[الوليد النحوي:] أحمد بن حنبل مردی خوشچهره و میانبالا بود. موهای خود را با حنا اندکی رنگ میکرد و در ریش او چند موی سیاه باقی مانده بود. لباسش خشن اما سفید بود. وقتی او را دیدم، عمامه و ازاری بر تن داشت. ۳۵1

[Al-Walīd al-Naḥwī:] Aḥmad ibn Ḥanbal was a handsome man of medium height. He dyed his hair lightly with henna, leaving some black hairs in his beard. His clothing was coarse but white. When I saw him he was wearing a turban and a breechclout. 35.1

[عبد الله:] پدرم از شصت و سه سالگی موهای سر و ریش خود را با حنا رنگ کردن آغاز کرد. 352

[ʿAbd Allāh:] My father began dyeing his hair and beard with henna when he was sixty-three. 35.2

[السجستانی:] احمد بن حنبل هرگز در گفتگوی آنچه بیشتر مردم به آن اهمیت می‌دادند شرکت نمی‌کرد، اما هرگاه سخن از حدیث به میان می‌آمد، سخن می‌گفت. 35.3

[Al-Sijistānī:] Aḥmad ibn Ḥanbal never joined people in talking about the things that most of them care about, but whenever Hadith was mentioned he would speak. 35.3

[العُکبری:] هنگامی که احمد بن حنبل را دیدم، مردی بلندقامت و سالخورده بود با موهای رنگ‌شده و پوستی بسیار تیره. 35.4

[Al-ʿUkbarī:] When I saw Aḥmad ibn Ḥanbal, he was a tall old man with dyed hair and very dark skin. 35.4

[المَرُّوذي:] هنگامی که احمد در خانه بود، معمولاً با زانوهای جمع‌شده به سینه و سرِ فروافتاده از سر فروتنی در برابر خدا می‌نشست. اما وقتی بیرون از خانه بود، فروتنی‌اش به آسانیِ زمانی که در خانه بود دیده نمی‌شد. گاهی وارد می‌شدم و او را می‌دیدم که از دفترچه‌ای که در دست داشت می‌خواند. وقتی می‌نشستم، آن را می‌بست و جلوی خود می‌گذاشت. 35.5

[Al-Marrūdhī:] When Aḥmad was at home, he usually sat knees to the chest with his head bowed humbly before God. When he was outside, though, the humility was not so easy to see as it was when he was inside. I would come in and find him reading from a quire he held in his hand. When I sat down, he would close it and put it down in front of him. 35.5

[خطاب بن بشر:] من در مسجد أحمد نشسته بودم و با أبو بكر المروذی احادیث را مبادله می‌کردم که أبو بكر صدای باز شدن در را شنید و از جا پرید. أحمد بود که سرش را بیرون آورده بود. 35.6

[Khaṭṭāb ibn Bishr:] I was sitting in Aḥmad’s mosque with Abū Bakr al-Marrūdhī trading Hadith reports when Abū Bakr heard the door open and jumped up. There was Aḥmad, sticking his head out. 35.6

«برو ببین حسن کجا رفته است»، گفت، و منظورش پسر کوچکش بود.

“Go look and see where Ḥasan’s gotten to,” he said, meaning his little boy.

«پسرک واقعاً آن مرد بیچاره را نگران کرده است»، با خودم فکر کردم. زمان ظهر بود و فصل تابستان.

“The boy’s really got the poor man worried,” I thought to myself. The time was midday, and it was summer.

ابوبکر به یکی از خانه‌هایی رفت که بافندگان در آن زندگی می‌کردند، آن پسر را پیدا کرد و بیرون آورد. او به آن پسر گفت که من کجا هستم، و به من گفت که داخل شوم.193

Abū Bakr went into one of the houses where the weavers lived, found the boy, and brought him out. He told him where I was, and he told me to come in.193

وارد دهلیز شدم و احمد را دیدم که روی زمین خاکی نشسته بود. رنگ موهایش شسته شده بود و می‌شد ریشه‌های سفید موهایش را دید. لنگ کوچک و کثیفی از پارچهٔ سفید نخی به تن داشت و پیراهنی زبر که روی شانه‌اش لکه‌ای بود و در یقه‌اش لکه‌های عرق دیده می‌شد.

I went into the entryway and found Aḥmad sitting on the dirt floor. The dye in his hair had run, and I could see the white roots of his hair. He was wearing a small, dirty breechclout of white cotton and a coarse shirt with a smudge on the shoulder and sweat stains on the collar.

من از او درباره‌ی ورع و حلال بودن کسب معاش سؤالی پرسیدم. هنوز سؤالم تمام نشده بود که دیدم چهره‌اش درهم رفت و چنان حالت اندوهناک خودخوارشماری به خود گرفت که نگاه کردن به او برایم دردناک بود. هنگام رفتن، به کسی که همراهم بود گفتم: «بعضی روزها او چنان از خودش ناراضی به نظر می‌رسد.» [اسماعیل:] بیش از پنج هزار نفر می‌آمدند تا سخنان احمد را بشنوند.

I asked him a question about being scrupulous and the lawfulness of earning a living. No sooner had I asked the question than I saw his face fall and assume such a sorrowful expression of self-contempt that it pained me to look at him. As I left, I said to someone who was with me, “Some days he seems so dissatisfied with himself.” [Ismāʿīl:] Upwards of five thousand people used to come hear Aḥmad speak.

کمتر از پانصد نفر از آنان آمدند تا حدیث را بنویسند؛ بقیه آمده بودند تا اخلاق و رفتار او را بیاموزند۔ 357

Fewer than five hundred of them came to write down Hadith: the rest were there to study his manners and his bearing. 35.7

[المطّوّعی:] دوازده سال، نزدِ احمد می‌رفتم تا احادیثِ صحیحش را برای فرزندانش بخواند. من حتی یک حدیث هم ننوشتم؛ آمده بودم تا از او پیروی کنم، اخلاقش را بیاموزم و آداب و رفتارش را زیر نظر بگیرم. ۳۵8

[Al-Muṭṭawwiʿī:] For twelve years I went to see Aḥmad read his Authenticated Reports to his children. I never wrote down a single report: I was there to follow his example, study his ethics, and observe his manners. 35.8

[البوشنجی:] ندیدم که احمد بن حنبل جز به یک شکل بنشیند، یعنی زانوها را به سینه چسبانده باشد، مگر وقتی که نماز می‌خواند. این همان شیوه‌ای از نشستن است که قیلہ در روایت حدیث توصیف کرده و گفته است: «دیدم که رسول خدا ﷺ زانوها را به سینه چسبانده نشسته بود، مانند مردی که خود را در برابر خدا فروتن می‌کند.» او وضو را در همین حالت با خاک تیمم می‌کرد، و این پرفروتن‌ترین حالت در برابر خداست. یعنی روی پاشنه‌ها نشستن، زانوها را به سینه چسباندن و کف پاها را بر زمین نهادن. گاهی بازوانش را دور پاهایش حلقه می‌کرد. هیچ حالتی فروتنانه‌تر از این نیست. 35.9

[Al-Būshanjī:] I saw Aḥmad ibn Ḥanbal sit only one way—knees to the chest— except when he was praying. That’s the way of sitting that Qaylah describes in the Hadith report where she says, “I saw the Emissary of God sitting knees to the chest, like a man making himself humble before God.” He used to perform his ablutions with sand while sitting in that position, which is the most timid before God. It means sitting on one’s behind with the knees to the chest and feet flat on the floor. Sometimes he would put his arm around his legs. No posture is more timid than that. 35.9

[محمد بن یونس:] از الرؤاسی شنیدیم که گفت: «از میان یاران پیامبر ﷺ، هیچ‌کس در سیرت و هیئت و رفتار به ایشان نزدیک‌تر از عبدالله بن مسعود نبود. در نسل بعد، کسی که بیش از همه به ابن مسعود شباهت داشت، علقمه بن قیس بود. پس از علقمه، کسی که بیش از همه به او شباهت داشت، ابراهیم النخعی بود. پس از النخعی، کسی که بیش از همه به او شباهت داشت، منصور بن المعتمر بود. پس از منصور بن المعتمر، کسی که بیش از همه به او شباهت داشت، سفیان الثوری بود. پس از سفیان، کسی که بیش از همه به او شباهت داشت، وکیع بن الجراح بود.» ۳۵.10

[Muḥammad ibn Yūnus:] We heard al-Ruʾāsī report: “Of all the Emissary’s Companions, none was closer to him in his example, his bearing, and his carriage than ʿAbd Allāh ibn Masʿūd. In the next generation, the one who most resembled Ibn Masʿūd was ʿAlqamah ibn Qays. After ʿAlqamah, the one who most resembled him was Ibrāhīm al-Nakhaʿī. After al-Nakhaʿī, the one who most resembled him was Manṣūr ibn al-Muʿtamir. After Manṣūr ibn al-Muʿtamir, the one who most resembled him was Sufyān al-Thawrī. After Sufyān, the one who most resembled him was Wakīʿ ibn al-Jarrāḥ.” 35.10

و نزدیکترین فرد به وکیع، احمد بن حنبل بود.

And the one closest to Wakīʿ was Aḥmad ibn Ḥanbal.

[الحسن بن الربيع:] در الگو بودن و منش، تنها کسی که می‌توانم احمد بن حنبل را با او مقایسه کنم، ابن المبارک است. 3511

[Al-Ḥasan ibn al-Rabīʿ:] In his example and his bearing, the only person I can compare Aḥmad ibn Ḥanbal to is Ibn al-Mubārak. 35.11