[صالح:] یک روز به خانه برگشتم و شنیدم که پدرم روز قبل مرا خواسته بود. وقتی او را پیدا کردم، گفت: «دیروز کسی اینجا بود که می‌خواستم تو را با او آشنا کنم. حدود ظهر بود؛ من اینجا نشسته بودم که مردی را پشت در شنیدم.»

[Ṣāliḥ:] One day I came home and heard that my father had sent for me the day before. When I found him, he said, “There was someone here yesterday I wanted you to meet. It was around noon; I was sitting here and I heard a man at the door.

احساس کردم که به سوی او کشیده می‌شوم. برخاستم و در را باز کردم. مردی آفتاب‌سوخته آنجا ایستاده بود که شنلی از پوست بر تن داشت و تکه پارچه‌ای ژنده بر سرش بود. زیر شنل پیراهنی نپوشیده بود و نه مشک چرمی آب همراه داشت و نه عصا. او را به درون دعوت کردم و او به دالان ورودی آمد. ۱۸.1

Somehow I felt drawn to him. I got up and opened the door. Standing there was a sunburned man wearing a cloak of fur and a ragged piece of cloth on his head. He had no shirt on under the cloak, and he wasn’t carrying a leather water bottle or a staff. I invited him in and he came into the anteroom. 18.1

«از کجا می‌آیی؟» پرسیدم.

“‘Where are you coming from?’ I asked.

«از شرق»، گفت، «و عازم ساحل هستم. اگر تو نبودی، به شهر نمی‌آمدم، اما می‌خواستم ادای احترام کنم.» «آیا با این لباس سفر می‌کنی؟» «بله.» سپس از من پرسید: «زهد در دنیا را چگونه می‌فهمی؟» «این‌که هیچ چیز را مسلّم نگیری»، با تعجب پاسخ دادم.

“‘From the east,’ he said, ‘and I’m heading for the coast. If not for you, I wouldn’t have come into the city, but I wanted to pay my respects.’ “‘Do you travel dressed like that?’ “‘I do.’ Then he asked me: ‘What do you understand by renunciation of the world?’ “‘Not taking anything for granted,’ I answered, surprised.

«و در دلم گفتم: "من چیزی از نقره یا طلا ندارم که به او بدهم." پس به خانه رفتم، چهار قرص نان پیدا کردم و آن‌ها را بیرون آوردم.»

“Then I thought to myself, ‘I have no silver or gold to give him.’ So I went into the house, found four loaves of bread, and brought them out.

«من نه نقره دارم و نه طلا،» به او گفتم، «اما این چیزی است که من می‌خورم.» «اگر آنها را بردارم، خوشحال می‌شوی؟» «بله،» گفتم. پس او آنها را برداشت، زیر بغلش گذاشت و گفت: «فکر می‌کنم حالا آن‌قدر غذا خواهم داشت که به الرَّقّه برسم. خداحافظ!» تا وقتی که او از خانه بیرون رفت، نتوانستم از خیره شدن به او دست بکشم. بعدها پدرم اغلب از او یاد می‌کرد.

“‘I have no silver or gold,’ I told him, ‘but this is what I eat.’ “‘Would it make you happy if I took them?’ “‘Yes,’ I said. So he took them and put them under his arm and said, ‘I think now I’ll have enough food to get me TO al-Raqqah. Good-bye!’ “I couldn’t stop staring at him until he left the house.” Afterward my father spoke of him often.

[ابن صافری:] وقتی جوان بودیم، در مسجد عطارها نماز می‌خواندیم و ریاضت می‌کشیدیم. برخی از ما لیف خرما می‌بافتند، برخی دوک می‌ساختند، و همین‌طور دیگران. یکی از اعضای گروه، جوانی تنومند بود که این حکایت را برای ما گفت. «در دجیل ماهی می‌گرفتیم،» گفت. «روزی، هنگام غروب، مردی ژنده‌پوش از کنارمان گذشت. دنبالش دویدم، اما نتوانستم به او برسم. پس او را صدا زدم.» ۱۸.2

[Ibn Sāfirī:] When we were young, we used to pray and practice austerities at the Perfumer’s Mosque. Some of us would weave palm fibers, others would make spindles, and so on. One member of the group was a strapping young man who told us this story. “We used to fish around Dujayl,” he said. “One day, as it was getting dark, a man dressed in rags walked by. I ran after him but couldn’t catch him. So I called him over. 18.2

«هی تو!» گفتم. «آیا تو از جانشینان هستی؟»108

“‘Hey you!’ I said. ‘Are you one of the Substitutes?’108

«— بله.» «— کجا می‌روی؟» «— شام.» «— از کجا می‌آیی؟» «— از نزد احمد بن حنبل.» «— آنجا چه می‌کردی؟» «— از او یک سؤال پرسیدم،» گفت. «احمد یکی از ماست، ولی از هر یک از ما بیشتر می‌داند.» وقت نماز مغرب رسیده بود، پس آن را خواندیم و سپس نماز عشا را خواندیم. وقتی او نمازش را تمام کرد، گفتم: «از این ماهی بخور؛ خودمان آن را صید می‌کنیم.»109

“‘Yes.’ “‘Where are you going?’ “‘Syria.’ “‘Where are you coming from?’ “‘Aḥmad ibn Ḥanbal’s.’ “‘What were you doing there?’ “‘Asking him a question,’ he said. ‘Aḥmad is one of us, but he knows more than any of us.’ “It was time to pray the sunset prayer, so we did, and then prayed the evening prayer. When he finished, I said, ‘Have some of this fish; we catch it ourselves.’109

«— ما نمی‌خوریم»، او این را گفت و سپس چون زمین او را فرو برده باشد، ناپدید شد.» [المروذی:] روزی زاهدی نزد ما آمد و من او را پیش احمد بردم. او عبای پشمین پاره‌ای بر تن داشت و تکه پارچه‌ای بر سر، و با وجود سرمای سخت، کفش به پا نداشت. ابن حنبل به او سلام کرد و او پاسخ داد: «راه درازی آمده‌ام، اما تنها می‌خواهم ادای احترام کنم. به سوی عبّادان می‌روم و اگر از آنجا بازگشتم، دوست دارم دوباره نزد شما بیایم.» ۱۸.3

“‘We don’t eat,’ he replied, and then vanished as if the earth had swallowed him up.” [Al-Marrūdhī:] One day a renunciant approached us, and I took him in to see Aḥmad. He was wearing a ragged cloak of fur and a scrap of cloth on his head, and wore no shoes despite the bitter cold. Ibn Ḥanbal greeted him and he replied, “I’ve come a long way, but all I want to do is pay my respects. I’m heading for ʿAbbādān, and if I return from there, I’d like to come and see you again.” 18.3

«اگر برگشتی، پس»، گفت ابن حنبل۔

“If you return, then,” said Ibn Ḥanbal.

آن مرد برخاست و به احمد که نشسته بود، خداحافظی کرد.

The man rose and said good-bye to Aḥmad who was sitting down.

تنها باری بود که دیدم کسی پیش از آنکه احمد برخیزد، برخاست و رفت.

It was the only time I ever saw anyone get up and leave before Aḥmad had stood up.

«او شبیه یکی از ابدال است، اینطور نیست؟» احمد گفت؛ یا شاید: «او مرا به یاد ابدال می‌اندازد.» سپس مقداری غذا آورد—چهار نان که نیمه شده و با خمیر غلات تخمیرشده پر شده بود—و برای او بیرون برد. «اگر چیز بیشتری برای دادن داشتم، می‌دادم.» [اسماعیل الدیلمی:] نزد احمد بن حنبل بودم که کسی در را کوبید. بیرون رفتم تا ببینم کیست و جوانی را دیدم که لباس پشمین پاره‌پاره‌ای بر تن داشت. ۱۸.4

“He looks like one of the Substitutes, doesn’t he?” said Aḥmad; or perhaps, “He makes me think of the Substitutes.” Then he brought some food—four loaves split and filled with fermented grain paste110—out to him. “If I had anything more to give you,” he said, “I would.” [Ismāʿīl al-Daylamī:] I was at Aḥmad ibn Ḥanbal’s when someone knocked on the door. I went out to see who it was and found a young man wearing a ragged hair shirt. 18.4

«آپ کیا چاہتے ہیں؟» میں نے پوچھا۔

“What do you want?” I asked.

«من احمد بن حنبل را می‌خواهم»، گفت.

“I want Aḥmad ibn Ḥanbal,” he said.

وقتی به احمد گفتم جوانی با پیراهن موی ژنده‌ای به دنبال او آمده است، بیرون رفت و به او سلام کرد.

When I told Aḥmad that there was a young man in a ragged hair shirt asking for him, he went out and greeted him.

«احمد»، مرد گفت، «به من بگو زهد در دنیا یعنی چه». «از سفیان شنیدم که از زهری نقل می‌کرد: زهد در دنیا یعنی چیزی را بدیهی و مسلم نپنداشتن». «بیشتر توضیح بده»، جوان گفت، که با وجود آنکه درست جلوی او سایه‌ای بود، در آفتاب ایستاده بود.

“Aḥmad,” the man said, “tell me what renunciation of the world means.” “I heard Sufyān report, citing al-Zuhrī, that renunciation of the world means not taking anything for granted.” “Tell me more,” said the young man, who was standing in the sun even though there was a patch of shade directly in front of him.

«این یعنی هرگز مطمئن نباشی که اگر آفتاب را ترک کنی، آن‌قدر زنده خواهی ماند که به سایه برسی.» مرد برگشت که برود، اما احمد گفت: «صبر کن!» او وارد خانه شد و درحالی‌که بسته‌ی کوچکی را جلو گرفته بود، بازگشت.

“It means never being sure that if you leave the sun you’ll live long enough to reach the shade.” The man turned to leave, but Aḥmad said, “Wait!” He went into the house and came back holding out a little bundle.

«من روی سایه زندگی‌ام را نمی‌شمارم»، مرد گفت. «برای چه به آن نیاز داشته باشم؟» سپس برگشت و دور شد.

“I don’t count on living long enough to reach the shade,” said the man. “What would I need that for?” Then he turned and walked away.

[احمد:] صبح زود بیرون رفتم و با مردی روبه‌رو شدم که پارچه‌ای روی صورتش انداخته بود. او تکه کاغذی به من داد. وقتی روشنایی به اندازه‌ای رسید که بتوان دید، آن را بیرون آوردم و آنچه روی‌اش نوشته شده بود را خواندم: ۱۸5

[Aḥmad:] Early one morning I went out and came across a man with a cloth over his face. He handed me a slip of paper. When the light had grown strong enough to see by, I took it out and read what was written on it: 18.5

برای هر لذتی که دنیا می‌آورد، اندوهی همراه است؛ در کلبه‌ی فقیر و در دروازه‌ی توانگر یکسان. و آنان که دانش می‌آموزند، نه برای یادگرفتن، بلکه برای خودنمایی و آزار رساندن به همتایان خود با جدال‌های بیهوده.111

For each delight, the world brings a grief To the pauper’s hut and the rich man’s gate; While those who study Seek not to learn, But to vaunt, and vex their peers with vain debate.111

من فکر می‌کردم که حتماً محمد بن یحیی الذُّهلی بود که کاغذ را به من داده بود. اما بعداً محمد را پیدا کردم و دربارهٔ آن از او پرسیدم، و او گفت: «من هرگز تو را ندیدم و هرگز کاغذی به تو ندادم.» در آن هنگام بود که فهمیدم آن شعر یک اندرز بوده است.

I thought it must have been Muḥammad ibn Yaḥyā l-Dhuhlī who had handed me the paper. Later, though, I found Muḥammad and asked him about it, and he said, “I never saw you and I never gave you a piece of paper.” It was then that I realized that the poem had been an admonition.