[احمد:] ایمان گفتار و کردار است. ایمان می‌تواند زیاد یا کم شود۔

[Aḥmad:] Belief consists of what you say and what you do. It can increase or decrease.

این تنها سرچشمهٔ تقوا است، و نافرمانی خدا آن را کم میکند. ۲۰1

It is the only source of piety, and disobedience to God lessens it. 20.1

[اسحاق بن ابراهیم:] هنگامی که درباره کسانی پرسیده شد که می‌گویند قرآن مخلوق است، احمد بن حنبل پاسخ داد: «هر کس چنین بگوید، کافر نعمت است.»119 20.2

[Isḥāq ibn Ibrāhīm:] When asked about people who say that the Qurʾan is created, Aḥmad ibn Ḥanbal replied, “Anyone who says that is an Ingrate.”119 20.2

[اسحاق بن ابراهیم:] از احمد بن حنبل درباره کسی پرسیده شد که می‌گوید قرآن مخلوق است. او با به‌کار بردن صیغه اسم فاعل پاسخ داد: «او کافر است.» ۱۲۰ ۲۰.3

[Isḥāq ibn Ibrāhīm:] Asked about anyone who says that the Qurʾan is created, Aḥmad ibn Ḥanbal replied, “He’s an unbeliever,” using the participle.120 20.3

[سلمة بن شبيب:] سمعتُ أحمد بن حنبل يقول: مَن قال إنّ القرآن مخلوق فهو كافر. 20.4

[Salamah ibn Shabīb:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say that whoever says that the Qurʾan is created is an Ingrate. 20.4

[السراج:] از احمد بن حنبل درباره کسی پرسیدم که می‌گوید قرآن مخلوق است۔ ۲۰5

[Al-Sarrāj:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal about someone who says that the Qurʾan is created. 20.5

«او ناسپاس است.» «اما درباره کسی که می‌گوید متن قرآن، هنگامی که با صدای بلند خوانده می‌شود، چیزی مخلوق است؟» «او پیرو جهم است.»121

“He’s an Ingrate.” “What about someone who says that the text of the Qurʾan spoken aloud is a created thing?” “He’s a follower of Jahm.”121

[الکوثر:] از احمد بن حنبل پرسیدم که درباره کسی که قرآن را مخلوق بخواند چه نظری دارد. 20.6

[Al-Kawsaj:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal what he thought of someone who called the Qurʾan created. 20.6

«او مرتکب کفرِ ناباوری شده است»، این را گفت و هر هجا را با تأکید ادا کرد.

“He’s committed UN-BE-LIEF ,” he answered, stressing each syllable.

[العُکبری:] از احمد بن حنبل پرسیدم که آیا درست است که قرآن کلام خداست، غیرمخلوق، و که از او آمده و به سوی او بازمی‌گردد؟ ۲۰.7

[Al-ʿUkbarī:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal whether it was true that the Qurʾan is the speech of God, uncreated, and that it came from Him and goes back to Him. 20.7

او پاسخ داد: «علم آن از نزد اوست، و داوری درباره‌ی آن تنها از آنِ اوست.»122

He answered: “From Him came the knowledge of it, and to Him belongs the judgment concerning it.”122

[صالح:] فهمیدم که ابوطالب از پدرم نقل می‌کرد که می‌گفت: «متن قرآن، هنگامی که با صدای بلند خوانده شود، مخلوق نیست.» این را به پدرم گفتم و او پرسید از کجا می‌دانم. گفتم آن را از فلان کس شنیده‌ام. 20.8

[Ṣāliḥ:] I found out that Abū Ṭālib had been quoting my father as saying “The text of the Qurʾan, spoken aloud, is uncreated.” I told my father about this, and he asked how I knew. I told him I had heard it from So-and-So. 20.8

«ابوطالب را بفرستید،» گفت.

“Send for Abū Ṭālib,” he said.

من او را فراخواندم و او آمد، همراه با فُورَان.123

I sent for him and he came, along with Fūrān.123

«آیا من هرگز به تو گفته‌ام که متن قرآن، هنگامی که با صدای بلند خوانده می‌شود، مخلوق نیست؟» گفت پدرم، در حالی که از خشم می‌لرزید.

“Did I ever say to you that the text of the Qurʾan spoken aloud is uncreated?” said my father, shaking with anger.

«بخوان، او خداست، یکتاست»۱۲۴ را با صدای بلند خواندم و تو گفتی: «این مخلوق نیست.»» «اما چرا مرا نقل کردی که گفته‌ام: "متن قرآن که با صدای بلند خوانده شود، غیرمخلوق است"؟ نه تنها این، بلکه شنیده‌ام که این را نوشته‌ای و برای مردم فرستاده‌ای. اگر نوشته‌ای، آن را هرچه محکم‌تر پاک کن، و به کسانی که برایشان نوشته‌ای بنویس و بگو که من هرگز چنین نگفته‌ام.» فورات شروع به عذرخواهی کرد و سرانجام با چهره‌ای وحشت‌زده رفت. ابوطالب بازگشت تا بگوید که آن عبارت‌ها را از یادداشت‌هایش پاک کرده و نامه‌ای نوشته که در آن توضیح داده که پدرم را نادرست نقل کرده است.

“I read «Say, He is God, the one»124 out loud and you said, ‘That’s not created.’” “But why did you quote me as saying ‘The text of the Qurʾan spoken aloud is uncreated’? Not only that: I hear you wrote this down and sent it to people. If you wrote it down, rub it out as hard as you can, and write to the people you wrote to and tell them I never said that.” Fūrān began apologizing, and finally left looking terrified. Abū Ṭālib came back to say that he had rubbed the words out of his notes and written a letter explaining that he had misquoted my father.

[أحمد:] ما این روایات را همان‌گونه که به دست ما رسیده نقل می‌کنیم. 209

[Aḥmad:] We transmit these reports as we find them. 20.9

[احمد:] مؤمنی که از اهل سنت و جماعت است، باید آنچه را که درک نمی‌کند به خداوند واگذارد. اگر حدیثی مانند «اهل بهشت پروردگارشان را خواهند دید» را بشنود، باید بدون آنکه بکوشد آن را توضیح دهد، به آن ایمان بیاورد.

[Aḥmad:] A believer who belongs to the people of sunnah and community should defer what he doesn’t understand to God. If he hears a Hadith report like “The people in the Garden will see their Lord,”126 he should believe it without trying to explain it.

تمام اهل علم در همه جا در این امر اتفاق نظر دارند۔ 2010

All men of learning everywhere are agreed on this. 20.10

[عبد الله:] پدرم یک بار به عبید الله بن یحیی بن خاقان چنین نوشت: «من به مناظره نمی‌پردازم، و گمان نمی‌کنم کسی باید دربارهٔ هیچ‌یک از آن امور سخن بگوید، مگر آنکه در کتاب (خدا) یا حدیث پیامبر ﷺ آمده باشد. سخن گفتن از هر چیز دیگر خوب نیست.» 20.11

[ʿAbd Allāh:] My father once wrote the following to ʿUbayd Allāh ibn Yaḥyā ibn Khāqān: “I don’t engage in Disputation, and I don’t think one should talk about any of that unless it appears in Scripture or the Hadith of the Prophet, God bless and keep him. Talking about anything else is no good.” 20.11

[احمد:] با جدال‌کنندگان ننشین، حتی اگر از سنت دفاع می‌کنند۔ ۱۲۸ ۲۰12

[Aḥmad:] Don’t sit with Disputationists, even if they’re defending the sunnah.128 20.12

[احمد:] اصحاب القول بخلق القرآن از پیروان جهم بدترند. ۲۰.13

[Aḥmad:] The Proponents of Created Utterance are worse than the followers of Jahm. 20.13

ابن اللیث افزود: «شنیدم که کسی از أحمد بن حنبل درباره‌ی «الواقفه» پرسید، و او گفت: "به نظر من، الواقفه و پیروان جهم و قائلان به «خلق قرآن» همه یکسان بدند."» ۲۰.14

Ibn al-Layth added: “I once heard someone ask Aḥmad ibn Ḥanbal about the Stoppers, and he said: ‘As far as I’m concerned, the Stoppers, the followers of Jahm, and the Proponents of Created Utterance are all equally bad.’” 20.14

[احمد:] اگر نماز بخوانی و مردی که کنارت ایستاده باشد پیرو جهم باشد، نمازت را دوباره بخوان. ۲۰15

[Aḥmad:] If you do the ritual prayer and the man next to you turns out to be a follower of Jahm, do it over. 20.15

سَلَمَة بن شَبيب: رفتم تا نظر احمد بن حنبل را بپرسم دربارهٔ کسی که می‌گوید: «قرآن کلام خداست.»۱۳۰ ۲۰.16

[Salamah ibn Shabīb:] I went to see Aḥmad ibn Ḥanbal to ask him what he thought of someone who says, “The Qurʾan is the speech of God.”130 20.16

«اگر او نگوید: "قرآن کلام خدا است، غیرمخلوق،" پس او ناسپاس است.» او ادامه داد: «شکی در این نباشد. اگر او نگوید: "قرآن کلام خدا است، غیرمخلوق،" پس دارد می‌گوید که مخلوق است. و هرکس بگوید که مخلوق است، در حق خدا، عزیز و بزرگ، گناه کرده است.» از او پرسیدم که آیا «واقفیه» ناسپاس هستند؟

“If he doesn’t say, ‘The Qurʾan is the speech of God, uncreated,’ then he’s an Ingrate.” He went on: “Have no doubt about it. If he doesn’t say, ‘The Qurʾan is the speech of God, uncreated,’ then he’s saying it’s created. And anyone who says it’s created has sinned against God, mighty and glorious.” I asked him if the Stoppers were Ingrates.

«آری، هستند.» [أحمد:] هر کس بگوید که متن قرآنی که با صدای بلند خوانده می‌شود، چیزی مخلوق است، پیرو جهم است۔ ۲۰۔17

“They are.” [Aḥmad:] Anyone who says that the text of the Qurʾan spoken aloud is a created thing131 is a follower of Jahm. 20.17

عبد الله: به پدرم گفتم که الکَرابیسی می‌گوید متنِ قرآن، هنگامی‌که با صدای بلند خوانده می‌شود، چیزی مخلوق است. 20.18

[ʿAbd Allāh:] I told my father that al-Karābīsī was saying that the Qurʾanic text spoken aloud is a created thing. 20.18

«او دروغ می‌گوید، آن حیلهگرِ پست،» گفت. «خدا رسواش کند! راه بشر المریسی را ادامه داده است.» [أحمد:] شکی نباشد که کسی که راه را می‌بندد، ناسپاس است. ۲۰.19

[المُطَّوِّعی:] یک بار شنیدم که کسی از احمد بن حنبل دربارهٔ برتری صحابهٔ پیامبر ﷺ پرسید و او پاسخ داد: «آنان را باید بر پایهٔ حدیث ابن عمر رتبه‌بندی کرد.»۱۳۷ و اما دربارهٔ خلافت، ترتیب همان است که در حدیث سفینه آمده: نخست ابوبکر، سپس عمر، سپس عثمان، سپس علی. ۲۰.24

[Al-Muṭṭawwiʿī:] I once heard someone ask Aḥmad ibn Ḥanbal about the relative merits of the Prophet’s Companions, and he answered, “They should be ranked according to the Hadith of Ibn ʿUmar.137 As far as the caliphate is concerned, the order is the one given in the Hadith of Safīnah: first Abū Bakr, then ʿUmar, then ʿUthmān, then ʿAlī.” 20.24

«آیا آن روایت را حَشْرَج نقل کرده است؟» «نه، آن را حَمّاد بن سَلَمه نقل کرده است.» [نویسنده:] این پرسش از آن رو پیش آمد که هم حَمّاد بن سَلَمه و هم حَشْرَج بن نُبَاتَه، حدیث سَفینه را روایت کرده‌اند، اما حَشْرَج از نظر اعتبار مورد تردید است، در حالی که حَمّاد بن سَلَمه الگویی از راستگویی و اعتماد است.

“Was that report transmitted by Ḥashraj?” “No, by Ḥammād ibn Salamah.” [The author:] This question arose because both Ḥammād ibn Salamah and Ḥashraj ibn Nubātah transmitted the Hadith of Safīnah, but Ḥashraj is of dubious reliability while Ḥammād ibn Salamah is an exemplar.

[عبدالله:] از پدرم درباره‌ی گواهی‌دادن به این‌که ابوبکر و عمر در بهشت‌اند پرسیدم. گفت: «درست است. من از حدیث سعید بن زید پیروی می‌کنم که می‌گوید: "گواهی می‌دهم که پیامبر ﷺ در بهشت است، و همچنین نُه نفر از یارانش."» و پیامبر ﷺ، که خداوند او را گرامی و محفوظ بدارد، فرمود: "اهل بهشت در صد و بیست صف می‌ایستند که هشتاد صف آن را امت من تشکیل می‌دهد." اگر یارانش در این شمار نباشند، پس چه کسانی خواهند بود؟» 20.25

[ʿAbd Allāh:] I asked my father about the testimony that Abū Bakr and ʿUmar are in the Garden. He said, “It’s true. I follow the Hadith of Saʿīd ibn Zayd, which says, ‘I testify that the Prophet is in the Garden, and so are his nine Companions.’ And the Prophet, God bless and keep him, said, ‘The people in the Garden stand in a hundred and twenty rows, of which eighty are filled by members of my community.’ If his Companions aren’t included, then who would be?” 20.25

[المیمونی:] احمد بن حنبل به من گفت: «ابوالحسن، اگر شنیدی کسی درباره‌ی اصحاب پیامبر ﷺ سخن بدی می‌گوید، پس در اسلام او شک کن.» 20.26

[Al-Maymūnī:] Aḥmad ibn Ḥanbal said to me, “Abū l-Ḥasan, if you hear anyone saying anything bad about the Companions of the Prophet, God bless and keep him, then you should doubt his Islam.” 20.26

[احمد:] هنگامی که فرستادهٔ خدا ﷺ بیمار شد، ابوبکر را فرستاد تا نماز جماعت را امامت کند، با آنکه کسانی دیگر بودند که در قرائت قرآن بهتر از او بودند.

[Aḥmad:] When God’s Emissary, God bless and keep him, fell ill, he sent Abū Bakr to lead the ritual prayer even though there were others who were better readers.

[صالح:] کسی از پدرم پرسید - در حالی که من حضور داشتم - که آیا کسی که می‌گوید علی از عثمان برتر بود، کار تازه و بدی انجام می‌دهد؟ ۲۰.30

[Ṣāliḥ:] Someone asked my father—with me present—whether someone who says that ʿAlī was better than ʿUthmān is doing something new and bad. 20.30

«هر کس چنین کند سزاوار سرزنش است»، پدرم گفت. «اصحاب پیامبر ﷺ عثمان ــ خدا از او خشنود باد ــ را مقدم می‌داشتند.» [عمرو بن عثمان الحمصی:] هنگامی که احمد بن حنبل را از سامرا به مرز بیزانس منتقل می‌کردند، در همین حمص توقف کردند. من او را یافتم و از او درباره موضعش نسبت به علی و عثمان پرسیدم. ۲۰.31

“Anyone who does that deserves to be denounced,” said my father. “The Companions of the Emissary put ʿUthmān—God be pleased with him—first.” [ʿAmr ibn ʿUthmān al-Ḥimṣī:] When Aḥmad ibn Ḥanbal was transported from Samarra to the Byzantine frontier, they stopped here in Homs. I found him and asked him his position on ʿAlī and ʿUthmān. 20.31

«ابتدا عثمان، سپس علی»، گفت. «گوش کن، ابو حفص»، ادامه داد. «هر کس علی را بر عثمان مقدم بدارد، به شورا (اهل شورا) بی‌حرمتی کرده است.»139

“First ʿUthmān, then ʿAlī,” he said. “Listen, Abū Ḥafṣ,” he continued. “Anyone who puts ʿAlī before ʿUthmān is scoffing at the Council.”139

[محمد بن عوف:] از احمد بن حنبل درباره برتری دادن برخی از صحابه بر دیگران پرسیدم. او گفت: «هرکس علی را بر ابوبکر مقدم بدارد، در داوری فرستاده خدا ﷺ تردید کرده است. هرکس علی را بر عمر مقدم بدارد، در داوری فرستاده خدا ﷺ و ابوبکر هر دو تردید کرده است. هرکس علی را بر عثمان مقدم بدارد، در داوری فرستاده خدا ﷺ، ابوبکر، عمر و مهاجران تردید کرده است، و نمی‌توانم تصور کنم که کسی که چنین کند، از هیچ عمل نیکی که انجام می‌دهد سودی ببرد.» 20.32

[Muḥammad ibn ʿAwf:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal about putting some Companions before others. He said, “Anyone who puts ʿAlī ahead of Abū Bakr is questioning the judgment of God’s Emissary. Anyone who puts ʿAlī ahead of ʿUmar has questioned the judgment of God’s Emissary and Abū Bakr both. Anyone who puts ʿAlī ahead of ʿUthmān has questioned the judgment of God’s Emissary, Abū Bakr, ʿUmar, and the Emigrants, and I can’t imagine that someone who does that will benefit from any good works he does.” 20.32

[عبدالله:] روزی با پدرم نشسته بودم که چند نفر از اهالی کرخ وارد شدند. مدت زیادی درباره خلافت ابوبکر، عمر و عثمان سخن گفتند. سپس به خلافت علی پرداختند و درباره آن بسیار سخن گفتند.

[ʿAbd Allāh:] One day I was sitting with my father when some people from al-Karkh came in. They spoke for a good long while about the caliphates of Abū Bakr, ʿUmar, and ʿUthmān. Then they turned to the caliphate of ʿAlī and went on and on about it.

مدتی بعد پدرم به آنان نگاه کرد و گفت: «شما دربارهٔ علی و خلافت بسیار سخن گفته‌اید، اما این نبود که مقام خلافت علی را بزرگ کند، بلکه این علی بود که خلافت را بزرگ کرد.» ۲۰.33

After a while my father looked up at them and said, “You’ve said a lot about ʿAlī and the caliphate, but it wasn’t holding the office that made ʿAlī great. It was having ʿAlī as caliph that made the office great.” 20.33

الصیّاری افزود: «این ماجرا را برای یک شیعه تعریف کردم و او گفت: "تو نیمی از کینه‌ای را که از احمد بن حنبل در دل داشتم، از میان بردی۔"» [عبدالله:] پس از آنکه پدرم حدیث سفینه را خواند،۱۴۱ از او پرسیدم: «بابا، درباره‌ی برتری دادن برخی از صحابه بر دیگران چه می‌گویی؟» ۲۰.34

Al-Sayyārī added, “I told this story to a Shiʿi, and he said, ‘You’ve just taken away half the resentment I had against Aḥmad ibn Ḥanbal.’” [ʿAbd Allāh:] After hearing my father recite the Hadith of Safīnah,141 I asked him, “Dad, what do you say about putting some Companions before others?” 20.34

«از نظر جانشینی، ابوبکر است، سپس عمر، سپس عثمان.» «و علیِ بنِ ابی‌طالب چطور؟» «پسرم، علی از اهل بیت پیامبر ﷺ بود. هیچ‌کس با ایشان قابل مقایسه نیست.» [احمد:] هیچ‌یک از صحابه فضیلت‌های ثابت‌شده‌ای به اندازهٔ علیِ بنِ ابی‌طالب ندارد. ۲۰.35

“As far as the succession goes, it’s Abū Bakr, then ʿUmar, then ʿUthmān.” “What about ʿAlī ibn Abī Ṭālib?” “Son, ʿAlī was a member of the Prophet’s household. No one compares with them.” [Aḥmad:] None of the Companions has as many well-attested virtues as ʿAlī ibn Abī Ṭālib. 20.35

[احمد:] هر کس انکار کند که علی الگو بود، در یافتن راه از الاغ خانوادگی هم بدتر است. ۲۰.36

[Aḥmad:] Anyone who denies that ʿAlī was an exemplar is even worse at finding his way than the family donkey. 20.36

[حنبل:] از احمد بن حنبل پرسیدم که آیا خلافت علی معتبر بوده است یا نه. ۲۰37

[Ḥanbal:] I asked Aḥmad ibn Ḥanbal whether ʿAlī’s caliphate was valid. 20.37

«یا الله، به ما رحم کن!» او فریاد زد. «علی حدود شرع را برپا داشت و دست دزدان را برید؛ زکات را جمع کرد و بی‌آنکه سهم خود را بردارد میان مردم تقسیم نمود. به خدا سوگند، چگونه کسی می‌تواند به خلافت او اعتراض کند؟ او خلیفه‌ای نیکو بود: اصحاب فرستادهٔ خدا ﷺ او را یاری دادند، پشت سرش نماز گزاردند، در لشکرکشی‌هایش شرکت کردند، برای او جنگیدند، با او به حج رفتند و او را با رضایت کامل و بی‌هیچ قید و شرطی امیرالمؤمنین خواندند. ما کیستیم که جز این عمل کنیم؟»

[ابوبکر المروذی:] هنگامی که ما در سامرا بودیم، یکی از فرستادگان خلیفه از احمد بن حنبل پرسید که درباره اختلاف میان علی و معاویه چه نظری دارد. 20.38

[Abū Bakr al-Marrūdhī:] When we were in Samarra, one of the caliph’s messengers asked Aḥmad ibn Ḥanbal what he thought about the dispute between ʿAlī and Muʿāwiyah. 20.38

«من درباره‌ی آنان جز نیکی چیزی نمی‌گویم.» همچنین شنیدم که ابن حنبل، پس از آنکه کسی از یاران فرستاده‌ی خدا ﷺ سخن گفت، گفت: «خداوند همه‌ی آنان را رحمت کند! معاویه، عمرو بن العاص، ابو موسی الاشعری و المغیره، همه در کتاب خدا توصیف شده‌اند، آنجا که می‌فرماید: {نشانه‌هایشان بر چهره‌هایشان است، از اثر سجده‌هایشان.}»142

“I have nothing but good to say about them.” I also heard Ibn Ḥanbal say, after someone mentioned the Companions of God’s Emissary: “God have mercy on them all! Muʿāwiyah, ʿAmr ibn al-ʿĀṣ, Abū Mūsā l- Ashʿarī, and al-Mughīrah are all described in the Book of God, where it says, «Their marks are on their faces, the traces of their prostrations.»”142

[ابراهیم بن آزر:] یک بار در خانهٔ ابن حنبل بودم که مردی از او دربارهٔ آنچه میان علی و معاویه گذشته بود پرسید. ابن حنبل به او توجهی نکرد. سپس وقتی به او گفته شد که این مرد از خاندان هاشم است، رو به او کرد و این بیت را خواند:

[Ibrāhīm ibn Āzir:] I was once at Ibn Ḥanbal’s when a man asked him about what had happened between ʿAlī and Muʿāwiyah. Ibn Ḥanbal ignored him. Then, when he was told that the man was from the house of Hāshim, he turned to him and recited:

«آن‌ها امتی بودند که گذشتند؛ آنچه آنان به دست آوردند از آنِ خودشان است و آنچه شما به دست آورید از آنِ خودتان. شما مسئول اعمال آنان نخواهید بود.»143 20.39

“«Those were a people that have passed away; theirs is what they did and yours what you have done. You shall not be answerable for their deeds.»”143 20.39

[عبد الله:] من از پدرم پرسیدم رافضی یعنی چه. ۲۰40

[ʿAbd Allāh:] I asked my father what a Rejectionist is. 20.40

«هر کس که ابوبکر و عمر را دشنام دهد و به آن‌ها ناسزا گوید.» و از او درباره‌ی دشنام دادن به هیچ یک از یاران فرستاده‌ی خدا ﷺ نیز پرسیدم.

“Anyone who curses and reviles Abū Bakr and ʿUmar.” I also asked him about cursing any of the Companions of the Emissary of God.

«من او را مسلمان نمی‌نامم.» 145

“I wouldn’t call him a Muslim.” 145