[الطرسوسی:] أحمد بن حنبل یک بار یک جفت قیچی ناخن‌گیر را در چاه انداخت. یکی از مستأجرانش آمد و آن را از چاه بیرون آورد. أحمد فوراً مقداری پول، حدود نیم درهم، به او داد. 42.1

[Al-Ṭarasūsī:] Aḥmad ibn Ḥanbal once dropped a pair of clippers219 into the well. One of his tenants came along and fished it out. Aḥmad immediately handed him some money—half a dirham, more or less. 42.1

«قیچی‌ها ارزشی بیش از یک قیراط ندارند»، ۲۲۰ مرد گفت، «من چیزی نمی‌گیرم». چند روز بعد، احمد از او پرسید: «چقدر اجاره‌ی مغازه‌ات را بدهکاری؟» مرد گفت: «اجاره‌ی سه ماه، ماهی سه درهم.»221

“The clippers aren’t worth more than a qīrāṭ,”220 said the man. “I won’t take anything.” A few days later, Aḥmad asked him, “How much rent do you owe on your shop?” “Three months’ worth,” said the man, “at three dirhams a month.”221

«این را حساب کن پرداخت‌شده»، گفت احمد، و خطی روی حسابش کشید.

“Consider it paid,” said Aḥmad, drawing a line through his account.

[عبد الله:] ابوسعید بن ابی حنیفه المؤدب برایم حدیث گفت: «هنگامی که نزد پدرت می‌آمدم، اغلب به من چیزی می‌داد و می‌گفت: "این نصف آن چیزی است که در خانه داریم." روزی آمدم و مدت زیادی ماندم. او چهار قرص نان بیرون آورد و گفت: "این نصف آن چیزی است که داریم."» ۴۲.2

[ʿAbd Allāh:] Abū Saʿīd ibn Abī Ḥanīfah al-Muʾaddib told me, “When I used to come see your father, he would often give me things and say, ‘This is half of what we’ve got in the house.’ One day I came and stayed for a long time. He brought out four loaves of bread and said, ‘This is half of what we have.’ 42.2

«من این چهار تا را از تو ترجیح می‌دهم، تا چهار هزار از هر کس دیگر.» [الوراق:] یک بار نزد محمد بن عبدالله بن نمیر رفتم تا از او کمک بخواهم. او چهار یا پنج درهم به من داد و گفت: «این نصف چیزی است که من دارم.» ۴۲.3

“‘I’d rather have these four from you,’ I told him, ‘than four thousand from anyone else.’” [Al-Warrāq:] I once went to Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Numayr to ask for help. He gave me four or five dirhams, saying, “This is half of what I have.” 42.3

بار دیگر به دیدار احمد بن محمد بن حنبل رفتم. او چهار درهم بیرون آورد و گفت: «این تمام چیزی است که دارم.» [المستملی:] یک بار به احمد گفتم که چیزی برایمان باقی نمانده است. او پنج درهم به من داد و گفت: «این تمام چیزی است که دارم.» [المروذی:] احمد اغلب غذا می‌بخشید. روزی ابوسعید الضریر برای درخواست کمک آمد۔ 42.4

Another time I went to Aḥmad ibn Muḥammad ibn Ḥanbal. He took out four dirhams and said, “This is all I have.” [Al-Mustamlī:] I once told Aḥmad that we had nothing left. He gave me five dirhams and said, “This is all I’ve got.” [Al-Marrūdhī:] Aḥmad often used to give away food. One day, Abū Saʿīd al-Ḍarīr came to ask for help. 42.4

«تمام چیزی که دارم،» گفت احمد، «همین تنهٔ درخت است. باربری بیاور و آن را ببر.»222

“All I’ve got,” said Aḥmad, “is this tree trunk. Bring a porter and take it.”222

من آن را به نُه درهم و دو دانِق فروختم.223

I sold it for nine dirhams and two dāniqs.223

احمد مهربان‌ترین و بی‌ادعاترین خُلق و خوی را داشت، و بخشیدن چیزها به دیگران همیشه او را خوشحال می‌کرد.

Aḥmad was of the kindest and most unassuming disposition, and it always made him happy to give things away.

[النسائی:] روزی در یکی از روزهای عید، احمد مرا دعوت کرد. داخل شدم و دیدم میزی است و ظرفی با کمی استخوان روی سینی‌ای پایه‌دار قرار دارد، و دیگی هم در یک طرف است۔ ۴۲۔5

[Al-Nasāʾī:] Once during a feast day, Aḥmad invited me in. I went in and saw a table table and a dish with some bones in it sitting on a footed tray, and a pot off to the side. 42.5

«بیا کمی غذا بخور»، گفت. چون دید که من خجالت می‌کشم به او بپیوندم، گفت: «حسن (بصری) می‌گفت: "بیایید بخوریم، به خدا قسم!" و ابن سیرین می‌گفت: "غذا برای خوردن است." و ابراهیم بن ادهم تکه‌هایی از لباس خود را می‌فروخت و پولش را خرج دوستانش می‌کرد. از نظر او، چیزهای این دنیا ارزشی بیش از این نداشتند»، و به تکه‌ی چوبِ دورانداختهٔ نخل اشاره کرد.

“Have something to eat,” he said. Seeing that I was too shy to join him, he said, “Al-Ḥasan used to say, ‘Let us eat, by God!’ And Ibn Sīrīn used to say, ‘Food is there to be eaten.’ And Ibrāhīm ibn Adham used to sell pieces of his clothing and spend the money on his friends. For him, the things of this world were worth no more than that,” pointing to a discarded length of palm trunk.

با شنیدن همه‌ی این‌ها، آرام گرفتم و غذا خوردم.

Hearing all that, I relaxed and ate.

[علی بن یحیی:] من نماز جمعه را کنار احمد بن حنبل خواندم. پس از آنکه امام مردم را مرخص کرد، گدایی برخاست و از مردم صدقه خواست. احمد سکه‌ای یافت و به او داد. مردی سپس به گدا گفت: «آن سکه را به تو یک درهم می‌دهم.» او مبلغ را بالا می‌برد تا سرانجام به پنجاه درهم رسید، اما گدا گفت: «من آن را نمی‌دهم. من همان دلیلی را برای نگه داشتنش دارم که تو داری!»[224] 42.6

[ʿAlī ibn Yaḥyā:] I prayed the Friday prayer next to Aḥmad ibn Ḥanbal. After the imam had dismissed the congregation, a beggar stood up and asked for alms. Aḥmad found a coin and gave it to him. A man then said to the beggar, “I’ll give you a dirham for that coin.” He kept upping the amount and finally reached fifty dirhams before the beggar said, “I’m not giving it up. I want it for the same reason you do!”224 42.6

[المروذی:] من با أحمد در راه سامراء بودم که در یک منزل توقف کردیم. یک قرص نان را بیرون آوردم و کوزهٔ آبی را پیش او گذاشتم. ناگهان سگی ظاهر شد. او بر پاهای عقبش کنار او ایستاد و شروع به تکان دادن دمش کرد. او تکه‌ای غذا به سوی آن انداخت. به زودی، برای هر لقمه‌ای که خودش می‌خورد، تکه‌ای هم برای خوردن به آن می‌انداخت.

[Al-Marrūdhī:] I was with Aḥmad on the way to Samarra when we stopped at a way station. I took out a loaf of flatbread and put a jug of water before him. Then a dog appeared. It stood beside him on its hind legs and started wagging its tail. He tossed it a bit of food. Soon he was tossing it a bit to eat for every bite he took himself.

از اینکه با این وضع، احمد از گرسنگی بمیرد ترسیدم، پس برخاستم و سگ را دور کردم. سپس نگاه کردم و دیدم که احمد از شرم سرخ شده است. او گفت: «بگذارش باشد.»

Afraid that at that rate Aḥmad would starve, I got up and shooed the dog away. Then I looked and saw that Aḥmad was red with embarrassment. “Let it be,” he said.

به گفته‌ی ابن عباس، آنان نفوس بدخواه دارند۔ 225 427

“According to Ibn ʿAbbās, they have malicious souls.”225 42.7