned to him and recited:

«دا یو داسې قوم وو چې تیر شو؛ د هغوی دی هغه څه وي چې دوی کړي، او ستاسو دی هغه څه وي چې تاسو کړي. تاسو به د هغوی د عملونو په اړه پوښتنه ونه شئ».143 20.39

“«Those were a people that have passed away; theirs is what they did and yours what you have done. You shall not be answerable for their deeds.»”143 20.39

د هغه عقیده

د عقیدې د اصولو په اړه د هغه موقف

د قرآن په اړه د هغه موقف

د خدای صفاتو په روایاتو کې

د جدال او د هغو کسانو په اړه د هغه موقف چې دا کار کوي

د جهمیانو، د مخلوق کلام ویونکو، د توقفیانو او د اختیار ویونکو د بدعتونو په اړه د هغه موقف

د اصحابو د فضیلت په اړه د هغه موقف

د عثمان رضي الله عنه د فضیلت په ورکولو د علي رضي الله عنه پر مخ د هغه موقف

د علي رضي الله عنه او د نبي ﷺ د کورنۍ د غړو په اړه د هغه موقف

د صحابه کرامو ترمنځ پیښ شوو اختلافاتو په اړه د هغه موقف

د رافضیانو په اړه د هغه موقف