احمد، خدا او را رحمت کند، کنیزی به نام حسن خرید. 63.1

Aḥmad, God have mercy on him, bought a concubine named Ḥusn. 63.1

[ابو یوسف ابن بختان:] وقتی احمد از ما خواست که آن کنیز را برایش بخریم، فوران و من رفتیم. هنگامی که داشتیم بیرون می‌رفتیم، احمد پشت سرم آمد و گفت: «مواظب باش که گوشت به تنش باشد.» 63.2

[Abū Yūsuf ibn Bukhtān:] When Aḥmad asked us to buy the girl for him, Fūrān and I went. As we were leaving, Aḥmad came after me and said, “Make sure she’s got some meat on her.” 63.2

[زهیر:] هنگامی که مادرِ عبدالله درگذشت، احمد حُسن را خرید. او برای وی امّ علی را به دنیا آورد که نامش زینب بود. سپس برای او حسن و حسین را زایید که دوقلو بودند، اما بی‌درنگ پس از تولدشان درگذشتند. سپس محمد و حسن را زایید که تا حدود چهل سالگی زیستند. پس از آنان سعید را زایید. ۶۳.3

[Zuhayr:] When ʿAbd Allāh’s mother died, Aḥmad bought Ḥusn. She bore him Umm ʿAlī, whose name was Zaynab. Later she bore al-Ḥasan and al-Ḥusayn, who were twins, but they died soon after they were born. Then she bore Muḥammad and al-Ḥasan, who lived till about forty. After them she bore Saʿīd. 63.3

[حسن:] از استادم پرسیدم آیا باید یکی از خلخال‌هایم را بفروشم. او پرسید آیا واقعاً منظورم همین است، و من گفتم بله. ۶۳.4

[Ḥusn:] I asked my master whether I should sell one of my anklets. He asked if I really meant it, and I said I did. 63.4

«الحمدلله»، گفت، «که تو را به این انتخاب هدایت کرد.» پس گردنبند را به ابوالحسن، پسر صالح، دادم و او آن را به هشت و نیم دینار فروخت. وقتی باردار شدم، مولایم پول را میان مستحقان تقسیم کرد. وقتی حسن به دنیا آمد، او یک درهم به کرامه، پیرزنی که به ما خدمت می‌کرد، داد و به او گفت که نزد ابن شجاع، همسایهٔ ما که قصاب بود، برود و به او بگوید که آن را بگیرد و یک سر گوسفند بخرد. او سر را خرید، کرامه آن را به خانه آورد و ما آن را خوردیم.

“Praise God,” he said, “who led you to make this choice.” So I gave the anklet to Ṣāliḥ’s son Abū l-Ḥasan, who sold it for eight-and-a-half dinars. When I got pregnant, my master distributed the money. When I had Ḥasan, he gave a dirham to Karrāmah—an old woman who served us—and told her to go to Ibn Shujāʿ—a neighbor of ours who was a butcher—and tell him to take it and buy a head.318 He bought the head, she brought it home, and we ate it.

«حُسن»، او به من گفت: «تنها چیزی که برایم باقی مانده این درهم است، و این تنها روزی است که چیزی از من خواهی گرفت.»319

“Ḥusn,” he said to me, “all I have left is this dirham, and this is the only day you’ll get anything from me.”319

هرگاه در خانه پولی نبود، استادم تمام روز خوشحال بود.

Whenever there was no money in the house my master was happy all day.

ایک دن وہ اندر آئے اور کہا کہ انہیں حجامہ کروانا ہے مگر ان کے پاس پیسے نہیں ہیں۔ تو میں اپنے مٹکے کے پاس گیا، اس میں سے آدھا من کپڑے کا وہ سوت نکالا جو میں نے وہاں رکھا ہوا تھا، اور اسے ایک جولاہے کے پاس بھیج دیا، جس نے اسے چار درہم میں بیچ دیا۔ میں نے آدھا درہم گوشت پر خرچ کیا، اور انہوں نے ایک درہم حجامہ پر خرچ کیا۔ میں نے ایک اور درہم کا کچھ خوشبو بھی خریدی۔

One day he came in and said he needed a cupping but had no money. So I went to my jar, took out half a mann320 of weaving I kept there, and sent it out to one of the weavers, who sold it for four dirhams. I spent half a dirham on meat, and he spent a dirham on the cupping. I also bought some perfume for another dirham.

وقتی اربابم به سامرا رفت، من یک تکه پارچهٔ نرم بافتم و از آن ردایی زیبا دوختم. وقتی او بازگشت، ردا را بیرون آوردم — این پس از آن بود که پانزده درهم از درآمد اجارهٔ آن را گرفته بودم — اما وقتی آن را دید گفت: «نمی‌خواهمش.» گفتم: «ارباب، چیزهای دیگری از پنبهٔ دیگری ساخته‌ام.» پس ردا را به فوران دادم و او آن را به چهل و دو درهم فروخت. با آن پول مقداری پنبه خریدم و از آن عبای بزرگی بافتم. وقتی به احمد گفتم، گفت: «نبُر، رهایش کن!» سرانجام او آن را کفن خود کرد و او را در آن پیچیدند. من پارچهٔ درشت را بیرون آوردم و او آن را برید.322

When my master went out to Samarra, I wove a length of soft cloth and used it to make a beautiful robe. When he came back I brought out the robe—this was after I’d been paid fifteen dirhams for it out of the rental income321—but when he saw it he said, “I don’t want it.” “Master,” I said, “I have other things I made from different cotton.” So I gave the robe to Fūrān, who sold it for forty-two dirhams. With that I bought some cotton and wove it into a large gown. When I told Aḥmad, he said, “Don’t cut— leave it be!” He ended up using it as his shroud and they wrapped him up in it. I took out the coarse material and he cut it.322

یک بار، در آخرین روزهای بیماری‌اش، برایش چیزی پختم.

Once when he was sick at the end I baked something for him.

«این را کجا پختی؟» از او پرسید.

“Where did you bake this?” he asked.

«در خانهٔ عبدالله»، گفتم.

“At ʿAbd Allāh’s,” I said.

«آن را ببرید»، گفت و از خوردنش امتناع کرد.

“Take it away,” he said, and refused to eat it.

نویسنده: تا آنجا که ما می‌دانیم، احمد تنها با دو زن ازدواج کرد: مادر صالح و مادر عبدالله، و تنها یک کنیز داشت که گزارش‌های او را نقل کردیم. نام او حُسن بود. با این حال، ابوالحسین احمد بن جعفر بن المنادی در کتاب *فضائل احمد*[323] گزارش می‌کند که احمد از همسرش اجازه خواست تا کنیزی بخرد تا از سنت پیامبر ﷺ پیروی کند. همسرش اجازه داد و او دختری ارزان‌قیمت خرید و او را ریحانه نامید، به پیروی از سنت پیامبر ﷺ. اگر این درست باشد، او باید دو کنیز خریده باشد، یکی در زمان حیات همسرش.

[The author:] As far as we know, Aḥmad married only two women—Ṣāliḥ’s mother and ʿAbd Allāh’s—and had only the one concubine whose reports we have cited. Her name is Ḥusn. Yet, in his Virtues of Aḥmad,323 Abū l-Ḥusayn Aḥmad ibn Jaʿfar ibn al-Munādī reports that Aḥmad asked his wife for permission to buy a concubine in order to emulate the practice of the Prophet. She gave her permission and he bought an inexpensive girl he named Rayḥānah, following the sunnah of the Prophet. If this is right, he must have bought two slaves, one during his wife’s lifetime.

اما تنها خداوند از همه بهتر می‌داند!324 63.5

But God alone knows best!324 63.5