[ابو یوسف:] یک بار از احمد شنیدم که می‌گفت: «سه گونه خوردن هست: با دوستان برای لذت، با فقیران به قصد صدقه، و با مردمان دنیاپرست از سر وظیفه.» ۳۲.1

[Abū Yūsuf:] I once heard Aḥmad say, “There are three ways to eat: with friends for pleasure, with the poor in charity, and with worldly men out of duty.” 32.1

[المَرُّوذِي:] شنیدم که أحمدُ بنُ حنبل می‌گفت: «هر چیزی می‌تواند شریف باشد. دلِ انسان شریف است آنگاه که رضای خدا را بپذیرد.»۱۸۱ ۳۲.2

[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “Anything can be noble. A person’s heart is noble when it accepts God’s will.”181 32.2

[ابن عبدالعزیز:] یک بار دیدم که المُطیعُ لله بر منبر ایستاده بود و می‌کوشید دل گروهی از حنبلی‌ها را به دست آورد—شاید سی هزار نفر—که به او نگاه می‌کردند. او گفت: «از استادم ابن بنتِ مَنیع شنیدم که می‌گفت از احمد بن حنبل شنیده است که می‌گفت: "وقتی دوستان مرد بمیرند، او از مقامش فرو می‌افتد."» [32]3

[Ibn ʿAbd al-ʿAzīz:] I once saw al-Muṭīʿ li-Llāh 182 on the pulpit trying to win over a crowd of Ḥanbalīs—maybe thirty thousand—who were looking at him. He said, “I heard my teacher Ibn Bint Manīʿ say that he heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, ‘When a man’s friends die he comes down in the world.’” 32.3

[اسماعیل بن العلاء:] من دعوت رزق‌الله الکلوذانی را پذیرفتم که غذای فراوانی برای ما آورد. احمد بن حنبل، یحیی بن معین، ابوخیثمه و چند نفر دیگر نیز آنجا بودند. هنگامی که میزبان ما رولت بادامی را آورد183

[Ismāʿīl ibn al-ʿAlāʾ:] I accepted an invitation from Rizq Allāh al-Kalawādhī, who served us a great deal of food. Aḥmad ibn Ḥanbal, Yaḥyā ibn Maʿīn, Abū Khaythmah, and some others were there as well. When our host presented an almond pastry roll183

آن (کاری) که برای او هشتاد درهم خرج برداشته بود، ابو خیثمه فریاد زد: «این اسراف است!» 32.4

that had cost him eighty dirhams, Abū Khaythamah exclaimed, “That’s an extravagance!” 32.4

«نه، این درست نیست»، گفت احمد بن حنبل. «اگر امور این دنیا را می‌شد به گلوله‌ای کوچک درآورد که یک مسلمان بتواند آن را به مسلمان دیگری بخوراند، دیگر اسراف‌کاری در کار نبود.»184

“No it isn’t,” said Aḥmad ibn Ḥanbal. “If only the things of this world could be folded up into a little ball that one Muslim could feed to another, there would be no extravagance involved.”184

«درست گفتی، أحمد»، یحیی گفت.

“Well said, Aḥmad,” said Yaḥyā.

[جعفر الصائغ:] یکی از همسایگان احمد بن حنبل مردی بود که زندگی‌ای پر از گناه و آلودگی داشت. روزی آن مرد نزد جایی که احمد نشسته بود آمد و به او سلام کرد. احمد گویی از آن مرد دوری می‌کرد و سلامش را با بی‌میلی پاسخ داد.

[Jaʿfar al-Ṣāyigh:] One of Aḥmad ibn Ḥanbal’s neighbors was a man who lived a life of sin and filth. One day he came over to where Aḥmad was sitting and greeted him. Aḥmad seemed to shrink away from the man and returned his greeting only halfheartedly.

32.5

32.5

«به من پشت نکن، احمد»، آن مرد گفت. «نیازی نیست که از من روی برگردانی. من آن کارهایی را که دیدی انجام می‌دادم کنار گذاشته‌ام، همه به خاطر خوابی که دیدم.» «چه خوابی دیدی؟ اینجا بیا!» «خواب دیدم پیامبر ﷺ را که بر نوعی تپه ایستاده بود و جمعیت زیادی پایین آن نشسته بودند. یکی‌یکی برخاستند و از او خواستند که برایشان دعا کند، و او دعا کرد. کم‌کم من تنها کسی بودم که باقی مانده بود. خواستم برخیزم، اما از کارهای زشتی که کرده بودم بسیار شرمنده بودم.»

“No need to turn away from me, Aḥmad,” said the man. “I’ve given up those things you’ve seen me do—all because of a dream I had.” “What did you dream? Come over here!” “I dreamed I saw the Prophet, God bless and keep him, standing on a sort of hill with a lot of people sitting at the bottom. One by one they got up and asked him to pray for them, and he did. Soon I was the only one left. I tried to get up, but I was too ashamed at the ugly things I had been doing.

«ای تو!» پیامبر فرمود، «چرا برنمی‌خیزی و از من نمی‌خواهی که برایت دعا کنم؟» «فرستاده‌ی خدا،» پاسخ دادم، «من خیلی خجالت می‌کشم.» «اگر حیا داری،» فرمود، «برخیز، و اگر از من بخواهی برایت دعا می‌کنم، زیرا تو هرگز هیچ‌یک از یارانم را دشنام نداده‌ای.» پس برخاستم و او برایم دعا کرد. سپس بیدار شدم، و احساس می‌کردم که خدا زندگی گذشته‌ام را در نظرم منفور ساخته است. «جعفر!» احمد با صدای بلند مرا صدا زد و سپس دیگر حاضران را. «تو و تو! بیرون بروید و این روایت را تکرار کنید و فراموشش نکنید. شنیدن آن برای مردم سودمند خواهد بود.» [عمار بن رجاء:] شنیدم که احمد بن حنبل می‌گفت: «نیکوست که برای نقل‌های خود بالاترین سند ممکن را جست‌وجو کنیم.»185 32.6

“‘You there!’ said the Prophet. ‘Why don’t you get up and ask me to pray for you?’ “‘Emissary of God,’ I answered, ‘I’m too ashamed.’ “‘If you can feel shame,’ he said, ‘you can get up, and if you ask me I’ll pray for you, since you’ve never cursed any of my Companions.’ “So I got up and he prayed for me. Then I woke up, feeling that God had made my past life hateful to me.” “Jaʿfar!” cried Aḥmad, calling out to me, and then to the others present. “You, and you! Go out and repeat this story, and don’t forget it. It will do people good to hear it.” [ʿAmmār ibn Rajāʾ:] I heard Aḥmad ibn Ḥanbal say, “It’s a good practice to seek the highest possible authority for your reports.”185 32.6

[حرب بن اسماعیل:] احمد بن حنبل در پاسخ به پرسش درباره طلب سند عالی‌تر گفت که این کار رسم نسل‌های پیشین علما بوده است. «حتی کسانی که از عبدالله، پسر عمر، روایت شنیده بودند، از کوفه تا مدینه را می‌پیمودند تا نزد عمر درس بخوانند و همان روایات را مستقیم از او بشنوند.» ۳۲.7

[Ḥarb ibn Ismāʿīl:] Asked about seeking higher authority, Aḥmad ibn Ḥanbal said that it was a practice of previous generations of scholars. “Even the people who heard reports from ʿAbd Allāh, the son of ʿUmar, would travel all the way from Kufa back to Medina to study with ʿUmar and hear the same reports from him.” 32.7

[حنبل بن إسحاق:] أحمد بن حنبل يوماً مرا دیدند که با خط بسیار ریز می‌نویسم و گفت: «این کار را نکن؛ زمانی که بیش از همه به خواندن آنچه نوشته‌ای نیاز داری، شاید نتوانی آن را بخوانی.» ۳۲.8

[Ḥanbal ibn Isḥāq:] Aḥmad ibn Ḥanbal once saw me writing in a very small hand and said, “Don’t do that; when you most need to read what you’ve written, you might not be able to.” 32.8

[المیمونی:] از احمد پرسیدم کدام قرائت قرآن را به کار ببرم. 329

[Al-Maymūnī:] I asked Aḥmad which reading of the Qurʾan I should use. 32.9

«این قرائت ابوعمرو بن العلاء است»، او پاسخ داد. «این قرائت به زبان قریش و صحابه‌ای است که تلفظ روشن‌تری داشتند.» اسحاق بن حسّان گفت: «به احمد نامه نوشتم و از او در مورد ازدواج مشورت خواستم. او نوشت: "با دوشیزه‌ای ازدواج کن و مطمئن باش که مادرش مرده است."» ۳۲.10

“The reading of Abū ʿAmr ibn al-ʿAlāʾ,” he replied. “It’s in the speech of Quraysh and the Companions who had the clearest pronunciation.” Isḥāq ibn Ḥassān said: “I wrote to Aḥmad asking his advice on marriage. He wrote, ‘Marry a virgin and make sure her mother is dead.’” 32.10

ابوبکر عبدالعزیز بن جعفر روایت کرده است که احمد بن حنبل به دو پسرش گفت: «فهرست کسانی را تهیه کنید که برای خداحافظی آمدند، هنگامی که [به حج] رفتند. وقتی بازگشتند، برویم و به استقبالشان برویم.» 32.11

Abū Bakr ʿAbd al-ʿAzīz ibn Jaʿfar reported that Aḥmad ibn Ḥanbal told his two sons, “Make a list of everyone who came to say good-bye when they went on the pilgrimage. When they return, we’ll go and welcome them back.” 32.11

ابن عقیل گفت که ابن حنبل این کار را از روی خودبزرگ‌بینی نکرد، بلکه برای حفظ ارتباطات علمی خود انجام می‌داد.

Ibn ʿAqil commented that Ibn Ḥanbal did this not out of pride but in order to keep up his scholarly connections.