در بخش مربوط به دوران کودکی او، یادآور شدیم که احمد بن حنبل حتی در جوانی نیز بسیار مورد احترام بود. ۱۹1

In the chapter about his childhood, we noted that Aḥmad ibn Ḥanbal was highly regarded even as a youth. 19.1

[المَرُّوذِی:] روزی به احمد گفتم: «افراد زیادی برای تو دعا می‌کنند.» گفت: «این مرا می‌ترساند، چه بسا وسوسه‌ای باشد که خودم را بزرگ بدانم.

[Al-Marrūdhī:] I once said to Aḥmad, “There are a lot of people praying for you.” “That frightens me,” he said. “It could be a temptation to think highly of myself.

«چرا این کار را می‌کنند؟» یک بار به او گفتم که با مردی از طرسوس ملاقات کردم که می‌گفت با بیزانسی‌ها می‌جنگیده است. او به من گفت که در سکوت شب، مردان صدا می‌زدند: «برای ابوعبدالله دعا کنید به خدا!» او ادامه داد: «بازوی منجنیق را عقب می‌کشیدیم و سپس رهایش می‌کردیم. یک بار سنگی به سوی یک بربر که پشت سپرش بر فراز یک برج ایستاده بود پرتاب کردیم، و سنگ هم سرش را و هم سپرش را از جا کند.»114

Why do they do it?” I once told him that I had met a man from Tarsus who said that he had been fighting the Byzantines. In the still of the night, he told me, the men would call out “Pray to God for Abū ʿAbd Allāh!” He went on: “We would pull back the arm of the mangonel112 and then release it. Once we shot a stone at a barbarian113 standing on a rampart behind his shield, and the stone knocked off his head and the shield both.”114

چهره‌ی احمد درهم رفت و گفت: «ای کاش این وسوسه‌ای نبود!» سپس گفت: «آیا فکر می‌کنی این وسوسه است؟» گفتم: «البته که نه.»

Aḥmad’s face fell, and he said, “If only it weren’t a temptation!” Then he said, “Do you think it’s a temptation?” “Of course not,” I answered.

[الأبّار:] ما چند روز در امتداد رودخانهٔ بلخ راهپیمایی کرده بودیم که آذوقهمان تمام شد، پس دو نفر از ما به سوی بخارا رفتیم تا چیزی برای خوردن بخریم.

[Al-Abbār:] We’d been marching along the Balkh River for several days when our provisions ran out, so two of us headed off toward Bukhārā to buy something to eat.

در راه با مردی موبور و سرخ‌چهره روبه‌رو شدیم که از ما پرسید اهل کجا هستیم.

On the way we met a blond-haired, red-faced man who asked us where we were from.

وقتی به او گفتیم که ما از بغداد هستیم، پرسید: «احمد بن حنبل چطور است؟» 19.2

When we told him we were from Baghdad, he asked, “How is Aḥmad ibn Ḥanbal?” 19.2

«وقتی ما رفتیم، او زنده و سالم بود.» آن مرد سرش را بلند کرد و برای سلامتی احمد به درگاه خدا دعا کرد.

“When we left, he was alive and well.” The man raised his head and prayed to God for Aḥmad’s well-being.

«حالا دیگر همه‌چیز را دیده‌ام»، به همراهم گفتم. «حتی اینجا، در مرز اسلام، میان ترک‌ها!» [المَرّوذی:] روزی به أحمد گفتم که کسی گفته است از اینجا تا سرزمین ترک‌ها، مردم برای سلامتی او دعا می‌کنند. از او پرسیدم که چگونه شکرِ محبوبیتی را که خدا به او عطا کرده است، ادا می‌کند. ۱۹.3

“Now I’ve seen it all,” I said to my companion. “Even here, on the frontier of Islam, among the Turks!” [Al-Marrūdhī:] I once told Aḥmad that someone had said that from here as far as the land of the Turks, people were praying for his well-being. I asked him how he showed his gratitude for the popularity God had blessed him with. 19.3

«از خدا می‌خواهم که کاری را فقط برای نشان دادن به مردم انجام ندهم»، گفت.

“I pray to God that I do nothing for the sake of appearances,” he said.

[عبدالله:] بلال و من به دیدار محمد بن سعید الترمذی رفتیم، که به ما گفت: «گروهی از ما نزد وهب بن جریر بودیم. احمد نیز آنجا بود. از من خواست بخوانم، اما نخواندم.» 19.4

[ʿAbd Allāh:] Bilāl and I went to see Muḥammad ibn Saʿīd al-Tirmidhī, who told us, “A group of us were at Wahb ibn Jarīr’s. Aḥmad was there too. He asked me to read,115 but I didn’t.” 19.4

ازاو پرسیدیم که چرا نه۔

We asked him why not.

«نمی‌خواستم بخوانم، چون ممکن بود احمد چیزی بگوید، یا واکنشی نشان دهد، و مردم شروع به صحبت کردن درباره‌اش کنند.» [أحمد بن الحسین:] از مردی از خراسان شنیدم که می‌گفت: «در وطن ما مردم معتقدند که احمد بن حنبل انسان نیست. فکر می‌کنند او نوعی فرشته است.» 19.5

“I didn’t want to read because Aḥmad might say something, or show some kind of reaction, and people would start talking about it.” [Aḥmad ibn al-Ḥusayn:] I heard a man from Khurasan say, “Back home people think Aḥmad ibn Ḥanbal isn’t human. They think he’s some kind of angel.” 19.5

از مردی شنیدم که در مرز بوده و می‌گفتند: «یک نگاه به احمد بن حنبل بهتر است از» یا «برابر است با» «عبادت یک سال.» [علی بن الجهم:] زمانی که جوان بودم، جمعیت زیادی را دیدم که شتاب‌زده می‌گذشتند. پرسیدم کجا می‌روند. به من گفتند: «اینجا مردی است که احمد بن حنبل را دیده است!» ۱۹.6

I also heard from a man who had been at the frontier that people there were saying, “One look from Aḥmad ibn Ḥanbal is better than”—or “equal to”—“a year’s worth of ritual devotion.” [ʿAlī ibn al-Jahm:] Once when I was young I saw crowds of people rushing by and asked where they were going. They told me, “There’s a man here who saw Aḥmad ibn Ḥanbal!” 19.6

از آن مرد پرسیدم که آیا واقعاً احمد را دیده است.

I asked the man if he had really seen Aḥmad.

«در مسجد او نماز خواندم»، پاسخ داد.

“I prayed in his mosque,” he replied.

[القمّیسی:] دو زن زرتشتی بر سر ارثی با هم اختلاف پیدا کردند و نزد یک عالم رفتند تا میانشان داوری کند. عالم به زیان یکی از آن دو زن حکم داد. آن زن گفت: «اگر بر اساس آنچه احمد بن حنبل می‌گوید حکم کرده‌ای، می‌پذیرم؛ وگرنه نمی‌پذیرم.» ۱۹.7

[Al-Qūmisī:] Two Zoroastrian women had a dispute over an inheritance and went to a scholar for arbitration. The scholar ruled against one woman, who said, “If you’ve judged according to what Aḥmad ibn Ḥanbal would say, I accept; otherwise I don’t.” 19.7

عالم پاسخ داد که او بر اساس آنچه ابن حنبل حکم می‌کرد، حکم کرده است، و آن زن این حکم را پذیرفت.116

The scholar replied that he had ruled as Ibn Ḥanbal would have, and the woman accepted the judgment.116

المَرُّوذِيُّ گفت: «روزی دیدم که یک پزشک مسیحی از خانهٔ أحمد بیرون می‌آمد، همراه یک کشیش یا شاید یک راهب. شنیدم که آن پزشک به کسی می‌گفت: "او از من خواست که همراهم بیاید تا بتواند أحمد را ببیند."» ۱۹.8

Al-Marrūdhī said: “I once saw a Christian doctor coming out of Aḥmad’s house with a priest or maybe a monk. I heard the doctor tell someone, ‘He asked to come with me so he could get a look at Aḥmad.’” 19.8

المروذی گفت: «روزی یک مسیحی را به خانه احمد آوردم تا او را درمان کند.

Al-Marrūdhī said: “I once brought a Christian to Aḥmad’s house to treat him.

«احمد»، او به او گفت: «سال‌ها است که امیدوار بودم با تو دیدار کنم. سلامتی تو نه‌تنها به مسلمانان بلکه به همه دیگران نیز مربوط است. تو هرگز به هیچ‌یک از ما دلیلی برای شکایت نداده‌ای.» من به احمد گفتم: «ای کاش همه، در هر جا، برای تو دعا می‌کردند.» او پاسخ داد: «تا وقتی که آدمی خودش را بشناسد، فرقی نمی‌کند مردم چه می‌گویند.» [عبدالله بن عدی:] شنیدم که محمد بن عبدالله الصیرفی خطاب به شاگردان مکتب شافعی چنین می‌گفت: «به آنچه بر حسین الکرابیسی و ابوثور گذشت، به دقت توجه کنید. حسین به دانش و قدرت حفظ خود شهرت داشت و توانایی‌اش در حفظ ده برابر ابوثور بود. اما وقتی احمد بن حنبل بر دیدگاه حسین درباره لفظ [قرآن] خرده گرفت، حسین اعتبار خود را از دست داد، و وقتی احمد ابوثور را به سبب پایبندی‌اش به سنت ستود، اعتبار او افزایش یافت.» ۱۹.9

‘Aḥmad,’ he told him, ‘I’ve been hoping to meet you for years. Your well-being concerns not only the Muslims but everyone else as well. You’ve never given any of us cause for complaint.’” I said to Aḥmad, “If only everyone everywhere would pray for you.” “So long as a man knows himself,” he replied, “it makes no difference what people say.”[ ʿAbd Allāh ibn ʿAdī:] I heard Muḥammad ibn ʿAbd Allāh al-Ṣayrafī addressing students of the Shāfiʿī system as follows: “Take careful note of what happened to Ḥusayn al-Karābīsī and Abū Thawr. Ḥusayn was famous for his learning and his powers of retention, which were ten times greater than Abū Thawr’s. But when Aḥmad ibn Ḥanbal objected to Ḥusayn’s view of utterance117 Ḥusayn lost his reputation, and when Aḥmad praised Abū Thawr for sticking to the sunnah, his reputation grew.” 19.9

[ابن راهویه:] یک بار به دیدار عبدالله بن طاهر رفتم. او گفت: «تا به حال چیزی مانند این مرجئه‌ها ندیده‌ام!» آنان می‌گویند: «ایمانم به اندازه ایمان جبرئیل است»، اما به خدا سوگند گمان نمی‌کنم درست باشد حتی بگویی: «ایمانم به اندازه ایمان یحیی بن یحیی یا احمد بن حنبل است.» ۱۹.10

[Ibn Rāhawayh:] I once went to see ʿAbd Allāh ibn Ṭāhir, who said, “I’ve never seen anything like these Postponers!118 They’ll say, ‘My faith is as strong as Gabriel’s,’ but by God I don’t think it’s right even to say, ‘My faith is as strong as Yaḥyā ibn Yaḥyā’s, or Aḥmad ibn Ḥanbal’s.’” 19.10

[محمد بن يحيى:] هرگز سخاوتی را به اندازهٔ سخاوت أحمد بن حنبل معنادار ندیده‌ام. صبح‌ها از او حدیث می‌شنیدم و همان شب آن را برای شاگردانم املا می‌کردم۔ 1911

[Muḥammad ibn Yaḥyā:] I’ve never seen generousity as meaningful as Aḥmad ibn Ḥanbal’s. I used to hear Hadith from him in the morning and dictate it to my students that same evening. 19.11

[أحمد:] سافرتُ إلى صنعاءَ في اليمنِ مع يحيى بنِ معينٍ. وصلنا نحوَ وقتِ صلاةِ العصرِ، فسألنا عن بيتِ عبدِ الرزاقِ، فقالوا إنه يسكنُ في قريةٍ تُسمّى الرَّمادةَ. وكنتُ شديدَ الشوقِ للقائِه، فتقدّمتُ وحدي، وبقيَ يحيى خلفي. ولم تكن المسافةُ بعيدةً عن صنعاءَ. وما إن سألتُ حتى دلّوني على البيت. ولكن لما همَمتُ أن أطرقَ البابَ، قال لي بقالٌ في الجهةِ المقابلةِ: "لا تطرقْ، فالشيخُ مَهيبٌ." 19.12

[Aḥmad:] I traveled to Sanaa in Yemen with Yaḥyā ibn Maʿīn. We arrived around the time of the afternoon prayer and asked where ʿAbd al-Razzāq’s house was. They told us he lived in a village called al-Ramādah. I was so eager to meet him that I went on ahead, but Yaḥyā stayed behind. It wasn’t that far from Sanaa. As soon as I asked, they pointed out the house. But then when I went to knock on the door, a grocer across the street said, “Don’t knock; the shaykh is a terror.” 19.12

من نشستم تا نزدیک وقت نماز مغرب صبر کنم. هنگامی که عبدالرزاق برای نماز بیرون آمد، من از جا پریدم و حدیثی را که انتخاب کرده بودم به سوی او دراز کردم.

So I sat down to wait until it was almost time for the sunset prayer. When ʿAbd al- Razzāq came out to pray, I jumped up, holding out some Hadith I had chosen.

«سلام بر شما!» گفتم. «ممکن است این‌ها را برایم بخوانید، لطفاً؟ راه درازی آمده‌ام.» او پرسید: «تو کیستی؟»

“Peace be upon you!” I said. “Will you recite these for me, please? I’ve come a long way.” “Who are you?” he asked.

«احمد بن حنبل.» وقتی این را شنید، ایستاد و شانه‌هایش را جمع کرد، گویی می‌خواست خودش را کوچک‌تر کند. سپس برگشت و مرا در آغوش گرفت. «آیا واقعاً تو احمد هستی؟» پرسید. او گزارش‌های حدیث را برداشت و شروع به خواندن کرد و تا وقتی که تاریکی شد و دیگر نمی‌توانست ببیند، از خواندن باز نایستاد. از بقال چراغی خواست و آن‌قدر ادامه داد که وقت نماز مغرب—که معمولاً آن را در آخرین وقت ممکن به جا می‌آورد—گذشت.

“Aḥmad ibn Ḥanbal.” When he heard that, he stopped and drew his shoulders together as if to make himself smaller. Then he turned back and embraced me. “Are you really Aḥmad?” he asked. He took the Hadith reports and started reading them, not stopping until it got too dark for him to see. He asked the grocer for a lamp and kept going until the time for the sunset prayer—which he usually performed at the last possible time—had passed.

[عبدالله:] هرگاه پدرم یادآوری می‌کرد که در حضور عبدالرزاق ستوده شده بود، می‌گریست.

[ʿAbd Allāh:] Whenever my father recalled learning that he had been praised in the presence of ʿAbd al-Razzāq, he would weep.

[ابو العباس الحطاب:] در روزگاری که بسیاری از بزرگان هنوز در میان ما بودند، چند تکه کاغذ برداشتم و نام آنان را بر هر تکه، یکی، نوشتم: الاسود بن سالم، بشر بن الحارث، احمد بن حنبل، و دیگران. سپس دو رکعت نماز گزاردم و از خداوند، عزیز و بزرگوار، خواستم که یکی از آنان را برای من به عنوان الگو برگزیند. تکه‌ها را به هم زدم و از دید پنهان کردم، سپس یکی را برداشتم. به شادی من، آن احمد بن حنبل بود. دو رکعت دیگر نماز گزاردم، خدا را خواندم و دوباره تکه‌ها را به هم زدم، و باز هم احمد بیرون آمد. بار سوم که آزمودم، همان اتفاق افتاد. 1913

[Abū l-ʿAbbās al-Ḥaṭṭāb:] Back when many of the great men were still with us, I took some slips of paper and wrote down their names, one on each slip: Aswad ibn Sālim, Bishr ibn al-Ḥārith, Aḥmad ibn Ḥanbal, and so on. Then I prayed two cycles and asked God, mighty and glorious, to choose one for me as an exemplar. I shuffled the slips and put them out of sight, then picked one. To my delight, it turned out to be Aḥmad ibn Ḥanbal. I prayed two more cycles, invoked God, and reshuffled the slips, and again it came out Aḥmad. When I tried it a third time the same thing happened. 19.13