[الربيع:] الشافعی به من دستور داد نامه‌ای را که نوشته بود ببرم و به احمد بن حنبل بدهم، و پاسخش را بیاورم. وقتی به بغداد رسیدم، دیدم ابن حنبل نماز صبح می‌خواند و من به او پیوستم. همین که نمازش تمام شد، نامه را به او دادم و گفتم: «این از برادرت الشافعی در مصر است.» ۹۳.1

[Al-Rabīʿ:] Al-Shāfiʿī told me to take a letter he had written, deliver it to Aḥmad ibn Ḥanbal, and bring back his reply. When I reached Baghdad, I found Ibn Ḥanbal praying the dawn prayer and I joined him. As soon as he finished I handed him the letter, saying, “This is from your brother al-Shāfiʿī in Egypt.” 93.1

«آیا آن را خوانده‌ای؟» «نه.» او مُهر را شکست و نامه را خواند، در حالی که اشک در چشمانش حلقه زده بود.

“Have you read it?” “No.” He broke the seal and read the letter, tears welling up in his eyes.

«این چیست؟» گفت: «می‌گوید پیامبر ﷺ در خواب به نزد او آمده و به او دستور داده که به من نامه بنویسد و سلامش را برساند. من آزموده خواهم شد و از من خواسته خواهد شد که بگویم قرآن مخلوق است، ولی اگر تسلیم نشوم، خدا پرچمی به افتخار من برافراشته خواهد کرد که تا روز قیامت در اهتزاز خواهد بود.» گفتم: «پس این مژده‌ای است خوب. پاداش من چیست؟» احمد پیراهنی را که به تن داشت و مستقیم بر پوستش بود درآورد و به من داد. من آن را گرفتم و پاسخ او را نیز برداشتم و به مصر بازگشتم. هنگامی که نامه را به الشافعی دادم، پرسید احمد چه چیزی به تو داده است.

“What is it?” “He says the Prophet came to him in a dream and told him to write to me and convey his greetings. I’m going to be tested and asked to call the Qurʾan created, but if I don’t give in, God will raise a banner in my honor that will fly until the Day of Resurrection.” “That’s good news, then,” I said. “What’s my reward?” Aḥmad removed the shirt he was wearing next to his skin and handed it to me. I took it, and his reply, and returned to Egypt. When I handed the letter to al-Shāfiʿī he asked what Aḥmad had given me.

«پیراهنِ تنِ خودش را»، گفتم.

“The shirt off his back,” I said.

«من آن را از تو نمی‌گیرم»، گفت، «اما آن را خیس کن و آب آن را به من بده تا در برکتش شریک شوم.» [الربیع:] الشافعی از من خواست نامه‌ای را که نوشته بود به احمد بن حنبل برسانم و گفت: «سلیمان، این نامه را به عراق ببر و آن را نخوان.» 93.2

“I won’t take it away from you,” he said, “but soak it and give me the water so I can share in the blessing.” [Al-Rabīʿ:] Al-Shāfiʿī asked me to deliver a letter he had written to Aḥmad ibn Ḥanbal, saying, “Sulaymān, take this letter down to Iraq and don’t read it.” 93.2

من نامه را گرفتم و مصر را به مقصد عراق ترک کردم. وقتی به مسجد ابن حنبل رسیدم، دیدم که او نماز صبح را می‌خواند و من به او پیوستم. من تعداد معمول رکعات را نخوانده بودم، پس بعد از آنکه او نمازش را تمام کرد، به نماز خواندن ادامه دادم. لحظه‌ای طول کشید تا او مرا شناخت، اما شناخت. وقتی نمازم را تمام کردم، به او سلام کردم و نامه را به او دادم. او مدت زیادی درباره الشافعی پرسید، پیش از آنکه حتی به نامه نگاه کند.

I took the letter and left Egypt for Iraq. When I reached Ibn Ḥanbal’s mosque, I found him praying the dawn prayer and I joined him. I hadn’t prayed the usual number of cycles, so I continued praying after he had finished. It took him a moment to recognize me but he did. When I finished praying, I greeted him and handed him the letter. He spent a long time asking about al-Shāfiʿī before he even looked at the letter.

سرانجام او مهر را شکست و شروع به خواندن کرد. در یک لحظه به گریه افتاد و گفت: «از خدا می‌خواهم آنچه الشافعی گفته است را انجام دهد!» پرسیدم: «او چه گفته بود؟»

Finally he broke the seal and began reading. At one point he burst into tears, saying, “I pray to God to do what al-Shāfiʿī says!” “What did he say?” I asked.

«او میگوید پیامبر ﷺ در خواب نزد او آمد و فرمود: "به آن جوان، احمد بن حنبل بگو که به خاطر دین خدا آزموده خواهد شد و از او خواسته میشود بگوید که قرآن مخلوق است. او باید خودداری کند. او تازیانه خواهد خورد، اما خدا پرچمی برای او برافراشته خواهد کرد که تا روز قیامت در اهتزاز خواهد بود."» «پس این مژده است،» گفتم. «پاداش من چیست؟» او دو جامه بر تن داشت، یکی روی دیگری. جامهٔ زیرینش را درآورد و به من داد، سپس پاسخ نامه را به من سپرد. من بازگشتم و آنچه را که رخ داده بود، برای الشافعی بازگو کردم.

“He says the Prophet came to him in a dream and said, ‘Tell that young man Aḥmad ibn Ḥanbal that he’ll be tried on account of God’s religion and asked to say that the Qurʾan is created. He should refuse. He’ll be flogged, but God will unfurl a banner for him that will fly until the Day of Resurrection.’” “That’s good news, then,” I said. “What’s my reward?” He was wearing two garments, one on top of the other. He took the under-garment off and handed it to me, then handed me a reply to the letter. I went back and told al- Shāfiʿī what had happened.

«کجاست آن جامه؟» گفت.

“Where’s the garment?” he said.

«اینجاست.» «من نمی‌خواهم آن را از تو بخرم،» گفت، «و نه اینکه به‌عنوان هدیه از تو بخواهم. فقط آن را بشوی و آب آن را به من بده.» پس آن را شستم و آب آن را برایش آوردم. او آن را در شیشه‌ای ریخت و هر روز می‌دیدم که مقداری از آن را برمی‌داشت و به صورتش می‌مالید تا از برکت ابن حنبل بهره‌مند شود.

“Right here.” “I won’t try to buy it from you,” he said, “or ask for it as a gift. But wash it and give me the water.” So I washed it and brought him the water. He put it in a bottle, and every day I’d see him take a little bit and dab it onto his face so he could share in Ibn Ḥanbal’s blessing.

[ابن الفرج:] زندان و شلاق‌خوردنِ ابن حنبل تأثیری ویرانگر بر من گذاشت. اما سپس در خواب شنیدم که صدایی می‌گوید: «آیا خرسند نیستی که او نزد خدا همان جایگاهی را خواهد داشت که ابوالسوّار العَدَوی داشت؟»۵۰۶ ۹۳.3

[Ibn al-Faraj:] Ibn Ḥanbal’s imprisonment and beating had a devastating effect on me. But then I dreamed I heard a voice say, “Aren’t you glad that he’ll have the same standing with God as Abū l-Sawwār al-ʿAdawī?”506 93.3

من احمد را پیدا کردم و درباره این موضوع به او گفتم. او اعتراض کرد: «ما از آنِ خدا هستیم و به سوی او بازمی‌گردیم!»507

I found Aḥmad and told him about this. He protested: «We are of God, and to Him we return!»507

یک عضو فاسق جامعهٔ مسلمانان، ابوالسوار العدوی را فراخواند و در مسئلهای دینی از او پرسید. ابوالسوار پاسخی را که درست میدانست داد، اما آن مرد از آن خوشش نیامد و گفت: «اگر بر آن نظر پافشاری کنی، تو را از اسلام خارج میدانم!» ۹۳.5

A dissolute member of the Muslim community summoned Abū l-Sawwār al- ʿAdawī and asked him a question about a religious matter.508 Abū l-Sawwār gave the answer he thought was right, but the other man didn’t like it, and said: “If you insist on that opinion, I declare you quit of Islam!” 93.5

«به کدام دین باید بروم، پس؟» «پس همسرت را طلاق داده‌شده بدان!» «پس شب‌ها کجا باید بروم؟» در این هنگام، آن مرد چهل تازیانه بر او زد.

“Which religion should I go to, then?” “Well then, consider your wife divorced!” “So where I am I supposed to go at night?” At that the man struck him forty lashes.

ابوجعفر افزود: به دیدار احمد رفتم و این داستان را برایش نقل کردم، و او از شنیدن آن خوشحال شد.

Abū Jaʿfar added: I visited Aḥmad and told him this story, and he was happy to hear it.

[نویسنده:] نام ابوالسوار العدوی حسان بن حریث بود. او حدیث را از علی بن ابی طالب و عمران بن حصین روایت کرد. او زاهدی عالم بود و در شکیبایی هنگام تازیانه خوردن، با احمد برابری می‌کرد.

[The author:] Abū l-Sawwār al-ʿAdawī’s name was Ḥassān ibn Ḥurayth. He transmitted Hadith via ʿAlī ibn Abī Ṭālib and ʿImrān ibn Ḥuṣayn. He was a scholarly renunciant, and he matched Aḥmad in the endurance he displayed while being flogged.

[هشام:] هر گاه کسی ابوالسوار العدوی را دشنام می‌داد، او می‌گفت: «اگر من همان باشم که تو می‌گویی، پس گمان می‌کنم مرد بدی هستم.» ۹۳.6

[Hishām:] Whenever someone would insult Abū l-Sawwār al-ʿAdawī, he would say, “If I’m what you say I am, I suppose I’m a bad man.” 93.6

[اسحاق المدائنی:] خواب دیدم که حجرالاسود شکافت و از آن پرچمی بیرون آمد۔ 937

[Isḥāq al-Madāʾinī:] I dreamed that the Black Stone cracked open and from it a banner emerged. 93.7

«چه خبر است؟» پرسیدم.

“What’s going on?” I asked.

احمد بن حنبل به خدا بیعت کرده است.509

“Aḥmad ibn Ḥanbal has sworn allegiance to God.”509

این ماجرا در روزی رخ داد که او تازیانه خورد.

This was on the day he was flogged.

[سلمہ بن شبیب:] ہم ایک بار احمد کے پاس بیٹھے ہوئے تھے کہ ایک شخص آیا اور پوچھا: "تم میں سے احمد بن حنبل کون ہے؟" 93.8

[Salamah ibn Shabīb:] We were once sitting with Aḥmad when a man appeared and asked, “Which of you is Aḥmad ibn Ḥanbal?” 93.8

هیچ‌یک از ما سخنی نگفتیم، اما أحمد گفت: «من أحمد هستم. چه می‌خواهی؟» «چهارصد فرسنگ زمین و دریا را پیموده‌ام تا تو را بیابم. شبی جمعه خضر بر من ظاهر شد و گفت: چرا نمی‌روی و از أحمد بن حنبل دیدن نمی‌کنی؟ گفتم من تو را نمی‌شناسم. گفت: به بغداد برو و بپرس. به او بگو که پروردگار آسمان بر عرش خود از تو خشنود است، و همه فرشتگان نیز، به‌سبب شکیبایی‌ات در راه خدا.» [سلمة بن شبیب:] روزی با أحمد در مسجدش در بغداد بودم. چند نفر دیگر هم آنجا بودند. نماز صبح را تازه تمام کرده بودیم که مردی وارد شد و پرسید: «کدام‌یک از شما أحمد بن حنبل است؟»9

None of us spoke up, but Aḥmad said, “I’m Aḥmad. What do you need?” “I’ve crossed four hundred leagues of land and sea to find you. I had a visit from al-Khaḍir on a Friday night.510 He said, ‘Why don’t you go visit Aḥmad ibn Ḥanbal?’ I said I didn’t know you but he said, ‘Go to Baghdad and ask. Tell him that the Lord of Heaven on His throne is pleased with you, and all the angels too, because of your endurance for the sake of God.’” [Salamah ibn Shabīb:] I was once with Aḥmad in his mosque in Baghdad. There were several others there too. We had just finished the morning prayer when a man came in and asked, “Which of you is Aḥmad ibn Ḥanbal?” 93.9

به احترام احمد، هیچ‌کس چیزی نگفت. سپس خود او گفت: «من احمدم. چه می‌خواهی؟» «چهارصد فرسنگ زمین و دریا را پیموده‌ام تا تو را پیدا کنم. روز جمعه کسی به دیدنم آمد که گفت خود را خضر می‌نامد. او به من گفت که به بغداد بروم و از تو بخواهم، و به تو بگویم که پروردگار آسمان بر عرش خود از تو خشنود است، و فرشتگان نیز، به سبب پایداریت.» احمد گفت: «پیش از آنکه کارش به پایان رسد، هیچ‌کس را شایسته‌ستایش نشمار.»

Out of deference to Aḥmad, no one said anything. Then he himself said, “I’m Aḥmad. What do you need?” “I’ve crossed four hundred leagues of land and sea to find you. I had a visitor on a Friday who said he was al-Khaḍir. He told me to go to Baghdad and ask for you, and tell you that the Lord of Heaven on His throne is pleased with you, and all the angels too, because of your endurance.” “Count no one meritorious before his work is done,” said Aḥmad.

هنگامی که آن مرد برای رفتن برخاست، احمد از او پرسید که آیا کار دیگری هست که بتواند برایش انجام دهد. آن مرد گفت نه و بیرون رفت.

When the man rose to go, Aḥmad asked him if there was anything else he could do for him. The man said no and went out.

[المروذی:] روزی بر پل کاه‌فروشان نشسته بودم که دیدم دو مرد راه را برای یک بادیه‌نشین سوار بر شتر باز می‌کنند. در برابر من ایستادند و به آن بادیه‌نشین گفتند: «این همان است، همان که آنجا نشسته است.» 93.13

[Al-Marrūdhī:] One day I was sitting on the Straw-Sellers’ Bridge when I saw two men clearing the way for a Bedouin on camelback. They stopped in front of me and told the Bedouin, “That’s him: the one sitting there.” 93.13

«آیا تو احمد بن حنبل هستی؟» آن بادیه‌نشین پرسید.

“Are you Aḥmad ibn Ḥanbal?” the Bedouin asked.

«نه»، گفتم. «اما من او را می‌شناسم. او را برای چه می‌خواهی؟» «باید او را ببینم.» «تو را ببرم؟» «آری.» من راه را پیش گرفتم و به خانهٔ احمد رفتم و در را کوبیدم.

“No,” I said. “But I know him. What do you want him for?” “I have to see him.” “Shall I take you?” “Aye.” I led the way to Aḥmad’s place and knocked on the door.

«کیست؟» «المَرُّوذی.» «بیا تو.» «کسی همراه من است.» «او را هم بیاور.» آن بادیه‌نشین شترش را خواباند و مهارش را بست، و ما داخل شدیم. وقتی احمد را دید، سه بار گفت: «آری، به خدا سوگند»، و به او سلام کرد.

“Who is it?” “Al-Marrūdhī.” “Come in.” “I have someone with me.” “Bring them too.” The Bedouin knelt his camel and tethered her, and we went inside. When he saw Aḥmad, he said, “Aye, by God,” three times, and greeted him.

«چه می‌خواهی؟» «من فرستاده‌ای هستم که فرستادهٔ خدا فرستاده است.» «منظورت دقیقاً چیست؟» «من یک بادیه‌نشینم و منزلم چهل مایلی بیرون از مدینه است. خانواده‌ام به مقداری گندم و خرما نیاز داشت، پس به مدینه رفتم و آنچه را که می‌خواستند خریدم. سپس هوا تاریک شد. نمازِ عشای آن روز را در مسجدِ پیامبر ﷺ خواندم و برای خوابیدن دراز کشیدم. بعد احساس کردم کسی مرا تکان می‌دهد و صدایی گفت: "آیا برای فرستادهٔ خدا کاری را انجام می‌دهی؟" گفتم: بله. او دست راستش را روی بازوی چپ من گذاشت، مرا تا دیوارِ آرامگاهِ پیامبر ﷺ همراهی کرد و در کنارِ سرِ آن حضرت قرارم داد.»

“What do you need?” “I’m an emissary sent by God’s Emissary.” “What on earth do you mean?” “I’m a Bedouin, with quarters forty miles outside Medina. My family needed some wheat and some dates, so I went to Medina and bought what they wanted. Then it got dark. I prayed the last evening prayer of the day in the Prophet’s mosque and lay down to sleep. Then I felt someone shaking me, and a voice said, ‘Will you run an errand for the Emissary of God?’ “I said I would. He put his right hand on my left arm, walked me over to the wall of the Prophet’s tomb, and placed me by his head.

«ای فرستاده‌ی خدا!» ندا داد.

“‘Emissary of God!’ he called out.

از پشت دیوار صدایی گفت: «آیا کاری برایم انجام می‌دهی؟» گفتم: «آری، به خدا قسم»، سه بار.

“From behind the wall a voice said, ‘Will you do an errand for me?’ “‘Aye, by God,’ I said, three times.

«بغداد بروید» — یا «شهر کج» ۵۱۱ — مروذی به یاد نمی‌آورد کدام‌یک را گفت — «و خانه احمد بن حنبل را بپرسید. وقتی او را یافتید، به او بگویید:»

“‘Go to Baghdad’—or ‘Crooked Town’511—al-Marrūdhī couldn’t remember which he said, ‘and ask for the house of Aḥmad ibn Ḥanbal. When you find him, tell him:

«پیامبر درودهای خود را می‌فرستد و هشدار می‌دهد که خداوند در حال آماده‌سازی آزمونی سخت برای شماست؛ اما من از او خواسته‌ام که توان تحمل آن را به شما بدهد، پس نترسید.»‌» پس از آن، هرگاه کسی از شکیبایی او در هنگام تازیانه خوردن شگفت‌زده می‌شد، می‌گفت: «می‌دانستم که این اتفاق خواهد افتاد.» بیست و پنج روز پس از رفتن آن بادیه‌نشین، تفتیش عقاید آغاز شد.

“The Prophet sends his greetings, and a warning that God is preparing to subject you to a grievous ordeal; but I have asked Him to give you the strength to bear it, so fear not.”’” After that, whenever anyone marveled at his endurance during the flogging, he would say, “I knew it was coming.” Twenty-five days after the Bedouin departed, the Inquisition began.

[ابوبکر النّاقد:] سری السَّقَطی گفت: «خواب دیدم که به باغ بهشت وارد شده‌ام. در حالی که در آن قدم می‌زدم، ناگهان به اتاقی نگاه کردم و کنیزی را دیدم. از او پرسیدم متعلق به کیست؟ گفت: "متعلق به احمد بن حنبل است."» 93.14

[Abū Bakr al-Nāqid:] Sarī l-Saqaṭī said, “I dreamed I had been admitted to the Garden of Paradise. As I was wandering through it, I found myself looking down into a room and seeing a slave. I asked her whose she was and she said, ‘Aḥmad ibn Ḥanbal’s.’” 93.14

ابوبکر افزود: من خودم پس از مرگش، سری را در خواب دیدم. از او پرسیدم که احمد و بشر چه شدند.

Abū Bakr added: I myself saw Sarī in a dream after he died. I asked him what had become of Aḥmad and Bishr.

«آنها تازه وارد بهشت عدن شده‌اند»، او گفت، «و دارند می‌خورند.» [حبیش:] پیامبر ﷺ در خواب بر من ظاهر شد. از او پرسیدم که احمد بن حنبل چه شد. 93.15

“They’ve just entered the Garden of Eden,” he said, “and they’re eating.” [Ḥubaysh:] The Prophet appeared to me in a dream. I asked him what had become of Aḥmad ibn Ḥanbal. 93.15

«موسیٰ خواهد آمد،» او گفت. «از او بپرس.» وقتی موسیٰ ظاهر شد، از او پرسیدم و او گفت: «احمد بن حنبل در روزگار خوش و ناخوش آزموده شد. او صدق خود را ثابت کرد و به راستگویان پیوست.» [ابونصر:] خواب دیدم که با پیامبر ﷺ نماز می‌گزارم. چون نماز را به پایان برد، گفتم: «پدرم فدای شما باد، ای فرستادهٔ خدا! می‌خواهم دربارهٔ یکی از امت شما از شما بپرسم.» ۹۳.16

“Moses will be along,” he said. “Ask him.” When Moses appeared, I asked him and he said, “Aḥmad ibn Ḥanbal was put to the test in good times and bad. He proved himself sincere and has joined the truthtellers.” [Abū Naṣr:] I dreamed I was praying along with the Prophet. When he finished I said, “May my father redeem you, Emissary of God!512 There’s a member of your community I want to ask you about.” 93.16

«کدام؟» «احمد بن حنبل.» «از برادرم موسی بپرس.» بیدار شدم. دوباره چرت زدم، و این بار موسی آنجا بود.

“Who?” “Aḥmad ibn Ḥanbal.” “Ask my brother Moses.” I woke up. Then I dozed off again, and there was Moses.

«ای مخاطبِ خدا!»۵۱۳ پیامبر در خواب نزد من آمد و از او درباره‌ی یکی از امتش پرسیدم، اما او گفت که از تو بپرس.» [گفت:] «آیا می‌خواهی درباره‌ی احمد بن حنبل بپرسی؟» گفتم: «آری.» [گفت:] «او در روزگار خوش و ناخوش آزموده شد، اما همه‌ی آن را تحمل کرد، و اکنون در علیین است.»514

“O Addressee of God!513 The Prophet came to me in a dream and I asked him about a member of his community but he said to ask you.” “Is it Aḥmad ibn Ḥanbal you want to know about?” “Yes.” “He was put to the test in good times and bad but endured it all, and now he’s in ʿIlliyyīn.”514

[بُندار:] سفیان الثوری در خواب نزد من آمد و از او پرسیدم که حالش چگونه بود. 93.17

[Bundār:] Sufyān al-Thawrī came to me in a dream and I asked him how he had fared. 93.17

«این بهتر از چیزی است که انتظارش را داشتم»، گفت.

“Better than I expected,” he said.

«این در آستینت چیست؟» «مروارید، یاقوت و جواهر،» گفت. «هنگامی که روح احمد بن حنبل به ما پیوست، خدا او را با باران گوهرهای گرانبها پذیرایی کرد. این سهم من است.» [بُندار:] از عبدالرحمن بن مهدی خواستم که سفیان ثوری را برایم توصیف کند، و او چنین کرد. سپس از خدا خواستم که او را در خواب به من نشان دهد. هنوز عبدالرحمن درگذشته بود که سفیان را در خواب دیدم؛ همان‌گونه که عبدالرحمن توصیف کرده بود. پرسیدم خدا با او چه کرد. ۹۳.18

“What’s that in your sleeve?” “Pearls, rubies, and gems,” he said. “When Aḥmad ibn Ḥanbal’s spirit joined us, God greeted him with a shower of precious stones. This is my share.” [Bundār:] I asked ʿAbd al-Raḥmān ibn Mahdī to describe al-Thawrī for me, and he did. Then I asked God to show him to me in a dream. No sooner had ʿAbd al- Raḥmān515 died than I dreamed of Sufyān, who matched the description ʿAbd al- Raḥmān had given me. I asked what God had done with him. 93.18

«او مرا بخشیده است»، او گفت.

“He’s forgiven me,” he said.

من متوجه شدم که او چیزی در آستینش دارد و از او پرسیدم که آن چیست.

I noticed that he was carrying something in his sleeve and I asked him what it was.

«روح احمد بن حنبل به اینجا آورده شده است، و خداوند به جبرئیل فرمان داد که آن را با مروارید، جواهر و زبرجد بپوشاند. این بهره‌ی من است.» الخطیب افزود: به نظر می‌رسد که بُندار این رؤیا را پس از مرگ احمد بن حنبل دیده باشد، اما تنها خداوند حقیقت را می‌داند.

“Aḥmad ibn Ḥanbal’s spirit has been brought here, and God commanded Gabriel to shower it with pearls, gems, and chrysolite. This is my share.” Al-Khaṭīb added: Bundār would seem to have had this dream upon the death of Aḥmad ibn Ḥanbal, but God alone knows the truth.

[البخاری:] المحاربی گفت که خواب دید عبدالله بن الصباح را که کنار محراب مسجد نشسته است. بر او سلام کرد و پرسید که حالش چگونه بوده است. ۹۳.20

[Al-Bukhārī:] Al-Muḥāribī said that he dreamed of seeing ʿAbd Allāh ibn al- Ṣabbāḥ sitting by the niche in the mosque. He greeted him and asked how he had fared. 93.20

«خب»، گفت: «از ابن حنبل پیروی کن! از او پیروی کن! از او پیروی کن!»516

“Well,” he said. “Follow Ibn Ḥanbal! Follow him! Follow him!”516

او همچنین در خواب دید که فضل بن زیاد را دیده است. او آن خانهای را که فضل در آن بود توصیف کرد، سپس گفت که از او پرسید با چه عملی به آن رسیده است.

He also dreamed of seeing al-Faḍl ibn Ziyād. He described the dwelling where he saw al-Faḍl, and then said that he asked him what he had done to earn it.

«پیروی کن از سنت»، گفت الفضل.

“‘Follow the sunnah,’ said al-Faḍl.

«— و احمد بن حنبل چطور؟» «— او در آن سوی چیزی است که ما نمی‌توانیم از آن عبور کنیم.» [اسود بن سالم:] یک بار در خواب، حضوری را احساس کردم که با من سخن گفت و گفت: «اسود! خدا سلام می‌فرستد و می‌فرماید: "احمد بن حنبل این امت را به راه راست بازمی‌گرداند، پس حتماً از او پیروی کن. اگر این کار را نکنی، هلاک خواهی شد."» ۹۳.22

“‘What about Aḥmad ibn Ḥanbal?’ “‘He’s on the other side of something we can’t see through.’” [Aswad ibn Sālim:] Once in my sleep I sensed a presence that spoke to me and said, “Aswad! God sends His greetings and says, ‘Aḥmad ibn Ḥanbal is bringing this community back to the right path, so be sure to follow him. If you don’t, you’ll perish.’” 93.22

[الحسن الصوّاف:] ربّ العزّت در خواب بر من ظاهر شد و فرمود: «ای حسن، هرکس با ابن حنبل مخالفت کند، عذاب خواهد شد.» ۹۳.23

[Al-Ḥasan al-Ṣawwāf:] The Lord of Glory appeared to me in a dream and said, “Ḥasan, anyone who disagrees with Ibn Ḥanbal will be tormented.” 93.23

[ابن مجمّع:] همسایهای داشتیم که در قزوین کشته شد. صبح روزی که احمد بن حنبل درگذشت، برادر آن همسایه نزد ما آمد و گفت: «دیشب خوابی بسیار عجیب دیدم! برادرم را دیدم که نسبت به همیشه بهتر به نظر میرسید و سوار بر اسبی بود. به او گفتم: "برادر، مگر تو کشته نشده بودی؟ اینجا چه میکنی؟"» 93.24

[Ibn Mijmaʿ:] We had a neighbor who was killed in Qazwīn. The morning after Aḥmad ibn Ḥanbal died, the neighbor’s brother came over and said, “I had the strangest dream last night! I saw my brother, looking better than he ever did, riding on a horse. I said, ‘Brother, weren’t you killed? What are you doing here?’ 93.24

او گفت: «خداوند به همهٔ شهیدان و نیکان در بهشت فرمان داد که در تشییع جنازهٔ احمد بن حنبل حاضر شوند، و من هم اینجا هستم.» بعدها تاریخ را بررسی کردیم و دیدیم که آن روز همان روزی بود که احمد درگذشت.

“He said, ‘God commanded all the martyrs and the blessed in Heaven to attend Aḥmad ibn Ḥanbal’s funeral, so here I am.’” Later we checked the date and it was the same day Aḥmad died.

[یعقوب بن عبد الله:] سری السَّقَطی در خواب نزد من آمد و از او پرسیدم که حالش چگونه بوده است. گفت که خداوند به او اجازه داد تا به چهره‌ی او بنگرد۔ ۹۳26

[Yaʿqūb ibn ʿAbd Allāh:] Sarī l-Saqaṭī came to me in a dream and I asked him how he had fared. He said that God had permitted him to gaze upon His countenance. 93.26

«و احمد بن حنبل و احمد بن نصر چه؟» «آن‌ها مشغول خوردن میوه در بهشت‌اند.» [السجستانی:] فرستاده‌ی خدا ﷺ در خواب نزد من آمد. از او پرسیدم چه کسی را در زمان ما برای پیروان امتش در دینشان به جا گذاشته تا از او پیروی کنند. ۹۳.27

“What about Aḥmad ibn Ḥanbal and Aḥmad ibn Naṣr?” “They’re busy eating fruit in the Garden.” [Al-Sijistānī:] The Emissary of God came to me in a dream. I asked him who he’d left in our time for members of his community to emulate in their religion. 93.27

«احمد بن حنبل۔» [هبة الله بن السری:] پیامبر خدا را در خواب دیدم و گفتم: «ای فرستادهٔ خدا! اندیشمندان ما همگی اختلاف دارند و نمی‌دانیم دیدگاه کدامیک را پیروی کنیم.» ۹۳.29

“Aḥmad ibn Ḥanbal.” [Hibat Allāh ibn al-Sarī:] I saw the Emissary of God in a dream and said, “Emissary of God! Our thinkers all disagree and we don’t know whose view to follow.” 93.29

«از احمد بن حنبل پیروی کن»، پاسخ داد.

“Follow Aḥmad ibn Ḥanbal’s,” he replied.

[السجستانی:] در سال ۲۲۸ [۸۴۲–۸۴۳] خوابی دیدم که در مسجد جامع بودم و مردی که شبیه خواجه‌ها بود از محوطه‌ای به سوی من آمد و گفت: «فرستادهٔ خدا ﷺ فرموده است: "پس از آنکه من رفتم، از احمد بن حنبل پیروی کنید و …"» و نام شخص دیگری را گفت که به یاد ندارم. ۹۳.30

[Al-Sijistānī:] I had a dream in 228 [842–43] where I was in the Friday mosque and a man who looked like a eunuch came out of the enclosure toward me saying, “The Emissary of God has said, ‘After I’m gone, follow Aḥmad ibn Ḥanbal and …’” someone else whose name I can’t remember. 93.30

با خود گفتم: «چه گزارش عجیبی!» وقتی از کسی خواستم خواب را تعبیر کند، گفت: «آن کسی که شبیه خواجه‌ها بود، فرشته‌ای بود.» [المروزی:] خواب دیدم کنار قبر احمد هستم. ابری از غبار پدیدار شد و از میان آن، پیرمردی سواره بیرون آمد. ۹۳.31

I thought, “What a strange report!” When I asked someone to interpret the dream, he said, “The one who looked like a eunuch was an angel.” [Al-Marwazī:] I dreamed I was by Aḥmad’s tomb. A cloud of dust appeared, and out of it an elder came riding. 93.31

«شاهزاده اینجاست!» فریادی برخاست.

“The prince is here!” came the cry.

مرد کنار قبر پیاده شد. از او پرسیدم کیست و به من گفتند: «عبدالله بن عمر بن الخطاب».517

The man dismounted by the tomb. I asked who he was and they told me, “ʿAbd Allāh ibn ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb.”517

[حجّاج:] یکی از عمو‌هایم که احادیث را از هُشَیم نوشته بود، در خواب بر من ظاهر شد. از او دربارهٔ أحمد بن حنبل پرسیدم و گفت: «او از یاران عمر بن الخطاب است.» 93.32

[Ḥajjāj:] An uncle of mine who had written down reports heard from Hushaym appeared to me in a dream. I asked him about Aḥmad ibn Ḥanbal and he said, “He’s an associate of ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb.” 93.32

[ابن ابی قرّہ:] خواب دیدم که به بهشت رفته‌ام. آنجا کاخی از نقره دیدم. در باز شد و احمد بن حنبل بیرون آمد؛ با یک جامه از نور که به‌جای لنگ بسته بود و جامه‌ای دیگر از نور که به‌صورت کمربند بر کمر داشت. به سوی او شتافتم و او گفت: «تو هم اکنون اینجایی؟» 93.33

[Ibn Abī Qurrah:] I dreamed that I had gone into the Garden. There I saw a palace made of silver. The door opened and out came Aḥmad ibn Ḥanbal wearing one garment of light as a breechclout and another as a sash. I raced up to him and he said, “Are you here already?” 93.33

«بله»، گفتم.

“Yes,” I said.

او آنقدر سؤال را تکرار میکرد تا اینکه من بیدار شدم.

He kept asking the question until I woke up.

و همچنین خواب دیدم که از دروازه‌ای عبور می‌کنم که درهای آن از طلا ساخته شده بود. آن سوی دروازه، کوه‌هایی از مشک بود و مردمی که می‌گفتند: «جنگجو آمد!» سپس أحمد بن حنبل با شمشیری بر کمر و نیزه‌ای در دست وارد شد.

I also dreamed of walking through a gate whose doors were made of gold. On the other side were mountains of musk and people saying, “The warrior is here!” Then Aḥmad ibn Ḥanbal came in wearing a sword and carrying a spear.

«این بهشت است»، گفت.

“This is the Garden,” he said.

خواهرم فاطمه بنت ابی قرّه برایم گفت که یک جمعه خواب دید پرندگانی از نور را که از آسمان فرود می‌آمدند و مردم با آن‌ها به بالا پرواز می‌کردند.

My sister Fāṭimah bint Abī Qurrah told me that one Friday she dreamed of seeing birds made of light coming down from Heaven and people using them to fly up.

«از آنها پرسیدم این نور چیست و گفتند: "روح احمد بن حنبل است، و او را به سوی خدا بالا می‌برد." [ابن عباس:] در خواب دیدم که منتظر بیرون آمدن جنازه احمد هستیم. هنگامی که نمایان شد، نگاه کردم و دیدم که به آسمان بالا می‌رود. آنقدر بالا رفت تا ناپدید شد. ۹۳.34

“I asked what the light was and they said, ‘It’s Aḥmad ibn Ḥanbal’s spirit, and it takes you up to God.’” [Ibn al-ʿAbbās:] I dreamed we were waiting for Aḥmad’s funeral procession to come out. When it appeared, I looked and saw that it was rising into the sky. It kept on rising until it disappeared. 93.34

[الوراق:] پیامبر ﷺ در خواب نزد من آمد و پرسید: «چرا این‌قدر غمگین به نظر می‌رسی؟» 93.35

[Al-Warrāq:] The Prophet came to me in a dream and asked me, “Why do you look so sad?” 93.35

«چگونه ممکن است غمگین به نظر نرسم»، پاسخ دادم، «وقتی که امت شما به چنین روزگار سختی افتاده است؟» او دو بار گفت: «به همه بگو که به راه احمد بن حنبل چنگ بزنند.»

“How could I not look sad,” I answered, “when your community has fallen on such hard times?” “Tell everyone to cleave to the path of Aḥmad ibn Ḥanbal,” he said, twice.

ابو زرعه: من پیامبر ﷺ را در خواب دیدم و از آنچه از دست پیروان جهم می‌کشیدیم، نزد او شکایت کردم۔ 93.36

[Abū Zurʿah:] I saw the Prophet in a dream and complained to him about the trouble we were having with the followers of Jahm. 93.36

«نترس»، گفت. «احمد بن حنبل در برابر آنان ایستاده است.» [ابن المبارک الزَّمِن:] زبیده را در خواب دیدم و از او پرسیدم خداوند درباره‌اش چگونه حکم کرد. ۹۳.37

“Have no fear,” he said. “Aḥmad ibn Ḥanbal stands in their way.” [Ibn al-Mubārak al-Zamin:] I saw Zubaydah in a dream and asked her how God had judged her. 93.37

«از آن لحظه‌ای که برای جادهٔ مکه خاک‌برداری کردیم، او مرا بخشید.» «اما چرا این‌قدر زرد به نظر می‌رسی؟» «مردی به نام بشر المریسی را میان ما دفن کردند. جهنم چنان مشتاقش بود که ناله‌ای کشید که پوستم را به لرزه انداخت و رنگ چهره‌ام را زرد کرد.» «با احمد بن حنبل چه شد؟» «او تنها از کنار من گذشت، در قایقی از مروارید سفید که بر دریایی سرخ و بی‌ته سیر می‌کرد و به دیدار آن بخشندهٔ مهربان می‌رفت.» «چه کرده بود که این پاداش را یافت؟» «گفتن اینکه قرآن کلام خداست و مخلوق نیست.» [حنبل:] کسی که به او اعتماد دارم برایم نقل کرد که زنی را در خواب دیده که موهای شقیقه‌هایش سفید شده بود. وقتی علت را از او پرسید، گفت: «هنگامی که احمد تازیانه خورد، جهنم چنان آهی کشید که همهٔ ما سپید مو شدیم.» 93.38

“The moment we broke ground for the Mecca road, He forgave me.” “But why do you look jaundiced?” “A man called Bishr al-Marīsī was buried among us. Hell wanted him so badly it gave a groan that made my skin crawl and turned my face yellow.” “What happened to Aḥmad ibn Ḥanbal?” “He just passed me in a boat of white pearl that sails on a fathomless red sea, on his way to visit the Merciful One.” “What did he do to deserve his reward?” “Saying that the Qurʾan is the speech of God and not created.” [Ḥanbal:] Someone I trust told me that he dreamed of a woman whose hair had turned white at the temples. When he asked her about it, she said, “When Aḥmad was flogged, Hell breathed such a sigh that all of us went grey.” 93.38

[القواريري:] قيل إن رجلاً ذا مقام روحاني كان قد رأى رؤيا، فأردت أن أسمعها منه. فجاء، فجلسنا وحدنا مدةً من الزمن.

[Al-Qawārīrī:] A certain man of spiritual standing was said to have had a dream vision and I wanted to hear about it from him. He came and we sat alone for a while.

بعداً دخترکوچکم گفت: «از چهره‌اش نور می‌تابید۔» ۹۳۔39

Later my little girl said, “He had light coming from his face.” 93.39

او به من گفت که پیامبر ﷺ را دیده که با احمد بن نصر نشسته بود.

He told me that he had seen the Prophet sitting with Aḥmad ibn Naṣr.

«پیامبر ﷺ فرمود: "خدا فلانی را لعنت کند،" سه بار، "و فلانی و فلانی را! آنان علیه أحمد بن حنبل و القواریری نقشه می‌کشند، اما إن‌شاءالله به جایی نخواهند رسید!" سپس به من فرمود: "أحمد و القواریری را سلام برسان و به ایشان بگو که من از خدا می‌خواهم که از جانب من و از جانب امتم به آنان پاداش دهد."»518

“The Prophet said, ‘God’s curse on So-and-So,’ three times, ‘and So-and-So and So-and-So! They’re plotting against Aḥmad ibn Ḥanbal and al-Qawārīrī, but they won’t get anywhere, God willing!’ Then he said to me, ‘Greet Aḥmad and al-Qawārīrī and tell them that I pray to God to reward them on my behalf and on behalf of my community.’”518

[المحاملی:] ابوسعید النهرتیری مردی اهل قرآن، اهل علم حدیث و فهم دین بود. پس از مرگش، او را در خواب دیدم؛ گویی در دروازه‌ی خانه‌ی پنبه با من دیدار می‌کرد۔ [519] 93۔40

[Al-Maḥāmilī:] Abū Saʿīd al-Nahratīrī was a man of Qurʾan, Hadith-learning, and religious understanding. After he died, he came to me in a dream, as if he were meeting me at the gate of Cotton House.519 93.40

«آن‌چه برای تو پیش آمد؟» از او پرسیدم. او با اشاره‌هایش فهماند که گرفتار سختی‌ای شده، اما سرانجام نجات یافته است.

“What happened to you?” I asked him. Using gestures, he conveyed that he had suffered an ordeal but gained salvation in the end.

«ما اینجا چه؟» «تنها دو چیز اهمیت دارد»، گفت: «قرآن و علم حدیث.» «و حلقهٔ درس ما چطور؟» «راهی که شما برگزیده‌اید»، یعنی مذهب فقهی الشافعی، «درست است.» «و احمد بن حنبل چطور؟» او با اشاره‌ای فهماند که احمد به مرتبتی بلند رسیده است.

“What about us here?” “Only two things matter,” he said. “The Qurʾan and Hadith-knowledge.” “What about our study circle?” “The way you’ve taken”—meaning the legal school of al-Shāfiʿī—“is right.” “What about Aḥmad ibn Ḥanbal?” He conveyed with a gesture that Aḥmad had attained a lofty rank.

ابوبکر: مردی از طَرسوس این داستان را برایم نقل کرد۔ ۹۳41

[Abū Bakr:] A man from Tarsus told me this story. 93.41

مرا عادت بر این بود که از خدا می‌خواستم مردگان را در گورهایشان به من نشان دهد تا از آنان بپرسم با احمد بن حنبل چه شد. ده سال پس از مرگ او، در خواب دیدم که مردگان بر روی گورهای خود ایستاده‌اند و مرا صدا می‌زنند.

“I used to pray to God to show me dead people in their graves so I could ask them what had happened to Aḥmad ibn Ḥanbal. Ten years after his death, I dreamed that the dead were standing on their graves and calling out to me.

«ای تو! تا کی از خدا می‌خواهی که ما را به او نشان دهد؟ از زمانی که او تو را ترک کرده، آن که دربارهٔ او می‌پرسی زیر درخت طوبی است، و فرشتگان او را با زیورها می‌آرایند.» [الحمیمانی:] در خواب دیدم که در خانه زیر رواقی نشسته‌ام که پیامبر ﷺ ظاهر شد. او در آستانهٔ در ایستاد، دو دستش را به چارچوب در گرفت، بانگ نماز سر داد و اعلام کرد که نماز آغاز شده است. سپس فرمود: «رستگاران رستگار شدند و تباه‌شدگان تباه شدند.» ۹۳.42

“‘You there! How much longer will you ask God to show us to you? Ever since he left you, the one you’ve been asking about has been under the Ṭūbā tree,520 with angels piling him with finery.’” [Al-Ḥimmānī:] I dreamed I was sitting under a portico at home when the Prophet appeared. He stood in the doorway with his hands on the jambs, called to prayer, and announced that prayer had begun. Then he said, “The saved are saved and the damned damned.” 93.42

«ای فرستادهٔ خدا»، گفتم، «نجات‌یافتگان کیان‌اند؟» فرمود: «احمد بن حنبل و پیروانش.» [الوَرّاق:] در رَمْله مردی می‌زیست به نام عَمّار که مردم می‌گفتند از «ابدال» است. او بیمار شد و من به عیادتش رفتم. شنیده بودم که خوابی دیده است، پس دربارهٔ آن از او پرسیدم. ۹۳.43

“Emissary of God,” I said. “Who are the saved?” “Aḥmad ibn Ḥanbal and his followers.” [Al-Warrāq:] In Ramla there lived a man named ʿAmmar who people claimed was one of the Substitutes. He fell ill and I went to see him. I had heard about a vision he’d had, and so I asked him about it. 93.43

«این درست است،» گفت. «پیامبر ﷺ را در خواب دیدم و از او خواستم که نزد خدا برای من طلب آمرزش کند، و او چنین کرد. بعدها خضر را دیدم و از او پرسیدم: "درباره قرآن چه می‌گویی؟" گفت: "کلام خداست و مخلوق نیست." "درباره بشر بن الحارث چه می‌گویی؟" "روزی که درگذشت، کسی پرهیزگارتر از خدا باقی نگذاشت." "درباره احمد بن حنبل چه؟" "او راستگو بود." "درباره الحسین الکرابیسی چه؟" در پاسخ، او را بد گفت. سپس پرسیدم: "با مادرم چه خواهد شد؟" گفت: "بیمار می‌شود و هفت روز زنده می‌ماند و سپس می‌میرد،" و همان‌طور هم شد.» [الدهان:] خضر را در خواب دیدم و پرسیدم آیا همان کسی است که با موسی بود؟ گفت: آری. سپس پرسیدم درباره احمد بن حنبل چه می‌اندیشد. 93.44

“It’s true,” he said. “I saw the Prophet in a dream and I asked him to pray to God to forgive me, and so he did. Later I saw al-Khaḍir and asked him, ‘What do you say about the Qurʾan?’ “He said, ‘It’s God’s speech, and not created.’ “‘What do you say about Bishr ibn al-Ḥārith?’ “‘The day he died, he left behind him no one more fearful of God.’ “‘What about Aḥmad ibn Ḥanbal?’ “‘He was a truth-teller.’ “‘What about al-Ḥusayn al-Karābīsī?’ “In response he vilified him. Then I asked, ‘What’s going to happen to my mother?’ “He said, ‘She’ll fall ill and live for seven days before she dies,’ and that’s what happened.” [Al-Dahhān:] I saw al-Khaḍir in a dream and asked him if he was the one who was with Moses.521 He said he was. Then I asked him what he thought of Aḥmad ibn Ḥanbal. 93.44

«او راستگوست.» [ابوبکر:] خواب دیدم که در مسجد الخیف هستم و در آنجا پیامبر ﷺ را دیدم. پرسیدم: «بشر با تو چگونه است؟» ۹۳.45

“He’s a truth-teller.” [Abū Bakr:] I dreamed I was in the mosque of al-Khayf and there I saw the Prophet. I asked, “How is Bishr doing with you?” 93.45

«او را در میانهٔ بهشت جایگاهی داده شد.» «و احمد بن حنبل چطور؟» «آیا نشنیده‌ای که چون خدا اهل ذکر را به بهشت درآورد، بر آنان لبخند می‌زند؟» [ابن الفتح:] بشر بن حارث در خواب نزد من آمد، در باغی نشسته بود و بر سفره‌ای که برایش چیده شده بود غذا می‌خورد. از او پرسیدم خدا درباره‌ات چگونه داوری کرد. 93.46

“He was given a place in the middle of the Garden.” “What about Aḥmad ibn Ḥanbal?” “Haven’t you heard that when God admits the people of remembrance522 to the Garden, he smiles at them?” [Ibn al-Fatḥ:] Bishr ibn al-Ḥārith came to me in a dream, sitting and eating at a table laid for him in an orchard. I asked him how God had judged him. 93.46

«او بر من رحم کرد و مرا بخشید، و تمام بهشت را برایم گشود.» «و دوستت احمد بن حنبل کجاست؟» «ایستاده است کنار دروازه، تا برای اهل سنتی شفاعت کند که قرآن را کلام نامخلوق خدا می‌دانند.» [علی بن الموفق:] شبی برای عبادات شخصی‌ام باید بیدار می‌ماندم، پس از شب پنجشنبه تا صبح جمعه بیدار ماندم و سپس به بستر رفتم. در خواب دیدم که وارد بهشت شده‌ام. آنجا سه مرد دیدم. نخستین نفر پشت میزی نشسته بود و یک فرشته به او غذا می‌داد و فرشته دیگری برایش نوشیدنی می‌ریخت. دومین نفر در میانهٔ بهشت ایستاده بود و بی‌آنکه پلک بزند به خدا، عزیز و بزرگوار، می‌نگریست. سومین نفر از بهشت بیرون می‌رفت، مردم را می‌گرفت و به درون می‌آورد. ۹۳.47

“He took pity on me and forgave me, and opened the whole Garden to me.” “And where’s your friend Aḥmad ibn Ḥanbal?” “Standing at the gate to intercede for Sunnis who declare the Qurʾan to be the uncreated speech of God.” [ʿAlī ibn al-Muwaffaq:] I had some personal devotions to do at night, so I stayed up from Thursday night until Friday morning then went to bed. I dreamed that I had entered the Garden. There I saw three men. The first was sitting at a table with one angel serving him food and another pouring him drink. The second was standing in the middle of the Garden gazing at God, Mighty and Glorious, without blinking. The third would leave the Garden, take hold of people, and bring them inside. 93.47

از رضوان پرسیدم: «آن سه نفری که این‌چنین پاداش نیکو یافته‌اند کیستند؟» گفت: «برادرانت که بی‌گناه مرده‌اند.» گفتم: «بیشتر برایم بگو.» گفت: «نفر اول بِشرِ پابرهنه است که از زمانی که به سنّ تمییز رسید، هرگز سیر نخورد و آنقدر که دلش می‌خواست آب ننوشید، همه از ترس خدا. خداوند برای او دو فرشته مقرر کرده است: یکی که به او غذا دهد و یکی که برایش آب بریزد.»

I asked Riḍwān, “Who are those three who’ve been so well rewarded?” “Your brothers who died sinless.” “Tell me more.” “The first one,” he said, “is Bishr the Barefoot, who from the time he reached the age of reason never once ate his fill or drank as much water as he wanted, all for fear of God, who has assigned him two angels: one to feed him and one to pour for him.

دومین مرد—همان که به عرش خیره شده است—معروف کَرخی است که خدا را از روی اشتیاق به او عبادت می‌کرد، نه از ترس آتش یا به امید بهشت؛ و اکنون خدا به او اجازه داده است که هر اندازه می‌خواهد به او نگاه کند. و سومین نفر احمد بن حنبل است که در سخنش راستگو و در دینش سختگیر بود. خدا به او فرمان داده است که به چهره‌های اهل سنت بنگرد و آنان را به بهشت وارد کند. [ابن المثنّی:] بِشر بن حارث را در خواب دیدم و از او پرسیدم خدا با او چگونه رفتار کرد. ۹۳.48

The second man—the one gazing at the throne—is Maʿrūf al-Karkhī, who worshipped God because he longed for Him, not for fear of the Fire or in hope of the Garden; and now God has allowed him to gaze at Him all he wants. And the third one is Aḥmad ibn Ḥanbal, who was truthful in his speech and scrupulous in his religion. God has commanded him to look into the faces of the Sunnis and bring them into the Garden.” [Ibn al-Muthannā:] I saw Bishr ibn al-Ḥārith in a dream and asked him how God had judged him. 93.48

«او مرا بخشیده است.» «و احمد بن حنبل و عبدالوهاب الوَرّاق چطور؟» «آنان در بهشت‌اند»، یا «در باغ»، «در حال خوردن و نوشیدن.» [الأنطاکی:] خواب دیدم که روز قیامت است. از درون عرش، منادی ندا داد: «ابوعبدالله را، ابوعبدالله را، ابوعبدالله را و ابوعبدالله را به باغ ببرید!» ۹۳.49

“He’s forgiven me.” “What about Aḥmad ibn Ḥanbal and ʿAbd al-Wahhāb al-Warrāq?” “They’re in Paradise”—or “in the Garden”—“eating and drinking.” [Al-Anṭākī:] I dreamed it was the Day of Resurrection. From inside the Throne a herald called out, “Bring Abū ʿAbd Allāh, Abū ʿAbd Allāh, Abū ʿAbd Allāh, and Abū ʿAbd Allāh into the Garden!” 93.49

از فرشته‌ای که کنارم بود پرسیدم: «اینان چه کسانی‌اند؟» گفت: «مالک، و الثوری، و محمد بن ادریس، و احمد بن حنبل.» در روایتی دیگر افزود: «این چهار تن الگوهای امت محمد ﷺ‌اند، و پیش از همه‌ی مردم به بهشت برده شدند.» [المحاملی:] القاشانی در خواب نزد من آمد و من از او پرسیدم که درباره‌ی احمد بن حنبل چه می‌داند. 93.50

I asked an angel next to me, “Who are they?” “Mālik, al-Thawrī, Muḥammad ibn Idrīs, and Aḥmad ibn Ḥanbal.” In another telling he added: “Those four are the exemplars of Muḥammad’s community, and they were brought to the Garden ahead of everyone else.” [Al-Maḥāmilī:] Al-Qāshānī came to me in a dream and I asked what he knew about Aḥmad ibn Ḥanbal. 93.50

«خدا او را بخشید»، گفت.

“God forgave him,” he said.

[ثابت المروزی:] من گمان می‌کردم که ابن شبویه، که در جهاد شرکت می‌کرد، اسیران را آزاد می‌ساخت و در مرز زندگی می‌کرد، فضیلتش بیشتر از احمد است. از برادرم عبدالله بن احمد پرسیدم کدام یک از این دو را ترجیح می‌دهد. 93.51

[Thābit al-Marwazī:] I used to think that Ibn Shabbuwayh, who fought in the jihad, ransomed prisoners, and lived on the frontier, had more merit than Aḥmad. I asked my brother ʿAbd Allāh ibn Aḥmad which of the two he preferred. 93.51

«احمد بن حنبل.» من قانع نشدم و نتوانستم جز ابن شَبّویه کسی دیگر را تحسین کنم.

“Aḥmad ibn Ḥanbal.” I wasn’t convinced, and couldn’t bring myself to admire anyone but Ibn Shabbuwayh.

یک سال بعد، در خوابی دیدم که پیرمردی برای گروهی که دور او جمع شده بودند سخن می‌گوید. هنگامی که برای رفتن برخاست، از او پیروی کردم و گفتم: «به من بگو کدام‌یک فضیلت و مرتبه‌ی بالاتری دارد: أحمد بن حنبل یا أحمد بن شَبّویه؟» پاسخ داد: «چه پرسشی!» گفت: «أحمد بن حنبل آزموده شد و استوار ماند، اما أحمد بن شَبّویه از این آزمون معاف شد. چگونه می‌توان کسی را که از یک محنت سربلند بیرون آمده، با کسی که هرگز آن محنت را از سر نگذرانده مقایسه کرد؟ من نمی‌توانم! میان آن دو تفاوتی از زمین تا آسمان است.» [الجلّاء:] دوستی برایم نقل کرد که پیامبر ﷺ را در خواب دیده و درباره‌ی برخی مسائلی که فقیهان در آن اختلاف دارند از ایشان پرسیده است. پیامبر ﷺ به او فرمود: «همه‌ی فقیهان در برخی امور درست می‌گویند و در برخی دیگر خطا می‌کنند. أحمد بن حنبل یاری خداوند را با خود دارد و کم‌تر خطا می‌کند؛ پس به روش او چنگ بزن و هنگام استدلال به او استناد کن. تو در زمانه‌ای زندگی می‌کنی که مانند او را دیگر نخواهد دید.» ۹۳.52

A year later, I had a dream where an elder was speaking to a group of people gathered around him. When he rose to go I followed him and said, “Tell me who has more merit and a higher rank: Aḥmad ibn Ḥanbal or Aḥmad ibn Shabbuwayh?” “What a question!” he replied. “Aḥmad ibn Ḥanbal was put to the test and stood firm while Aḥmad ibn Shabbuwayh was spared. How can you compare someone who survived an ordeal to one who never went through it? I can’t! There’s a world of difference between them.” [Al-Jallāʾ:] A friend told me that he saw the Prophet in a dream and asked him about some of the issues that jurists disagree on. The Prophet told him, “All jurists are right about some things and wrong about others. Aḥmad ibn Ḥanbal has God’s help, and makes fewer errors, so cleave to his example and cite him when you make an argument. You live in an age that will see no other like him.” 93.52

[محمد بن العباس:] یکی از یاران بشر، الخیاط، برایم نقل کرد که مردی که با بشر بن الحارث صمیمی بود، روزی نزد بشر آمد و گفت: «در یکی از روزهای عید خواب دیدم که قیامت برپا شده است. مردم چنان وحشتزده بودند که دیدم مردم اشک خون می‌گریستند. جارچی‌ای پیش آمد و ندا داد: "بشر کجاست و احمد بن حنبل کجاست؟"» ۹۳.53

[Muḥammad ibn al-ʿAbbās:] Bishr’s associate al-Khayyāṭ told me that a man who was an intimate of Bishr ibn al-Ḥārith once came to Bishr and said, “On one of the festival days I dreamed that it was the end of the world. Everyone was so terrified that I saw people weeping tears of blood. A herald came forward and called out, ‘Where is Bishr and where is Aḥmad ibn Ḥanbal?’ 93.53

آن دو را گرفتند و به حضور خدا آوردند.

“They took the two of you and brought you into God’s presence.

«اگر آن دو نفر ناقص یافته شوند»، گفتند مردمی که منتظر داوری بودند، «پس همهٔ ما هلاک شده‌ایم». «آنگاه فرشته‌ای ظاهر شد. پرسیدیم: بِشر و أحمد را چه شد؟»

“‘If those two are found wanting,’ said the people waiting to be judged, ‘then we’re all doomed.’ “Then an angel appeared. ‘What happened to Bishr and Aḥmad?’ we asked.

«آنها بر اساس میزان سپاسی که برای نعمت داشتن آبروی بی‌لکه‌شان به خدا ابراز کرده‌اند، مورد داوری قرار می‌گیرند.» بشر با شنیدن این داستان گفت: «یکی از آن دو هرگز نمی‌تواند به‌اندازه‌ی کافی سپاس بگوید. اما دربارهٔ دیگری، تجربه نشان می‌دهد که او چقدر سپاسگزار است.» [محمد بن عبدالله:] ابوالحسن بن عبدوس را در خواب دیدم. لباس سفید به تن داشت. گفتم: «آیا الشافعی را دیده‌ای؟» ۹۳.54

“‘They’re being judged on how well they showed their gratitude to God for blessing them with untarnished reputations.’” Hearing this story, Bishr said, “One of the two can never do enough. As for the other, experience shows how grateful he is.” [Muḥammad ibn ʿAbd Allāh:] I saw Abū l-Ḥasan ibn ʿAbdūs in a dream. He was dressed in white. I said, “Have you seen al-Shāfiʿī?” 93.54

«او دریایی است که هرگز خشک نمی‌شود»، گفت، «و جامعه باید گرد او جمع شود.» «درباره مالک بن انس چه می‌گویی؟» «از دیگران سرترِ است.» «و درباره احمد بن حنبل؟» «او نزدیک‌ترین کس به خداست.» [بلال الخواص:] خضر در خواب نزد من آمد و درباره بشر بن الحارث از او پرسیدم. ۹۳.57

“He’s a sea that never runs dry,” he said, “and the community should gather around him.” “What about Mālik ibn Anas?” “Head and shoulders above the others.” “What about Aḥmad ibn Ḥanbal?” “His is the closest approach to God.” [Bilāl al-Khawwāṣ:] Al-Khaḍir came to me in a dream and I asked him about Bishr ibn al-Ḥārith. 93.57

«او آخرین نفر از نوع خود بود»، گفت.

“He was the last of his kind,” he said.

و سپس درباره‌ی أحمد بن حنبل پرسیدم.

Then I asked about Aḥmad ibn Ḥanbal.

«راستگو»، گفت.

“A truth-teller,” he said.

«چگونه است که من می‌توانم تو را ببینم؟» «این به‌خاطر نیکی تو به مادرت است.» [نویسنده:] همچنین روایت شده که بلال، خضر را در حال بیداری دید. این داستان در فصل ما درباره ستایش خضر از احمد آمده است.

“How is it that I’m able to see you?” “It’s because of your kindness to your mother.” [The author:] It has also been reported that Bilāl saw al-Khaḍir while awake. The story appears in our chapter on al-Khaḍir’s praise of Aḥmad.

[حَيْدَهَام:] مردی در خواب شنید که کسی می‌گوید: «خداوند برخی از شما را برگزیده تا شما را از بلا نگه دارد، یا به همین مضمون» و احمد بن حنبل یکی از ایشان است. ۹۳.58

[Haydhām:] A man dreamed he heard someone saying, “God has chosen certain persons among you to protect you from disaster—or words to that effect—and Aḥmad ibn Ḥanbal is one of them.” 93.58

یک شب به فکر احمد بن حنبل افتادم و این‌که با وجود ناتوانی‌اش چگونه شلاق خوردن را تاب آورد. از این ماجرا به گریه افتادم. آن شب در خواب صدایی شنیدم که می‌گفت: «ای کاش دیده بودی که فرشتگان در بهشت چقدر به او مباهات می‌کردند، آن هنگام که او را می‌زدند!» 93.59

One night I fell to thinking about Aḥmad ibn Ḥanbal and how he survived being flogged despite how frail he was. I was moved to tears. That night I dreamed of a voice that said, “If only you could have seen how proud the angels in Heaven were as they saw him being beaten!” 93.59

«چه؟» پرسیدم. «فرشتگان از شلاق خوردن احمد خبر داشتند؟» «حتی یک فرشته هم نبود که به پایین نگاه نکند.» [یعقوب بن یوسف:] یک شب در دوران محنت، در خواب بودم که مردی با عبای پشمی بی‌آستین وارد اتاق شد. ۹۳.60

“What?” I asked. “The angels knew about Aḥmad’s flogging?” “There wasn’t a single one who wasn’t looking down.” [Yaʿqūb ibn Yūsuf:] One night during the Inquisition, I was sleeping when a man wearing a sleeveless woolen cloak came into the room. 93.60

«تو کیستی؟» پرسیدم.

“Who are you?” I asked.

«موسیٰ بن عمران.» «تو همان موسیٰ هستی که خدا بی‌واسطه‌ی مترجم با او سخن گفت؟» «درست است.» همان لحظه بود که مردی دوم، این بار با موی مجعد و پوشیده در دو ردا، از سقف فرو افتاد.

“Moses, son of ʿImrān.” “You’re the Moses who had God speak to him directly, without an interpreter?” “That’s right.” It was at that moment that a second man, this one curly-haired and dressed in two robes, fell from the ceiling.

«این کیست؟» پرسیدم.

“Who’s that?” I asked.

«عیسیٰ، پسر مریم.» سپس موسیٰ دوباره سخن گفت: «من، همان موسیٰ که خداوند بی‌واسطه با او سخن گفت، و عیسیٰ پسر مریم، و پیامبر شما، و احمد بن حنبل، و حاملان عرش، و همه فرشتگان گواهی می‌دهند که قرآن کلام خداست و مخلوق نیست.» [عبدالله بن الحسن:] در خواب مردی از اهل حدیث را دیدم که تازه درگذشته بود. از او پرسیدم خداوند با او چگونه رفتار کرد؟ گفت: «مرا بخشیده است.» ۹۳.61

“Jesus, the son of Mary.” Then Moses spoke again. “I, the Moses who had God speak to him directly, without an interpreter, and Jesus the son of Mary, and your Prophet, and Aḥmad ibn Ḥanbal, and the Carriers of the Throne, and all the angels bear witness that the Qurʾan is the speech of God and not created.” [ʿAbd Allāh ibn al-Ḥasan:] In a dream I saw a Hadith-man who had just died. I asked him how God had judged him and he said, “He’s forgiven me.” 93.61

"واقعاً؟" "به خدا قسم که مرا بخشیده است!" "چرا؟" "چون احمد بن حنبل را دوست داشتم." "و آیا آسوده‌خاطری؟" او لبخند زد. "آسوده‌خاطر و خوشحال." [الفسوی:] وقتی حمدون البرذعی برای فراگیری حدیث نزد ابوزرعه آمد، دید خانه پر از ظروف، فرش و چیزهایی از این دست است که، اتفاقاً، متعلق به برادر ابوزرعه بود. حمدون نزدیک بود بدون نوشتن هیچ حدیثی برود. اما آن شب خواب دید که در ساحل دریاچه‌ای ایستاده است. سایه‌ی مردی را دید که در آب منعکس شده بود و صدایی شنید که می‌گفت: "آیا تو همان کسی هستی که گمان می‌کنی ابوزرعه باید زاهدتر باشد؟" صدا ادامه داد: "بدان که احمد بن حنبل از ابدال بود و چون درگذشت، خداوند ابوزرعه را فرستاد تا جای او را بگیرد." ۹۳.62

“Really?” “I swear to God He’s forgiven me!” “Why?” “Because I loved Aḥmad ibn Ḥanbal.” “And are you comfortable?” He smiled. “Comfortable and happy.” [Al-Fasawī:] When Ḥamdūn al-Bardhaʿī came to Abū Zurʿah to study Hadith, he saw that the house was full of utensils, carpets, and the like—which, as it happened, belonged to Abū Zurʿah’s brother. Ḥamdūn was on the verge of leaving without copying any Hadith. That night, however, he dreamed that he was standing on the shore of a lake. He saw a man’s shadow reflected in the water and heard a voice say, “Are you the one who thinks Abū Zurʿah needs to be more of a renunciant?” The voice continued: “You should know that Aḥmad ibn Ḥanbal was one of the Substitutes, and when he died, God sent Abū Zurʿah to take his place.” 93.62