دوران کودکی او
His Childhood
ما آیا مِنی... Let me correct that: the faithful translation is: پیشوای ما احمد، همانطور که پیش‌تر گفتیم، در بغداد به دنیا آمد و در همان‌جا بزرگ شد.
Our exemplar Aḥmad was born in Baghdad, as we have mentioned, and grew up there.
پس از آن که نزد استادان و محدثان شهر علم آموخت، برای جستجوی دانش به جاهای دیگر نیز رهسپار شد. 3.1
After studying with the teachers and Hadith scholars of the city, he set out to seek learning elsewhere as well. 3.1
ابن کُردی: خانهٔ احمد بن حنبل درست پشت سرش رودخانهٔ دجلهٔ یک‌چشم قرار داشت۱۵. ۳.2
[Ibn Kurdī:] Aḥmad ibn Ḥanbal’s house had the One-Eyed Tigris15 directly behind it. 3.2
ابوعفیف: احمد وقتی هنوز پسر کوچکی بیش نبود، با ما در مکتب قرآن بود.
[Abū ʿAfīf:] Aḥmad was with us in Qurʾan school when he was just a little boy.
حتی در آن زمان هم او متمایز بود. در آن هنگام، خلیفه در الرقّه زندگی می‌کرد و درباریانی که در آنجا به او پیوسته بودند، نامه‌هایی به خانواده‌های خود در بغداد نوشتن را آغاز کردند.
Even then he stood out. At that time, the caliph was living in al-Raqqah and the courtiers who joined him there began writing letters to their families in Baghdad.
وقتی آنان می‌خواستند به نامه‌ای پاسخ دهند، زنانشان از معلم مکتب ما می‌خواستند که احمد بن حنبل را به خانه‌هایشان بفرستد. معلم او را بیرون می‌فرستاد و او می‌رفت، در حالی که با دقت به زمین نگاه می‌کرد. زنان اغلب کلمات زشت و رکیک را دیکته می‌کردند، اما او آن‌ها را نمی‌نوشت. 3.3
When they wanted to reply to a letter, their womenfolk would ask our schoolmaster to send Aḥmad ibn Ḥanbal to their homes. The teacher would send him out and off he’d go, looking carefully at the ground. The women often dictated obscene words but he wouldn’t write them down. 3.3
[ابو سراج:] هنگامی که ما با احمد در مکتب قرآن بودیم، زنان برای معلم مکتب پیام می‌فرستادند که «ابن حنبل را بفرست تا برای ما بنویسد، تا بتوانیم به نامه‌هایی که دریافت کرده‌ایم پاسخ دهیم.» هر گاه که او نزد زنان می‌رفت، سرش را پایین می‌انداخت تا به آنان نگاه نکند.
[Abū Sirāj:] When we were in Qurʾan school with Aḥmad, women would send messages to the schoolmaster saying, “Send Ibn Ḥanbal to write for us so we can reply to the letters we’ve received.” Whenever he went in to where the women were, he would keep his head down so as not to look at them.
[المَرُّوذِی:] و ابوسِراج نیز گفت که پدرش، که نامش را ذکر کرد، از نیکرفتاری احمد در شگفت بود: «روزی پدرم به ما گفت: من برای فرزندانم معلّم اجیر می‌کنم، به امید آنکه ادب بیاموزند، اما گویا هیچ فایده‌ای ندارد. پس احمد بن حنبل را ببینید: او یتیم است، اما ببینید چه خوب بار آمده است!»۱۶ و مدتی دیگر نیز از این امر در شگفت بود۔ ۳۔4
[Al-Marrūdhī:] Abū Sirāj also said that his father, whose name he gave, was impressed by how well Aḥmad conducted himself: “One day my father said to us, ‘I spend money to hire tutors for my children hoping they’ll learn to behave properly, but it doesn’t seem to do any good. Then take Aḥmad ibn Ḥanbal: he’s an orphan, but look how well he’s turned out!’16 He went on marveling for some time.” 3.4
[المروذی:] احمد به من گفت: «وقتی پسربچه بودم به مکتب قرآن می‌رفتم، و سپس وقتی چهارده ساله شدم، وظایف (دینی) را بر عهده گرفتم.»۱۷ ۳.5
[Al-Marrūdhī:] Aḥmad told me, “When I was a boy, I would go to the Qurʾan school, and then when I was fourteen I took up duties.”17 3.5
[ابو المنبه:] نخستین باری که از احمد بن حنبل خبر شنیدیم هنگامی بود که عمویش نامه‌ای از سوی مقامات دریافت کرد. او پاسخی نوشت و آن را به احمد داد تا به پیک منتظر بدهد. اما احمد به‌جای آنکه نامه را تحویل دهد، آن را در طاقچه‌ای که در خانه داشتند گذاشت. هنگامی که پیک نامه را خواست، عمو پاسخ داد که آن را قبلاً فرستاده است. سپس از احمد پرسید: «نامه‌ای را که گفتم به آن مرد دم در بدهی کجاست؟» 3.6
[Abū l-Munabbih:] The first we heard of Aḥmad ibn Ḥanbal was when his uncle received a letter from the authorities. He wrote a reply which he gave to Aḥmad, who was supposed to pass it on to a courier who was waiting for it. But instead of handing it over, Aḥmad put it inside an alcove18 they had in the house. When the courier asked for it, the uncle replied that he had already sent it out. He then asked Aḥmad, “Where’s the letter I asked you to give the man at the door?” 3.6
«او یک ردای بلندآستین پوشیده بود»، پاسخ داد. «نامهٔ شما را در طاقچه پیدا خواهید کرد.»20
“He was wearing a long-sleeved gown,”19 he replied. “You’ll find your letter in the alcove.”20
[العباس:] داوود بن بسطام برایم گفت: «یک بار که گزارش خبری از بغداد با تأخیر رسید، برای عموی احمد پیام فرستادم که امیدوارم همه گزارش‌ها را تنظیم کنم تا برای خلیفه بفرستم، اما گزارش او هنوز نرسیده است. او پاسخ داد که برادرزاده‌اش را فرستاده تا آن را برساند. سپس احمد را فراخواند که در آن زمان فقط پسربچه‌ای بود. ۳.7
[Al-ʿAbbās:] Dāwūd ibn Bisṭām told me: “Once when the briefing from Baghdad was delayed, I sent word to Aḥmad’s uncle telling him I was hoping to write up all the dispatches to forward to the caliph but his still hadn’t arrived. He replied that he had sent his nephew to deliver it. Then he sent for Aḥmad, who was only a boy at the time. 3.7
«آیا به تو نگفتم که گزارش مرا تحویل بدهی؟» او پرسید.
“‘Didn’t I tell you to deliver my report?’ he asked.
«بله»، احمد پاسخ داد.
“‘Yes,’ replied Aḥmad.
«چرا پس این کار را نکردی؟» «من قبلاً آن گزارش‌ها را حمل می‌کردم، اما دیگر نه. آن را به آب انداختم.»۲۱ آنگاه ابن بسطام این آیه را تلاوت کرد: «ما از آن خدا هستیم و به سوی او بازمی‌گردیم!»۲۲ و افزود: «وقتی پسرکی چنین وسواسی دارد، پس وضع ما چه می‌شود؟»23
“‘Why didn’t you, then?’ “‘I used to carry those reports but not any more.21 I threw it into the water.’” Ibn Bisṭām then recited «We are of God, and to Him we return!»22 adding: “When a boy has such scruples, where does that leave us?”23
[یونس المؤدب:] احمد بن حنبل را دیدم در حالی که هشیم هنوز زنده بود، و حتی آن زمان هم او بسیار مورد احترام بود. ۳8
[Yūnus al-Muʾaddib:] I saw Aḥmad ibn Ḥanbal while Hushaym was still alive, and even then he was already well respected. 3.8
[المروذی:] شنیدم که احمد می‌گفت: «وقتی هُشَیم درگذشت، من بیست ساله بودم.»24
[Al-Marrūdhī:] I heard Aḥmad say, “When Hushaym died I was twenty years old.”24
[حدیث‌جوی‌ای دیگر:] احمد همیشه متمایز بود. روزی در خانه‌ی اسماعیل بن علیه منتظر او بودم. در آن زمان احمد هنوز سی ساله نشده بود. اما وقتی وارد شد، همه کوشیدند جایی برای او باز کنند و صدا می‌زدند: «اینجا بنشین!» ۳.9
[A fellow Hadith-seeker:] Aḥmad always stood out. One day, I was waiting for him at Ismāʿīl ibn ʿUlayyah’s. At the time, Aḥmad was not yet thirty. But when he came in, everyone tried to clear a space for him, calling out, “Come sit over here!” 3.9