[ابن الأشعث:] گمان نمی‌کنم هرگز از احمد بن حنبل شنیده باشم که از امور این دنیا سخن بگوید۔ ۴۴۔1

[Ibn al-Ashʿath:] I don’t think I ever heard Aḥmad ibn Ḥanbal mention the things of this world. 44.1

[عمر بن سلیمان:] من نمازهای شبِ رمضان را با احمد بن حنبل خواندم، به امامت ابن عُمَیر. وقتی او نماز شبِ نافله‌اش را می‌خواند، دست‌هایش را روی سینه می‌بست. او و دیگران در مسجد چنان آهسته نماز می‌خواندند که من هیچ‌یک از سخنانشان را نمی‌شنیدم. مسجد نه چراغ‌های آویزان داشت، نه حصیر، نه بخور؛ تنها چراغی بود که بر پله‌ای نهاده بودند. 44.2

[ʿUmar ibn Sulaymān:] I performed the Ramadan nighttime prayers with Aḥmad ibn Ḥanbal, led by Ibn ʿUmayr. When he performed his additional night prayer, he clasped his hands to his chest. He and the others at the mosque prayed so softly that I couldn’t hear anything they said. The mosque had no hanging lamps,229 mats, or incense230—only a lamp placed on the step. 44.2

[السمرقندی:] یک بار از ابو محمد عبد الله بن عبد الرحمن درباره احمد بن حنبل پرسیدم. ۴۴.3

[Al-Samarqandī:] I once asked Abū Muḥammad ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Raḥmān about Aḥmad ibn Ḥanbal. 44.3

«آیا او الگو است؟» «بله، به خدا سوگند که بود: هفتاد سال در فقر به سر برد!» [صالح:] روزی به پدرم گفتم: «شنیده‌ام که احمد الدورقی هزار دینار به دست آورده است.» ۴۴.4

“Is he an exemplar?” “Indeed he was, by God: he suffered poverty for seventy years!” [Ṣāliḥ:] I once said to my father, “I heard that Aḥmad al-Dawraqī got a thousand dinars.” 44.4

او گفت: «روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است.»۲۳۱

He replied: «The provision of your Lord is better and more lasting.»231

من نیز ابن ابی شیبہ، عبدالأعلیٰ النرسی، و سایر محدثانی را که به سامراء برده شده بودند، ذکر کردم.

I also mentioned Ibn Abī Shaybah, ʿAbd al-Aʿlā l-Narsī, and the other Hadith-men who had been taken to Samarra.

«آن زود نگذشت» گفت، «که همه‌شان به سوی آن‌جا هجوم بردند، اما هیچ‌کدام از آن سود زیادی نبردند.» در موقعیت دیگری، وقتی کسی موفق توصیف شد، پدرم گفت: «پسرم، موفقیت یعنی در پایان موفق بودن، بی‌آن‌که به هیچ‌کس چیزی مدیون باشی.» [ابن أبی القدور:] هنگامی که قیمت‌ها بالا بود، أحمد نزد من می‌آمد با پارچه‌ی بافته‌ای که آن را زیر لباس خود پنهان می‌کرد و از من می‌خواست برایش بفروشم. گاهی یک درهم و نیم برایش به دست می‌آوردم و گاهی دو درهم. روزی او نزد من نیامد. روز بعد گفتم: «أحمد، دیروز کجا بودی؟» 44.5

“It didn’t take long,” he said, “before all of them started climbing over each other to go there, but none of them got much out of it.” On another occasion, when someone was described as successful, my father said, “Son, success means being successful in the end without owing anything to anybody.” [Ibn Abī l-Qudūr:] When prices were high, Aḥmad would come to me with woven cloth which he would hide on his person and have me sell for him. Sometimes I would get a dirham and a half for it and sometimes two dirhams. One day he didn’t come to see me. The next day, I said, “Aḥmad, where were you yesterday?” 44.5

ام صالح بیمار بود.» او به من مقداری پارچه بافته‌شده داد که آن را به چهار درهم فروختم. وقتی آن را نزد او آوردم، از آن خوشش نیامد.

“Umm Ṣāliḥ was sick.” He gave me some woven cloth, which I sold for four dirhams. When I brought it to him, he didn’t like it.

«آیا شما هیچ پول شخصی خودتان را اضافه نکردید؟» از او پرسید.

“You didn’t add any of your own money, did you?” he asked.

«نه،» جواب دادم. «پارچه‌ای ظریف بافته شده بود.» [صالح:] پدرم گفت: «وقتی قیمت‌ها بالا بود، مادرت پارچه‌های ظریف می‌بافت. چهار و نیم مثقال را تقریباً به دو درهم می‌فروخت و از همان راه غذا می‌خوردیم.» ۴۴.6

“No,” I replied. “It was finely woven.” [Ṣāliḥ:] My father said, “When prices were high, your mother would weave fine cloth. She’d sell four and a half mithqāls232 for about two dirhams, and that’s how we’d eat.” 44.6

پدرم یک بار پس از آن‌که سقف تازه‌ای در خانه گذاشته بودیم، به خانه آمد. مرا صدا زد و گزارش زیر را دیکته کرد: «از سلیمان بن حرب شنیدیم که گفت: از حماد بن سلمه شنیدم که از یونس، از حسن نقل می‌کرد که احنف بن قیس از سفری بازگشت و دید که سقف خانه‌اش را نو کرده‌اند و برخی از تخته‌ها را سرخ و سبز رنگ کرده‌اند.233 به او گفتند که نگاهی بیندازد، و او گفت: "متأسفم که متوجه نشدم. به هر حال، تا آن را تغییر ندهید، من نمی‌توانم داخل شوم."» «وقتی کنیزی خریدم، همسرم نزد او از این موضوع شکایت کرد. او گفت: "همیشه کوشیده‌ام که آنان را از چیزهای این دنیا دور نگه دارم. اما درباره تو همین را نشنیده‌ام."» همسرم گفت: «آیا کسی جز تو هست که از داشتن مال بیزار باشد؟» «پس خودت با او کنار بیا»، پاسخ داد.234

My father once came into my house after we had put in a new ceiling. He called me over and dictated the following report: “We heard Sulaymān ibn Ḥarb report that he heard Ḥammād ibn Salamah report, citing Yūnus, citing al-Ḥasan, that al-Aḥnaf ibn Qays returned from a journey to find that they had put a new roof on his house and painted some of the planks red and green.233 They told him to look at it, and he said, ‘I’m sorry I didn’t notice. Anyway, I can’t come in until you change it.’ “When I bought a slave woman, my wife complained to him about it. He said, ‘I’ve always tried to keep them away from the things of this world. But I haven’t heard the same about you.’ “My wife said, ‘Is there anyone besides you who hates having money?’ “‘Deal with her yourself, then,’ he replied.234

«ما اغلب چیزهایی می‌خریدیم و آن‌ها را پنهان می‌کردیم تا او از آن‌ها باخبر نشود و ما را سرزنش نکند.» [المروذی:] هنگامی که در سامرا بودیم، احمد بن عیسی المصری و تعدادی دیگر از محدثان به دیدار احمد آمدند. 44.7

“We often bought things and hid them so he wouldn’t find out about them and rebuke us.” [Al-Marrūdhī:] When we were in Samarra, Aḥmad ibn ʿĪsā l-Miṣrī and a number of other Hadith-men came to see Aḥmad. 44.7

«چرا این‌قدر ناراحت به نظر می‌رسی؟» المصری پرسید. «اسلام تنها دین حق است، بدون خشونت و اجبار، و در آن جا برای همه کس هست.» احمد که دراز کشیده بود، فقط به آنان خیره شد. وقتی رفتند، گفت: «آن‌ها را دیدی؟ نمی‌خواهم هیچ‌کدام‌شان دیگر این‌جا بیایند.»235

“Why do you look so upset?” asked al-Miṣrī. “Islam is the one true faith, without harshness or constraint, and there’s room in it for everyone.” Aḥmad, who was lying down, simply stared at them. After they had left, he said, “Did you see them? I don’t want any of them in here again.”235

[النیشابوری:] احمد یک بار به من گفت: «یک صبح زود بیا تا نسخه‌هایمان از کتاب الزهد را با هم مقابله کنیم.» 44.8

[Al-Naysābūrī:] Aḥmad once said to me, “Some morning, come by early and we’ll compare our copies of Renunciation.” 44.8

من صبح زود به دیدن او رفتم. از مادر پسرش خواستم برایم حصیر و بالشتی بیاورد و آنها را در سرسرای بیرونی پهن کردم. سپس احمد با کتاب و دواتش بیرون آمد. وقتی حصیر و بالشت را دید، گفت: «این چیست؟» گفتم: «برای اینکه تو بر آن بنشینی.»

So I went to see him early one morning. I asked his son’s mother236 to bring me a mat and a pillow, and I put them out in the anteroom. Then Aḥmad came out with the book and his inkpot. When he saw the mat and the pillow, he said, “What’s this?” “For you to sit on,” I said.

«آن را بردار،» گفت. «ما نمی‌توانیم زهد را بدون ترک (دنیا) مطالعه کنیم.» پس من آن چیزها را برداشتم و احمد روی زمین نشست.

“Take it away,” he said. “We can’t study renunciation without renouncing.” So I took the things away and Aḥmad sat down on the ground.

[السری بن محمد:] یک روز نوهٔ احمد برای کمک به او در وضو گرفتن آمد۔ دید که جدش یک پارچهٔ خیس برداشته و آن را روی سرش گذاشته است، پس از او پرسید که آیا تب دارد؟ ۴۴۔9

[Al-Sarī ibn Muḥammad:] One day Aḥmad’s grandson came over to help him with his ablutions.237 Seeing that his grandfather had taken a wet rag and put it on his head, he asked him if he had a fever. 44.9

«از چه چیزی تب می‌کنم؟» او پاسخ داد.238

“What would I get a fever from?” he replied.238

[ابن جبلہ:] میں احمد بن حنبل کے دروازے پر تھا جو کھلا ہوا تھا، اور میں نے ان کے بیٹے کی والدہ کو ان سے کہتے سنا: "میں تمہارے ساتھ تکلیف اٹھا رہی ہوں، لیکن صالح کے گھر میں تو کھانے پینے کی بہتات ہے،" اور اسی طرح کی باتیں۔ 44۔10

[Ibn Jabalah:] I was at Aḥmad ibn Ḥanbal’s front door, which was ajar, and I heard his son’s mother239 telling him, “Here I am suffering with you, but over at Ṣālīḥ’s house they’ve got plenty to eat,” and so on and so forth. 44.10

«او پیوسته به او می‌گفت: بد نگو.»

“Speak no ill,” he kept telling her.

هنگامی که او بیرون آمد، پسر کوچکش نیز همراهش بیرون آمد و شروع به گریه کرد.

When he came out, his little boy came out with him and began crying.

«او از او پرسید: "چه می‌خواهی؟"»

“What do you want?” he asked him.

«کشمش!» پسرک فریاد زد.

“Raisins!” cried the boy.

«برو به بقال بگو»، گفت احمد، «که برایت به اندازه یک حبه بدهد.»240

“Go tell the grocer,” said Aḥmad, “to give you a ḥabbah’s worth.”240

[هانئ:] وقتی احمد از سامرّاء بازگشت، به من گفت که بروم حمام و از صاحب آن بخواهم که جا را برای او خالی کند. من رفتم و درخواست کردم و آن مرد پذیرفت. نزد احمد برگشتم و خبر دادم. او گفت: «پنجاه سال است که به حمام نرفته‌ام. الان هم نمی‌روم. به او بگو دوباره باز کند.» پس من همین کار را کردم. ۴۴.11

[Hāniʾ:] When he returned from Samarra, Aḥmad told me to go to the bathhouse and ask the man who ran it to clear the place for him. So I went and asked, and the man agreed. I went back and told Aḥmad, who said, “It’s been fifty years since I’ve entered a bathhouse.241 I might as well not go now, either. Tell him to open it up again.” So I did. 44.11

[صالح:] پدرم خودش در خانه موهای بدنش را می‌تراشید (یا با داروی مخصوص می‌زدود). یک روز زمستانی گفت: «بعد از غروب آفتاب می‌خواهم به حمام بروم، پس برو و به صاحب حمام خبر بده.» ۴۴.12

[Ṣāliḥ:] My father used to depilate himself at home. One winter day he said, “After sunset I want to go to the bathhouse, so go tell the owner.” 44.12

اما بعد از غروب آفتاب، او گفت: «به او بگویید که نظرم عوض شده است»، و در خانه‌اش خودش را از مو پاک کرد.

But after sunset, he said, “Let him know I’ve changed my mind,” and depilated himself at home.

عبد الله: روزی در حالی که با پدرم نشسته بودم، او به پاهایم نگاه کرد که صاف بودند و روی کف آنها هیچ ترک یا شکافی نبود۔ 4413

[ʿAbd Allāh:] One day when I was sitting with my father he looked at my feet, which were smooth and had no cracks on the soles. 44.13

«این پاها را ببین!» او گفت. «چرا پابرهنه راه نمی‌روی تا آنها را سخت‌تر کنی؟» [المروذی:] از احمد شنیدم که به شجاع بن مخلد العطار می‌گفت: «چه فرقی می‌کند که چه می‌خورم یا چه می‌پوشم؟ همه‌اش به‌زودی تمام می‌شود.» ۴۴.14

“Look at those feet!” he said. “Why don’t you walk barefoot and toughen them up?”[ Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say to Shujāʿ ibn Makhlad al-ʿAṭṭār, “What difference does it make what I eat or what I wear? It will all be over soon enough.” 44.14

[المَرُّوذِيُّ:] سمعتُ أحمدَ يقول: «أسعدُ أيامي هي التي أستيقظُ فيها ولا يكون في البيت شيءٌ». 44.15

[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say, “My happiest days are when I wake up with nothing in the house.” 44.15