[ابو زرعہ:] احمد کا نظریہ تھا کہ ابو نصر التمار، یحییٰ بن معین، یا کسی بھی ایسے شخص سے روایت شدہ احادیث نہ لکھی جائیں جس نے محنہ (خلق قرآن کی آزمائش) کے سامنے سرِ تسلیم خم کیا تھا۔ 77.1

[Abū Zurʿah:] Aḥmad held that one should not write down reports transmitted by Abū Naṣr al-Tammār, Yaḥyā ibn Maʿīn, or anyone else who capitulated to the Inquisition. 77.1

[المَيْمُونِي:] از منبعی موثق شنیدم که او — یعنی أحمد بن حنبل — در تشییع جنازهٔ أبو نصر التمار شرکت نکرد. گمان می‌کنم دلیلش تسلیم شدن أبو نصر التمار در برابر محنت (تفتیش عقاید) بود. ۷۷.2

[Al-Maymūnī:] I have it on good authority that he—meaning Aḥmad ibn Ḥanbal —did not attend the funeral of Abū Naṣr al-Tammār. I believe the reason was al- Tammār’s capitulation to the Inquisition. 77.2

[حجاج بن الشاعر:] از احمد بن حنبل شنیدم که می‌گفت: «اگر قرار بود از کسی که تسلیم شده بود حدیث روایت کنم، از ابومعمر و ابوکریب روایت می‌کردم.» ۷۷.3

[Ḥajjāj ibn al-Shāʿir:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “If I were to transmit Hadith from anyone who gave in, I’d transmit from Abū Maʿmar and Abū Kurayb.” 77.3

ابومعمر نام کامل‌اش اسماعیل بن ابراهیم الهذلی است، و او تحت فشار تسلیم شد. او بعدها از این کار پشیمان شد، خود را سرزنش می‌کرد و به کسانی که مقاومت کرده بودند با حسرت و غبطه ابراز تحسین می‌کرد. اما ابوکریب، نام واقعی‌اش محمد بن ابوالعلاء است. پس از تسلیم شدنش، به او مستمری دو دینار داده شد. وقتی فهمید که این مستمری پاداشِ تسلیم شدنش است، با آنکه به آن نیاز داشت، از آن چشم پوشید.

[The author:] Abū Maʿmar’s full name is Ismāʿīl ibn Ibrāhīm al-Hudhalī and he capitulated under duress. He later regretted doing so, reproaching himself and expressing envious admiration of those who resisted. As for Abū Kurayb, his real name is Muḥammad ibn Abū l-ʿAlāʾ. After his capitulation he was given a stipend of two dinars. When he discovered that they were rewarding him for giving in, he renounced the stipend even though he needed it.

[صالح:] الحزامی پس از آنکه نزد ابن أبی دؤاد رفته بود، به دیدار ما آمد. همین که پدرم بیرون آمد و او را دید، در را به رویش بست و به درون بازگشت۔ ۷۷4

[Ṣāliḥ:] Al-Ḥizāmī came to see us after having been to see Ibn Abī Duʾād. As soon as my father went out and saw him there, he shut the door in his face and went back inside. 77.4

[نویسنده:] او همین کار را با ابوخیثمه کرد که آمد و در را زد. وقتی احمد بیرون آمد و او را آنجا دید، در را بست و با خشم زیر لب چیزی گفت و به داخل برگشت. ابوخیثمه که می‌توانست آنچه را احمد می‌گفت بشنود، هرگز دیگر بازنگشت.

[The author:] He did the same with Abū Khaythamah, who came and knocked on the door. When Aḥmad came out and saw him there he shut the door and went back inside muttering angrily to himself. Abū Khaythamah, who could hear whatever it was that Aḥmad was saying, never came back.

هنگامی که احمد بیمار شد، یحیی بن معین به عیادتش آمد؛ اما احمد به او پشت کرد و از سخن گفتن با او خودداری نمود. سرانجام یحیی برخاست و در حالی که زیر لب غرغر می‌کرد رفت: «با آن همه سال دوستی، حتی با من حرف هم نمی‌زند!» [المَرُّوذی:] هنگامی که احمد بن حنبل بیمار شد، یحیی بن معین به دیدارش آمد. اما احمد که سوگند خورده بود با هر کس که تسلیم شده بود سخن نگوید، سلام او را پاسخ نداد. یحیی به عذرتراشی پرداخت و از جمله به حدیث عمّار استناد کرد و این آیه را آورد: «مگر کسی که به اجبار [به کفر] وادار شود، در حالی که دلش به ایمان آرام است.»۴۵۹ تنها پاسخ احمد این بود که سرش را از او برگرداند.

When Aḥmad fell ill, Yaḥyā ibn Maʿīn came to see him; but Aḥmad turned his back on him and refused to say a word. Finally Yaḥyā got up and left, grumbling, “After all that time together he won’t even speak to me!” [Al-Marrūdhī:] When Aḥmad ibn Ḥanbal fell ill, Yaḥyā ibn Maʿīn came to visit him. But Aḥmad, who had vowed never to speak to anyone who had capitulated, did not return his greeting. Yaḥyā began offering excuses, including the Hadith of ʿAmmār, and the verse «with the exception of one who is forced to do it, while his heart rests securely in faith.»459 Aḥmad’s only response was to turn his head away.

در پایان یحیی گفت: «تسلیم شدم!» و در حالی که زیر لب می‌گفت: «با او هیچ توضیحی فایده ندارد»، از جا برخاست. ۷۷.5

Finally Yaḥyā said, “I give up!” and got to his feet, muttering “It’s no use explaining anything to him.” 77.5

من او را تا بیرون دنبال کردم و دیدم که کنار در نشسته است.

I followed him out and found him sitting by the door.

«آیا احمد بعد از اینکه من رفتم چیزی گفت؟» او پرسید.

“Did Aḥmad say anything after I left?” he asked.

«او گفت: ‹باورم نمی‌شود که دارد حدیث عمّار را نقل می‌کند!› (متن حدیث عمّار چنین است: «وقتی از کنارشان گذشتم، شنیدم که تو را دشنام می‌دهند؛ و چون آن‌ها را از این کار بازداشتم، مرا زدند.») [۴۶۰] آن‌ها فقط تهدید کردند که تو را خواهند زد.›» سرانجام شنیدم که یحیی گفت: «برو، احمد، خداوند تو را بیامرزد! روی زمین خدا هرگز کسی را ندیده‌ام که شریعت او را بهتر از تو بداند.»

“He said, ‘I can’t believe he’s citing the Hadith of ʿAmmār! (The Ḥadīth of ʿAmmār runs as follows: “As I passed them, I heard them cursing you; and when I told them not to, they beat me.”)460 All they did was threaten to beat you.’” Finally I heard Yaḥyā say, “Go on, then, Aḥmad, and may God forgive you! Never on God’s green earth have I met anyone who knew His Law better than you.”

ممکن است کسی بپرسد که اگر ثابت شود برخی افراد تحت فشار تسلیم شدند که شریعت آن را جایز می‌داند، پس چرا احمد با آنان قطع رابطه کرد؟ برای این پرسش سه پاسخ محتمل وجود دارد: ۷۷.6

Someone might well ask why, if it can be shown that certain individuals capitulated under duress, which the Law allows, did Aḥmad end his relationship with them? There are three possible responses: 77.6

۱. آن افراد مورد تهدید قرار گرفتند اما پیش از آنکه تسلیم شوند، کتک نخوردند۔

1. The persons in question were threatened but not beaten before they capitulated.

تهدید به عنوان اجبار به شمار نمی‌آید، همان‌گونه که از گزارش یادشده درباره یحیی بن معین آشکار است.

Threats do not count as coercion, as is evident from the aforementioned report about Yaḥyā ibn Maʿīn.

شاید احمد برای نشان دادن یک نکته، رابطهٔ خود را با آنان قطع کرده باشد: تا به عامهٔ مردم نشان دهد که آن مذهبِ زشت و شنیعی که خاطیان بدان رضایت داده بودند چگونه بوده است، و بدین ترتیب به توده‌های مؤمنان کمک کند تا بر راه راست بمانند.

2. Aḥmad may have ended his relationship with them in order to make a point: to show the common people what a heinous doctrine it was that the offenders had assented to and thus help the mass of believers stay on the right path.

۳. پس از آنکه بیشتر متخلفان به این امر رضایت دادند، پذیرفتند که پرداخت‌هایی دریافت کنند و با اعضای رژیم معاشرت آغاز کردند. با این کار، از آنچه شریعت مجاز می‌داند فراتر رفتند و بدین‌سان سزاوار طرد و سرزنش شدند.

3. Upon giving their assent, most of the offenders accepted payments and began associating with members of the regime. In doing so they went beyond what the Law allows and thus deserved ostracism and condemnation.

[المَرُّوذی:] از زمانی که وارد سامرّاء شدیم تا زمانی که از آن خارج شدیم، احمد نه غذای پخته‌ای چشید و نه چربی‌ای. یک بار گفت: «آن جماعت»—یعنی ابن أبی شیبه، ابن المدینی و عبدالأعلی—«قطعاً خوش گذرانده‌اند».

[Al-Marrūdhī:] From the time we entered Samarra to the time we left, Aḥmad tasted no cooked food or any fat. At one point he said, “That lot”—meaning Ibn Abī Shaybah, Ibn al-Madīnī, and ʿAbd al-Aʿlā—“have certainly been enjoying themselves.

«من نمی‌دانستم آن‌ها تا این حد به این دنیا دل‌بسته‌اند. چطور می‌توانند خودشان را وادار کنند که این‌گونه پشت درهای قصرها پرسه بزنند؟» ۷۷.7

I had no idea they were so attached to this world. How can they bring themselves to hang about palace doors like that?” 77.7